عمل
ع - م - ل
جذر- الورود: ٣٦٠
- الآيات: ٣١٣
- الصيغ: ٥٨
- المعاجم: ١٣
Amele iş yapmaya alıştırılmış deve veya öküz demektir. Abd kelimesi ile de akrabalığı vardır. Amel etmek başkasına iş yapmak demektir.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(١٣)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Amele iş yapmaya alıştırılmış deve veya öküz demektir. Abd kelimesi ile de akrabalığı vardır. Amel etmek başkasına iş yapmak demektir.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٣٬٣٣٨باب العين واللاّم والميم معهما
ع ل م، ع م ل، م ع ل، ل م ع مستعملات
علم:
عَلِمَ يَعْلَمُ عِلْماً، نقيض جَهِلَ. ورجل علاّمة، وعلاّم، وعليم، فإن أنكروا العليم فإنّ الله يحكي عن يوسف "إني حفيظ عليم" وأدخلت الهاء في علامة للتّوكيد.
وما عَلِمْتُ بخبرك، أي: ما شعرت به. وأعلمته بكذا، أي: أَشْعَرْتُه وعلّمته تعليماً.
والله العالِمُ العَليمُ العلاّمُ.
والأَعْلَمُ الذي انشقّتْ شَفَتُه العُليا. وقوم عُلْمٌ
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٤٩٣عَمِلَ عَمَلاً. وأعْمَلَهُ غيره واسْتَعْمَلهُ بمعنًى. واسْتَعْمَلَهُ أيضاً: أي طلب إليه العمل. واعْتَمَلَ: اضطرب في العمل. وقال:
إنَّ الكريم وأبيك يَعْتَمِلْ
إن لم يَجِدْ يوماً على مَنْ يَتَّكِلْ
ورجلٌ عَمِلٌ، أي مطبوعٌ على العمل. ورجلٌ عَمولٌ. واليَعْمَلَةُ: الناقة النجيبة المطبوعة على العمل. وطريقٌ مُعْمَلٌ، أي لَحْبٌ مسلوكٌ. وعامِلُ الريح: ما يلي السِنان، وهو دون الثعلب. وتَعَمَّلَ فلان
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠بلا ترجمةالحروف: ١٥٬٣٩٤باب العين واللام مع الميم
علم ، عمل ، لمع ، لعم ، ملع ، معل : مستعملات .
علم : حدّثنا محمد بن إسحاق السعديّ حدثنا سعد بن مَزْيد حدثنا أبو عبد الرحمن المُقْرِى في قول الله جلّ وعزّ : ( وَإِنَّهُ لَذُو عِلْمٍ لِّمَا عَلَّمْنَاهُ ) ( يُوسُف : 68 ) . فقلت : يا أبا عبد الرحمن ممن سمعت هذا ؟ قال : من ابن عُيَينة ، قلت : حَسْبي . وروي عن ابن مسعود أنه قال : ليس العلم بكثرة الحديث ولكن العِلم الخَشْية .
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ١٥٬٩٩٠(باب العين والميم وما يثلثهما)
(عمن) العين والميم والنون ليس بأصل، وفيه عُمان: بلد. ويقولون أعْمَن، إذا أتى عُمَان. قال:
فإن تُتْهِمُوا أُنْجِد خلافاً عليكُم *** وإن تُعمِنُوا مستحقِبي الشَّرِّ أُعرِقِ([1])
(عمه) العين والميم والهاء أصلٌ صحيح واحد، يدلُّ على حَيرة وقِلّة اهتداء. قال الخليل: عَمِهَ الرّجل يَعْمَهُ عَمَهاً، وذلك إذا تردَّد لا يدرِي أين يتوجَّه. قال الله: {وَيَذَرُهُم فِي
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ١٬١٢٨- العمل: كل فعل يكون من الحيوان بقصد، فهو أخص من الفعل (قال أبو هلال العسكري: والفرق بين الفعل والعمل: أن العمل إيجاد الأثر في الشيء. يقال: فلان يعمل الطين خزفا، ويعمل الخوص زنبيلا، والأديم سقاءا. ولا يقال: يفعل ذلك؛ لأن فعل الشيء عبارة عما وجد في حال كان قبلها مقدورا، سواء كان عن سبب أو لا. انظر: الفروق اللغوية ص 109 - 110)، لأن الفعل قد ينسب إلى الحيوانات التي يقع منها فعل بغير قصد، وقد ينسب
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٨٩١ع م ل
تقول: أعط العامل عمالته ووفّه جعالته.
