عند
ع - ن - د
جذر- الورود: ٢٠١
- الآيات: ١٨٩
- الصيغ: ٢٢
- المعاجم: ١٣
“Anid“ yulara gelmeyen devedir. Fikirlere karşı yanlış üzerine direnen kişiye “anud“ denir. Bile bile aksini idda eden kimse demektir. Küfür, daha çok fikirde direnen, “inad“ ise daha çok fiilde direnen kiţidir. Bu anlamdan “inde“ insanın iç düşünce yapısı anlamına gelir.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(١٣)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
“Anid“ yulara gelmeyen devedir. Fikirlere karşı yanlış üzerine direnen kişiye “anud“ denir. Bile bile aksini idda eden kimse demektir. Küfür, daha çok fikirde direnen, “inad“ ise daha çok fiilde direnen kiţidir. Bu anlamdan “inde“ insanın iç düşünce yapısı anlamına gelir.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ١٬٥٦١باب العين والدّال والنون معهما
ع د ن، ع ن د، د ن ع مستعملات د ع ن، ن ع د، ن د ع مهملان
عدن:
عدن: موضعٌ يُنْسَبُ إليه الثّيابُ العَدَنيّة.
والمَعْدِنُ: مكانُ كلِّ شيء، أصلهُ و مُبْتَدَؤه، نحو الذهب، والفضة والجوهر والأشياء، ومنه: جنّات عَدْن.
وفلانٌ مَعْدِنُ الخَيْر ومَعْدِنُ الشّرّ. عَدَان: موضع على ساحلٍ من السّواحل. قال لبيد:
ولقد يعلم صبحي أنّـنـي بعَدانِ السِّيفِ صبري ونَقَل
والعَدَنُ:
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٬٠٩١عَنَدَ عن الطريق يَعْنُدُ بالضم عُنوداً، أي عدل، فهو عَنودٌ. والعَنودُ أيضاً من النوق: التي ترعى ناحيةً، والجمع عُنُدٌ. وعَنَدَ العرقُ أيضاً: سال ولم يرْقأ، وهو عِرقٌ عانِدٌ. وأعْنَدَ في قيئِهِ، أي اتَّبع بعضه بعضاً. والعَنَدُ بالتحريك: الجانبُ. يقال: هو يمشي وَسَطاً، لا عَنَدا. وعَنَدَ يَعْنِدُ بالكسر عُنُوداً، أي خالفَ وردّ الحقَّ وهو يعرفه، فهو عَنيدٌ وعانِدٌ، والجمع عُنُدٌ وعُنَّدٌ.
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٩٬١٣٠باب العين والدال مع النون
عند ، عدن ، دعن ، دنع ، ندع : مستعملة .
عدن : قال الله جلّ وعزّ : ( جَنَّاتِ عَدْنٍ ) ( التّوبَة : 72 ) رُوى عن ابن مسعود أنه قال : جنات عدن : بُطْنَان الجنّة . قلت وبُطْنَانها : وسطها . وبُطْنان الأودية : المواضع التي يسترِيض فيها ماء السيل . فيَكْرُم نباتُها ، واحدها بَطْنٌ . قلت : والعَدْنُ مأخوذ من قولك : عَدَنَ فلان بالمكان إذا أقام به ، يَعْدِن عُدُوناً ، قاله أبو
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٢٤٬٧٧٢(باب العين والنون وما يثلثهما([1]))
(عني) العين والنون والحرف المعتل أصولٌ ثلاثة: الأوّل القَصْد للشيء بانكماشٍ فيه وحِرْصٍ عليه، والثاني دالٌّ على خُضوع وذُلّ، والثالث ظهورُ شيء وبروزُه.
