عرض

اختصارات لوحة المفاتيح

البحث
/
ملاحظة جديدة
n
الآية السابقة / التالية
[ ]
وضع القراءة
f
وضع الشبكة
g
كون القرآن
e
إغلاق / رجوع
Esc
تخطَّ الشبكة

شبكة الجذر

شبكة الجذر: ع-ر-ضالصيغ: ٣٩ · الجذور المجاورة: ١٠٣ · الآيات: ٧٢ · السور: ٣٥؛ المحتوى نفسه مسرود في بطاقات «الصيغ» و«الجذور المجاورة» و«الآيات».كننأَعْرَضَخبردنوعَرَضَعرضذكرجهلبغيأتيفَأَعْرِضْحدث

الجذرالصيغ ٣٩الآيات ٧٢السور ٣٥المجاورة ١٠٣

▶ افتح الشبكة (ثلاثية الأبعاد)

عرض

ع - ر - ض

جذر
  • الورود: ٧٩
  • الآيات: ٧٢
  • الصيغ: ٣٩
  • المعاجم: ١٣

Ön dişler demektir.المزيد ›

ملاحظاتي

المعاجم(١٣)

★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية

Ön dişler demektir.

كتاب العين

الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٦٬٨٧٥
باب العين والضاد والراء معهما ض ر ع، ر ض ع، ع ر ض، ع ض ر مستعملات، ر ع ض، ض ع ر مهملات ضرع: ضَرِعَ الرجل يَضْرَعُ فهو ضَرَعٌ، أي: غمر ضعيف. قال طرفة بن العبد: .......... فما أنا بالواني ولا الضَّرَعِ الغمر والضَّرَعُ أيضاً: النحيف الدقيق. يقال: جسدك ضارع، وأنت ضارع، وجنبك ضارع. قال الأحوص: كفرت الذي أسدَوْا إليك ووسّدوا من الحسن إنعاماً وجنبك ضارع وتقول: أضرعته: أي: ذللته. وضَرِعَ، أي: ضعف،
اقرأ المدخل كاملًا

الصحاح

الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٠٬٦١٩
عَرَضَ له أمرُ كذا يَعرِضُ، أي ظَهَر. وعَرَضْتُ عليه أمر كذا. وعَرَضْتَ له الشيء، أي أظهرته له وأبرزته إليه. يقال: عَرَضْتُ له ثوباً مكان حَقِّهِ. وفي المثل: "عَرْضٌ سابِرِيٌّ" لأنَّه ثوبٌ جيِّدٌ يُشترى بأول عَرْضٍ ولا يُبالغ فيه. وعَرَضَتِ الناقة، أي أصابها كسرٌ وآفةٌ. وعَرَضْتُ البعير على الحَوْضَ، وهذا من المقلوب، ومعناه عَرَضْتُ الحَوْض على البعير. وعَرَضْتُ الجاريةَ على البيع، وعَرَضْتُ
اقرأ المدخل كاملًا

تهذيب اللغة

الأزهري · القرن ١٠بلا ترجمةالحروف: ٢٥٬٨٤٧
باب العين والضاد مع الراء عرض ، عضر ، ضرع ، رضع : مستعملة عرض : قال لله جلَّ وعزَّ : ( وَلاَ تَجْعَلُواْ اللَّهَ عُرْضَةً لاَِيْمَانِكُمْ أَن تَبَرُّواْ وَتَتَّقُواْ ) ( البَقَرَة : 224 ) قال سلمة عن الفراء : يقول : لا تجعلوا الحلف بالله معترضاً مانعاً لكم أن تَبرُّوا ، فجعل العُرضة بمعنى المعترض . ونحوَ ذلك قال أبو إسحاق الزجّاج . وقال ابن دريد : يقال جعلتُ فلاناً عُرضةً لكذا وكذا ، أي نصبتُه له
اقرأ المدخل كاملًا

