رضع
ر - ض - ع
جذر- الورود: ١١
- الآيات: ٦
- الصيغ: ١١
- المعاجم: ١٣
Rda (re,dat,ayn) memede biberon, süt. Anne çocuğunu emdirirken yalnız görevi olduğu için emdirmez, aynı zamanda isteyerek ve zevk alarak emdirir. Bir işi yaparken ilerideki çıkarları ve sonuçları düşünerek işi yaparsın ama onu yapmak istemezsin. Örneğin bir hakim kanunlara uyarak suçluya ceza verir ama “keşke bu suçu işlemeseydi de bu cezayı vermeseydim” der. Bazı işi de, görevi olarak yapar ve hem de yaptığından memnun olur. Birincisine irade ikincisine rıza denir.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(١٣)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Rda (re,dat,ayn) memede biberon, süt. Anne çocuğunu emdirirken yalnız görevi olduğu için emdirmez, aynı zamanda isteyerek ve zevk alarak emdirir. Bir işi yaparken ilerideki çıkarları ve sonuçları düşünerek işi yaparsın ama onu yapmak istemezsin. Örneğin bir hakim kanunlara uyarak suçluya ceza verir ama “keşke bu suçu işlemeseydi de bu cezayı vermeseydim” der. Bazı işi de, görevi olarak yapar ve hem de yaptığından memnun olur. Birincisine irade ikincisine rıza denir.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٦٬٨٧٥باب العين والضاد والراء معهما
ض ر ع، ر ض ع، ع ر ض، ع ض ر مستعملات، ر ع ض، ض ع ر مهملات ضرع: ضَرِعَ الرجل يَضْرَعُ فهو ضَرَعٌ، أي: غمر ضعيف. قال طرفة بن العبد:
.......... فما أنا بالواني ولا الضَّرَعِ الغمر
والضَّرَعُ أيضاً: النحيف الدقيق. يقال: جسدك ضارع، وأنت ضارع، وجنبك ضارع.
قال الأحوص:
كفرت الذي أسدَوْا إليك ووسّدوا من الحسن إنعاماً وجنبك ضارع
وتقول: أضرعته: أي: ذللته. وضَرِعَ، أي: ضعف،
باب العين والضاد والراء معهما ض ر ع، ر ض ع، ع ر ض، ع ض ر مستعملات، ر ع ض، ض ع ر مهملات ضرع: ضَرِعَ الرجل يَضْرَعُ فهو ضَرَعٌ، أي: غمر ضعيف. قال طرفة بن العبد: .......... فما أنا بالواني ولا الضَّرَعِ الغمر والضَّرَعُ أيضاً: النحيف الدقيق. يقال: جسدك ضارع، وأنت ضارع، وجنبك ضارع. قال الأحوص: كفرت الذي أسدَوْا إليك ووسّدوا من الحسن إنعاماً وجنبك ضارع وتقول: أضرعته: أي: ذللته. وضَرِعَ، أي: ضعف، وقوم ضَرِع. قال: تعدو غواة على جيرانكم سفهاً وأنتم لا أشابات ولا ضـرع والضَّرَعُ والتّضَرُّعُ: التّذلل. ضَرَعَ يَضْرَعُ، أي: خضع للمسألة. وتضّرع: تذلل، وكذلك التضرّع إلى الله: التخشُّع. وقوم ضَرَعَةٌ، أي: متخشِّعُون من الضعف. والضَّرع للشاء والبقر ونحوهما، والخلف للناقة، ومنهم من يجعله كلّه ضرعاً من الواب. ويقال: ما له زرع ولا ضرع، أي: لا أرض تزرع ولا ماشية تحلب. وأضْرَعَتِ الناقة فهي مُضْرع لقرب النتاج عند نزول اللبن. والمضارع: الذي يضارع الشيء كأنّه مثلُهُ وشِبْهُه. والضَّريع في كتاب الله، يبيس الشبرق. قال زائدة: هو يبيس كل شجرة. رضع: رَضِعَ الصبي رِضَاعاً ورَضَاعة، أي: مصَّ الثدي وشرب. وأرضعته أمّه، أي: سقته، فهي مرضعة بفعلها. ومُرْضِعٌ، أي: ذات رضيع، ويُجمعُ الرضيعُ على رُضُع، وراضع على رُضَّع. قال النبي عليه السلام: " لولا بهائم رُتَّع، وأطفال رُضَّع، ومشايخ ركَّع لصبَّ عليكم العذاب صبّا " . ويقال: رضيع وراضع. ويقال: الرضاعة من المجاعة، أي: إذا جاع أشبعه اللّبن لا الطعم. ورَضُعَ الرجل يَرْضُعُ رَضاعة فهو رضيع راضع: لئيم، وقوم راضعون ورَضَعَة. يقال: لأنه يرضع لبن ناقته من لؤمه. والراضعتان من السنّ اللّتان شرب عليهما اللّبن، وهما الثنّيتان المتقدمتا الأسنان كلّها، والرواضع: الأسنان التي تطلع في فم المولود في وقت رَضاعه. عرض: عَرُضَ الشيء يعرُضُ، فهو عريض. والعَرْضُ مجزوماً: خلاف الطول. وفلان يَعْرِضُ علينا المتاع عَرْضاً للبيع والهبة ونحوهما. وعرَّضته تعريضاً، وأعرضْتُهُ إعراضاً، أي: جعلته عريضاً. وعَرَضْتُ الجند عرض العين، أي: أمررتهم علي لأنظًرَ ما حالهم، ومن غاب منهم، واعترضت: وعَرَضْتُ القوم على السيف عرضاً، أي: قتلاً، أو على السوط: ضرباً. وعرضت الكتاب والقرآن عرضاً. وعَرَض الفرس في عدوه إذا مر عارضا على جنب واحد، يَعْرِضُ عَرْضاً. قال: يَعْرِضُ حتى ينصب الخيشوما وعارض فلان بسلعته، أي: أعطى واحدة وأخذ أخرى. قال: هل لك والعارض منك عائضُ في مائة يسئر منها القابض أي: هل لكِ فيمن يعارضك فيأخذ منك شيئاً، ويعطيك شيئاً يعتاض منك. قوله: في مائة، أي في مائة من الإبل يسئر منها الذي يقبضها. ومعنى يسئر منها: يبقي منها بعضها، لأنه لا يقدر أن يسوقها لكثرتها، ويقال: هذا رجل خطب امرأة، فبذل لها مائة من الإبل. وعارضته في البيع فعرضته عرضاً، أي: غبنته وصار الفضل في يدي. وعَرَضْتُ أعواداً بعضها على بعض. قال: ترى الرّيش في جوفه طامياً كعَرْضِكَ فوق نصالٍ نصالا يصف البئر أو الماء، يقول: إن الريش بعضه على بعض معترضاً، كما عرضت أنت نصلاً فوق نصل كالصليب. وأعرضت كذا، وأعرضت بوجهي عنه، أي: صددت وحدت، وأعْرَضَ الشيء من بعيد، أي ظهر وبرز، تقول: النهر مُعْرِض لك، أي: موجود ظاهر لا يُمْنَعُ منه، ومُعْرض خطأ. قال عمرو بن كلثوم: وأعرضتِ اليمامةُ واشمخرّت كأسياف بأيدي مُصْلـتـينـا أي: بدت.. وعارضته في المسير، أي: سرت حياله، قال: فعارضتها رهواً على متتابع نبيل منيل خارجيّ مجنّ?ب وعارضته بمثل ما صنع، إذا أتيت إليه بمثل ما أتي إليك، ومنه اشتُقَّتِ المعارضة. واعترضت عُرْضَ فلان، أي: نحوت نحوه، واعترضتُ عُرْضَ هذا الشيء، أي: تكلفتُهُ، وأدخلتُ نفسي فيه. واعترض فلان عِرْضي، إذا قابله وساواه في الحسب. وعارضت فلاناً، أي: أخذ في طريق وأخذت في طريق غيره، ثمّ لقيته. ونظرت إليه معارَضةً، إذا نظرت إليه من عُرْض، أي: ناحية. وعارضت فلاناً بمتاع، أو شيء معارضة. وعارضته بالكتاب إذا عارضت كتابك بكتابه. واعترض الشيء، أي: صار عارضاً كالخشبة المعترضة في النهر. واعترض عِرْضي، إذا وقع فيه، وانتقصه، ونحو ذلك. واعترض له بسهم، أي: أقبل قِبَلَه فرماه من غير أن يستعدّ له فقتله. واعترض الفرس في رسَنِه إذا لم يستقم لقائده. والاعتراض: الشغْب. قال: وأراني المليك رشدي وقد كُنْ تُ أخا عُنْجُهيّة واعتـراض واعترضت الناس: عرضتهم واحداً واحداً. واعترضت المتاع ونحوه. عرضته. وتعرض لمعروفي يطلبه، وهو واحد. وتعرَّض الشيء دخل فيه فساد. وكذلك تعرَّض الحب. قال لبيد: فاقطع لُبانَةَ من تعرّض وصله ......... أي: تشاجر واختلف. ويقال: الحموضة عرض في العسل، أي: عرض له شيء مما يحدث. وعَرَّضْتَ لفلان وبفلان: إذا قلت قولاً وأنت تعيبه بذلك. ومنه المعاريض بالكلام، كما أن الرجل يقول: هل رأيت فلاناً فيكره أن يكذب. فيقول: إن فلاناً لَيُرَى. وقال عبد الله