بدل

اختصارات لوحة المفاتيح

البحث
/
ملاحظة جديدة
n
الآية السابقة / التالية
[ ]
وضع القراءة
f
وضع الشبكة
g
كون القرآن
e
إغلاق / رجوع
Esc
تخطَّ الشبكة

شبكة الجذر

شبكة الجذر: ب-د-لالصيغ: ٣٢ · الجذور المجاورة: ٨٠ · الآيات: ٤٠ · السور: ٢٥؛ المحتوى نفسه مسرود في بطاقات «الصيغ» و«الجذور المجاورة» و«الآيات».سننألهفَبَدَّلَأَتَسْتَبْدِلُونَمُبَدِّلَبدلغيرنُبَدِّلَكلمتَبْدِيلَفسقمكنقبل

الجذرالصيغ ٣٢الآيات ٤٠السور ٢٥المجاورة ٨٠

▶ افتح الشبكة (ثلاثية الأبعاد)

بدل

ب - د - ل

جذر
  • الورود: ٤٤
  • الآيات: ٤٠
  • الصيغ: ٣٢
  • المعاجم: ١٣

Bedr dolunay demektir. Güneşin yerini aldığı için bedel anlamında kullanılmıştır. Tebdil etmek yerine başka bir şey koymak demektir. “Bedal” malların takas edildiği pazar yeri demektir.المزيد ›

ملاحظاتي

المعاجم(١٣)

★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية

Bedr dolunay demektir. Güneşin yerini aldığı için bedel anlamında kullanılmıştır. Tebdil etmek yerine başka bir şey koymak demektir. “Bedal” malların takas edildiği pazar yeri demektir.

كتاب العين

الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٣٬٢٢١
باب الدال واللام والباء معهما د ل ب، ب ل د، ل ب د، د ب ل، ب د ل مستعملات دلب: الدُّلبُ شَجَرةُ العَيْثام، ويقال: شجر الصِّنار، وهو بالصِّنار أَشبَهُ، والواحدة دُلْبةٌ. بلد: البَلَدُ: كلُّ موضعٍ مُسْتَخيزٍ من الأرض، عامرٍ أو غيرِ عامرٍ، خالٍ أو مَسكون، والطائفة منه بَلْدةٌ، والجميع البِلاد. والبَلَدُ اسمٌ يقعن على الكُوَر. والبَلَدُ المقبرة، ويقال: هو نَفسُ القَبْر، ورُبَّما عُنِيَ بالبَلَد
اقرأ المدخل كاملًا

الصحاح

الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٤٥٨
البَديلُ: البَدَلُ. وبَدَلُ الشيءِ: غيره. يقال بَدَلٌ وبِدْلٌ لغتان. والبَدَلُ: وجعٌ في اليدين والرجلين. وقد بدلَ بالكسر يَبْدَلُ بَدَلاً. وأَبْدَلْتُ الشيء بغيره. وبَدَّلَهُ الله من الخوف أمناً. وتَبْديلُ الشيء أيضاً: تغييره وإن لم يأتي بِبَدَلٍ. واسْتَبْدَلَ الشيءَ بغيره وتَبَدَّلَهُ به، إذا أخذه مكانَه. والمُبادَلَةُ: التَبادُلُ. والأَبْدالُ: قومٌ من الصالحين لا تخلُو الدنيا منهم، إذا مات
اقرأ المدخل كاملًا

تهذيب اللغة

الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٩٬٨٣١
د ل ب دلب ، دبل ، بدل ، بلد ، لبد : مستعملة . دلب : قال الليث : الدُّلْبُ شجرة العيثَام ، ويقال : شجر الصِّنارِ وهو بالصِّنار أشبه ، والواحدة دُلْبَةٌ . ثعلب عن ابن الأعرابي : الدُّلْبَةُ السّوادُ ، والدُّلْبُ جنْسٌ من سُودان السِّند ، وهو مقلوب عن الدَّيْبُل . وقال الشاعر : كأن الذراع المشكُولَ منها سَلِيبٌ مِن رجال الدّيْبُلانِ قال : شَبَّهَ سوادَ الزِّقِّ بالأسود المشلَّح من رجال السند . دبل :
اقرأ المدخل كاملًا