مقاييس اللغة

ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٢٤٬٣٥٣
(باب العين والراء وما يثلثهما) (عرز) العين والراء والزاء أصل صحيح يدلُّ على استصعابٍ وانقباض. قال الخليل: استعرز عليَّ مثل استعصب. وهذا الذي قال صحيح، وحجّته قولُ الشّمّاخ: وكلُّ خليلٍ غير هاضِمِ نفِسه *** لوصلِ خليلٍ صارمٌ أو مُعارِزُ([1]) أراد المنقبِض عنه. والعرب تقول: "الاعتراز الاحتراز"، أي الانقباضُ داعيةُ الاحتراز. يَنْهَون عن التبسُّط والتذرُّع، فربما أدَّى إلى مكروه. ويقال العَرْز:
اقرأ المدخل كاملًا

المفردات في غريب القرآن

الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٣٬٤١٧
- العرض: خلاف الطول، وأصله أن يقال في الأجسام، ثم يستعمل في غيرها كما قال: ﴿فذو دعاء عريض﴾ [فصلت/51]. والعرض خص بالجانب، وأعرض الشيء: بدا عرضه، وعرضت العود على الإناء، واعترض الشيء في حلقه: وقف فيه بالعرض، واعترض الفرس في مشيه، وفيه عرضيه. أي: اعتراض في مشيه من الصعوبة، وعرضت الشيء على البيع، وعلى فلان، ولفلان نحو: ﴿ثم عرضهم على الملائكة﴾ [البقرة/31]، ﴿وعرضوا على ربك صفا﴾ [الكهف/48]، {إنا عرضنا
اقرأ المدخل كاملًا

أساس البلاغة

الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ١٬٨٩٥
ع ر ض عرضهم على السيف أي قتلهم وعلى النار أي أحرقهم‏.‏ وعرض لفلان إذا جن‏.‏ و ‏"‏ أعرض ثوب الملبس ‏"‏ أي صار ذا عرض‏.‏ يقال لمن يقال له‏:‏ ممن أنت فقال‏:‏ من نزارٍ‏.‏ ‏"‏ وطأ معرضاً ‏"‏ أي ضع رجلك حيث وقعت ولا تتّق شيأ‏.‏ قال البعيث‏:‏ فطأ معرضاً إن الحتوف كثيرة وإنك لا تبقي لنفسك باقياً وأعرض لك الشيء إذا أمكنك من عرضه‏.‏ وأعرض لك الصيد فارمه وهو معرض لك‏.‏ وأعرض لبّي عن كذا إذا نسيته‏.‏
اقرأ المدخل كاملًا

لسان العرب

ابن منظور · القرن ١٣بلا ترجمةالحروف: ٥٤٬٦٠٦
العَرْضُ: خلافُ الطُّول، والجمع أَعراضٌ؛ عن ابن الأَعرابي؛ وأَنشد: يَطْوُونَ أَعْراضَ الفِجاجِ الغُبْرِ، طَيَّ أَخي التَّجْرِ بُرودَ التَّجْرِ وفي الكثير عُرُوضٌ وعِراضٌ؛ قال أََبو ذؤيب يصف برذوناً: أَمِنْكَ بَرْقٌ أَبِيتُ الليلَ أَرْقُبُه، كأَنَّه في عِراضِ الشامِ مِصباحُ؟ وقال الجوهري: أَي في شِقِّه وناحِيتِه. وقد عَرُضَ يَعْرُضُ عِرَضاً مثل صَغُرَ صِغَراً، وعَراضةً، بالفتح؛ قال جرير: إِذا
اقرأ المدخل كاملًا

القاموس المحيط

الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٣٬٢٧١
* ع ر ض * * عَرَضَ * له كذا أي ظهر و * عَرَضْتُهُ * له أظهرته له وأبرزته إليه يقال * عَرَضْتُ * له ثوبا مكان حقه وثوبا من حقه بمعنى واحد و * عَرَضَ * البعير على الحوض وهو من المقلوب والمعنى الحوض على البعير وعَرَضَ الجارية على البيع وعرض الكتاب وعرض الجند إذا أمرهم عليه ونظر ما حالهم و * اعْتَرَضَهُم * و * عَرَضَهُ عارِضٌ * من الحمى ونحوها و * عَرَضَهُم * على السيف قتلا كل ذلك من باب ضرب و *
اقرأ المدخل كاملًا