وفلان ابن عمل إذا كان قوياً عليه.
ويقال لمشاة اليمن: بنو عمل.
قال: فذكر الله وسمّى ونزل بمنزل ينزله بنو عمل لا ضفف يشغله ولا ثقل ويقال للذين يعملون بأيديهم في طين وبناء ونحوه: العملة.
وإنه لحسن العملة.
ويقال: من الذي عمّل عليكم أي نصب عاملاً.
والرجل يعتمل لنفسه ويستعمل غيره.
ويعمل رأيه.
ويتعمّل في حاجات المسلمين أي
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٨٬٩٣٠قال الله عز وجل في آية الصَّدَقات: والعامِلِين عليها؛ هم السُّعاة الذين يأْخذون الصَّدَقات من أَربابها، واحدهم عامِلٌ وساعٍ. وفي الحديث: ما ترَكْتُ بعد نَفقة عيالي ومَؤُونة عامِلي صَدَقةٌ؛ أَراد بعياله زَوْجاتِه، وبعامِله الخَلِيفة بعده، وإِنما خَصَّ أَزواجَه لأَنه لا يجوز نكاحُهُن فجَرَت لهنَّ النفقةُ فإِنهن كالمُعْتَدَّات. والعامِلُ: هو الذي يتوَلَّى أُمور الرجل في ماله ومِلْكِه وعمَلِه، ومنه
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٥١٨* ع م ل * * عَمل * من باب طرب و * أعْمَلَه * غيره و * اسْتَعملَه * بمعنى واستعمله أيضا أي طلب إليه العمل و * اعْتَمَل * اضطرب في * العَمَل * ورجل * عَمِلٌ * بكسر الميم أي مطبوع على العمل ورجل * عَمُولٌ * و * عَاملُ * الرمح ما يلي السنان وهو دون الثعلب و * تَعَمَّل * فلان لكذا و * التَّعْمِيل * تولية العمل يقال * عَمَّله * على البصرة و * العُمالة * بالضم رزق * العامِل * قلت قال الأزهري يقال *
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٧٬٥٨١العمل، محركة: المهنة، وأيضا الفعل ج: أعمال وزعم بعض من أئمة اللغة والأصول أن العمل أخص من الفعل؛ لأنه فعل بنوع مشقة، قالوا: ولذا لا ينسب إلى الله تعالى، وقال الراغب: العمل كل فعل يصدر من الحيوان بقصده، فهو أخص من الفعل؛ لأن الفعل قد ينسب إلى الحيوانات التي يقع منها فعل بغير قصد، وقد ينسب إلى الجمادات، والعمل قلما ينسب إلى ذلك، ولم يستعمل في الحيوانات إلا في قولهم: الإبل والبقر العوامل، وقال
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٨٬٢١٥عَمِلَ
1 عَمِلَ ذ , aor. عَمَلَ , inf. n. عَمَلٌ, (S, O, Msb, K,) He worked, or wrought; laboured; served, or did service: he did, acted, or performed: (K, TA:) [generally, he did, &c., with a sort of difficulty, or with intention; but sometimes said of an inanimate thing: (see عَمَلٌ, below:)] he did, or he made, wrought, manufactured, or constructed, a thing. (Msb. [See, again, عَمَلٌ, below.])
