فعل

اختصارات لوحة المفاتيح

البحث
/
ملاحظة جديدة
n
الآية السابقة / التالية
[ ]
وضع القراءة
f
وضع الشبكة
g
كون القرآن
e
إغلاق / رجوع
Esc
تخطَّ الشبكة

شبكة الجذر

شبكة الجذر: ف-ع-لالصيغ: ٣٩ · الجذور المجاورة: ١٣٣ · الآيات: ١٠٢ · السور: ٤٤؛ المحتوى نفسه مسرود في بطاقات «الصيغ» و«الجذور المجاورة» و«الآيات».عرففَعَلَتَفْعَلُواتَفْعَلُونَفَعَلْتَفعلأمرنفسيَفْعَلُبلغأبوعدو

الجذرالصيغ ٣٩الآيات ١٠٢السور ٤٤المجاورة ١٣٣

▶ افتح الشبكة (ثلاثية الأبعاد)

فعل

ف - ع - ل

جذر
  • الورود: ١٠٨
  • الآيات: ١٠٢
  • الصيغ: ٣٩
  • المعاجم: ١٣

Fa’l “Fa’l” “yapmak” demektir. “Amel” bir başkası için çalışmaktır ve maddidir. Fi’l ise maddi ve manevidir. Allah’a fi’l izafe edilir. Burada Allah’ın “Fil halkı”na nasıl yaptığını hatırlatmaktadır. Fa’l, kullanılan aletlerin elle tutulan kısmıdır. Sap gibi.المزيد ›

ملاحظاتي

المعاجم(١٣)

★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية

Fa’l “Fa’l” “yapmak” demektir. “Amel” bir başkası için çalışmaktır ve maddidir. Fi’l ise maddi ve manevidir. Allah’a fi’l izafe edilir. Burada Allah’ın “Fil halkı”na nasıl yaptığını hatırlatmaktadır. Fa’l, kullanılan aletlerin elle tutulan kısmıdır. Sap gibi.

كتاب العين

الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٢٬٢١٠
باب العين واللاّم والفاء معهما ع ل ف، ع ف ل، ف ع ل، ل ف ع، ف ل ع مستعملات علف: عَلَفْتُ الدّابةَ أَعْلِفُها عَلْفاً، أي: أطعمتها العَلَف. والمِعْلَفُ: موضع العَلَف. والدّابة تعتلف، أي: تأكل، وتستعلِفُ، أي: تطلب العَلَفَ بالحمحمة. والشّاة المُعَلَّفة هي التي تسمّن. علّفتها تعليفاً إذا أكثرت تعهّدها بإلقاء العَلَفِ لها. وعلوفة الدّوابّ كأنّه جَمْعٌ وهو شبيهٌ بالمصدر وبالجمع أُخرى. والعُلَّفُ:
اقرأ المدخل كاملًا

الصحاح

الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٣٩٦
الفَعْلُ بالفتح: مصدرُ فَعَلَ يَفْعَلُ. وقرأ بعضهم: "وأوحينا إليهم فَعْلَ الخيراتِ" والفِعْلُ بالكسر الاسمُ، والجمع الفِعالُ. والفَعالُ بالفتح: الكَرَمُ. وقال هُدْبة: ضَروبا بلَحْيَيْهِ على عَظْمِ زَوْرِهِإذا القومُ هَشُّوا للفَعالِ تَقَنَّعـا والفعالُ أيضاً، مصدرٌ. وكانت منه فَعْلَةٌ حَسَنَةٌ أو قبيحةٌ. وافْتَعَلَ كذباً وزوراً، أي اختلَقَ. وفَعَلْتُ الشيءَ فانْفَعَلَ، كقولك: كسرته فانكسر.
اقرأ المدخل كاملًا