فالأوّل منه([2]) عُنِيت بالأمر وبالحاجة. قال ابن الأعرابيّ: عَنِي بحاجتي وعُنِي- وغيره قال أيضاً ذلك. ويقال مثل ذلك: تعنّيت أيضاً، كل ذلك يقال -عِنايةً وعُنِياً فأنا مَعْنيّ به وعَنٍ به. قال الأصمعيّ: لا يقال
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ١٬٣٩٦- عند: لفظ موضوع للقرب، فتارة يستعمل في المكان، وتارة في الاعتقاد، نحو أن يقال: عندي كذا، وتارة في الزلفى والمنزلة، وعلى ذلك قوله: ﴿بل أحياء عند ربهم﴾ [آل عمران/169]، ﴿إن الذين عند ربك لا يستكبرون﴾ [الأعراف/206]، ﴿فالذين عند ربك يسبحون له بالليل والنهار﴾ [فصلت/ 38]، ﴿قالت: رب ابن لي عندك بيتا في الجنة﴾ [التحريم/11]، وعلى هذا النحو قيل: الملائكة المقربون عند الله، قال: ﴿وما عند الله خير وأبقى﴾
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٤١٦ع ن د
فلان عنيد ومعاند: يعرف الحقّ فيأباه ويكون منه في شقّ من العند وهو الجانب.
ورجل عنود: يحل وحده لا يخالط الناس.
قال: ومولًى عنود ألحقته جريرة وقد تلحق المولى العنود الجرائر ومن المستعار: عرق عاند: لا يرقأ.
وسحابة عنود: لا تكاد تقعل.
قال الراعي: باتت بشرقيّ يمؤودٍ مباشرة دعصاً أرذّ عليه فرق عند واستعنده اعلدم والقيء إذا كثر خروجه منه.
يقول الرجل: هو عندي كذا
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٨٬٥٠٩قال الله تعالى: أَلْقِيا في جهنَّم كلَّ كَفَّارٍ عنيدٍ. قال قتادة: العنيدُ الْمُعْرِضُ عن طاعة الله تعالى. وقال تعالى: وخاب كلُّ جَبَّارٍ عَنيدٍ. عَنَدَ الرجلُ يَعْنُد عَنْداً وعُنُوداً وعَنَداً: عتا وطَغَا وجاوزَ قَدْرَه. ورجل عَنِيدٌ: عانِدٌ، وهو من التجبُّرِ. وفي خطبة أَبي بكر، رضي الله عنه: وستَرَوْن بعدي مُلْكاً عَضُوضاً ومَلِكاً عَنوداً؛ العَنُودُ والعَنِيدُ بمعنىً وهما فَعِيلٌ وفَعُولٌ
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٤٩٥* ع ن د * * عَنَدَ * من باب جلس أي خالف ورد الحق وهو يعرفه فهو * عنِيدٌ * و * عَانِدٌ * و * عَانَدَه * * مُعانَدَةً * و * عِنَاداً * بالكسر عارضه و * عِنْدَ * حضور الشيء ودنوه وفيها ثلاث لغات كسر العين وفتحها وضمها وهي ظرف في المكان والزمان تقول عند الحائط وعند الليل إلا أنها ظرف غير متمكن لا يقال عندك واسع بالرفع وقد أدخلوا عليها من حروف الجر من وحدها كما أدخلوها على لدن قال الله تعالى { رحمة من
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٩٬٢١٥عند عن الحق، والشيء، والطريق، كنصر وسمع هكذا في النسخ. والصواب: وضرب. وهذه عن الفراء في نوادره، فإنه قال عند عن الطريق يعند، بالكسر، لغة في يعند بالضم، فتأمل. وكرم، يعند، ويعند، ويعند عنودا كقعود، وعندا، محركة: تباعد ومال وعدل وانحرف إلى عند أي جانب.
ومن المجاز: عند العرق يعند ويعند ويعند، هو من الأبواب الثلاة، نصر وضرب وكرم، الثانية عن الفراء: سال فلم يرقأ، كأعند، وهذه عن الصاغاني، وهو عرق
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩بلا ترجمةالحروف: ٢٠٬٤٩٥عَنَدَ عَنْهُ
1 عَنَدَ عَنْهُ ذ , aor. عَنُدَ (S, O, L, Msb, K) and عَنِدَ , (Fr, O, L,) inf. n. عُنُودٌ; (S, O, L, Msb, K;) and عَنِدَ, aor. عَنَدَ , (L, K,) inf. n. عَنَدٌ; (L, TA;) and عَنُدَ, aor. عَنُدَ ; (K;) He declined, or deviated, from it, (S, O, L, Msb, K,) namely, the road, (S, O, L, K,) or the right course, (Msb,) and what was right or just or due, and from a thing; (L;) he went
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬٨٢٠عَنَدَ
عَنَدَ U ( n. ac. عُنُوْد 27 )
a. [ 'An ], Turned away, deviated, swerved from.
b. Was rebellious, disobedient; was obstinate, perverse, stubborn.
c. Transgressed.