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٣٬٨٢٢عَمِلَ
عَمِلَ A ( n. ac. عَمَل 4 ),
a. Worked, laboured, wrought.
b. Did; made; performed, accomplished, executed; practised, exercised.
c. Acted, worked, operated, produced an effect.
d. [ 'Ala ], Worked, laboured, toiled at; applied himself to, busied himself with, engaged in.
e. [ Fī ], Acted upon; influenced; governed ( a case ).
f. [ La & 'Ala ], Ruled over, governed.... under (
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ٦٦٬٦٢٨عمل
عَمِلَ - يَعْمَلُ - عَمَل - أَعْمَال - عَامِل - عَامِلُون
عَمِلَ - يَعْمَلُ + كائن + شيئاً: يسعى لإحداث أثر في شيء بإرادة واعية: بدأ جهده وسعيه على شيء، فيستخدم قدراته التفكيرية والسلوكية لتكوين وبناء قول أو كلام أو فعل حركي أو نفسي، يؤثر على الفرد نفسه أو على الآخرين من كائنات: فالعمل هو بدء الفعل مع قصد وغاية ومراد: ولا يفهم من اللفظ
الصيغ(٥٨)
- تَعْمَلُونَYaparsınız(تَفْعَلُونَ)×٨٣
- يَعْمَلُونَYaparlar(يَفْعَلُونَ)×٥٦
- وَعَمِلُواVe yaptılar(وَفَعِلُوا)×٥٣
- عَمِلُواYaptılar(فَعِلُوا)×٢٠
- أَعْمَالَهُمْOnların işleri(أَفْعَالَهُمْ)×١٧
- وَعَمِلَVe yaptı(وَفَعِلَ)×١١
- أَعْمَالُهُمْOnların işleri(أَفْعَالُهُمْ)×٩
- عَمَلًاİş(فَعَلًا)×٨
- عَمِلَYaptı(فَعِلَ)×٨
- اعْمَلُواYapın(افْعَلُوا)×٧
الجذور المجاورةالمجاورة: ٢٦٢ (الإجمالي: ٦٢١)
- صلح
الآيات المشتركة: ٩٣ · Sarh köşk, serh (sinle) silah demektir
- أمن
الآيات المشتركة: ١٠١ · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir
- حبط
الآيات المشتركة: ١٦ · Habte suyu kurumuş kuyu demektir
- سوأ
الآيات المشتركة: ٤٢ · Sey’e(hemze): “Sivad” kara demektir
- خبر
الآيات المشتركة: ٢٢ · Haber : Doğurmadan evvel devenin memesinde görülen süttür
- جزي
الآيات المشتركة: ٣٠ · Ceze’e (hemze ile) bir şeyin parçası, bozulmadan bütünden…
- كون
الآيات المشتركة: ١٠٧ · Kevn, tepe demektir
- جنن
الآيات المشتركة: ٣٥ · Bahçe demektir
- أجر
الآيات المشتركة: ٢٤ · (EaCR) “Acur” tuğla demektir
- تحت
الآيات المشتركة: ١٧ · Ayağın alt tarafı demektir
- حسن
الآيات المشتركة: ٣١ · Hüsn : Sıra dağların yan yana olan iki büyük dağın en…
- زين
الآيات المشتركة: ١٥ · Ziynet : Süslemek için kullanılan çöplere, tüylere benzeyen…
الآيات التي ورد فيها(٣١٣)
عدد الآيات التي يرد فيها هذا الجذر: ٣١٣؛ ضيّق النطاق من شريط السور.