تهذيب اللغة

الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٧٬٠٤٨
باب العين واللام مع الفاء علف ، عفل ، فلع ، فعل ، لفع ، لعف : مستعملات . لعف : أمّا لعف فإن الليث قد أهمله . وقال ابن دريد في ( كتابه ) ولم أجده لغيره : تلعَّف الأسَد والبعيرُ إذا نظر ثم أغضى ثم نَظَر . وإن وُجد شاهد لما قال فهو صحيح . علف : قال ابن المظفر : عَلَف الرجل دابَّته يَعْلِفُه عَلْفاً . والعَلَف الاسم . والمِعْلَف : موضع العَلَف والشاءُ المعلَّفة : التي تسمَّن بما يُجمع من العَلَف ولا
اقرأ المدخل كاملًا

مقاييس اللغة

ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٧١٤
(باب الفاء والعين وما يثلثهما) (فعل) الفاء العين واللام أصلٌ صحيح يدلُّ على إحداث شيء من عملٍ وغيره. من ذلك: فَعَلْتُ كذا أفعلُه فَعْلا. وكانت مِن فُلانٍ فَعْلةٌ حَسَنَةٌ أو قبيحة. والفِعَال جمع فِعْل. والفَعَال، بفتح الفاء: الكَرَم وما يُفْعَل من حَسَن.‏ وبقيت كلمةٌ ما أدري كيف صحّتها. يقولون: الفِعَال: خَشَبة الفأس.‏ (فعم) الفاء والعين والميم أصلٌ صحيح يدلُّ على اتِّساعٍ وامتلاء. فالفَعْم:
اقرأ المدخل كاملًا

المفردات في غريب القرآن

الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٩١٨
التأثير من جهة مؤثر، وهو عام لما كان بإجادة أو غير إجادة، ولما كان بعلم أو غير علم، وقصد أو غير قصد، ولما كان من الإنسان والحيوان والجمادات، والعمل مثله، والصنع أخص منهما كما تقدم ذكرهما (تقدم في مادة (عمل)، ومادة (صنع) )، قال: ﴿وما تفعلوا من خير يعلمه الله﴾ [البقرة/197]، ﴿ومن يفعل ذلك عدوانا وظلما﴾ [النساء/30]، ﴿يا أيها الرسول بلغ ما أنزل إليك من ربك وإن لم تفعل فما بلغت رسالته﴾ [المائدة/67]،
اقرأ المدخل كاملًا

أساس البلاغة

الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٧١٤
ف ع ل هذه فعلةٌ من فعلاتك ‏"‏ وفعلت فعلتك التي فعلت ‏"‏‏.‏ وتقول‏:‏ الرّشى تفعل الأفاعيل وتنسّي إبراهيم وإسماعيل‏.‏ وقال الشمّاخ‏:‏ إذا استهلاّ بشؤبوب فقد فعلت بما أصابا من الأرض الأفاعيل أي الأعاجيب من وقعهما‏.‏ وقال ذو الرمة‏:‏ فكل ما هبطا في شأو شوطهما من الأماكن مفعول به العجب وفيهم السؤدد والفعال أي الكرم‏.‏ وهذا كتاب مفتعل أي مختلق مصنوع‏.‏ ويقال‏:‏ شعر مفتعل‏:‏ للمبتدع الذي أغرب فيه
اقرأ المدخل كاملًا

لسان العرب

ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٤٬٠٣٥
الفِعل: كناية عن كل عمل متعدٍّ أَو غير متعدٍّ، فَعَل يَفْعَل فَعْلاً وفِعْلاً، فالاسم مكسور والمصدر مفتوح، وفَعَله وبه، والاسم الفِعْل، والجمع الفِعال مثل قِدْح وقِداح وبِئر وبِئار، وقيل: فَعَله يَفْعَله فِعْلاً مصدر، ولا نظير له إِلا سَحَره يَسْحَره سِحْراً، وقد جاء خَدَع يَخْدَع خَدْعاً وخِدْعاً، وصَرَع صَرْعاً وصِرْعاً، والفَعْل بالفتح مصدر فَعَل يَفْعَل، وقد قرأَ بعضهم: وأَوحينا إِليهم فَعْلَ
اقرأ المدخل كاملًا