عَنِدَ
عَنِدَ A ( n. ac. عَنَد 4 ) عَنُدَ U ( n. ac. عُنُوْد 27 )
a. see supra (a) , ( b ).
عَاْنَدَ
عَاْنَدَ III ,
a. Resisted, opposed, withstood.
أَعْنَدَ
أَعْنَدَ IV ,
a. Followed, dogged the footsteps of.
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ٢٧٬٣٨٥عند
عَنَدَ - يَعْنُدُ (عَنَدَ - يَعْنِدُ) - عَنِيْد
عَنَدَ - يَعْنُدُ (عَنَدَ - يَعْنِدُ) + الكائن: يعلم الحق ثم يخالفه كبراُ واتباعاً لهوى نفسه: في اتجاه نحو هدف أو غاية، يسير مخالفاً لما يعلم أنه اتجاه صواب، في الجدل أو العمل، ويخالف ما تراه الأغلبية كذلك، وذلك كبراً وعلواً واتباعاً لهوى
عَنِيْد: اسم فاعل مبالغة على وزن " فعيل " من "
الصيغ(٢٢)
- عِنْدَKatında(فِعْلَ)×٩٨
- عِنْدِKatında(فِعْلِ)×٢١
- عِنْدَهُOnun katında(فِعْلَهُ)×١٩
- عِنْدَنَاKatımızda(فِعْلَنَا)×٧
- عِنْدِنَاKatımızda(فِعْلِنَا)×٧
- عِنْدِيKatımda(فِعْلِي)×٦
- عِنْدِكَSenin katında(فِعْلِكَ)×٥
- عِنْدَكَSenin katında(فِعْلَكَ)×٤
- عِنْدَهُمْOnların katında(فِعْلَهُمْ)×٤
- عِنْدِهِOnun katında(فِعْلَهِ)×٤
الجذور المجاورةالمجاورة: ٢٣٦ (الإجمالي: ٥٤٠)
- أله
الآيات المشتركة: ١١٢ · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
- ربب
الآيات المشتركة: ٦٢ · Ribve, tümsek demektir
- خزن
الآيات المشتركة: ٦ · Hazen : Depo demektir
- قول
الآيات المشتركة: ٧١ · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
- أجر
الآيات المشتركة: ١٤ · (EaCR) “Acur” tuğla demektir
- علم
الآيات المشتركة: ٤٤ · Dağın sivri noktası demektir
- ثوب
الآيات المشتركة: ٦ · Sevb dış elbise demektir
- حرم
الآيات المشتركة: ١٠ · Hiram keçe demektir
- عهد
الآيات المشتركة: ٧ · Söz
- خير
الآيات المشتركة: ١٦ · Hayr : At sürüsü demektir
- كتب
الآيات المشتركة: ٢١ · Derinin deri ile dikildiği sırım, iptir
- مقت
الآيات المشتركة: ٣ · Mikat (tı) ile sicim demektir
الآيات التي ورد فيها(١٨٩)
… فَتُوبُوا إِلَى بَارِئِكُمْ فَاقْتُلُوا أَنْفُسَكُمْ ذَلِكُمْ خَيْرٌ لَكُمْ عِنْدَ بَارِئِكُمْ فَتَابَ عَلَيْكُمْ إِنَّهُ هُوَ التَّوَّابُ الرَّحِيمُ
Katında
… آمَنَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ وَعَمِلَ صَالِحًا فَلَهُمْ أَجْرُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ وَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ
Katında
… قَالُوا أَتُحَدِّثُونَهُمْ بِمَا فَتَحَ اللَّهُ عَلَيْكُمْ لِيُحَاجُّوكُمْ بِهِ عِنْدَ رَبِّكُمْ أَفَلَا تَعْقِلُونَ
Katında
وَقَالُوا لَنْ تَمَسَّنَا النَّارُ إِلَّا أَيَّامًا مَعْدُودَةً قُلْ أَتَّخَذْتُمْ عِنْدَ اللَّهِ عَهْدًا فَلَنْ يُخْلِفَ اللَّهُ عَهْدَهُ أَمْ تَقُولُونَ عَلَى اللَّهِ مَا لَا تَعْلَمُونَ
Katında
قُلْ إِنْ كَانَتْ لَكُمُ الدَّارُ الْآخِرَةُ عِنْدَ اللَّهِ خَالِصَةً مِنْ دُونِ النَّاسِ فَتَمَنَّوُا الْمَوْتَ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ
Katında
وَأَقِيمُوا الصَّلَاةَ وَآتُوا الزَّكَاةَ وَمَا تُقَدِّمُوا لِأَنْفُسِكُمْ مِنْ خَيْرٍ تَجِدُوهُ عِنْدَ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ
Katında
بَلَى مَنْ أَسْلَمَ وَجْهَهُ لِلَّهِ وَهُوَ مُحْسِنٌ فَلَهُ أَجْرُهُ عِنْدَ رَبِّهِ وَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ
Katında
… حَيْثُ أَخْرَجُوكُمْ وَالْفِتْنَةُ أَشَدُّ مِنَ الْقَتْلِ وَلَا تُقَاتِلُوهُمْ عِنْدَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ حَتَّى يُقَاتِلُوكُمْ فِيهِ فَإِنْ قَاتَلُوكُمْ فَاقْتُلُوهُمْ …
Katında
… مِنْ رَبِّكُمْ فَإِذَا أَفَضْتُمْ مِنْ عَرَفَاتٍ فَاذْكُرُوا اللَّهَ عِنْدَ الْمَشْعَرِ الْحَرَامِ وَاذْكُرُوهُ كَمَا هَدَاكُمْ وَإِنْ كُنْتُمْ مِنْ …
Katında
… وَكُفْرٌ بِهِ وَالْمَسْجِدِ الْحَرَامِ وَإِخْرَاجُ أَهْلِهِ مِنْهُ أَكْبَرُ عِنْدَ اللَّهِ وَالْفِتْنَةُ أَكْبَرُ مِنَ الْقَتْلِ وَلَا يَزَالُونَ يُقَاتِلُونَكُمْ …
Katında
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | عند |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | لدن, مع, لدا |
| Zıt Kök | قصد |
| Çekirdek Özet 1 | Ana mecradan veya sürüden yana doğru sapmak, kendi başına tarafa çekilmek; bir şeyin yanı, bitişiği, nezdinde bulunma durumu |
| Çekirdek Özet 2 | Varlıkların ilahi ilim, kudret, mülkiyet ve hüküm nezdindeki mutlak bağımlılığı ile hakikati bildiği halde kendi zannına ve yanına saparak direnme hali |
| Çekirdek Özet 3 | Göreliliğin, nezdiyetin ve yetki alanının tespiti; hakka teslim olmak yerine kendi sübjektif tarafını (indîliğini) mutlaklaştırıp ilahi nizama karşı inatla direnmenin reddi |
| Kritik Hata Riski | Zarf formunu yalnızca fiziksel/mekânsal bir "yanında/katında" birlikteliği sanmak veya sıfat formunu basit bir psikolojik huysuzluk derekesine indirgeyerek ontolojik ve epistemik sapma boyutunu gözden kaçırmak |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| عن | Doğru doğrultudan veya ana gövdeden yana doğru sapma, uzanma, öne çıkma ve zorluk üretme; عنت, عنق, عنب, عنكب köklerinde görüldüğü üzere bir yöne eğilme, boyun verme veya zorluğa uğrama | د | Kapı ve geçiş imgesine dayalı olarak sapma eylemini kesin bir ayrışma, tek başına bir tarafa geçip orada sabitlenme ve karşıt bir cephe kurma biçiminde özelleştirmiştir |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ع | Göz; kaynak, görme, idrak ve odaklanma noktası | Bilincin, algının veya bir şeyin odaklandığı merkezi kaynağı ve bakış yönünü temsil eder |