بن عباس: " ما أُحِبُّ بمعاريضِ الكلام حُمْرَ النَّعَم " . ورجل عِرِّيض يتعرّض للناس بالشر، ونِفيح ونتّيج ينتتح له أي: يتعرض. قال طريف بن زياد السلمي: ومنتاحة من قومكم لا تـرى لـكـم حريماً ولا تَرْضَى لذي عذركم عذرا ويقال: استعرضت أعطي من أقبل وأدبر، واستعرضت فلاناً: سألته عرض ما عنده علي. جامع في كل شيء. وعِرْض الرجل: حَسَبه، ويقال لا تعرض عرض فلان، أي: لا تذكره بسوء. وسحاب عارض. والعارض من كل شيء ما استقبلك كالسحاب العارض ونحوه والعَرْضُ: السحاب. قال: ........ كما خالف العَرْضُ عَرْضاً مُخيلا وربما أدخلت العرب النون في مثل هذه زائدة، وليست من أصل البناء، نحو قولهم: يعدو العِرَضْنى والعِرَضْنَة وهو الذي يشتق في عدوه، أي: يعترض في شق. قال: تعدو العِرَضْنَى خيلهم حواملا أي: يعترض في شق، ويروى: حراجلاً: وأظنه عراجلاً، أي: جماعات. وامرأة عِرَضْنة، أي: ذهبت عَرْضَاً من سِمَنِها وضِخَمِها. والعريض: الجدي إذا بلغ، ويروى: كاد ينزو، وجمعه عِرْضان. قال أبو الغريف الغنوي يصف ذئباً: ويأكل المرجل من طُليانه ومن عنوق المعز أو عِرضانه والعَروض عَروض الشعر، لأن الشعر يعرض عليه، ويجمع أعاريض، وهو فواصل الأنصاف. والعروض تؤنث. والتذكير جائز. والعَروض طريق في عُرْض الجبل، وهو ما اعترض في عُرْض الجبل في مضيق، ويجمع على عُرُض. والعُرْض عُرْض الحائط وهو وسطه. وعُرْضُ النهر وسَطُهُ. قال لبيد: ?فتوسّطا عرض السّريِّز...=........ أي وسط النهر. ومن روى: عَرْضَ السرِي يريد سعة الأرض، الذي هو خلاف الطوّل. يقال جرى في عُرض الحديث، ودخل في عُرْض الناس، أي: وسطهم، وكلّما رأيت في الشعر: عن عُرْض فاعلم أنّه عن جانب، لأنّ العرب تقول: نظرت إليه عن عُرْض، أي ناحية. واعَرَضُ من أحداث الدّهر نحو الموت والمرض وشبهه. وعَرَضَتْ له الغولُ، أي: تغّولته وبدت له. وعَرَضَ له خير أو شرّ، أي: بدا. وفلان عُرْضة للناس لا يزالون يقعون فيه. وأصاب من الدنيا عَرَضاً قليلاً أو كثيراً. قال: من كان يرجو بقاءً لا نفاذ لـه فلا يكن عَرَضُ الدنيا له شجَنا وفي فلان على أعدائه عُرْضيّة، أي: صعوبة. والمَعِرض: المكانُ الذي يُعْرَضُ فيه الشيء. وثوب مِعْرَضٌ، أي تُعْرَضُ فيه الجارية. وعارضةُ الباب: الخشبة التي هي مِساكُ العِضادتين من فوق. وفلان شديد العارضة، أي: ذو جَلَد وصرامة. وعارِض وجهك ما يبدو منه عند الضحك. قال زائدة: أقول: عارض الفم لا غيرُ. ورجل خفيف العارضين، أي: عارضي لحيته. وتجيء العوارض في الشعر يريد به أسنان الجارية. قال: ....بـــقـــســــيمةٍْ سبقت عَوارضها إليك من الفم والعوارض: سقائف المحمل العِراض التي أطرافها في العارضتين، وذلك أجمع سقائف المحمل العراض، وهي خُشُبه، وكذلك العورض من الخشب فوق البيت المسقف إذا وضعت عرضاً. والعوارض: الثنايا. قال: تجلو عوارض ذي ظَلْم إذا ابتسمت كأنّه مُنْهَلٌ بالـرّاح مـعـلـول الظَّلْمُ: ماء الأسنان كأنه يقطر منها. وقال أبو ليلى: الظَّلْمُ صفاء الأسنان وشدة ضوئها. قال: إذا ما رنا الرائي إليها بطرفِهِ غُروبَ ثناياها أضاء وأظلما يعني من ظَلْم الأسنان. وقيل: العوارض: الضواحك، لمكانها في عُرْض الوجه، وهي تلي الأنياب. عضر: العَضْرُ: لم يستعمل في العربية، ولكنه حيّ من اليمن. ويقال: بل هو اسم موضوع لموضع. قال زائدة: عَضَرَ بكلمة، أي باح بها. وهل سمعت بعدنا عَضْرَةً، أي: خبرَا.