القاموس المحيط

الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٣٠٧
* ف ع ل * * الفَعْلُ * بالفتح مصدر * فُعُلُ * يفعل وقرأ بعضهم ﴿وأوحينا إليهم فعل الخيرات﴾ و * الفِعْلُ * بالكسر الاسم والجمع * الفِعُالُ * مثل قدرح وقداح و * الفَعَالُ * بالفتح الكرم والفعال أيضا مصدر * فَعَلَ * كالذهاب وكانت منه * فَعْلَةٌ * حسنة أو قبيحة و * فَعَلَ * الشيء * فانْفَعَل * مثل كسره فانكسر
اقرأ المدخل كاملًا

تاج العروس

الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٤٬٧٧٢
الفعل، بالكسر: حركة الإنسان، وقال الصاغاني: هو إحداث كل شيء من عمل أو غيره، فهو أخص من العمل. أو كناية عن كل عمل، متعد أو غير متعد، كما في المحكم، وقيل: هو الهيئة العارضة للمؤثر في غيره بسبب التأثير أولا، كالهيئة الحاصلة للقاطع بسبب كونه قاطعا، قاله ابن الكمال. وقال الراغب: الفعل: التأثير من جهة مؤثر، وهو عام لما كان بإيجاده أو بغيره، ولما كان لعلم أو بغيره، ولما كان بقصد أو غيره، ولما كان من
اقرأ المدخل كاملًا

معجم لين

إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٠٬٣٧٣
فَعَلَهُ 1 فَعَلَهُ ذ , (S, O, Msb, K, *) aor. فَعَلَ , (S, O, K,) inf. n. فَعْلٌ (S, O, Msb, K) and فَعَالٌ, (S, O, Msb,) and ↓ فِعْلٌ is the subst. therefrom, (S, O, Msb, K, *) but, accord. to Ibn-Kemلl, it has become commonly used as the inf. n.; MF, however, says that its being thus used requires consideration; and it is said that there is no instance like فَعَلَهُ, aor. يَفْعَلُهُ, inf. n.
اقرأ المدخل كاملًا

قاموس سالمون

هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٢٬٠٩٣
فَعَلَ فَعَلَ A ( n. ac. فَعْل 1 , فِعْل 2 , فَعَاْل 22 ), a. Did, performed, executed; made. b. Acted. c. [ Bi ], Influenced; impressed, affected. -( فَعَلَ is the model root on which, in all other roots, all conjugations & every derived form are founded. ). اِنْفَعَلَ اِنْفَعَلَ VII , a. Was done, performed, executed; was made. b. Was influenced, moved, impressed, affected. c. [
اقرأ المدخل كاملًا

كتاب الله

مستخلص من الاستعمال القرآنيبلا ترجمةالحروف: ٢٧٬٤٠٧
فعل فَعَلَ - يَفْعَلُ - فِعْل - فِعْلَة- فَاعِل - فَعَّال - مَفْعُوْل فَعَلَ - يَفْعَلُ + كائن + شيئاً: يحقق أثراً واعياً ومطلوباً في شيء، وفق إرادة ورغبة: ينجز ويتم ويستكمل مخطط العمل على أرض الواقع، في شيء، مع مراقبة التنفيذ فِعْل: اسم فعل من " فَعَلَ - يَفْعَلُ " فِعْلة: اسم فعل للمرة من " فَعَلَ - يَفْعَلُ ": مجموع ما تم إنجازه من مخطط
اقرأ المدخل كاملًا

الصيغ(٣٩)

الجذور المجاورةالمجاورة: ١٣٣ (الإجمالي: ٣٩٩)

الترتيب: مدى قوة اجتماع الجذرين في الآية نفسها مقارنةً بالمصادفة (نسبة الأرجحية لدنينغ). يُذكر عدد الآيات المشتركة في كل سطر. الأدوات مخفية افتراضيًا.
  1. أمر