| ن | Balık, filiz; hareket, süreklilik, canlılık ve yöneliş | Merkezden dışa doğru sürekli ve canlı bir eğilim, akış ve doğrultu değiştirme hareketini ifade eder |
| د | Kapı; geçiş, ayrım, sınır ve bir tarafa kapanma/açılma | Belirli bir sınıra çekilme, eşikten geçerek ana mecradan kopma ve kendi sınırını oluşturma etkisini kurar |
| عند | Odak noktasından kopup ayrışarak kendi sınırını ve yönünü kurma hareketi | İdrak ve akışın ortak çizgiyi terk edip belirgin bir eşikten yana geçmesi; ontolojik olarak bir odağın nezdinde bulunmayı, ahlaki olarak ise ortak doğrudan sapıp kendi tarafında inatla kapanmayı doğrur |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Sürüden ayrılıp tek başına otlayan veya yoldan sapan deve (en-nâkatü'l-anûd) ile akış mecrasından dışarı patlayıp durmaksızın fışkıran damar (el-ırku'l-ânid) |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Şair er-Râî en-Nümeyrî bir beytinde sağanak bulutunun suyunu tek bir tarafa ve durmaksızın boşaltmasını anlatırken bu kökü kullanır: باتت بشرقيّ يمؤودٍ مباشرة / دعصاً أرذّ عليه فرق عند |
| Erken Arapça kullanım | Erken dönem dilcilerinin ve sahabe hutbelerinin aktardığı üzere, Hz. Ebû Bekir'in hilafet konuşmasında adalet ve istikametten sapan, kendi başına buyruk idareciyi tanımlamak üzere meliken anûden (مَلِكاً عَنُوداً) ifadesi yer alır |
المصدر Kitābü’l-ʿAyn; Maqāyīs al-Lugha; Lisān al-Arab; Asās al-Balāgha.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Sami dilleri ailesinde عند kökü, merkezi ve güney kollarında mekânsal yakınlık, yönelme, bir şeyin yanında veya nezdinde bulunma ve ana eksenden bir tarafa sapma semantik matrisi etrafında gelişmiştir. Arapçada kök çift yönlü bir morfo-semantik derinlik kazanmıştır: Birincisi, konum ve nispilik bildiren zarfiyet (katında, nezdinde, yanında); ikincisi ise ana eksenden kopup kendi tarafına kapanmayı bildiren fiilî ve ahlaki sapmadır (inad, unûd). İbranicede doğrudan üçlü ses denkliğiyle karşılanan bir kök yerine yakın yönelim ve bağlam bildiren yapılar görülmekle birlikte, Arapçadaki zarf yapısının Sami dillerindeki yönelme ve yanındalık ilişkisini ifade eden edatlaşmış isimlerle fonksiyonel akrabalığı açıktır. Akadcadaki yön, taraf veya yan bildiren idu/ida morfemleriyle kavramsal bir örtüşme bulunsa da kök harfleri düzeyinde birebir üçlü soydaşlık sınırlıdır. Arapça, kökün taşıdığı taraf, yan ve açı manasını hem bir varlığın hüküm ve yetki alanını (zarf boyutu) hem de bu yetkiyi tanımayıp kendi dar nezdine çekilenin isyankâr katılığını (anîd boyutu) mükemmel bir semantik bütünlükle muhafaza etmiştir.