تاج العروس

الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٦٠٬٥٩٥
العروض ، كصبور: مكة والمدينة، شرفهما الله تعالى وما حولهما ، كما في الصحاح، والعباب، والمحكم، والتهذيب، مؤنث، كما صرح به ابن سيده وروي عن محمد بن صيفي الأنصاري، رضي الله عنه أن رسول الله صلى الله عليه وسلم خرج يوم عاشوراء وأمرهم أن يؤذنوا أهل العروض أن يتموا بقية يومهم . قيل: أراد من بأكناف مكة والمدينة. وقوله: ما حولهما داخل فيه اليمن، كما صرح به غير واحد من الأئمة، وبه فسروا قولهم: استعمل
اقرأ المدخل كاملًا

معجم لين

إدوارد لين · القرن ١٩بلا ترجمةالحروف: ٩٩٬٨١٤
عَرُضَ 1 عَرُضَ ذ , aor. عَرُضَ , inf. n. عِرَضٌ, [instead of which, as a simple subst., عَرْضٌ is generally used,] and عَرَاضَةٌ, It was, or became, broad, or wide; (S, O, * Msb, K, TA;) as also ↓ اعرض, (A, TA,) which occurs in this sense in two exs. following. (TA.) [And in like manner, ↓ استعرض It grew, or spread, wide; said of a tree; opposed to طَالَ; occurring in the TA in art. بهل.] It is
اقرأ المدخل كاملًا

قاموس سالمون

هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٦٬٥٠٨
عَرَضَ عَرَضَ I ( n. ac. عَرْض 1 ), a. Happened, took place, occurred, befell. b. [ acc. & La ], Showed to; placed before; presented to. c. [ acc. & c. ), slew; flogged, whipped. d. Reviewed; held a review. e. Read, recited. f. Followed ( the footsteps of ). g. [ La ], Interfered with. h. [ La ], Became practicable, easy to. i. Hit in the side. j. [ acc. & 'Ala ], Placed
اقرأ المدخل كاملًا

كتاب الله

مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ١١٠٬٧٥٢
عرض BAB2 عَرَضَ - يَعْرِضُ، عُرِضَ – يُعْرَضَ - عَرْض(عرضها) – عَرْضاً - عَارِض - عُرْضَة - عَرَض - أَعْرَضَ – يُعْرِضُ - أَعْرِضْ- إِعْراض - مُعْرِض – مُعْرِضُوْن - عَرَّض – يُعَرِّضُ الجمعة, 11 شباط/فبراير 2011 15:16 عَرَضَ – يَعْرِضُ + كائن + شيئاً: يظهر الشيء المخفي أو المستور بشكل واضح وجلي للناظر: يظهر الشيء المخفي أو المستور بوضعه بحيث يتبين عرضه للناظر (أي نسبة
اقرأ المدخل كاملًا

الصيغ(٣٩)

الجذور المجاورةالمجاورة: ١٠٣ (الإجمالي: ٣٠٣)

الترتيب: مدى قوة اجتماع الجذرين في الآية نفسها مقارنةً بالمصادفة (نسبة الأرجحية لدنينغ). يُذكر عدد الآيات المشتركة في كل سطر. الأدوات مخفية افتراضيًا.
  1. ذكر

    الآيات المشتركة: ١٢ · Zikr : Yay görevi gören ağaç dal parçasıdır

  2. جهل

    الآيات المشتركة: ٤ · Cehl fokurdayıp kaynayan kazan demektir

  3. نأي

    الآيات المشتركة: ٢ · Ve uzaklaştı

  4. أتي

    الآيات المشتركة: ١٤ · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır

  5. خبر

    الآيات المشتركة: ٤ · Haber : Doğurmadan evvel devenin memesinde görülen süttür

  6. دنو

    الآيات المشتركة: ٦ · Dünya : “Dena” kelimesi ecveften nakısa dönüşmüştür

  7. بغي

    الآيات المشتركة: ٥ · Buğa boğa demektir

  8. لغو

    الآيات المشتركة: ٢ · Reğev, köpüktür

  9. مرر

    الآيات المشتركة: ٣ · Ağaç liflerinden bükülerek yapılmış iptir

  10. حلف

    الآيات المشتركة: ٢ · Hilye süs demektir

  11. كنن

    الآيات المشتركة: ٢ · Okların konduğu kap demektir

  12. حدث

    الآيات المشتركة: ٣ · Hadis : Kirlenmiş veya kapanmış şeyi parlattıktan sonra…

الآيات التي ورد فيها(٧٢)