مقاييس اللغة

ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٩٬١٠١
(باب الباء والدال وما بعدهما في الثلاثي) (بدر) الباء والدار والراء، أصلان: أحدهما كمال الشيء وامتلاؤه، والآخر الإسراع إلى الشيء. [أمّا] الأوّل فهو قولهم لكلّ شيء تَمَّ بَدْرٌ، وسمِّي البدرُ بدراً لتمامه وامتلائه. وقيل لعشرة آلاف درهمٍ بَدْرةٌ، لأنَّها تمام العدد ومنتهاه. وعينٌ بَدْرَةٌ أي ممتلئةٌ*. قال شاعر: وعين لها حَدْرةٌ بدرةٌ *** إلى حاجبٍ غُلَّ فيه الشُّفُر([1])ويقال لمَسْكِ السَّخْلة
اقرأ المدخل كاملًا

المفردات في غريب القرآن

الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ١٬٧٠٠
- الإبدال والتبديل والتبدل والاستبدال: جعل شيء مكان آخر، وهو أعلم من العوض، فإن العوض هو أن يصير لك الثاني بإعطاء الأول، والتبديل قد يقال للتغيير مطلقا وإن لم يأت ببدله، قال تعالى: ﴿فبدل الذين ظلموا قولا غير الذي قيل لهم﴾ [البقرة/59]، ﴿وليبدلنهم من بعد خوفهم أمنا﴾ [النور/55] وقال تعالى: ﴿فأولئك يبدل الله سيئاتهم حسنات﴾ [الفرقان/70] قيل: أن يعملوا أعمالا صالحة تبطل ما قدموه من الإساءة، وقيل: هو أن
اقرأ المدخل كاملًا

أساس البلاغة

الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٣٨٨
ب د ل أبدله بخوفه أمناً وبدله مثله‏.‏ وبدل الشيء‏:‏ غيّره‏.‏ وتبدلت الدار بإنسها وحشاً‏.‏ واستبدلته وبادلته بالسلعة إذا أعطيته شروى ما أخذته منه‏.‏ وتبادلا ثوبيهما‏.‏ وهذا بدل منه وبديل منه وهم أبدال منهم وبدلاء‏.‏ وهذا بديل ما له عديل ورب بدل شر من بدل وهو وجع العظام‏.‏ أنشد أبو عمرو لابن نعيم‏:‏ وتمدرت نفسي لذاك ولم أزل بدلاً نهاري كلـه حتـى الأصـل وهو من الأبدال أي الزهاد‏.‏
اقرأ المدخل كاملًا

لسان العرب

ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٥٬٧٩٤
الفراء: بَدَلٌ وبِدْلٌ لغتان، ومَثَل ومِثْل، وشَبَه وشِبْه، ونَكَل ونِكْل. قال أَبو عبيد: ولم يُسْمَع في فَعَل وفِعْل غير هذه الأَربعة الأَحرف. والبَدِيل: البَدَل. وبَدَلُ الشيء: غَيْرُه. ابن سيده: بِدْل الشيء وبَدَله وبَدِيله الخَلَف منه، والجمع أَبدال. قال سيبوبه: إِنَّ بَدَلك زَيد أَي إِنَّ بَديلك زَيْد، قال: ويقول الرجل للرجل اذهب معك بفلان، فيقول: معي رجل بَدَلُه أَي رجل يُغْني غَناءه ويكون
اقرأ المدخل كاملًا

القاموس المحيط

الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٤٣٥
* ب د ل * * البَدِيلُ * البدل و * بَدَلُ * الشيء غيره يقال بدل و * بِدْلٌ * كشبه وشبه ومثل ومثل و * أبْدَل * الشيء بغيره و * بَدَّلَهُ * الله تعالى من الخوف أمنا و * تبديلُ * الشيء أيضا تغييره وإن لم يأت * ببدَلِهِ * و * استبدَلَ * الشيء بغيره و * تبدَّلَهُ * به إذا أخذه مكانه و * المُبَادَلَةُ التَبادُل * و * الأَبْدَالُ * قوم من الصالحين لا تخلو الدنيا منهم إذا مات واحد منهم أبدل الله تعالى
اقرأ المدخل كاملًا