درجة الثقة Güçlü
المصدر David Cohen, Dictionnaire des racines sémitiques; Brown-Driver-Briggs; Lisān al-Arab.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Bir şeyin yanı, ciheti ve haddi aşarak yan tarafa sapması | Kökün aslı taraf ve nispiliktir; oradan hareketle kişinin kendi sübjektif tarafına çekilip hakka direnmesi türetilmiştir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney Sami ve Arap sahasında nispilik, yakınlık ve sapma kavramları | Kuzeybatı Sami dillerinde zarfiyet işlevi çoğunlukla başka edatlarla görülürken, kökün yan ve nezd anlamı Arapçada kurumsallaşmıştır | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik ailenin diğer kollarında güvenilir ses denkliği taşıyan üçlü morfolojik karşılık tespit edilmemiştir | Veri bulunamadı |
المصدر Maqāyīs al-Lugha; David Cohen, Dictionnaire des racines sémitiques.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| عند | Anlamlı | Bir tarafa sapmak, nezdinde olmak, direnmek | Yoldan ayrılmak, hakikati bildiği halde kendi tarafına çekilip inat etmek ve bir şeyin bitişiğinde/hükmünde bulunmak | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| عدن | Anlamlı | Bir yerde yerleşmek, kalıcı olmak, maden yatağı | Bir mekânda istikrar bulmak, kök salmak ve ayrılmamak; cennetin vasfı olarak ebedi ikamet | Kur'an'da geçer; yerleşiklik yönüyle zıt kutuplu bir kararlılık taşır |
| دنع | Anlamlı | Alçalmak, soysuzlaşmak, ahlaken düşmek | Kişinin onursuz ve aşağılık işlere meyletmesi, karakter zaafı | Kur'an'da geçmez; Kitābü'l-ʿAyn müsta'mel kaydetmiştir |
| دعن | Anlamlı | İtaat etmek, boyun eğmek, uysallaşmak | İtiraz etmeksizin emre uymak, teslimiyet göstermek | Kur'an'da geçmez; Tahzîb müsta'mel sayar, hedef kökün inadına anlamsal zıddıdır |
| ندع | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde anlamlı bağımsız bir kök kullanımı tespit edilmemiştir | Kur'an'da geçmez; Tahzîb'de müsta'mel kaydı nadir/şüphelidir |
| نعد | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Arap fonotaktiğinde bu harf dizilişiyle kök oluşmamıştır | Kur'an'da geçmez; kadim sözlüklerde mühmeldir |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| عند | Merkez | Nezdiyet, hüküm alanı ve doğrudan saparak direnme | Bir varlığın yetki/ilim dairesinde bulunmayı; ahlaki olarak ise gerçeği bile bile kendi tarafına çekilip direnmeyi ifade eder | Mekân, hüküm, itikat ve isyan boyutlarını cem eder |
| لدن | Komşu | Katında olma, vasıtasız yakınlık | Kaynağın bizzat kendisine, aracısız ve en mahsus başlangıç noktasına işaret eder | عند köküne göre daha özel, daha deruni ve vasıtasız ilahi katı bildirir |
| مع | Komşu | Birliktelik, refakat | İki veya daha fazla unsurun zaman, mekân veya hükümde bir arada bulunması | عند hüküm ve yetki nezdiyetini kurarken, bu kök doğrudan beraberliği anlatır |
| لدا | Komşu | Yanında, huzurunda bulunma | Zamansal ve mekânsal olarak bir şeyin hemen yanında, eşiğinde veya karşı karşıya olma hali | عند kadar geniş bir hüküm, sahiplik ve itikadi kanaat dairesi içermez |
| قصد | Zıt | İstikamet, adalet, orta yol | Doğru yoldan sapmaksızın, ifrat ve tefrite kaçmadan hedefe dosdoğru yönelme | عند kökünün yoldan çıkma ve inatla sapma anlamına tam zıttır |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | عند | Nezdinde, katında; haktan sapıp inat eden | Varlığın mülkiyet ve hüküm alanında bulunmasını veya kendi tarafına sapıp hakka karşı direnmesini anlatır | Kesin |
| Latince | apud / pertinax, obstinatus | Nezdinde, huzurunda / inatçı, dik başlı | Apud kelimesi nezdiyet ve hüküm bildiren zarfiyet yönünü, pertinax ve obstinatus ise hakikate karşı direnen inatçı vasfını karşılar | Güçlü |
