بدل
ب - د - ل
جذر- الورود: ٤٤
- الآيات: ٤٠
- الصيغ: ٣٢
- المعاجم: ١٣
Bedr dolunay demektir. Güneşin yerini aldığı için bedel anlamında kullanılmıştır. Tebdil etmek yerine başka bir şey koymak demektir. “Bedal” malların takas edildiği pazar yeri demektir.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(١٣)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Bedr dolunay demektir. Güneşin yerini aldığı için bedel anlamında kullanılmıştır. Tebdil etmek yerine başka bir şey koymak demektir. “Bedal” malların takas edildiği pazar yeri demektir.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٣٬٢٢١باب الدال واللام والباء معهما
د ل ب، ب ل د، ل ب د، د ب ل، ب د ل مستعملات
دلب:
الدُّلبُ شَجَرةُ العَيْثام، ويقال: شجر الصِّنار، وهو بالصِّنار أَشبَهُ، والواحدة دُلْبةٌ.
بلد:
البَلَدُ: كلُّ موضعٍ مُسْتَخيزٍ من الأرض، عامرٍ أو غيرِ عامرٍ، خالٍ أو مَسكون، والطائفة منه بَلْدةٌ، والجميع البِلاد.
والبَلَدُ اسمٌ يقعن على الكُوَر.
والبَلَدُ المقبرة، ويقال: هو نَفسُ القَبْر، ورُبَّما عُنِيَ بالبَلَد
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٤٥٨البَديلُ: البَدَلُ. وبَدَلُ الشيءِ: غيره. يقال بَدَلٌ وبِدْلٌ لغتان. والبَدَلُ: وجعٌ في اليدين والرجلين. وقد بدلَ بالكسر يَبْدَلُ بَدَلاً. وأَبْدَلْتُ الشيء بغيره. وبَدَّلَهُ الله من الخوف أمناً. وتَبْديلُ الشيء أيضاً: تغييره وإن لم يأتي بِبَدَلٍ. واسْتَبْدَلَ الشيءَ بغيره وتَبَدَّلَهُ به، إذا أخذه مكانَه. والمُبادَلَةُ: التَبادُلُ. والأَبْدالُ: قومٌ من الصالحين لا تخلُو الدنيا منهم، إذا مات
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٩٬٨٣١د ل ب
دلب ، دبل ، بدل ، بلد ، لبد : مستعملة .
دلب : قال الليث : الدُّلْبُ شجرة العيثَام ، ويقال : شجر الصِّنارِ وهو بالصِّنار أشبه ، والواحدة دُلْبَةٌ .
ثعلب عن ابن الأعرابي : الدُّلْبَةُ السّوادُ ، والدُّلْبُ جنْسٌ من سُودان السِّند ، وهو مقلوب عن الدَّيْبُل .
وقال الشاعر :
كأن الذراع المشكُولَ منها
سَلِيبٌ مِن رجال الدّيْبُلانِ
قال : شَبَّهَ سوادَ الزِّقِّ بالأسود المشلَّح من رجال السند .
دبل :
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٩٬١٠١(باب الباء والدال وما بعدهما في الثلاثي)
(بدر) الباء والدار والراء، أصلان: أحدهما كمال الشيء وامتلاؤه، والآخر الإسراع إلى الشيء.
[أمّا] الأوّل فهو قولهم لكلّ شيء تَمَّ بَدْرٌ، وسمِّي البدرُ بدراً لتمامه وامتلائه. وقيل لعشرة آلاف درهمٍ بَدْرةٌ، لأنَّها تمام العدد ومنتهاه. وعينٌ بَدْرَةٌ أي ممتلئةٌ*. قال شاعر:
وعين لها حَدْرةٌ بدرةٌ *** إلى حاجبٍ غُلَّ فيه الشُّفُر([1])ويقال لمَسْكِ السَّخْلة
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ١٬٧٠٠- الإبدال والتبديل والتبدل والاستبدال: جعل شيء مكان آخر، وهو أعلم من العوض، فإن العوض هو أن يصير لك الثاني بإعطاء الأول، والتبديل قد يقال للتغيير مطلقا وإن لم يأت ببدله، قال تعالى: ﴿فبدل الذين ظلموا قولا غير الذي قيل لهم﴾ [البقرة/59]، ﴿وليبدلنهم من بعد خوفهم أمنا﴾ [النور/55] وقال تعالى: ﴿فأولئك يبدل الله سيئاتهم حسنات﴾ [الفرقان/70] قيل: أن يعملوا أعمالا صالحة تبطل ما قدموه من الإساءة، وقيل: هو أن
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٣٨٨ب د ل
أبدله بخوفه أمناً وبدله مثله.