تاج العروس

الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٨٬٢٠٠
بدل الشيء، محركة، وبالكسر لغتان، مثل شبه وشبه، ومثل ومثل، ونكل ونكل، قال أبو عبيدة: ولم نسمع في فعل وفعل غير هذه الأحرف. بديل كأمير: الخلف منه وهو غيره. ج: أبدال أما المحرك والمكسور فظاهر كجبل وأجبال، ومثل وأمثال، وأما جمع بديل، فهو قليل، إذ ليس في كلامهم فعيل وأفعال من السالم، إلا أحرف، وهي شريف وأشراف، ويتيم وأيتام، وفنيق وأفناق، وبديل وأبدال، قاله ابن دريد. قلت: وكذلك شهيد وأشهاد. وتبدله، وبه،
اقرأ المدخل كاملًا

معجم لين

إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٢٬١٠٩
بَدَلَ 1 بَدَلَ بدل بدلة دل , inf. n. بَدَالٌ: see 2, in three places. تَبْدِيلٌ 2 تَبْدِيلٌ تبديل properly signifies [The changing, or altering, a thing; or] the changing, or altering, the form, or fashion, or semblance, or the quality, or condition, [of a thing,] to another form, &c., while the substance remains the same; (Th, T, TA;) or the changing a thing from its state, or condition;
اقرأ المدخل كاملًا

قاموس سالمون

هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬٠٥٢
بَدَلَ بَدَلَ U ( n. ac. بَدَاْل 22 ), a. Changed, altered. b. [ Min or Bi ], Exchanged. بَدَّلَ بَدَّلَ II , a. Changed, altered. b. [ Bi or Min ], Exchanged. c. Substituted. d. Clad with. بَاْدَلَ بَاْدَلَ III , a. Exchanged with. أَبْدَلَ أَبْدَلَ IV , a. see II (a) , ( b ), ( c ). تَبَدَّلَ تَبَدَّلَ V , a. Received in exchange for. b. Was altered, changed, exchanged. c.
اقرأ المدخل كاملًا

كتاب الله

مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ٣٣٬٢٢٥
بدل بَدَلَ - يَبْدُلُ - بَدَل - بَدَلاً - أَبْدَلَ - يُبْدِلُ - بَدَّلَ - يُبَدِّلُ - تَبْديْل - تَبَدَّلَ - يَتَبَدَّلُ - اسْتَبْدَلَ - يَسْتَبْدِلُ - اسْتِبْدال بَدَلَ - يَبْدُلُ + كائن أو شيء أو أمر+ كائناَ أو شيئاً أو أمراً: حل محله وقام مقامه: حل وقام مقامه في فعله و منزلته بعد غيابه أو زواله أو هلاكه: يتم تحديد شيء أو موضوع أول ثم
اقرأ المدخل كاملًا

الصيغ(٣٢)

الجذور المجاورةالمجاورة: ٨٠ (الإجمالي: ٢٤٠)

الترتيب: مدى قوة اجتماع الجذرين في الآية نفسها مقارنةً بالمصادفة (نسبة الأرجحية لدنينغ). يُذكر عدد الآيات المشتركة في كل سطر. الأدوات مخفية افتراضيًا.
  1. غير

    الآيات المشتركة: ٨ · Ğayr, Ğayr dışında demektir

  2. كلم

    الآيات المشتركة: ٥ · Kelime

  3. سنن

    الآيات المشتركة: ٣ · “Sin” dişler demektir

  4. مكن

    الآيات المشتركة: ٤ · Kevn tepe demektir

  5. رجز

    الآيات المشتركة: ٢ · Pislik demektir

  6. وجد

    الآيات المشتركة: ٤ · Su birikintisidir

  7. فسق

    الآيات المشتركة: ٣ · Fısk (sin) Ceviz ve benzeri yemişlerin dış kabuğunun…

  8. خير

    الآيات المشتركة: ٥ · Hayr : At sürüsü demektir

  9. طلق

    الآيات المشتركة: ٢ · “Dalk” sansar demektir

  10. رود

    الآيات المشتركة: ٤ · “Raid”, bir şeyi çevirmek için kullanılan koldur

  11. أله

    الآيات المشتركة: ٢٠ · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

  12. قبل

    الآيات المشتركة: ٦ · Önce

الآيات التي ورد فيها(٤٠)