    الآيات المشتركة: ١٦ · Murar acı bir ağacın adıdır

  2. نفس

    الآيات المشتركة: ١٥ · Dibağlamada kullanılan palamut, meşenin bir meyvesidir

  3. شيأ

    الآيات المشتركة: ٢٠ · Şey

  4. بلغ

    الآيات المشتركة: ٧ · İş ayakkabısı

  5. كون

    الآيات المشتركة: ٣٤ · Kevn, tepe demektir

  6. أله

    الآيات المشتركة: ٤٨ · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

  7. أبو

    الآيات المشتركة: ٨ · Bab kapı demektir

  8. بعض

    الآيات المشتركة: ٧ · Bu’sus kalça kemiği, buud kalça, türkçedeki but buradan…

  9. رود

    الآيات المشتركة: ٨ · “Raid”, bir şeyi çevirmek için kullanılan koldur

  10. خير

    الآيات المشتركة: ٩ · Hayr : At sürüsü demektir

  11. عرف

    الآيات المشتركة: ٥ · Tanınan ile

  12. عدو

    الآيات المشتركة: ٦ · Mu’ted, “adeve”den iftial babından gelmektedir

الآيات التي ورد فيها(١٠٢)

  1. قَالَ إِنَّهُ يَقُولُ إِنَّهَا بَقَرَةٌ لَا ذَلُولٌ تُثِيرُ الْأَرْضَ وَلَا تَسْقِي الْحَرْثَ مُسَلَّمَةٌ لَا شِيَةَ فِيهَا قَالُوا الْآنَ جِئْتَ بِالْحَقِّ فَذَبَحُوهَا وَمَا كَادُوا يَفْعَلُونَ

    Yaparlar

  2. كَانُوا لَا يَتَنَاهَوْنَ عَنْ مُنْكَرٍ فَعَلُوهُ لَبِئْسَ مَا كَانُوا يَفْعَلُونَ

    Yaparlar

  3. إِنَّ الَّذِينَ فَرَّقُوا دِينَهُمْ وَكَانُوا شِيَعًا لَسْتَ مِنْهُمْ فِي شَيْءٍ إِنَّمَا أَمْرُهُمْ إِلَى اللَّهِ ثُمَّ يُنَبِّئُهُمْ بِمَا كَانُوا يَفْعَلُونَ

    Yaparlar

  4. وَمَا يَتَّبِعُ أَكْثَرُهُمْ إِلَّا ظَنًّا إِنَّ الظَّنَّ لَا يُغْنِي مِنَ الْحَقِّ شَيْئًا إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ بِمَا يَفْعَلُونَ

    Yaparlar

  5. وَإِمَّا نُرِيَنَّكَ بَعْضَ الَّذِي نَعِدُهُمْ أَوْ نَتَوَفَّيَنَّكَ فَإِلَيْنَا مَرْجِعُهُمْ ثُمَّ اللَّهُ شَهِيدٌ عَلَى مَا يَفْعَلُونَ

    Yaparlar

  6. وَأُوحِيَ إِلَى نُوحٍ أَنَّهُ لَنْ يُؤْمِنَ مِنْ قَوْمِكَ إِلَّا مَنْ قَدْ آمَنَ فَلَا تَبْتَئِسْ بِمَا كَانُوا يَفْعَلُونَ

    Yaparlar

  7. أَلَمْ تَرَ أَنَّ اللَّهَ يُسَبِّحُ لَهُ مَنْ فِي السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ وَالطَّيْرُ صَافَّاتٍ كُلٌّ قَدْ عَلِمَ صَلَاتَهُ وَتَسْبِيحَهُ وَاللَّهُ عَلِيمٌ بِمَا يَفْعَلُونَ

    Yaparlar

  8. قَالُوا بَلْ وَجَدْنَا آبَاءَنَا كَذَلِكَ يَفْعَلُونَ

    Yaparlar

  9. وَأَنَّهُمْ يَقُولُونَ مَا لَا يَفْعَلُونَ

    Yaparlar

  10. قَالَتْ إِنَّ الْمُلُوكَ إِذَا دَخَلُوا قَرْيَةً أَفْسَدُوهَا وَجَعَلُوا أَعِزَّةَ أَهْلِهَا أَذِلَّةً وَكَذَلِكَ يَفْعَلُونَ