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٬٠١٣رَضِعَ الصبيُّ أمَّه يَرْضَعُها رَضاعاً، مثل سَمِعَ يَسْمَعُ سَماعاً. وأهلُ نجدٍ يقولون: رَضَعَ يَرْضِعُ رَضْعاً، مثال: ضَرَبَ يَضْرِبُ ضَرْباً. قال الأصمعي: أخبرني عيسى بن عمر أنّه سمع العرب تنشد هذا البيتَ لابن همَّام السَلوليِّ على هذه اللغة:
وذَمُّوا لنا الدنيا وهم يَرْضِعونَها أَفاويقَ حتى ما يَدِرُّ لها ثَعْـلُ
وأَرْضَعَتْهُ أمُّهُ، وامرأةٌ مُرْضِعٌ، أي لها ولد ٌتُرْضِعُهُ، فإن وصفتها
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠بلا ترجمةالحروف: ٢٥٬٨٤٧باب العين والضاد مع الراء
عرض ، عضر ، ضرع ، رضع : مستعملة
عرض : قال لله جلَّ وعزَّ : ( وَلاَ تَجْعَلُواْ اللَّهَ عُرْضَةً لاَِيْمَانِكُمْ أَن تَبَرُّواْ وَتَتَّقُواْ ) ( البَقَرَة : 224 ) قال سلمة عن الفراء : يقول : لا تجعلوا الحلف بالله معترضاً مانعاً لكم أن تَبرُّوا ، فجعل العُرضة بمعنى المعترض . ونحوَ ذلك قال أبو إسحاق الزجّاج .
وقال ابن دريد : يقال جعلتُ فلاناً عُرضةً لكذا وكذا ، أي نصبتُه له
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٣٬٧٢١(باب الراء والضاد وما يثلثهما)
(رضع) الراء والضاد والعين أصلٌ واحد، وهو شُرْب اللَّبَن من الضّرْع أو الثّدي. تقول رَضِع المولودُ يرضَع. [ويقال: لئيمٌ راضعٌ؛ وكأنّه من لؤمه يرضع إبلَه لِئلاَّ([1])] يُسْمَع صوتُ حلْبه. ويقال امرأةٌ مُرضِع، إذا كان لها ولدٌ ترضِعُه. فإنْ وصفْتَها بإرضاعها الولدَ قلت مُرْضعةٌ. قال الله جل ثناؤه: ﴿يَوْمَ تَرَوْنَهَا تَذْهَلُ كُلُّ مُرْضِعَةٍ عَمَّا أَرْضَعَتْ﴾
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ١٬٠٠٥- يقال: رضع المولود يرضع (انظر: الأفعال 3/91)، ورضع يرضع رضاعا ورضاعة، وعنه استعير: لئيم راضع: لمن تناهى لؤمه، وإن كان في الأصل لمن يرضع غنمه ليلا؛ لئلا يسمع صوت شخبه (الشخب: صوت اللبن عند الحلب)، فلما تعورف في ذلك قيل: رضع فلان، نحو: لؤم، وسمي الثنيتان من الأسنان الراضعتين؛ لاستعانة الصبي بهما في الرضع، قال تعالى: ﴿والوالدات يرضعن أولادهن حولين كاملين لمن أراد أن يتم الرضاعة﴾ [البقرة/233]، {فإن
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ١٬٢٥٠ر ض ع
رضع الصبي الثدي وارتضعه رضعاً ورضعـاً كخنـقٍ وسـرقٍ ورضاعـاً ورضاعـة.
وصبـيّ راضـع وصبيـان رضـع وأرضعتـه أمـه وهـي مرضـع ومرضعـة وهنّ مراضع " حرمنا عليه المراضـع " وهـو رضيعـي وراضعته وتراضعنا.
وراضع ولده رضاعاً: دفعه إلى الظئر واسترضـع ولـده: طلـب إرضاعـه " وإن أردتـم أن تسترضعـوا أولادكم " وارتضعت العنز: رضعت نفسها.