وبدل الشيء: غيّره.
وتبدلت الدار بإنسها وحشاً.
واستبدلته وبادلته بالسلعة إذا أعطيته شروى ما أخذته منه.
وتبادلا ثوبيهما.
وهذا بدل منه وبديل منه وهم أبدال منهم وبدلاء.
وهذا بديل ما له عديل ورب بدل شر من بدل وهو وجع العظام.
أنشد أبو عمرو لابن نعيم: وتمدرت نفسي لذاك ولم أزل بدلاً نهاري كلـه حتـى الأصـل وهو من الأبدال أي الزهاد.
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٥٬٧٩٤الفراء: بَدَلٌ وبِدْلٌ لغتان، ومَثَل ومِثْل، وشَبَه وشِبْه، ونَكَل ونِكْل. قال أَبو عبيد: ولم يُسْمَع في فَعَل وفِعْل غير هذه الأَربعة الأَحرف. والبَدِيل: البَدَل. وبَدَلُ الشيء: غَيْرُه. ابن سيده: بِدْل الشيء وبَدَله وبَدِيله الخَلَف منه، والجمع أَبدال. قال سيبوبه: إِنَّ بَدَلك زَيد أَي إِنَّ بَديلك زَيْد، قال: ويقول الرجل للرجل اذهب معك بفلان، فيقول: معي رجل بَدَلُه أَي رجل يُغْني غَناءه ويكون
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٤٣٥* ب د ل * * البَدِيلُ * البدل و * بَدَلُ * الشيء غيره يقال بدل و * بِدْلٌ * كشبه وشبه ومثل ومثل و * أبْدَل * الشيء بغيره و * بَدَّلَهُ * الله تعالى من الخوف أمنا و * تبديلُ * الشيء أيضا تغييره وإن لم يأت * ببدَلِهِ * و * استبدَلَ * الشيء بغيره و * تبدَّلَهُ * به إذا أخذه مكانه و * المُبَادَلَةُ التَبادُل * و * الأَبْدَالُ * قوم من الصالحين لا تخلو الدنيا منهم إذا مات واحد منهم أبدل الله تعالى
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٨٬٢٠٠بدل الشيء، محركة، وبالكسر لغتان، مثل شبه وشبه، ومثل ومثل، ونكل ونكل، قال أبو عبيدة: ولم نسمع في فعل وفعل غير هذه الأحرف. بديل كأمير: الخلف منه وهو غيره. ج: أبدال أما المحرك والمكسور فظاهر كجبل وأجبال، ومثل وأمثال، وأما جمع بديل، فهو قليل، إذ ليس في كلامهم فعيل وأفعال من السالم، إلا أحرف، وهي شريف وأشراف، ويتيم وأيتام، وفنيق وأفناق، وبديل وأبدال، قاله ابن دريد. قلت: وكذلك شهيد وأشهاد. وتبدله، وبه،
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٢٬١٠٩بَدَلَ
1 بَدَلَ بدل بدلة دل , inf. n. بَدَالٌ: see 2, in three places.
تَبْدِيلٌ
2 تَبْدِيلٌ تبديل properly signifies [The changing, or altering, a thing; or] the changing, or altering, the form, or fashion, or semblance, or the quality, or condition, [of a thing,] to another form, &c., while the substance remains the same; (Th, T, TA;) or the changing a thing from its state, or condition;
بَدَلَ 1 بَدَلَ بدل بدلة دل , inf. n. بَدَالٌ: see 2, in three places.