| İngilizce | in the presence of, with / obstinate, recalcitrant | Katında, nezdinde / dik kafalı, inatla direnen | With veya in the presence of zarfiyet boyutunu verir ancak ilahi otorite vurgusunu eksik bırakır; obstinate ise bile bile gerçeğe direnen tavrı yansıtır | Güçlü |
| Almanca | bei / widerspenstig, halsstarrig | Yanında, nezdinde / dik başlı, boyun eğmez | Bei edatı mülkiyet ve göreli konumu karşılar; widerspenstig ise hakikati bildiği halde karşı cephe oluşturan cebbârâne tutumu ifade eder | Güçlü |
| Fransızca | auprès de, chez / obstiné, récalcitrant | Katında, nezdinde / inatçı, ayak direyen | Chez ve auprès de kavramları otorite ve nispilik alanını, obstiné ise haktan sapan mütekebbir direnci karşılar | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary; Grimm Deutsches Wörterbuch; Lane's Arabic-English Lexicon.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| عِنْدَ اللّٰهِ | İlahi mülkiyet, hüküm ve hakiki değer ölçüsü | Amellerin gerçek karşılığının ve nihai hükmün yalnızca Allah'a ait olduğu bağlamlar; Bakara 2:54, Âl-i İmrân 3:169, Şûrâ 42:36 |
| عِنْدَهُ عِلْمُ / مَفَاتِحُ | Gaybın, kaderin ve mutlak bilginin tek kaynağı | İnsanın erişemeyeceği varoluşsal bilginin yalnızca Allah nezdinde saklı tutulduğu bağlamlar; En'âm 6:59, Ra'd 13:39, Zuhruf 43:85 |
| عِنْدِي / عِنْدَكُمْ | İnsanın zannı, iddiası, geçici imkânı veya sübjektif kanaati | İnsanın sahip olduğunu sandığı servet veya ileri sürdüğü delilsiz iddialar; En'âm 6:58, Kasas 28:78, Nahl 16:96 |
| عَنِيدٍ | Hakikati bildiği halde kibrinden dolayı haktan sapan zorba inkârcı | Peygamberlerin tebliğine karşı bilerek ve zorbalıkla ayak direyen zümrelerin nitelenmesi; Hûd 11:59, İbrâhîm 14:15, Kâf 50:24 |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlahi sıfatlar, tenzih ve rü'yetullah | Allah'a isnat edilen nezdiyetin (ındallâh) mekânsal ve zamansal bir yakınlık mı yoksa rütbe, şeref ve hüküm yakınlığı mı olduğu meselesi | Mekândan münezzeh kılınarak manevi mertebe ve ilahi otorite dairesi olarak yoğunlaşmıştır |
| Fıkıh | Hüküm kaynağı ve indî içtihat eleştirisi | Fıkhî hükmün ilahi vahye mi dayandığı yoksa şahsın indî (sübjektif ve temelsiz) kanaatinden mi neşet ettiği ayrımı | Kişisel heva ve temelsiz sübjektif yargıyı niteleyen bir sınır terimine dönüşmüştür |
| Tefsir | Gayb bilgisi ve inkârcı psikolojisi | Ayetlerdeki ınde zarflarının gaybî bilginin tekeline, anîd sıfatının ise bilerek inkâr eden inatçı kâfire delaleti | Hükümranlığın mutlaklığı ve küfr-i inâdînin psikolojik ve ahlaki anatomisi üzerine yoğunlaşmıştır |
| Hadis | Kulun Rabbine yakınlığı ve fitne uyarısı | Kulun nafilelerle Allah katındaki mevki kazanması ve ümmetin başına geçecek zâlim ve müstebit (anûd) yöneticiler | İhlas ile kazanılan manevi derece ve istikameti terk eden zorbalık vasfı |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Mutlak otorite ve nihai ölçü | İlahi nezdiyet ve hükümranlık | İnsanın değer yargılarını aşkın bir mercie bağlama | Varlıkların nihai hakikati ve amellerin karşılığı ancak ilahi nezdiyette netleşir; insanın göreli hükümleri bu terazide tartılır | Kesin |
| İlmi | Epistemolojik yetki ve zannın elenmesi | Mutlak bilgiye nispet ve sübjektivizmin reddi | İndî görüş ile tahkik edilmiş hakikat arasındaki sınırın çizilmesi | Bilgi ancak sağlam delile dayanırsa değer taşır; sübjektif zan ve tarafgir inat (inad) bilginin önündeki en büyük engeldir | Güçlü |