  1. … وَآتُوا الزَّكَاةَ ثُمَّ تَوَلَّيْتُمْ إِلَّا قَلِيلًا مِنْكُمْ وَأَنْتُمْ مُعْرِضُونَ

    İlgilenmeyenler

  2. أَلَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ أُوتُوا نَصِيبًا مِنَ الْكِتَابِ يُدْعَوْنَ إِلَى كِتَابِ اللَّهِ لِيَحْكُمَ بَيْنَهُمْ ثُمَّ يَتَوَلَّى فَرِيقٌ مِنْهُمْ وَهُمْ مُعْرِضُونَ

    İlgilenmeyenler

  3. وَلَوْ عَلِمَ اللَّهُ فِيهِمْ خَيْرًا لَأَسْمَعَهُمْ وَلَوْ أَسْمَعَهُمْ لَتَوَلَّوْا وَهُمْ مُعْرِضُونَ

    İlgilenmeyenler

  4. فَلَمَّا آتَاهُمْ مِنْ فَضْلِهِ بَخِلُوا بِهِ وَتَوَلَّوْا وَهُمْ مُعْرِضُونَ

    İlgilenmeyenler

  5. وَكَأَيِّنْ مِنْ آيَةٍ فِي السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ يَمُرُّونَ عَلَيْهَا وَهُمْ عَنْهَا مُعْرِضُونَ

    İlgilenmeyenler

  6. اقْتَرَبَ لِلنَّاسِ حِسَابُهُمْ وَهُمْ فِي غَفْلَةٍ مُعْرِضُونَ

    İlgilenmeyenler

  7. أَمِ اتَّخَذُوا مِنْ دُونِهِ آلِهَةً قُلْ هَاتُوا بُرْهَانَكُمْ هَذَا ذِكْرُ مَنْ مَعِيَ وَذِكْرُ مَنْ قَبْلِي بَلْ أَكْثَرُهُمْ لَا يَعْلَمُونَ الْحَقَّ فَهُمْ مُعْرِضُونَ

    İlgilenmeyenler

  8. وَجَعَلْنَا السَّمَاءَ سَقْفًا مَحْفُوظًا وَهُمْ عَنْ آيَاتِهَا مُعْرِضُونَ

    İlgilenmeyenler

  9. قُلْ مَنْ يَكْلَؤُكُمْ بِاللَّيْلِ وَالنَّهَارِ مِنَ الرَّحْمَنِ بَلْ هُمْ عَنْ ذِكْرِ رَبِّهِمْ مُعْرِضُونَ

    İlgilenmeyenler

  10. وَالَّذِينَ هُمْ عَنِ اللَّغْوِ مُعْرِضُونَ

    İlgilenmeyenler

تحليل الجذر

تعريف الجذر والخلاصة

AlanDeğer
Kökعرض
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerبدل, ولي, صدف, نفر
Zıt Kökطول
Çekirdek Özet 1Bir şeyin boyuna değil enine doğru yayılması, yan yüzünün veya genişliğinin ortaya çıkması, karşıya dikilip görünür kılınması
Çekirdek Özet 2İlahi hakikatlerin muhatabın önüne sergilenmesi ve insanın buna karşılık yanını dönerek yüz çevirmesi, tecelliye karşı ilgisizlik göstermesi
Çekirdek Özet 3Varlıkta geçici, sonradan ortaya çıkan ve sürekliliği olmayan ilineklerin (araz/dünyalık) kalıcı ve asıl varlığa tercih edilmesi tehlikesi
Kritik Hata RiskiKökün "yüz çevirmek" (i‘râz) anlamındaki türevlerini yalnızca kaba bir inat veya inkâr sanıp, insanın hakikate karşı kayıtsız kalmasını, yan çizmesini ve dünyevi geçici çıkarlara (araz) dalarak tecelliyi görmezden gelmesini gözden kaçırmak