  1. مِنَ الْمُؤْمِنِينَ رِجَالٌ صَدَقُوا مَا عَاهَدُوا اللَّهَ عَلَيْهِ فَمِنْهُمْ مَنْ قَضَى نَحْبَهُ وَمِنْهُمْ مَنْ يَنْتَظِرُ وَمَا بَدَّلُوا تَبْدِيلًا

    Değiştirmek

  2. سُنَّةَ اللَّهِ فِي الَّذِينَ خَلَوْا مِنْ قَبْلُ وَلَنْ تَجِدَ لِسُنَّةِ اللَّهِ تَبْدِيلًا

    Değiştirmek

  3. … يَنْظُرُونَ إِلَّا سُنَّةَ الْأَوَّلِينَ فَلَنْ تَجِدَ لِسُنَّةِ اللَّهِ تَبْدِيلًا وَلَنْ تَجِدَ لِسُنَّةِ اللَّهِ تَحْوِيلًا

    Değiştirmek

  4. سُنَّةَ اللَّهِ الَّتِي قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلُ وَلَنْ تَجِدَ لِسُنَّةِ اللَّهِ تَبْدِيلًا

    Değiştirmek

  5. نَحْنُ خَلَقْنَاهُمْ وَشَدَدْنَا أَسْرَهُمْ وَإِذَا شِئْنَا بَدَّلْنَا أَمْثَالَهُمْ تَبْدِيلًا

    Değiştirmek

صفحة الصيغة: أَتَسْتَبْدِلُونَ

تحليل الجذر

تعريف الجذر والخلاصة

AlanDeğer
Kökبدل
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerغير, عوض, خلف
Zıt Kökثبت
Çekirdek Özet 1Bir şeyin giden veya kaldırılan başka bir şeyin makamına kaim olması, yerini alması
Çekirdek Özet 2İlahi yasaların, yaratılış fıtratının ve hakikatin keyfi olarak yerinden edilip yerine bâtılın konulması yahut ilahi iradeyle bir durumun zıddına dönüştürülmesi
Çekirdek Özet 3Konum ve nitelik değişimi; varlığın veya hükmün ikame ve istibdal mekanizması
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca sıradan bir başkalaşım veya biçimsel değişim sanıp bir şeyin tamamen kaldırılıp yerine yenisinin ikame edilmesi anlamındaki kurucu takas ve halefiyet boyutunu gözden kaçırmak

التحليل الثنائي

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
بدBir şeyin ilk defa ortaya çıkması, ayrışması, belirginleşmesi ve gövde kazanması; nitekim bu çekirdeği paylaşan بدأ ilk defa var etmeyi, بدر aniden ve dolunay gibi belirginleşerek öne çıkmayı, بدع örneksiz ortaya koymayı, بدن ise şahsın gövdesini ve kütlesini ifade eder.لTemas, bağlama, yöneltme ve intikal fonksiyonu taşıyan lâm harfinin eklenmesiyle ilk ortaya çıkış hareketi, bir nesnenin veya durumun kalkıp yerine diğerinin raptedilmesi, makamına yerleştirilmesi ve ikame edilmesi anlamına özelleşmiştir.

التحليل التصويري للحروف

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
بEv, çadır; iç, barınma, içinde olmaBir mekan, mahalli tutma, sınırlandırılmış yer veya kap
دKapı; giriş, geçiş, hareketBir şeyin çıkışı ve yerine başka bir şeyin girişi, hareketli eşik
لÇoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlamaBir nesneyi bir konuma sevk etme, hedefe yöneltme, raptetme
بدلMekanın kapısından birini çıkarıp diğerini sevk ederek onun yerine yerleştirme hareketiMevcut olanın çekilmesiyle boşalan mahalle, sevk edilen yeni unsurun girip yerleşmesi ve orayı ikame etmesi