    Yaparlar

تحليل الجذر

تعريف الجذر والخلاصة

AlanDeğer
Kökفعل
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerعمل, صنع, كسب, خلق
Zıt Kökعطل
Çekirdek Özet 1Bir etki kaynağının doğrudan bir tesir meydana getirmesi, bir işi veya hareketi varlık sahasına çıkarması
Çekirdek Özet 2Kasıtlı veya kasıtsız, bilinçli veya tabiat gereği, canlı veya cansız her türlü failden sadır olan genel hareket ve tesir
Çekirdek Özet 3Varlık dünyasında potansiyelin kinetiğe dönüşmesi, ilahi iradenin veya yaratılmış iradenin somut bir vaka olarak dış dünyada tecelli etmesi
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca bilinçli, ahlaki ve mükellefiyet gerektiren «amel» ile özdeşleştirerek kasıtsız veya ontolojik müdahaleleri dışarıda bırakmak

التحليل الثنائي

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
فعBir etkiyle aniden ortaya çıkma, fışkırma, dolma veya kabarmaلÇekirdekteki ani ve yoğun kabarma hissi, yöneltici ve bağlayıcı harfin katılmasıyla bir failden sadır olup nesnesi üzerinde dışsal bir iz veya tesir bırakan genel oluş hareketine dönüşmüştür; bu çekirdeğin genişlik ve taşma boyutu فعم, keskin ve ani zehirleme boyutu ise فعي köklerinde görülür

التحليل التصويري للحروف

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
فAğız; söz, açıklık, kenarBir iç durumun dışarıya açılması, bir gücün sınırdan dışa doğru çıkış bulması
عGöz; görme, bilme, kaynakAlgılanabilir bir odak noktası, kaynağın açığa çıkması ve belirginleşmesi
لÇoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlamaHareketi bir hedefe yöneltme, tesiri bir nesne üzerinde sabitleme ve bağlama
فعلAğızdan çıkan itkinin odaklanarak hedefe yönelmesiİçsel bir güç veya potansiyelin dışa açılarak odaklanmış bir hedef doğrultusunda somut bir tesire ve neticeye dönüşmesi

الاستعمال التاريخي والمبكر

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir failin bir nesne üzerinde iz bırakan ilk somut hareketi; aletin elle tutulan ve iş görmesini sağlayan sap kısmı (الفعال: خشبة الفأس) ile çamur yoğurma ve kazma gibi doğrudan beden gücüyle yapılan kaba işçilik (الفعلة)
Cahiliye şiiri kullanımıŞemmāh b. Dırār bir şiirinde şiddetli yağmur yüklü bulutların yere düşen ilk damlalarıyla yeryüzünde akıl almaz harikalar meydana getirmesini ve iz bırakmasını kökün çoğuluyla şöyle tasvir etmiştir: إذا استهلا بشؤبوب فقد فعلت بما أصابا من الأرض الأفاعيل
Erken Arapça kullanımEmevî dönemi şairi Hüdbe b. Haşrem, cömertlik ve asalet gerektiren somut işler sergileme erdemini kökün üstünlük bildiren kalıbıyla anmıştır: ضَرُوب بلَحْيَيْه على عَظْم زَوْرِه / إِذا القوم هَشُّوا للفَعال تَقَنَّعا

المصدر Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha, Kitābü’l-ʿAyn ve Maqāyīs al-Lugha.

الطبقة الاشتقاقية السامية

Sami dilleri ailesinde فعل kökü, merkezi ve güneybatı Sami sahasında, özellikle Arapça içinde en geniş soyutlama ve eylem şemsiyesi kazanan bir köktür. Kuzeybatı Sami dillerinde (İbranice ve Aramice/Süryanice) eylemi ifade etmek için genellikle kök akrabalığı bulunmayan başka biçimler (örneğin عمل karşılığı olan kökler veya doğrudan yaratma/yapma bildiren yapılar) öne çıkarken, Arapçada kök en yalın tesir ve dışa vurum semantiğini korumuştur. Kökün en ilksel katmanında aletin sapı veya vurucu uzvu anlamına gelen maddesel kullanım ile bedensel kazma ve çamur işleme (فعلة) anlamı, hareketin henüz ahlaki veya zihni bir niyet taşımaksızın doğrudan temas ve iz bırakma vasfını taşımaktadır. İbranicedeki bazı arkaik fiil kökleriyle doğrudan ses denklikleri zayıf olmakla birlikte, Arapça içerisinde kavram genişleyerek her türlü etkinin (failden mefule yönelen etki) genel adı haline gelmiş ve dilbilgisel kategorinin de ana çatısını oluşturmuştur.