… يَهْبِطُ مِنْ خَشْيَةِ اللَّهِ وَمَا اللَّهُ بِغَافِلٍ عَمَّا تَعْمَلُونَ
Yaparsınız
… يُرَدُّونَ إِلَى أَشَدِّ الْعَذَابِ وَمَا اللَّهُ بِغَافِلٍ عَمَّا تَعْمَلُونَ
Yaparsınız
وَأَقِيمُوا الصَّلَاةَ وَآتُوا الزَّكَاةَ وَمَا تُقَدِّمُوا لِأَنْفُسِكُمْ مِنْ خَيْرٍ تَجِدُوهُ عِنْدَ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ
Yaparsınız
… شَهَادَةً عِنْدَهُ مِنَ اللَّهِ وَمَا اللَّهُ بِغَافِلٍ عَمَّا تَعْمَلُونَ
Yaparsınız
وَمِنْ حَيْثُ خَرَجْتَ فَوَلِّ وَجْهَكَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ وَإِنَّهُ لَلْحَقُّ مِنْ رَبِّكَ وَمَا اللَّهُ بِغَافِلٍ عَمَّا تَعْمَلُونَ
Yaparsınız
… آتَيْتُمْ بِالْمَعْرُوفِ وَاتَّقُوا اللَّهَ وَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ
Yaparsınız
… عَلَيْكُمْ فِيمَا فَعَلْنَ فِي أَنْفُسِهِنَّ بِالْمَعْرُوفِ وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرٌ
Yaparsınız
… لِلتَّقْوَى وَلَا تَنْسَوُا الْفَضْلَ بَيْنَكُمْ إِنَّ اللَّهَ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ
Yaparsınız
… ضِعْفَيْنِ فَإِنْ لَمْ يُصِبْهَا وَابِلٌ فَطَلٌّ وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ
Yaparsınız
إِنْ تُبْدُوا الصَّدَقَاتِ فَنِعِمَّا هِيَ وَإِنْ تُخْفُوهَا وَتُؤْتُوهَا الْفُقَرَاءَ فَهُوَ خَيْرٌ لَكُمْ وَيُكَفِّرُ عَنْكُمْ مِنْ سَيِّئَاتِكُمْ وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرٌ
Yaparsınız
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | عمل |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | فعل, صنع, كسب, سعى |
| Zıt Kök | عطل |
| Çekirdek Özet 1 | İrade, niyet ve gayretle bir nesneye, hedefe veya bedene yöneltilen sürekli ve dönüştürücü emek |
| Çekirdek Özet 2 | İmanın zorunlu ve somut tezahürü, ahlaki-hukuki sorumluluğun ve karşılığın temel dayanağı olan kasıtlı davranış |
| Çekirdek Özet 3 | Bilginin ve inancın pratik değere, toplumsal ve uhrevi üretime dönüştüğü dinamik eylem sistemi |
| Kritik Hata Riski | İradesiz veya bilinçsiz fiziki hareketleri amel sayarak kavramı soyut bir refleks derecesine indirmek ya da sadece bedensel işçilikle sınırlandırmak |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| عم | Genellik, toplayıcılık, kuşatıcılık, derinlik ve bir şeyi bütünüyle sarıp kaplama (karşılaştırınız: عمم, عمر, عمد, عمق) | ل | Genel toplayıcılık ve içsel potansiyeli bir hedefe, işe veya gayeye doğru sevk ederek amaca yönelik, iradeli ve dönüştürücü somut eylem haline getirme |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ع | Göz; görme, bilme, kaynak | Bilinçli algı, niyet, basiret ve içsel kavrayışın eyleme kaynaklık etmesi |
| م | Su; akış, çokluk, derinlik | Süreklilik, içten gelen birikim, akışkan güç ve eylemin yayılımı |
| ل | Çoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlama | Hareketi bir gayeye sevk etme, irade ile yönlendirme ve sonuca bağlama |
| عمل | Gözün bilinci ve suyun dinamik gücünün bir amaç uğruna yönlendirilmesi; tasarlanan bilginin yönlendirici bir iradeyle dış dünyada işe ve esere dönüştürülmesi |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir aleti zorlu bir işte kullanmak, çamur yoğurmak, taş ve kerpiçle inşa faaliyeti yürütmek; ayrıca mızrak demirinin hemen altındaki göğüs kısmına veya yük ve sefere alıştırılmış güçlü dişi deveye ad olmak |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem şahitlerinde mızrak gövdesinin vurucu kısmı ve hedefe yönelen çaba anlamında geçer: أطعن النجلاء يعوي كلمها / عامل الثعلب فيها مرجحن |