| Siyasi | Yönetim ahlakı ve otorite kullanımı | İstibdat ve keyfiliğin zıddı; cebbârâne inadın reddi | Hukuk tanımaz zorbalığın sınırlandırılması | Kur'an'da her cebbârın anîd olarak anılması, siyasi gücü elinde tutanın gerçeğe karşı körleşerek kendi dar iktidarına çekilmesini mahkûm eder | Güçlü |
| İktisadi | Mülkiyet bilinci ve sermaye ahlakı | Emanet şuuru ve geçicilik idraki | İnsanın mülkiyeti mutlaklaştırmasını engelleme | İnsanın katındaki servet tükenicidir, Allah'ın katındaki ise kalıcıdır; mülkiyet kibri (Kārûn örneği) iktisadi adaleti bozar | Güçlü |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Referans noktası ve vektörel sapma | Fizikte ve geometride bir olayın veya büyüklüğün ancak belirli bir koordinat merkezine göre (nezdinde) tanımlanabilmesi; sistemin ana vektöründen sapıp kendi başına açı yapan kırılma | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Bilişsel çelişki direnci ve sübjektivizm | Sosyal psikolojide kişinin kendi inanç veya çıkar kalıbıyla uyuşmayan nesnel veriyi bile bile reddedip kendi pozisyonuna saplanması (doğrulama yanlılığı ve inat) | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün zarf halini (ınde) sadece fiziksel bir "yanında olma" mesafesine, sıfat halini (anîd) ise sıradan bir mizaç kaprisi veya inatçılık huysuzluğuna indirgemek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | İnde, varlığın ilahi ilim, tasarruf ve nihai hüküm sahasında bulunmasını; anîd ise hakkı bütün delilleriyle bildiği halde kibrinden ötürü hakikat dairesinden çıkıp karşı cephe açan ontolojik ve siyasi bir başkaldırıyı kuşatır |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Allah katında olmayı mekânsal tasavvur ederek müşebbihe hatasına düşmek veya peygamberlere direnen inkârcıların tavrını fikir hürriyeti yahut basit bir kanaat farkı gibi görüp küfrün bilinçli düşmanlık boyutunu ıskalamak |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın ontoloji, bilgi ve ahlak teorisindeki nispilik ve mutlaklık dengesini kurar; insana kendi göreli konumunu (kendi ındiyetini) bildirip nihai ölçünün Allah katında (ındallâh) olduğunu öğretir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Gaybın anahtarlarının ve nihai ilmin yalnız Allah'a ait olduğunu bildiren ayetlerde, mülkiyetin fani olduğunu hatırlatan iktisadi uyarılarda ve cebbâr inkârcıların akıbetini tasvir eden kıssalarda. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | İnsanın kendi aklını, servetini veya iktidarını mutlak bir otorite zannetme yanılgısını yıkar; doğruyu bilmesine rağmen gurur ve menfaat yüzünden teslim olmayan tavrın psikolojik sapkınlığını deşifre eder. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamSürüden veya yoldan ayrılıp kendi başına yana çekilen deve ve mecrasından patlayıp durmaksızın fışkıran damar hareketi; bir şeyin yanı ve kıyısı.
- Soyut anlamBir mercie göreli olarak bağlanma, onun hüküm ve yetki alanında bulunma hali; epistemik ve ahlaki olarak ise hakikatin ana ekseninden sapıp kendi sübjektif tarafında kaskatı kesilerek direnme tutumu.
- Sistematik karşılıkEpistemik ve ontolojik hiyerarşide referans noktasının tayini; beşerî zannın izafiyeti karşısında ilahi hükmün mutlaklığı ve bu mutlaklığa karşı bilerek direnen cebbârâne iradenin iflası.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde ana ekseni ve mutlak ilahi referans noktasını (ındallâh) temsil eder; bu merkezden ayrılan yönelimi ifade eder. parametresi ana istikametten yana doğru gerçekleşen sapma açısını (unûd) gösterir. Sapma açısı zıt kutba yaklaştıkça (), sistemin mutlak referansın koruyucu ve kuşatıcı hakikat dairesi içindeki kabul payı sıfıra iner; bu da hakkı bile bile karşı cepheye geçen cebbâr bir inatçının (anîd) ontolojik hüsranını simgeler.