درجة الثقة Güçlü

المصدر David Cohen, Dictionnaire des racines sémitiques; Brown-Driver-Briggs; Lisān al-ʿArab.

التحليل الاشتقاقي

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönBir nesneye doğrudan vurma, aletle işleme ve iz çıkarmaKazma-kürek işçiliği ve alet sapı anlamından soyutlanarak, failden sadır olan her türlü tesire ve gramatikal hareket kategorisine genellenmiştirKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiGüney ve Batı Sami havzasında sınırlı ve özelleşmiş izlerKuzeybatı Sami dillerinde genel eylem için farklı kökler kullanılırken Arapçada bu kök en üst şemsiye kavram haline gelmiştirGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfro-Asyatik ailenin diğer kollarında doğrudan ve düzenli bir fonetik eşdeğer tespit edilmemiştirVeri bulunamadı

المصدر Lisān al-ʿArab; Maqāyīs al-Lugha; David Cohen.

الجذور الشقيقة (التقاليب)

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
فعلAnlamlıBir tesir veya hareket meydana getirmekBilinçli veya bilinçsiz bir kaynaktan sadır olan genel eylem ve etkiHedef kök; Kur'an'da geçer
فلعAnlamlıYarmak, çatlatmak, kesmekBir nesneyi boylu boyunca ikiye ayırmak veya başında yarık açmakHedef kökteki dışa açılma ile fiziksel yarılma arasında biçimsel ilişki vardır; Kur'an'da geçmez
عفلAnlamlıEtsel şişkinlik, urCanlı bedeninde özellikle kasık ve tenasül uzuvlarında oluşan et fazlalığı veya urKur'an'da geçmez
علفAnlamlıYemlemek, beslemekHayvana ot veya yem vererek onu doyurmak ve semirtmekKur'an'da geçmez
لفعAnlamlıBürümek, sarmak, örtmekBir örtünün, dumanın, alevin veya saçtaki akların bir şeyi bütünüyle kuşatıp kaplamasıHedef kökün dışa yönelttiği tesirin aksine nesneyi bütünüyle içeri alıp örtme hareketi; Kur'an'da geçmez
لعفAnlamlıGevşeklik, zayıflıkBedende veya karaktersel yapıda gevşek, tembel ve dayanıksız olmakKur'an'da geçmez

الجذور المجاورة والجذر المضاد

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
فعلMerkezGenel eylem ve dışsal tesirKasıt, bilgi veya canlılık şartı aranmaksızın bir failden sadır olan her türlü etkiyi kapsarKökün en genel şemsiye kavram olması; hayvandan, cansız varlıktan veya Allah'tan doğrudan sadır olabilir
عملKomşuSüreklilik ve niyet içeren işZihinsel kasıt, süreklilik, emek ve ahlaki sorumluluk barındıran bilinçli faaliyetYalnızca akıl ve irade sahibi varlıkların bilinçle sürdürdüğü amelleri ifade eder
صنعKomşuUstalık ve maharet gerektiren yapımBir işi incelikle, bilgiyle, ölçüyle ve sanatkârane bir maharetle ortaya koymaRastgele veya bilinçsiz bir etkiyi değil, planlı ve estetik bir neticeyi vurgular
كسبKomşuFayda veya zarar amaçlı kazanımKişinin kendi lehine veya aleyhine sonuç doğuracak şekilde çaba harcayarak elde ettiği eylemEylemin fail üzerindeki ahlaki ve hukuki yükümlülük boyutunu öne çıkarır
عطلZıtİşlevsizlik, eylemsizlik, boş kalmaBir varlığın potansiyelini kinetiğe dökememesi, terk edilmesi ve tesirsiz bırakılmasıFailin harekete geçmemesi veya nesnenin işlevini yitirerek atıl kalması