| Erken Arapça kullanım | Kişinin başkasına dayanmadan kendi emeğiyle geçinmesi ve bizzat çalışması anlamında kullanılır: إن الكريم وأبيك يعتمل / إن لم يجد يوما على من يتكل |
المصدر Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Sami dilleri ailesinde عمل kökü, özellikle Orta ve Güney Sami kollarında bilinçli çaba, çalışma, yorulma ve üretim anlamlarını taşır. Kuzeybatı Sami grubunda (İbranice ve Ârâmîce) eylem alanı için daha çok فعل veya صنع köklerinin soydaşları öne çıkarken, kökün Arapçadaki gelişimi bedensel yorgunluk, aletli işçilik ve zihni bir planın icrası üzerinden özelleşmiştir. Kökün İbranice ve Süryanicedeki akraba biçimleri (örneğin İbranice עָמָל / amal) daha çok meşakkat, zahmet, ağır yük altında çalışma ve yorgunluk merkezli bir semantik çeper taşırken, Arapçada bu zahmet boyutu dönüştürücü üretkenlik, ahlaki sorumluluk ve kurumsal görev eksenine kayarak daha kapsamlı ve yapıcı bir eylem terimine evrilmiştir.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Brown-Driver-Briggs, HALOT, Lane's Arabic-English Lexicon.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Zahmetli çabadan maksatlı üretime geçiş | Bedeni ve aleti yoran ilkel işçilikten (çamur, kazı, binek) irade, kast ve zanaat gerektiren her türlü şuurlu eyleme genişlemiştir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice amal ile ortak köken bağı | Ortak Sami tabakasında meşakkat, çaba ve ağır emek ortak payda iken Arapçada meşakkat unsuru yerini kasıtlı ve gayeli iş üretimine bırakmıştır | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik çeperde bedensel gayret kökleri | Doğu ve Güney Afro-Asyatik dillerinde güç harcama ve yük çekme temalı biçimlerle fonetik benzerlik gösterir | Muhtemel |
المصدر Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Brown-Driver-Briggs.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| عمل | Anlamlı | İradeli eylem ve emek | Bir amaç doğrultusunda planlı güç sarf etmek, üretmek | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| علم | Anlamlı | Bilgi ve işaret koyma | Bir şeyin hakikatini kavramak, ayırt edici iz bırakmak | Zihni öncül; Kur'an'da geçer |
| معل | Anlamlı | Hızlı hareket ve çekip alma | Suyun akması, devenin hızla yürümesi, azımsama | Kur'an'da geçmez |
| ملع | Anlamlı | Hızla geçip gitme | Adımlarını açarak süratle koşmak, çekip çıkarmak | Kur'an'da geçmez |
| لعم | Anlamlı | Yutma ve biriktirme | Ağzına lokmayı almak veya kap içine bir şey koymak | Kur'an'da geçmez |
| لمع | Anlamlı | Parlama ve işaret verme | Işığın çakması, el veya kılıçla uzaktan işaret etme | Kur'an'da geçmez |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| عمل | Merkez | İradeli çaba ve iş | Kasıt, niyet, zihni tasavvur ve devamlılık içeren fiil | Bilinçli bir failin bir gayeye dönük gerçekleştirdiği her türlü sorumlu eylem |
| فعل | Komşu | Genel eylem | Kasıtlı olsun veya olmasın her türlü oluş, hareket ve etki | Hayvanlara, cansızlara ve anlık reflekslere de nispet edilebilen en genel hareket |
| صنع | Komşu | Ustalık ve sanat | İtina, ustalık, beceri ve nihai bir ürün hedefleyen biçimlendirme | Amelin özel bir türü olup estetik, teknik ve maharet gerektiren somut üretim |
| كسب | Komşu | Kazanç odaklı eylem | Failin kendisine fayda veya zarar getiren sonuç alıcı davranışı | Amelin neticesinde faile dönen ahlaki, iktisadi veya cezai yükümlülük boyutu |
| سعى | Komşu | Koşma ve gayret | Bir hedefe varmak için harcanan tempolu, istekli ve dinamik enerji | Eylemin içindeki hareket temposu, niyetin şiddeti ve arayış cehdi |