قال: إني وجدت بني أعيا وحاملهم كالعنز تعطف
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٧٬٥١٥رَضَع الصبيُّ وغيره يَرْضِع مثال ضرب يضْرِب، لغة نجدية، ورَضِعَ مثال سَمِع يَرْضَع رَضْعاً ورَضَعاً ورَضِعاً ورَضاعاً ورِضاعاً ورَضاعةً ورِضاعة، فهو راضِعٌ، والجمع رُضَّع، وجمع السلامة في الأَخيرة أَكثر على ما ذهب إِليه سيبويه في هذا البناء من الصفة؛ قال الأَصمعي: أَخبرني عيسى بن عمر أَنه سمع العرب تنشد هذا البيت لابن همام السَّلُولي على هذه اللغة
(*قوله «على هذه اللغة» يعني النجدية كما يفيده
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٥٠٣* ر ض ع * * رَضِعَ * الصبي أمه بالكسر * رَضَاعاً * بالفتح ولغة أهل نجد من باب ضرب و * أَرْضَعَتْهُ * أمه وامرأة * مُرْضِعٌ * أي لها ولد ترضعه فإن وصفتها * بإرْضَاع * الولد قلت * مُرضِعَةٌ * وهو أخي من * الرَّضَاعَةِ * بالفتح و * ارْتَضَعَتِ * العنز أي شربت لبن نفسها قال الفراء * المُرْضِعَةُ * الأم و * المُرْضِعُ * التي معها صبي ترضعه ولو قيل في الأم بغير هاء لاختصاصه بالإناث كحائض وطامث جاز ولو
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٧٬٤١٩رضع الصبي أمه، كسمع وضرب، الثانية لغة نجد، والأولى لغة تهامة، كما في الصحاح والعباب واللسان. وفي المصباح بعكس ذلك، قال الجوهري: قال الأصمعي: أخبرني عيسى بن عمر أنه سمع العرب تنشد هذا البيت - لابن همام السلولي - على هذه اللغة:
وذموا لنا الدنيا وهم يرضعونها أفاويق حتى ما يدر لها ثعـل وفي العباب: هو قول عبد الله بن همام يخاطب النعمان بن بشير - رضي الله عنهما -:
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٥٬٢٥٤رَضِعَ أُمَّهُ
1 رَضِعَ أُمَّهُ ذ , aor. رَضَعَ ; and رَضَعَ, aor. رَضِعَ ; (S, Msb, * K;) the former of the dial. of Tihلmeh; (O, L;) the latter of the dial. of Nejd; (S, O, L;) or the former of the dial. of Nejd; and the latter of the dial. of Tihلmeh, and used by the people of Mekkeh; (Msb;) and رَضَعَ, (Msb,) i. e. رَضَعَ ثَدْىَ أُمِّهِ, (IKtt, TA,) aor. رَضَعَ ; (IKtt, Msb;) inf. n. رَضَاعٌ,
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٨١٢رَضَعَ
رَضَعَ I رَضِعَ A ( n. ac. رَضَع 4 , رَضَاْع 22 , رَضَاْعَة 22t ),
a. Sucked ( infant ).
رَاْضَعَ
رَاْضَعَ III ,
a. Put out to nurse.
b. Sucked together with; was the fosterbrother of.
أَرْضَعَ
أَرْضَعَ IV ,
a. Suckled.
اِرْتَضَعَ
اِرْتَضَعَ VIII ,
a. Sucked its own teats ( goat ).
اِسْتَرْضَعَ
اِسْتَرْضَعَ X ,
a. Required, sought a wetnurse.
رَضِع
رَضِع 5 , ( pl. رُضُع 10 ),
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ٢٤٬٨٨٨رضع
رَضَعَ - يَرْضِعُ (رَضِعَ - يَرْضَعُ) - رَضَاعَة - أَرْضَعَت - تُرْضِعُ - مُرْضِعَة - مَرَاضِع - اسْتَرْضَعَ - يَسْتَرْضِعُ
رَضَعَ - يَرْضِعُ (رَضِعَ - يَرْضَعُ) + الوليدُ: يمص لبن الأنثى (الحليب) من الثدي ويبلعه
رَضَاعَة: على وزن " فـَعالة" اسم فعل مبالغة من " رَضَعَ - يَرْضِعُ ": نوع خاص من الرضع: مص وبلع حليب امرأة مرادة مدة محددة
الصيغ(١١)
- أَرْضَعَتْEmzirdi(أَفْعَلَتْ)×١
- أَرْضَعْنَEmzirdiler(أَفْعَلْنَ)×١
- أَرْضَعْنَكُمْSizi emzirdiler(أَفْعَلْنَكُمْ)×١
- أَرْضِعِيهِOnu emzir(أَفْعِلِيهِ)×١
- الرَّضَاعَةَEmmek(الْفَعَالَةَ)×١
- الرَّضَاعَةِEmmek(الْفَعَالَةِ)×١
- الْمَرَاضِعَEmmek(الْمَفَاعِلَ)×١
- تَسْتَرْضِعُواEmzirtmek istersiniz(تَسْتَفْعِلُوا)×١
- فَسَتُرْضِعُÖyleyse yakında emzirecek(فَسَتُفْعِلُ)×١
- مُرْضِعَةٍEmziren(مُفْعِلَةٍ)×١
الجذور المجاورةالمجاورة: ٧٨ (الإجمالي: ١٠١)
- وضع
الآيات المشتركة: ٢ · Koyar
- ذهل
الآيات المشتركة: ١ · Zihin beyin parçası demektir
- جنح
الآيات المشتركة: ٢ · Kanat demektir
- حمل
الآيات المشتركة: ٢ · Haml: İple yüklenen yük demektir
- عرف
الآيات المشتركة: ٢ · Tanınan ile
- ضرر
الآيات المشتركة: ٢ · “Darir” zor, bulanık gören kişi demektir
- حرم
الآيات المشتركة: ٢ · Hiram keçe demektir
- عمم
الآيات المشتركة: ١ · “An” ve “ma”dan oluşmuştur
- شور
الآيات المشتركة: ١ · Danışmak
- كسو
الآيات المشتركة: ١ · Sıvının zıddı katı demektir
- كمل
الآيات المشتركة: ١ · Tam
- أمم
الآيات المشتركة: ٢ · Emam ön demektir
الآيات التي ورد فيها(٦)
يَوْمَ تَرَوْنَهَا تَذْهَلُ كُلُّ مُرْضِعَةٍ عَمَّا أَرْضَعَتْ وَتَضَعُ كُلُّ ذَاتِ حَمْلٍ حَمْلَهَا وَتَرَى النَّاسَ سُكَارَى وَمَا هُمْ بِسُكَارَى وَلَكِنَّ عَذَابَ اللَّهِ شَدِيدٌ
Emzirdi