تَبْدِيلٌ 2 تَبْدِيلٌ تبديل properly signifies [The changing, or altering, a thing; or] the changing, or altering, the form, or fashion, or semblance, or the quality, or condition, [of a thing,] to another form, &c., while the substance remains the same; (Th, T, TA;) or the changing a thing from its state, or condition; (Ibn-'Arafeh, TA;) or the changing a thing without substitution: (S:) but the Arabs have used it also in the sense of ↓ اـِبْدَالٌ, (Mbr, T, TA,) which signifies [the changing a thing by substitution; exchanging it; replacing it with another thing; or] the removing, or displacing, the substance [of a thing], and introducing anew another substance. (Th, T, TA.) You say, بَدَّلْتُهُ, inf. n. تَبْدِيلٌ, (M, * Msb, K,) meaning I changed it, or altered it; (M, K) or I changed, or altered, the form, or fashion, or semblance, or the quality, or condition, of it; (Msb;) as in the phrase, بَدَّلْتُ الخَاتَمَ بِالحَلْقَةِ [I changed, or altered, the signet-ring into the simple ring], said when one has melted the former and made of it a simple ring; (Fr, T, TA;) and بَدَّلَ اللّٰهُ السَّيِئَّاتِ حَسَنَاتٍ [God changed the evil deeds into good deeds]; the verb being doubly trans. by itself because it has the meaning of جَعَلَ and صَيَّرَ. (Msb. [But see what follows.]) ↓ أَبْدَلْتُهُ بِكَذَا, [in the S, أَبْدَلْتُ الشَّىْءَ بِغَيْرِهِ, without explanation,] inf. n. اـِبْدَالٌ, [I changed it by substituting for it such a thing, or exchanged it for such a thing, or replaced it with such a thing,] is said when one has removed the first, and put the second in its place; (Msb;) as in the phrase, أَبْدَلْتُ الخَاتَمَ بِالحَلْقَةِ [I changed the signet-ring by substituting for it the simple ring; exchanged the signet-ring for the simple ring; or replaced the signet-ring with the simple ring]; said when one removes the one, and puts the other in its place: (Fr, T, TA:) and this verb is also made doubly trans. by itself, like بَدَّلْتُ, (Msb,) which is used in the sense of أَبْدَلْتُ [as shown above]; (Mbr, T, TA;) for instance, where it is said, [in the Kur lxvi. 5,] عَسَى رَبُّهُ اـِنْ طَلَّقَكُنَّ أَنْ يُبْدِلَهُ أَزْوَجًا خَيْرًا مِنْكُنَّ [May-be, his Lord, if he divorce you, will give him in exchange wives better than you]; accord to one reading, يُبَدِّلَهُ (Msb.) An ex. of the latter of these two verbs in the sense of the former is the saying in the Kur [xxv. 70], يُبَدِّلُ اللّٰهُ سَيِّآتِهِمْ حَسَنَاتٍ [God will change their evil deeds by substituting for them good deeds]; i. e. will cancel the evil deeds and put in their place good deeds: but in the saying in the Kur [iv. 59], كُلَّمَا نَضِجَتْ جُلُودُهُمْ بَدَّلْنَاهُمْ جُلُودًا غَيْرَهَا [Whenever their skins are thoroughly burned, we will change the condition thereof to them into the condition of other skins], the meaning is, that the first condition of their skins shall be restored; so that the substance is one, but the condition is different. (Mbr, T, TA.) You say also, بَدَّلَهُ اللّٰهُ مَنَ الخَوْفِ أَمْنًا [God gave him in exchange for fear, or in lieu of fear, security]. (S.) [And بَدَّلَهُ بِهِ كَذَا He gave him in exchange for it, or in lieu of it, such a thing: see Kur xxxiv. 15. And بدّل مَكَانَهُ كَذَا He gave in exchange for it, or in lieu of it, such a thing: see Kur vii. 93 and xvi. 103.] بَدَّلَ حُسْنًا بَعْدَ سُوْءٍ, in the Kur [xxvii. 