مقابلات المعنى في لغات أخرى

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaفعلGenel etki ve işKasıtlı veya kasıtsız bir failden sadır olan her türlü tesirKesin
Latinceagere, facere, actioYapmak, harekete geçirmek, eylemAgere içsel itki ve hareketi, facere ise dışsal bir şey ortaya koymayı vurgular; kökün kapsayıcılığını paylaşırKesin
İngilizceact, do, executeEylemek, yapmak, icra etmekAct ontolojik ve fiili hareketi, do genel yapmayı karşılar; ancak zihni/fiziki ayrımını Arapça kadar tek kökte toplamazKesin
Almancatun, handeln, wirkenYapmak, eylemek, tesir etmekTun genel yapmayı, wirken ise kökteki doğrudan «tesir meydana getirme» nüansını tam olarak yansıtırKesin
Fransızcaagir, faire, acteHareket etmek, yapmak, fiilAgir failin doğrudan dış dünyada etki doğurmasını ve kinetik duruma geçmesini ifade ederKesin

المصدر Oxford Latin Dictionary; Grimm Deutsches Wörterbuch; Dictionnaire Littré.

الوجوه والنظائر

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
İlahî tasarruf ve kudretAllah'ın dilediğini doğrudan ve engellenemez şekilde varlık sahasına çıkarmasıİlahi irade ve kudretin mutlaklığını bildiren bağlamlar; Hac 22:18, Hûd 11:107, Burûc 85:16
Tarihsel helak ve ibret vakasıGeçmiş kavimlere veya zorbalara verilen ilahi cezanın dış dünyada somutlaşmasıİlahi gazabın cezalandırıcı bir vaka olarak inmesi bağlamı; Fîl 105:1, A'râf 7:155
İnsani eylem ve davranışİnsanın hayır veya şer olarak ortaya koyduğu her türlü somut pratikİbadet, ahlak, cürüm veya pratik uygulama bağlamları; Bakara 2:215, Nisâ 4:30, Enbiyâ 21:73
Ani ve kasıtsız vaka / CürümPlanlanmadan, bir anlık gaflet veya kaza sonucu meydana gelen somut hadiseHz. Musa'nın Kıptî'yi istemeden öldürmesini niteleyen bağlam; Şuarâ 26:19
Kesinleşmiş ilahi hükümVuku bulması kaçınılmaz, takdir edilmiş ve ertelenemez olan ilahi kararVahiy ve vaadin mutlaka gerçekleşeceği bağlamlar; Nisâ 4:47, Enfâl 8:44, İsrâ 17:5

سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamEfalullah (Allah'ın fiilleri) ve halku'l-ef'alKulun fiillerinin yaratıcısı ile faili arasındaki ilişki ve Allah'ın fiillerinde hikmet/illet aranıp aranamayacağıFiil kavramı, ontolojik var ediliş (halk) ile ahlaki yöneliş (kesb) arasındaki ayrıma zemin teşkil edecek biçimde en yalın varlık hareketi olarak yoğunlaşmıştır
FıkıhEf'âl-i mükellefînİnsan eylemlerinin şer'i hükümlere (farz, vacip, mendup, haram, mekruh) konu olmasıEylem, failin iradesi ve hukuki geçerliliği üzerinden tasnif edilen dışsal davranışlar olarak daralmıştır
Tefsirİlahi kudret ile beşeri mesuliyetin ayrımıAyetlerde Allah'a izafe edilen eylemler ile kula izafe edilen eylemler arasındaki dilsel ve semantik farklarİlahi kudretin mutlak icrası ile insanın sorumlu olduğu fiillerin bağlamsal incelikleri üzerinde yoğunlaşmıştır
HadisNebevi tatbikat ve ameli sünnetHz. Peygamber'in sözlü beyanları (kavl) ile pratik uygulamaları (fiil) arasındaki teşri değeri farkıSünnetin sözlü olmayan, doğrudan davranış ve uygulama şeklinde tezahür eden somut amel boyutu

تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniTevhid ve kullukİcrayı mutlak ve ameli salihİlahî iradenin tecellisi ve kulun inancını dış dünyada somutlaştırmasıİnanç soyut bir iddia olmaktan çıkıp fiil ile varlık sahasında tasdik edilirKesin
İlmiFizik ve nedensellikSebep-sonuç ilişkisindeki etki (kuvvet)Bir failin diğer nesne üzerinde bıraktığı ölçülebilir değişimPotansiyel enerjinin kinetik enerjiye ve somut tesire dönüşüm mekanizmasıdırGüçlü
Siyasiİktidar ve meşruiyetİcraat ve yaptırım gücüKanunun ve otoritenin soyut karardan çıkıp fiiliyata dökülmesiOtorite, sadece kural koymakla değil, o kuralı icra edebilme yeteneğiyle tecelli ederGüçlü
İktisadiÜretim ve emekEmek gücünün mala dönüşmesiHam maddenin işlenerek katma değere dönüştürülmesi eylemiMaddi aletlerin kullanılması ve fiziksel iş gücünün iktisadi bir çıktı üretmesiGüçlü

التماثل في العلوم العددية والإنسانية

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerFonksiyon ve operatör uygulaması (f(x))Bir girdiyi alıp tanımlı bir kural doğrultusunda dönüştürerek somut bir çıktıya ulaştıran matematiksel operatör veya fizikteki iş (W=F⋅d) formülüKesin
Beşeri bilimlerSosyal eylem ve edimsellikMax Weber'in eylem teorisindeki veya dil felsefesindeki edimsel (performatif) ifadeler gibi, dış dünyada bir durumu fiilen değiştiren davranış kalıbıGüçlü

التضييق الخاطئ وخطر الخطأ

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü yalnızca gramerdeki «fiil» (zaman bildiren kelime) veya ahlaki düzlemdeki bilinçli «amel» ile sınırlamak
Kur'an içi daha geniş anlamKök, iradeli-iradesiz, canlı-cansız, ilahi-beşeri her türlü etkiyi, ani vukuatları, hatta aletin somut temasını içine alan en kapsayıcı ontolojik tesir kavramıdır
Yanlış anlamanın doğuracağı hataHz. Musa'nın istemeden adam öldürmesini anlatan ifadede (فَعَلْتَ فَعْلَتَكَ) kasıt aramak veya Allah'ın «fa''âl» sıfatını mekanik bir insan işçiliği gibi tasavvur etmek

خلاصة موجَّهة لفهم القرآن

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Varlık dünyasında düşünce, niyet veya potansiyel halinde kalan hiçbir durumun nihai hakikati oluşturmadığını; varlığın ve imtihanın ancak fiil sahasında, somut tesirler üzerinden gerçekleştiğini kavramayı sağlar
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Allah'ın mutlak iradesini ve dilediğini hemen var ettiğini bildiren ayetlerde (Burûc 85:16), peygamberlerin pratik rehberliğini anlatan pasajlarda (Enbiyâ 21:73) ve geçmiş kavimlerin cezalandırılma süreçlerinde (Fîl 105:1)
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Eylemi sadece insan merkezli ve bilinçli planlamaya indirgeyen yaklaşımı düzeltir; tabiat olaylarının, kazaların ve ilahi müdahalelerin her birinin gerçekte bir failin fiili olduğunu fark ettirir

التركيب النهائي والنموذج الرياضي

  • Somut anlamBir failin alet veya beden uzvuyla bir nesneye doğrudan vurarak, işleyerek veya temas ederek üzerinde silinmez bir iz ve tesir bırakması.
  • Soyut anlamPotansiyel haldeki bir kuvvetin, iradenin veya tabiatın dış dünyaya açılarak bir meful üzerinde somut bir neticeye, oluşa ve vakıaya dönüşmesi.
  • Sistematik karşılıkİrade ile netice arasındaki illiyet köprüsünü kuran, enerjiyi esere dönüştüren en genel ontolojik ve hukuki icra mekanizması.
  • LaTeX modeliA→FB  ⟹  ΔB
  • LaTeX açıklamasıModelde A kaynak faili veya etki odağını, B hedef nesneyi veya etki alanını, F failden hedefe yönelen doğrudan tesir ve icrayı (fiil), ΔB ise bu eylem sonucunda hedef nesnede meydana gelen somut durum değişimini ve dışsal izi temsil eder.
النسخة النصية (لأدوات الذكاء الاصطناعي)فهرس الجذور حسب الحروف: ف