| عطل | Zıt | Atıllık ve işsizlik | İş görmez duruma gelmek, boş kalmak, işlevini yitirmek | Potansiyelin fiile dökülmemesi, eylemsizlik, aletin veya organın işlevsiz bırakılması |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | عمل | İradeli iş, emek, uygulama | Kasıt, plan ve sonuç ilişkisini barındıran bilinçli eylem | Kesin |
| Latince | opus, operari, labor | Eser, iş üretmek, emek sarf etmek | opus ortaya çıkan eseri, labor ise harcanan zahmetli fiziksel çabayı vurgular | Güçlü |
| İngilizce | work, deed, act, labour | İş, eylem, fiil, emek | deed ahlaki yönü, work ve labour ise maddi ve mesleki üretimi daha çok karşılar | Güçlü |
| Almanca | Werk, Handlung, Arbeit | Eser, eylem, çalışma | Handlung iradeli davranışı, Arbeit zahmetli işi, Werk ortaya konan semereyi verir | Güçlü |
| Fransızca | œuvre, action, travail | Yapıt, hareket, emek | action failin iradesini, œuvre manevi veya maddi üretilmiş yapıtı karşılar | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Le Robert Dictionnaire.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| İman ile yan yana gelen sâlih amel (عَمِلُوا الصَّالِحَاتِ) | İmanın pratik, ahlaki ve hukuki gereği olan ıslah edici fiiller | Kurtuluş, ebedi mükâfat ve müminlerin vasıflarının açıklandığı bağlamlar (Bakara 2:25, Kehf 18:107, Asr 103:3) |
| Kötülük ve günah işleme (عَمِلَ السُّوءَ / يَعْمَلُونَ السَّيِّئَاتِ) | İradeli olarak yoldan sapma, taşkınlık ve bilerek suç işleme | İlahi ceza, sorumluluk ve tövbe kapısının açıklandığı bağlamlar (Nisâ 4:110, En'âm 6:132) |
| Boşa çıkan amel (حَبِطَتْ أَعْمَالُهُمْ) | İnkâr, riya veya şirk sebebiyle değeri ve sevabı sıfırlanan işler | Ahirette hüsrana uğrayacak inkârcı ve münafıkların nitelendiği bağlamlar (Bakara 2:217, Kehf 18:104) |
| Kurumsal görev ve kamu hizmeti (الْعَامِلِينَ عَلَيْهَا) | Bir toplumsal işi, kamu görevini veya zekât idaresini yürütme | Hukuki yetki, görev ve hak ediş bağlamı (Tevbe 9:60) |
| Maddi üretim, zanaat ve inşa (يَعْمَلُونَ لَهُ مَا يَشَاءُ) | Somut zanaat, yapı inşası ve teknik eser üretimi | Peygamberlerin mucizevi inşa ve sanat faaliyetlerinin anlatıldığı bağlamlar (Sebe 34:13) |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İman-amel ilişkisi ve failin fiilleri | Amelin imanın bir parçası (cüzü) olup olmadığı, büyük günah işleyenin durumu ve amellerin yaratılması | İmanın varlık şartı mı yoksa kemal şartı mı olduğu ekseninde niyetli eyleme daralma |
| Fıkıh | Hükümlerin konusu, kamu görevi ve iş akitleri | Mükellefin fiilleri (ef'âl-i mükellefîn), mudarebe/muamele akitleri ve zekât memurluğu (âmil) şartları | Hukuki sorumluluk doğuran, bedeli ve karşılığı olan tanzim edilmiş iş gücü |
| Tefsir | Sâlih amel ve amellerin tartılması (vezn) | Sâlih amelin sınırları, amellerin tecessümü veya tescili, amellerin boşa çıkması (ihbât) | İmanın ahlaki ve toplumsal hayatta vücut bulmuş pratik tezahürleri |
| Hadis | Niyet-amel irtibatı ve amellerin değeri | Fiillerin niyetlere göre değerlendirilmesi, amellerin devamlılığı ve amellerin son anına göre hüküm alması | İhlasla yoğrulmuş, devamlı ve samimi pratik kulluk çabası |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İbadet ve ahlak nizamı | İmanın pratikleşmesi | Dini iddiayı doğrulamak ve uhrevi karşılığı üretmek | İman soyut bir kabulden ibaret kalmayıp amel ile dışlaşarak meşruiyet kazanır | Kesin |