التحليل الثنائي

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
عرOrtaya çıkma, yüzeye vurma, açığa çıkıp belirme ve dış etkiye maruz kalma; nitekim عرر kökünde uyuzun deride belirmesi, عرف kökünde belirginleşip tanınma, عرش kökünde yukarı kalkıp belirgin bir çatı kurma, عري kökünde ise örtünün kalkıp açığa çıkması anlamı esastırضBaskı, sertlik ve yana doğru yayılma niteliği katarak ortaya çıkış hareketini enlemesine genişletmiş; nesnenin yan yüzünü sergilemesi veya kişinin yana dönerek yüz çevirmesi biçiminde cismani ve zihni bir yönelim oluşturmuştur

التحليل التصويري للحروف

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
عGöz; görme, bilme, kaynakBir şeyin görünürlük alanına girmesini, fark edilmeyi ve algı odağına yerleşmeyi simgeler
رİnsan başı; baş, ilk, üstYönelişi, hareketin yöneldiği cepheyi, karşı karşıya gelinen öncü düzlemi ifade eder
ضOlta, bitki (türetme imge); sıkıştırma, yana açılma, baskıYan sınırların zorlanmasını, enlemesine yayılmayı ve yana doğru yön değiştirmeyi temsil eder
عرضGörünürlük alanında yan yüzeyini açarak enlemesine belirmek veya yana dönerek cepheden çıkmakBir nesnenin veya varlığın boydan ziyade en düzleminde kendini algıya sunması, tecelli etmesi ya da kişinin cepheyi terk edip yanını dönerek savuşması hareketini kurar

الاستعمال التاريخي والمبكر

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir cismin boyuna (tûl) karşıt olan eni, genişliği; bir şeyin yan tarafı, böğrü ve dağın ya da vadinin yan cephesi
Cahiliye şiiri kullanımıCerîr öncesi erken bedevi kullanımında ve Muallaka şairi Tarafetü’b-nü’l-‘Abd ile diğer erken dönem şiirlerinde yolun enine geçilmesi veya bineğin yana meyletmesi anlamında geçer. Câhiliye şairi Ebû Züeyb el-Hüzelî bir şimşeği tasvir ederken şöyle der: أَمِنْكَ بَرْقٌ أَبِيتُ الليلَ أَرْقُبُه / كأَنَّه في عِراضِ الشامِ مِصباحُ (Şam tarafının genişliğinde, ufkun yan cephesinde parlayan bir lamba gibi gece boyu gözlediğim bir şimşek)
Erken Arapça kullanımAskeri teftişte ordunun komutanın önünden geçirilmesi (‘ardü’l-ceynd), satılacak malın alıcının önüne serilmesi (isti‘râz) ve insanın gülerken görünen yan dişleri (el-‘avârıd) için kullanılmıştır

المصدر Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, el-Müfredât, Kitābü’l-ʿAyn.

الطبقة الاشتقاقية السامية

Arapça عرض kökü, Batı Sami ve Güney Sami dillerinde hem enlemesine genişlik ve yan düzlem hem de ortaya çıkma, karşılaşma ve rastlantısal oluş durumlarıyla etimolojik paralellik gösterir. İbranicede ע-ר-ץ (ʿ-r-ṣ) kökü sarsılma, korkutma veya ani bir baskıyla karşılaşma anlamlarına evrilirken; Aramice ve Süryanicede ע-ר-ע (ʿ-r-ʿ) kökü bir şeyle karşılaşmak, rast gelmek, bir hadisenin vuku bulması veya tesadüf etmek manalarında yerleşik bir zemin kurar (Süryanice ‘era‘ / ‘ra‘: karşılaşmak, başına gelmek). Arapçadaki "araz" (sonradan başa gelen hal, tesadüfi olay, geçici nitelik) kavramı bu semantik hatla doğrudan örtüşür. Kökün enine yayılma ve ortaya konma boyutu, Arapçada fonetik olarak "ḍ" (ض) harfinin lateral-frikatif (yan dişlerden çıkan sürtünmeli) karakteriyle yan cepheye ve enleme doğru yönelmiş; böylece hem "öne serip sunmak" hem de "yan dönüp savuşmak" zıt kutuplu (ezdâd) anlamlarını aynı kök çekirdeğinde toplamıştır.