الاستعمال التاريخي والمبكر

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir nesnenin diğerinin yerine fiziki olarak konulması, göç ve pazar hayatında bir malın diğerinin yerine takas edilmesi; koltuk altı ile göğüs arasındaki et parçası (bâdile).
Cahiliye şiiri kullanımıErken dönem şairi el-Muhabbel es-Sa'dî (veya İbn Nuaym) şiirinde gün boyu bedensel bitkinlik ve kemik ağrısı için badal kelimesini kullanmıştır; ayrıca bir emirin veya görevlinin azledilip yerine başkasının ikame edilmesini ifade eden azlü'l-emîri li'l-emîri'l-mübdeli kullanımı erken şiir dilinde yaygındır: عَزْلَ الأمِيرِ للأميرِ المُبْدَلِ
Erken Arapça kullanımKlasik sözlük geleneğinde aktarıldığı üzere, bir kimsenin yolculukta veya işte bir başkasının yerini tutması için yerine ikame edilen kimseye bedel denmesi; ticarî takasta metaın yerine denginin konulması; nahiv ilminde bir kelimenin yerine onun irabını ve yerini alan bedel ıstılahı.

المصدر Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn.

الطبقة الاشتقاقية السامية

Sami dil ailesinde بدل kökü, özellikle Orta ve Güney Sami kollarında değiş tokuş, bir şeyin yerine geçme, karşılık ve bedel ekseninde süreklilik gösterir. İbranicede בדל (b-d-l / badal) kökü ayırmak, bölmek, fark koymak (hifil formunda hibdīl: tefrik etmek) anlamına gelirken; Arapçada bu ayrışma hareketi, bir şeyi çıkarıp yerine diğerini koyarak ikame etme semantiğine yoğunlaşmıştır. Süryanicede ve Klasik Aramicede benzer fonetik yapıdaki kökler ayrılma ve takas bağlamlarını muhafaza eder. Arapça, kökün ilksel somut ayrışma ve aralama anlamını, bir nesnenin yerini terk etmesi ve boşalan o makama başka bir nesnenin geçirilmesi şeklinde semantik bir dönüşüme uğratarak sosyal, hukuki ve ontolojik ikame düzeyine taşımıştır.

درجة الثقة Güçlü

المصدر Brown-Driver-Briggs, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, Lisān al-ʿArab.

التحليل الاشتقاقي

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönBir nesnenin giden başka bir nesnenin makamına kaim olması; tebdîl ve ibdâlEski durumun veya varlığın zevaliyle açılan mahalle yenisinin bağlanması, sıfat veya zat değişimiKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice badal (ayırmak, tefrik etmek); Aramice ayrışma ve karşılık bildiren köklerAyrışma ve bir unsuru diğerinden ayırıp onun mevkisine geçirme hattında anlam kaymasıGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiGüney Arapçası ve Afro-Asyatik ticari takas tabakasıKarşılıklı mal mübadelesi ve bedel verme pratikleriMuhtemel

المصدر HALOT, Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha.

الجذور الشقيقة (التقاليب)

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
بدلAnlamlıYerine koymak, değiştirmekGidenin yerine yenisini getirmekHedef kök
بلدAnlamlıMekan tutmak, yerleşmek, beldeİnsanın barındığı, sabitlendiği toprak parçasıMekan unsuru ortak çekirdektir
دبلAnlamlıToplamak, kümelemek, lokma yapmakParçaları bir araya getirip yuvarlamakToplanma ve sınır
دلبAnlamlıÇınar ağacı (düleb)Su çarkı veya ulu ağaç türüKur'an'da geçmez
لبدAnlamlıYapışmak, birbirine kenetlenmekKatman katman birikip yere serilmek veya yığılmakKur'an'da geçer; zıt hareket (ayrılmama, yapışma)
لدبKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilir

الجذور المجاورة والجذر المضاد

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
بدلMerkezİkame ve tebdilBir şeyin bizzat yerini kaldırıp makamına yenisini koymakHem zatın hem sıfatın yerine başkasını getirme
غيرKomşuBaşkalaşımBir şeyin özü aynı kalırken nitelik ve halinin değişmesiبدل doğrudan ikame iken, غير başkalaşmadır
عوضKomşuKarşılık vermeKaybedilen veya elden çıkan bir nesnenin telafisi olarak verilen denkZararın veya eksikliğin telafisi yönü esastır
خلفKomşuHalef olmaBirinin ardından gelip onun yerine geçmek, arkasında durmakZaman ve sıra boyutuyla ardıllık öne çıkar
ثبتZıtSabit kılmaBir yerde çakılı durmak, yerini korumak, değişmemekبدل mevkiden çekilmeyi, ثبت ise mevkide kalmayı anlatır

مقابلات المعنى في لغات أخرى

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
Arapçaبدلİkame etmek, değiştirmekBir şeyin kalkıp yerine diğerinin kaim olmasıKesin
LatinceSubstituere, commutareYerine koymak, takas etmekSubstituere tam olarak bir mevkide birinin yerine geçmeyi karşılar; mutare ise genel değişimi içerirGüçlü
İngilizceSubstitute, replace, exchangeYerine geçirmek, takas etmekReplace ve substitute gidenin yerine gelmeyi tam verir; alter kelimesi ise zattan ziyade sıfat değişimini karşılarKesin
AlmancaErsetzen, austauschenYerine koymak, mübadele etmekErsetzen boşalan yeri doldurmayı, austauschen ise iki yönlü takası karşılarKesin
FransızcaRemplacer, substituerİkame etmek, yerine geçmekBir nesnenin diğerinin fonksiyonunu devralması boyutunu kapsarGüçlü

المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

الوجوه والنظائر

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
فَبَدَّلَ / بَدَّلُواHakikati tahrif etmek, sözü ve nimeti bâtılla değiştirmekİsrailoğullarının kendilerine emredilen sözü değiştirmesi veya nimete karşı nankörlük edilmesi bağlamı (Bakara 2:59, İbrâhîm 14:28)
يُبَدَّلُ / تَبْدِيلَİlahi sünnetin ve sözün asla değişmezliğiAllah'ın yaratışında, kelimelerinde ve sünnetinde başkalaşma olamayacağı bağlamı (Rûm 30:30, Fetih 48:23, Yûnus 10:64)
يُبَدِّلُ / نُبَدِّلَKötülüğün iyiliğe, korkunun emniyete dönüştürülmesi (İlahi lütuf)Tövbe edenlerin günahlarının sevaba tebdili ve müminlerin korkularının güvene çevrilmesi (Furkân 25:70, Nûr 24:55)
أَتَسْتَبْدِلُونَ / اسْتَبْدَلْتُمْDeğersizi değerliye tercih ederek takas etmekAşağı olanı üstün olana yeğleme kınaması (Bakara 2:61, Nisâ 4:20)
يَسْتَبْدِلْ قَوْمًاBir toplumu helak edip yerine yenisini ikame etmekTarihsel ve sosyolojik ikame yasası (Muhammed 47:38, Tevbe 9:39)
بَدَّلْنَاهُمْ جُلُودًاCezanın veya yaratılışın fiziksel olarak yenilenmesiAhirette azabın sürekliliği için derilerin yenilenmesi yahut yerin başka bir yere tebdili (Nisâ 4:56, İbrâhîm 14:48)

سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamKelamullah ve sünnetullahın değişmezliğiİlahi sözlerin tebdil edilemeyeceği kuralı; küfür ve imanın tebeddülü; ahirette tebdil-i arz meselesiHüküm ve ontik yapıda ilahi irade dışı değişimin imkansızlığı
FıkıhHukuki takas, bedel ve tazminatAkitlerde ivaz (bedel), haksız fiilde zararın bedelle tazmini, vasiyetin tebdili yasağıBir hakkın veya malın hukuki karşılığı olarak ikame edilen nesne
TefsirNesh ve ayetlerin tebdili tartışmasıBir ayetin yerine diğerinin getirilmesi (Nahl 16:101); fıtratın tebdil edilemezliğiMetin, hüküm veya tarihsel aşamalarda ilahi tasarrufun yönü
HadisEbdâl kavramı ve amellerin dönüşümüRivayetlerde geçen veliler zümresi (ebdâl) ve tövbe ile seyyiatın hasenata tebdiliBir zümrenin vefatıyla yerlerine başkalarının ikame edilmesi

تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniFıtrat ve vahyî ilkeDeğişmez hakikatÖlçü ve sınır korumaDinde bidat ve tahrif, ilahi emrin yerine beşeri hevanın tebdil edilmesidirKesin
İlmiYasa ve aksiyomlarDönüşüm kurallarıDurumlar arası geçişEnerjinin ve maddenin bir formdan diğerine girmesi, yerini alması mekanizmasıGüçlü
Siyasiİktidar ve tebaaToplumsal istibdalTasfiye ve yeni ikameGörevini yapmayan yönetici veya toplumun tarih sahnesinden silinip yenisiyle değişmesiKesin
İktisadiTicaret ve pazarMübadele ve bedelDenge ve telafiMal ve hizmetlerin pazar yerinde denk kıymetlerle takas edilmesi, bedel ödenmesiKesin

التماثل في العلوم العددية والإنسانية

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerFonksiyonel ikame ve değişken dönüşümü (Permütasyon / İkame cebri)Bir denklemde bir değişkenin yerine ona denk veya onu sıfırlayan başka bir değişkenin konularak sistemin yeniden kurulmasıGüçlü
Beşeri bilimlerSosyal ikame kuramı ve rol değişimiToplumsal yapıda çöken bir kurumun, tabakanın veya elitin yerini yeni bir aktörün alması; kurumsal halefiyetGüçlü

التضييق الخاطئ وخطر الخطأ

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKelimeyi sadece sıradan bir fikir değişikliği, tadilat veya yüzeysel bir reform olarak anlamak
Kur'an içi daha geniş anlamBir varlığı, hükmü veya toplumu kökten kaldırıp yerine yenisini koyma (istibdal); ontolojik ve ahlaki yer değiştirme
Yanlış anlamanın doğuracağı hataİlahi sünnetin değişmezliği ile tarihteki toplumların tasfiyesi (istibdal) arasındaki yapısal dengeyi kavrayamamak; tebdili sadece metin bozulması sanıp fıtratın ve hayat tarzının bozulmasını göz ardı etmek

خلاصة موجَّهة لفهم القرآن

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın hem değişmezlik yasasını (kelimatullah ve sünnetullahın tebdilsizliği) hem de tarihsel değişim yasasını (halkların istibdali) aynı kök üzerinden kurması bakımından merkezi bir anahtardır.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?İlahi sünnetlerin sürekliliğini bildiren ayetlerde; İsrailoğullarının tebdil ve tahriflerini anlatan kıssalarda; tövbenin niteliğini açıklayan ahkam ve müjde ayetlerinde.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Hakikatin zamanla eskiyip kendiliğinden değişebileceği yanılgısını düzeltir; değişimin ancak ilahi ölçüye uyulmadığında bir tasfiye ve ikame mekanizması olarak işlediğini gösterir.

التركيب النهائي والنموذج الرياضي

  • Somut anlamBir nesnenin bulunduğu yerden alınıp boşalan yerine başka bir nesnenin getirilip oturtulması, takas edilmesi.
  • Soyut anlamBir ilkenin, niteliğin, hükmün veya insan topluluğunun makamından çekilerek yerini zıddına veya halefine bırakması; yapısal ikame.
  • Sistematik karşılıkSabit bir yasa çerçevesinde işletilen ikame ve dönüşüm mekanizması; liyakatsiz olanın elenip yerine layık olanın getirilmesi süreci.
  • LaTeX modeliS(x)→τS(y)o¨yle kix≠y,M(x)=M(y)
  • LaTeX açıklamasıModelde S sistemi veya mekanı, x mevcut unsuru, y ise ikame edilen yeni unsuru temsil eder. τ dönüşüm ve tebdil operatörüdür. Dönüşüm sonucunda x çekilmiş, onun işgal ettiği konum M aynı kalmak şartıyla yerine y yerleşmiştir. Böylece sistemin makamı korunurken taşıyıcı unsur tamamen yenilenmiştir.
النسخة النصية (لأدوات الذكاء الاصطناعي)فهرس الجذور حسب الحروف: ب