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | رضع |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | فطم, غذا, ربي |
| Zıt Kök | فطم |
| Çekirdek Özet 1 | Bir canlının memesinden süt emerek doğrudan beslenme ve biyolojik bağı sürdürme |
| Çekirdek Özet 2 | Karşılıksız şefkat, hayati bakım, neslin korunması ve hukuki akrabalık kurucu bağ |
| Çekirdek Özet 3 | Zayıf ve muhtaç olanın tabii kaynakla buluşturulması, emanet ve hak dengesi |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca biyolojik bir beslenme eylemine indirgeyip Kur'an'ın yüklediği hukuki, ahlaki ve ontolojik bağ kurucu derinliği gözden kaçırmak |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| رض | Sıkışma, temas, ezilme veya bir hedefe yapışarak tatmin bulma; nitekim aynı çekirdeği paylaşan رضي kökünde de içsel bir uyum, kabullenme ve doyum hali esastır | ع | Boğaz ve derinlik bildiren harfin eklenmesiyle eylem, sıvının iç organlara çekilmesi, emme refleksinin gırtlak ve içsel beslenmeyle birleşmesi biçiminde somut bir akışa dönüşmüştür |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ر | İnsan başı; baş, ilk, üst | Beslenmeye muhtaç olan ilk canlının, yavrunun yönelişi ve eylemin hayati önceliğini temsil eder |
| ض | Bitki veya yan kenar; sıkışma, temas (türetme imge) | Ağzın memeye kenetlenmesi, iki dokunun birbirine baskı yaparak sıvıyı harekete geçirmesi hareketini verir |
| ع | Göz; kaynak, akış, içeri alma | Hayat kaynağının açığa çıkması, sütün memeden yavrunun iç alemine akması ve beslenmenin gerçekleşmesini anlatır |
| رضع | Başın hayat kaynağına yönelip kenetlenerek akışı sağlaması | Yavrunun ağzını anne memesine bastırıp emerek hayat sıvısını bünyesine çekme hareketinin bütünsel resmidir |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Yavrunun annesinin memesinden veya koyun, keçi ve devenin memesinden süt emmesi |
| Cahiliye şiiri kullanımı | İbn Hemmâm es-Selûlî dünyadan hırsla ve son damlasına kadar menfaat devşirenleri tasvir ederken bu kökü kullanır: وذَمُّوا لنا الدُّنيا وهم يَرْضِعُونَها / أفاوِيقَ حتَّى ما يُدِرُّ لها الثُّعْلُ |
| Erken Arapça kullanım | Muhadram şair İbn Ahmer'in şiirinde geçtiği üzere cimrilik ve alçaklığı anlatmak için mecazen kullanılır; devenin sütünü başkası duymasın diye gizlice doğrudan memesinden emen kişiye راضع denir: إِني رَأَيْتُ بَني سَهْمٍ وعِزَّهُمُ / كالعَنْزِ تَعْطِفُ رَوْقَيها فَتَرْتَضِعُ |
المصدر Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha ve Kitābü’l-ʿAyn.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Arapça رضع kökü, Güney Sami grubunda ve özellikle Arap yarımadası göçebe-hayvancı kültüründe anne sütü emme ve emzirme eyleminin en yalın ve teknik ifadesi olarak sabitleşmiştir. Kuzeybatı Sami dillerinde (İbranice ve Süryanice) doğrudan aynı fonetik dizilim yaygın bir fiil kökü olarak görülmez; bu dillerde emzirme eylemi genellikle ينق kökü (İbranice yanaq, Süryanice neq) ile karşılanır. Bununla birlikte Arapçadaki رضع biçimi, Arap yarımadasındaki bedevi yaşamının hem hayvan yetiştiriciliği hem de insan yavrusunun sütanneye verilmesi gibi köklü kurumsal pratikleriyle erken dönemde özelleşmiş ve kökleşmiştir. Kökün cimrilik ve hırs bağlamında kazandığı yan anlamlar da yine bedevi yaşamının süt sağma pratikleriyle doğrudan bağlantılıdır.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Brown-Driver-Briggs, Lisān al-ʿArab ve David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Memeden süt çekme ve beslenme | Fiziksel emme eyleminden sütannelik bağına, oradan da doymazlık ve cimrilik mecazlarına uzanan anlam genişlemesi | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney Sami dillerinde korunmuş özel leksikal birim | Kuzeybatı Sami dillerindeki paralel kökler yerine Arapçada emme fiilinin özelleşmiş biçimi olarak varlığını sürdürmüştür | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik çerçevenin ötesinde güvenilir bir soydaş tespit edilmemiştir | Veri bulunamadı |