درجة الثقة Güçlü

المصدر Brown-Driver-Briggs, Payne Smith Syriac Dictionary, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.

التحليل الاشتقاقي

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönعرض çekirdeğiBoyun zıddı olan en; bir nesnenin önünü değil yan yüzünü göstermesi, sergileme ve yüz çevirmeKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiSüryanice ‘ra‘ (karşılaşmak, vuku bulmak), İbranice ʿ-r-ṣKarşılaşma, bir hadisenin önüne çıkması ve sonradan beliren arızi hallerle örtüşen ortak semantik zeminGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik yan/genişlik izleriÇad ve Kuşitik dillerinde benzer lateral seslerle yan ve kenar kavramları arasında zayıf paralelliklerMuhtemel

المصدر David Cohen, Brown-Driver-Briggs, Maqāyīs al-Lugha.

الجذور الشقيقة (التقاليب)

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
عرضAnlamlıEnine olmak, sergilemek, yüz çevirmekHedef kök; genişlik, sunum ve yana dönmeKur'an'da geçer
عضرAnlamlıKatılık, sertlik ve kabalıkKarakterde sertlik, huysuzluk ve kaba davranışKur'an'da geçmez
رعضKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıSözlüklerde mühmel kabul edilmiştirKur'an'da geçmez
رضعAnlamlıSüt emmekÇocuğun memeyi emmesi ve sütten beslenmesiKur'an'da geçer
ضعرKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıSözlüklerde mühmel kabul edilmiştirKur'an'da geçmez
ضرعAnlamlıBoyun eğmek, zayıflık, yalvarmakGüçsüz düşüp tevazu göstermek ve sızlanmakKur'an'da geçer

الجذور المجاورة والجذر المضاد

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
عرضMerkezSunmak, enine yayılmak, yana dönmekNesnenin yanını veya tamamını ortaya sermesi yahut muhatabın yan çizerek ilgisiz kalmasıNötr bir sergileme ve yana yöneliş
بدلKomşuDeğiştirmek, başkasıyla ikame etmekBir şeyi bırakıp yerine başkasını alma eylemi; عرض ise değiştirmekten ziyade yüz çevirip geçici olana yönelmektirYer değiştirme vurgusu
وليKomşuSırtını dönmek, çekip gitmekArkasını dönüp fiziksel veya zihinsel olarak tamamen uzaklaşmak; عرض ise yana meyletmek ve ilgisizce geçiştirmektirTam arkasını dönme hali
صدفKomşuYüz çevirip engellemekSadece yüz çevirmeyip başkasını da o şeyden saptırmak ve yan çizmekYüz çevirmede aktif direnç
نفرKomşuÜrküp kaçmakBir korku veya nefret sebebiyle hızla uzaklaşmak; عرض ise kaçmaktan ziyade umursamazca yanını dönmektirÜrkerek savrulma
طولZıtBoy, uzunluk, süreklilikDikey uzanım, derinlik ve kalıcılık; عرض ise yatay uzanım, en ve geçici arızî boyutturDikey ve sürekli oluş

مقابلات المعنى في لغات أخرى

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaعرضEn, sunmak, yüz çevirmek, geçici metaVarlığın yatay düzlemi, algıya sunulması ve ilgisizce yan dönülmesi bütünlüğüKesin
LatinceProponere, Avertere, AccidensSunmak, yüz çevirmek, ilinek (araz)Proponere sunma boyutunu, avertere yüz çevirmeyi, accidens ise geçici niteliği karşılarGüçlü
İngilizceTo display, to turn away, accident/transientSergilemek, yüz çevirmek, geçici durumDisplay arz etmeyi, turn away i‘râzı, transient dünyevi geçici metayı ifade ederGüçlü
AlmancaDarbieten, Abwenden, AkzidenzSunmak, çevirmek, ilinekDarbieten tecelli ve sunumu, abwenden ilgisizliği, Akzidenz felsefi arazı tam karşılarGüçlü
FransızcaExposer, Se détourner, AccidentSunmak, yüz çevirmek, geçici şeyExposer göz önüne sermeyi, se détourner ilgisizce yüz çevirmeyi verirGüçlü

المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lalande Vocabulaire technique et critique de la philosophie.