| İlmi | Bilgi-eylem bütünlüğü | Teori ve uygulayım | Bilgiyi tecrübeye, teknolojiye ve hayata aktarmak | Amelsiz ilim hedefsiz, ilimsiz amel ise boşa giden bir enerji kaybıdır | Güçlü |
| Siyasi | Kamu idaresi ve ehliyet | İdari görev ve tasarruf | Hukuku ve kamu düzenini icra etmek | Devlet mekanizması liyakatli âmillerin somut faaliyetleriyle işlerlik kazanır | Güçlü |
| İktisadi | Üretim, emek ve ücret | İktisadi iş gücü | Maddi katma değer ve meşru kazanç oluşturmak | Emek harcamadan kazanım meşru sayılmaz; ücret ancak yapılan amelin karşılığıdır | Kesin |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Fizikte iş (work) kavramı () | Bir kuvvetin bir kütleye etki ederek ona belirli bir doğrultuda yol aldırması gibi, amel de irade gücünün nesne üzerinde yönlü bir değişim meydana getirmesidir | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Sosyolojide faillik (agency) ve toplumsal pratik | Bireyin salt yapısal şartlara maruz kalmayıp bilinçli tercihleriyle toplumsal yapıyı dönüştürmesi ve eyleminin ahlaki-hukuki sorumluluğunu taşıması | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Ameli sadece fiziksel beden hareketine veya dar anlamda ibadet ritüellerine (namaz, oruç) ya da yalnızca ücretli fabrika işçiliğine indirgemek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Zihinsel, ahlaki, iktisadi, hukuki, sanatsal ve toplumsal alanda iradeyle yapılan, niyetle yönlendirilen ve varlıkta ıslah veya ifsat üreten her türlü bilinçli tasarruf |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | İmanın toplumsal ve ahlaki sorumluluktan koparılıp vicdani bir kanaate hapsedilmesi veya ibadet dışındaki mesleki ve bilimsel üretimin dini değer alanının dışına itilmesi |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın insan tasavvurunun merkezinde pasif kabul değil, aktif sorumluluk yer alır. عمل kökü, insanın yaratılış gayesinin (imtihan) ve ahiret adaletinin ölçüsünü teşkil eden temel eksendir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İman ile amelin birbirine atfedildiği ayetlerde (Bakara 2:25), sorumluluğun şahsiliğini bildiren ilkelerde (Necm 53:39), adalet ve ceza sahnelerinde (Zilzâl 99:7-8) ve kamu-zekât düzenini kuran teşri hükümlerinde (Tevbe 9:60). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Eylemsiz bir imanın insanı kurtaracağı yönündeki temelsiz avuntuları, amellerin niyetten bağımsız salt mekanik şekillerden ibaret olduğu yanılgısını ve dünya-ahiret ayrımını düzelterek hayatın her anını sorumlu bir inşa alanına çevirir. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamBir aleti veya bedeni belirli bir malzeme üzerinde zahmetle ve gayretle kullanarak dönüştürücü bir etki ve ürün meydana getirmek.
- Soyut anlamBilinçli bir failin niyet ve iradesini bir amaca bağlayarak varlık dünyasında ahlaki, hukuki ve ontolojik sonuçlar doğuran sorumlu davranışlar üretmesi.
- Sistematik karşılıkİnanç ve bilginin fiiliyat sahasında değer, adalet, toplumsal fayda ve ilahi rıza üretmek üzere örgütlenmiş pratik nizamı.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde failin ortaya koyduğu toplam ameli temsil eder. zamana bağlı niyet, bilinç ve irade yoğunluğunu; ise failin hedefine, ahlaki değer sistemine ve bilgi doğrultusuna işaret eden yönelimsel kuvvet vektörünü gösterir. İntegral, amelin anlık bir refleksten ziyade belirli bir zaman aralığı boyunca sürdürülen sürekli ve gayretli bir süreç olduğunu ifade eder. Sembolik sonuç ise bu eylemin varlıkta ve ahirette doğurduğu nihai karşılığı, mükâfatı veya sorumluluğu simgeler.