المصدر Maqāyīs al-Lugha ve David Cohen.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| رضع | Anlamlı | Emzirmek ve emmek | Yavrunun memeden süt çekerek beslenmesi | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| رعض | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilir | Kur'an'da geçmez |
| ضرع | Anlamlı | Meme, zillet, boyun eğme | Memenin kendisi veya güçsüzlük sebebiyle birine sığınma | Ortak anatomik çekirdek; Kur'an'da geçer |
| ضعر | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilir | Kur'an'da geçmez |
| عرض | Anlamlı | Genişlik, ortaya çıkma, sunma | Bir şeyin boyuna zıddı olan eni veya geçici nitelik | Fonetik permütasyon; Kur'an'da geçer |
| عضر | Anlamlı | Katı, sert veya dar olma | Sert ve kaba nesne veya durumlar için kullanılan nadir kök | Kur'an'da geçmez |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| رضع | Merkez | Emzirme ve süt bağı | Memeden sıvı gıda alarak beslenmeyi ve bu yolla kurulan hukuki bağı anlatır | Doğrudan bedensel ve biyolojik süt aktarımı |
| فطم | Zıt | Sütten kesme | Emzirme dönemini sona erdirip yavruyu katı gıdaya geçirme eylemidir | Süt bağının ve emme döneminin nihayete ermesi |
| غذا | Komşu | Genel beslenme | Yaş ve gıda türü sınırlaması olmaksızın canlının gıda almasıdır | Emzirmeden daha genel bir beslenme kavramıdır |
| ربي | Komşu | Büyütme ve terbiye | Canlının sadece fiziki değil ahlaki ve zihni gelişimini de kapsar | Biyolojik beslenmenin ötesinde bütüncül yetiştirme |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | رضع | Emzirmek, emmek | Hem yavrunun emmesini hem annenin emzirmesini ve kurulan hukuki bağı içerir | Kesin |
| Latince | Lactare, sugere | Süt vermek, emmek | Lactare süt vermeyi, sugere emmeyi karşılar; Arapçadaki süt akrabalığı kurumunu içermez | Güçlü |
| İngilizce | Suckle, nurse, breastfeed | Emzirmek, emmek | Biyolojik beslemeyi tam karşılar; süt kardeşliği ve hukuki haramlık boyutunu dışarıda bırakır | Kesin |
| Almanca | Stillen, säugen | Emzirmek, meme vermek | Bebeği besleme ve yatıştırma eylemini karşılar; şer'i mahremiyet boyutunu taşımaz | Kesin |
| Fransızca | Allaiter, téter | Emzirmek, emmek | Biyolojik eylemi ifade eder; Arapçadaki gibi akrabalık bağı kurucu bir terim değildir | Kesin |
المصدر Oxford Latin Dictionary ve Lane’s Lexicon.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| الرَّضَاعَةَ / يُرْضِعْنَ | Hukuki ve pedagojik emzirme hakkı ile süresi | Boşanma veya evlilik içinde çocuğun iki tam yıl emzirilme hakkı ve ebeveynin ortak kararı; Bakara 2:233 |
| الرَّضَاعَةِ / أَرْضَعْنَكُمْ | Evlilik engeli doğuran süt hısımlığı | Nikahlanılması haram kılınan kadınlar arasında sütanne ve sütkardeşlerin sayılması; Nisâ 4:23 |
| أَرْضِعِيهِ / الْمَرَاضِعَ | İlahi tedbir ve fıtri koruma | Hz. Musa'nın annesine vahyedilen emzirme emri ve sarayda başka kadınların memesini reddetmesi; Kasas 28:7, Kasas 28:12 |
| أَرْضَعَتْ / مُرْضِعَةٍ | Fıtri şefkatin kıyamet dehşetiyle felce uğraması | Kıyamet sarsıntısının şiddetinden emziren annenin yavrusunu unutup terk etmesi tasviri; Hac 22:2 |
| أَرْضَعْنَ / فَسَتُرْضِعُ | Emzirme ücreti ve sözleşmesi | Boşanmış eşin çocuğu emzirmesi karşılığında nafaka alması veya anlaşmazlıkta başka sütanne tutulması; Talâk 6:6 |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlahi irade ve fıtratın tecellisi | Kıyamet dehşetinde fıtri şefkatin zail olması ve Hz. Musa kıssasında ilahi sevkin fıtri refleksle uyumu | İlahi kudret karşısında tabii bağların çözülmesi |
| Fıkıh | Süt hısımlığı ve emzirme hukuku | Kaç emzirmenin haramlık doğuracağı, emzirme süresinin üst sınırı (iki yıl) ve sütannenin ücret hakkı | Nesep gibi mahremiyet doğuran hukuki bir akit ve hal |
| Tefsir | Aile içi adalet ve annelik hukuku | Bakara 2:233 ve Talâk 6:6 bağlamında anne-baba arasındaki menfaat dengesi ve çocuğun zarar görmemesi | Karşılıklı rıza, meşveret ve çocuğun üstün yararı |