الوجوه والنظائر

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
أَعْرَضَ / مُعْرِضُونَ / فَأَعْرِضْYüz çevirmek, hakikate ilgisiz kalmakVahiy, peygamber ve ayetler karşısında yan çizip umursamaz davrananların tavrı; En‘âm 6:4, Kehf 18:57, Tâhâ 20:124
عَرَضَ / يُعْرَضُونَSunmak, göz önüne sermek, arz etmekEşyanın meleklere, insanların ve amellerin Allah’a yahut cehennemin kâfirlere gösterilmesi; Bakara 2:31, Hûd 11:18, Kehf 18:100
عَرَض / عَرَضًاDünyalık, geçici menfaat, fani nesneSürekliliği olmayan, çarçabuk tükenen dünyevi çıkar ve ganimet; Âl-i İmrân 3:152, Nisâ 4:94, A‘râf 7:169
عَرْضُهَاEn, genişlik, hacim boyutuCennetin büyüklüğünü ve sınırsızlığını gökler ve yerle kıyaslayarak tasvir eden ayetler; Âl-i İmrân 3:133, Hadîd 57:21
عَرَّضْتُمْÜstü kapalı ima etmek, çıtlatmakEvlenme niyetini doğrudan açıkça söylemeyip dolaylı yoldan hissettirmek; Bakara 2:235
عَارِضUfukta beliren enlemesine bulutHelak edici fırtına öncesi yağmur zannedilerek sevinilen yaygın bulut kütlesi; Ahkāf 46:24

سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamCevher-araz teorisiKendi başına kaim olamayan, cevherde yer alan ve iki zamanda baki kalmayan geçici nitelikler; kâinatın hudûs deliliKendi kendine var olamayan, anlık yaratılan geçici nitelik
FıkıhTa‘rîz (kinaye/ima) ve mal satımıİddet bekleyen kadına evlilik niyetini imayla bildirme; malı pazara arz etme ve kusurları gizlememeDolaylı ifade ile bağlayıcı olmayan beyan ve iktisadi teşhir
Tefsirİ‘râz ayetlerinin tahliliPeygamberin müşriklerden yüz çevirmesi emrinin tebliğden vazgeçiş mi yoksa polemikten kaçınma mı olduğu tartışmasıHakikate karşı kayıtsızlık ile bâtıla karşı bilinçli mesafe ayrımı
HadisAmellerin arzı ve ‘arîdaAmellerin pazartesi-perşembe günleri Allah’a sunulması; geniş ve kapsamlı dua ve meselelerin tasviriDenetime ve müşahedeye çıkarma, yaygınlık

تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniVahiy ve mükellefiyetTecelli ve teslimiyet imtihanıHakikatin bilince arz edilmesi karşısında kibrin ya da ihmalin frenlenmesiHakikat insanın önüne serilir; i‘râz eden kişi hakikati inkârdan önce ona ilgisiz kalarak sorumluluktan kaçarKesin
İlmiVarlık ontolojisiAraz ve töz ayrışmasıVarlığın değişken ve geçici tezahürlerinin tespitiDeğişen görünüşlerin arkasındaki sabit yasayı kavrayabilmek için arızi olanla kalıcı olanı ayırma yöntemi kurulurKesin
SiyasiYönetim ve denetimHesap verme ve teftiş (‘ard)Kamusal yetkilerin ve halkın durumunun otoriteye arzıGücün ve tebaanın şeffaf biçimde sergilenmesi, gizli ajandaların kamusal alana çıkarılarak yargılanmasıGüçlü
İktisadiTicaret ve piyasaArz-talep ve geçici sermayeMalın piyasaya sürülmesi ve fani metanın dolaşımıÜretilen değerlerin pazarda alıcıya sunulması; ancak bu metanın (araz) nihai gaye değil araç kılınması dengesiKesin

التماثل في العلوم العددية والإنسانية

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerProjeksiyon (izdüşüm) ve pertürbasyon (sapma/salınım)Üç boyutlu bir nesnenin iki boyutlu düzleme enlemesine yansıtılması (arz) veya kararlı bir yörüngeye dışarıdan etki eden geçici, arızi sarsıntıların sistemi yana doğru saptırması (i‘râz)Güçlü
Beşeri bilimlerBilişsel kaçınma (cognitive avoidance) ve tüketim fetişizmiBireyin yüzleşmekten korktuğu hakikat verisi karşısında dikkatini bilinçli olarak yan uyaranlara kaydırması ve varoluşsal derinliği geçici metalarla ikame etmesiKesin

التضييق الخاطئ وخطر الخطأ

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü yalnızca "yüz çevirmek" (düşmanlık edip ters gitmek) ve fiziksel "arz etmek" (göstermek) ikiliğine hapsederek, araz ile dünyevi meta arasındaki ontolojik bağı koparmak
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'da عرض hakikatin en açık biçimde insanın görüş alanına çıkarılması (arz), insanın ise sorumluluk almamak için yan çizmesi (i‘râz) ve derin manayı bırakıp yüzeydeki geçici kazançlara (araz) saplanması sürecini bir bütün olarak açıklar
Yanlış anlamanın doğuracağı hataİ‘râz edenlerin sadece açık inkârcılar olduğu zannedilir; oysa hakikati kabul ettiği halde ona lakayt kalan, gündelik geçici heveslerin (araz) peşine düşüp vahyin davasına yan çizen dindarların bu kapsama girdiği gözden kaçırılır

خلاصة موجَّهة لفهم القرآن

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın muhatap psikolojisini ve varlık hiyerarşisini kurduğu temel kavramlardan biridir. İnsanın helak oluşunun kökeninde doğrudan bilgi eksikliği değil, önüne serilen (ma‘rûd) hakikate karşı kayıtsız kalıp yan çizmesi (i‘râz) yatar.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Emanetin arzı (Ahzâb 33:72), isimlerin meleklere arzı (Bakara 2:31), ahirette amellerin ve safların sergilenmesi (Kehf 18:48, Kehf 18:100), peygamberlerin muhataplarının yüz çevirmesi karşısındaki tavırları (En‘âm 6:68, Nisâ 4:63) ve dünya malının yerildiği ayetlerde (Nisâ 4:94) belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Hakikate karşı duruşun yalnızca "küfür" ve "yalanlama" (tekzîb) gibi aktif bir savaşla sınırlı olmadığını; pasif umursamazlığın, gündelik dünyevi çıkarlara dalarak yan çizmenin de aynı derecede yıkıcı bir sapma olduğunu gösterir.

التركيب النهائي والنموذج الرياضي

  • Somut anlamBir cismin boyuna karşıt olan eni, yan tarafı; bir şeyin gizli kalmayıp yan yüzeyiyle ortaya serilmesi veya bir kimsenin yüzünü doğrudan hedeften yana doğru eğmesi.
  • Soyut anlamHakikatin bütün açıklığıyla idrake sunulması (tecelli/arz) karşısında öznenin iradi olarak odağını kaydırması, yan çizerek kayıtsızlaşması (i‘râz) ve kalıcı cevheri terk edip geçici ilineklere (araz) saplanması.
  • Sistematik karşılıkVarlık alanında asıl olan ile geçici olanın (cevher-araz), ahlak ve inanç alanında ise tebliğ edilen hakikat ile ona karşı takınılan kayıtsızlığın karşı karşıya geldiği dinamik yüzleşme matrisi.
  • LaTeX modeliM→πV∧θ(O,V)≠0  ⟹  ΔO=f(ω)
  • LaTeX açıklamasıFormülde M tecelli eden hakikat ve manayı, π bu hakikatin insanın algı düzlemine enlemesine sergilenmesini (arz/projeksiyon), V insanın idrak alanına giren görünür hakikat vektörünü simgeler. θ(O,V)≠0 ifadesi, öznenin yöneliş ekseni (O) ile hakikat vektörü (V) arasındaki açısal sapmayı, yani yan çizmeyi ve yüz çevirmeyi (i‘râz) gösterir. Bu sapma gerçekleştiğinde, öznenin nihai yönelimi (ΔO), kalıcı hakikatten koparak geçici ve arızi dünyevi metaların (ω) belirlediği bir fonksiyona (f(ω)) dönüşür.
النسخة النصية (لأدوات الذكاء الاصطناعي)فهرس الجذور حسب الحروف: ع