| Hadis | Radâ‘ ve mahremiyet hükümleri | Doğumla haram olanların emzirmeyle de haram kılınması prensibi ve açlığı gideren emzirmenin ölçüsü | Biyolojik etkiyle oluşan et ve kemik bağı |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Mahremiyet ve süt hısımlığı | Kan bağına eşdeğer kurumsal bağ | Toplumsal kaynaşma ve aile mahremiyetini genişletme | Emzirme, yabancı bireyler arasında kan bağı gibi evlenme engeli kurarak manevi akrabalık üretir | Kesin |
| İlmi | İnsan gelişiminin biyokimyasal temeli | Fıtri ve vazgeçilmez beslenme süreci | Bebeğin bağışıklık ve fiziki gelişiminin tamamlanması | İki yıllık süre, modern tıbbın da teyit ettiği azami gelişim ve bağışıklık eşiğidir | Güçlü |
| Siyasi | Gelecek neslin himayesi ve sosyal sözleşme | Toplumun en zayıf ferdinin koruma altına alınması | Zayıf olanın hayat hakkını ebeveyn ve otorite teminatına bağlama | Devlet ve toplum, anne-baba ihtilafında bebeğin emzirilme hakkını güvenceye almakla yükümlüdür | Güçlü |
| İktisadi | Bakım emeği ve emzirme ücreti | Hizmet tazmini ve nafaka yükümlülüğü | Boşanmış annenin emeğinin bedellendirilmesi veya alternatif istihdam | Emzirme bedelsiz bir sömürüye dönüştürülmez; babaya çocuğun beslenmesini finanse etme borcu yüklenir | Kesin |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Doğrudan ve kayıpsız enerji/madde transferi | Birincil kaynaktan alıcı sisteme aracı olmaksızın, tamamen uyumlu biyokimyasal bileşenlerin aktarılması süreci | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Asimetrik bağımlılık ve güven temelli ilişki | Bireyin hayatta kalmak için başka bir özneye mutlak bağımlı olduğu ve bu temasla temel ontolojik güveni inşa ettiği psikososyal bağ | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü sadece kadın bedenine ait mekanik bir besleme fonksiyonu veya ticari mamalarla kolayca ikame edilebilen sıradan bir kalori alımı saymak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Bedensel gelişimin ötesinde nesep hükmü kuran, aile içi meşvereti zorunlu kılan, annelik emeğini ücrete hak kazandıran ve kıyamet tasvirinde en güçlü fıtri refleksin simgesi olan çok boyutlu bir kurumdur |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Çocuğun süt hakkını ebeveynin keyfi kararlarına bırakmak, boşanma sürecinde kadının bakım emeğini değersizleştirmek ve süt hısımlığının getirdiği toplumsal ahlaki ağı yok saymak |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın en hassas ve savunmasız varlık olan bebeğin hukukunu nasıl detaylı biçimde koruduğunu, aile hukukunu intikam alanı olmaktan çıkarıp karşılıklı rıza ve istişareye dayandırdığını gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Aile ve boşanma hukukunu düzenleyen ahkâm ayetlerinde (Bakara 2:233, Nisâ 4:23, Talâk 6:6), kıyamet sahnelerinde (Hac 22:2) ve Hz. Musa'nın bebeklik dönemini anlatan kıssalarda (Kasas 28:7, 28:12) belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Annenin emzirme görevini istismar eden ataerkil baskıyı kırar; kadının emeğinin karşılıksız olmadığını, babanın bu maliyeti üstlenmek zorunda olduğunu ve çocuğun üstün yararının her türlü çekişmenin üstünde tutulması gerektiğini ortaya koyar. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamBebeğin veya yavrunun anne memesine yapışarak hayati sütü emmesi ve doyması.
- Soyut anlamBir canlının en zayıf anında ihtiyaç duyduğu şefkat, bakım ve hayat enerjisini güvenli bir kaynaktan doğrudan temin etmesi ve bu yolla kalıcı hukuki-manevi bir bağ inşa edilmesi.
- Sistematik karşılıkKaynaktan muhtaca yönelik kesintisiz aktarım, bakım emeğinin hukuki meşveret ve ücretle korunması, süt yoluyla yeni bir akrabalık ve mahremiyet alanının teşekkülü.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde süt veren kaynağı (anne/sütanne), alıcıyı (bebek), aralarındaki doğrudan hayat ve besin transferi akısını temsil eder. Bu aktarım zaman parametresi üzerinden kritik emzirme eşiği (iki yıl) boyunca biriktiğinde, iki bağımsız varlık arasında ile gösterilen kalıcı mahremiyet ve süt hısımlığı bağı kurulmuş olur. Bu model, fiziksel bir akışın hukuki ve ontolojik bir statüye dönüşümünü ifade eder.