11], means He hath done good [by way of exchange after evil]; i. e., repented; (Jel;) or بَدَّلَ ذَنْبُهُ بِالتَوْبَةِ [hath exchanged his sin for repentance]. (Bd.) تَبْدِيلٌ and ↓ اـِبْدَالٌ both signify The act of exchanging [a thing for another thing]; or making [a thing] to be a substitute [for another thing]; (KL, PS;) and so does ↓ بَدَالٌ. (KL.) You say, بدّل الشَّىْءَ مِنَ الشَىْءِ, (M, K, *) and مِنْهُ ↓ ابدلهُ, i. e. اِتَّخَذَهُ مِنْهُ بَدلًا [here meaning He exchanged the thing for the thing; or, more literally, he made the thing a substitute for the thing]. (M, K. [In the text of the former of these, as given in the TT, instead of اِتَّخَذَهُ, I find تَخِذَ (a dial. var. of اِتَّخَذَ) without the affixed pronoun, which is meant to be understood or is omitted inadvertently by the transcriber: and here it should be observed, that the explanation which I have rendered as above admits of another meaning, namely, أَخَذَهُ مِنْهُ بَدَلًا “he took it as a substitute for it:” in the M, immediately before, أَخَذَهُ مِنْهُ بَدَلًا is given as the explanation of the phrases تبدّل الشَّىْءَ and بِالشَّىْءِ, and استبدلهُ and بِهِ: see 10.]) You say also, الثَّوْبَ بِغَيْرِهِ ↓ بَدَلْتُ, aor. بَدُلَ , [inf. n. بَدَالٌ, mentioned and explained above, I exchanged the garment, or piece of cloth, for another; or made it to be a substitute for another;] and ↓ اِسْتَبْدَلْتُهُ بِغَيْرِهِ signifies the same. (Msb. [But the latter phrase has more frequently another meaning, explained below: see 10.]) [↓ ابدلهُ in the phrases ابدلهُ كَذَا as meaning He changed it into, or substituted for it, such a thing, and ابدلهُ مِنْ كَذَا as meaning he changed it from, or substituted it for, such a thing, is more common than بدّله, which is used in the same sense; as ↓ بَدَلَهُ is also; for] AO applies the term ↓ مَبْدُولٌ [in lieu of the more common term ↓ مُبْدَلٌ] to a letter that is changed from another letter, as in مَدَهْتُهُ for مَدَحْتُهُ; and this shows that بَدَلْتُ is trans. [and signifies I changed, &c.]. (Az, TA.)
مُبَادَلَةٌ 3 مُبَادَلَةٌ مبادل مبادله مبادلة and ↓ تَبَادَلٌ signify the same, (S,) namely, The act of exchanging with another or others. (PS.) You say, بادلهُ, inf. n. مُبَادَلَةٌ and بِدَالٌ [in the CK erroneously written with fet-h to the ب], He exchanged, or made an exchange, with him; or] he gave him the like of that which he took, or received, from him; (IDrd, * M, K;) for instance, a garment, or piece of cloth, in the place of another; (Lth, T, Msb, * in explanation of the former inf. n.;) and a brother in the place of a brother. (Lth, T.) And ↓ تَبَادَلَا They exchanged, or made an exchange, each with the other; or each gave to the other the like of that which he took, or received, from him. (TA.) نُبَادِلُهْ, ending a verse of El-Kulákh, means for whom we would take a substitute: El-Marzookee says, it is for نُبَادِلُ بِهِ النَّاسَ [for whom we would make an exchange with the people]; the preposition being suppressed. (Ham p. 465.)
ابدلهُ 4 ابدلهُ أبدل أبدله ابدله ابدلة بدل , inf. n. اـِبْدَالٌ: see 2, in five places.
تبدّل 5 تبدّل أبدل بدل تبدل It (a thing, M) became changed, or altered. (M, K.) ― -b2- In the saying of the rájiz, فَبُدِّلَتْ وَالدَّهْرُ ذُو تَبَدُّلِ the meaning is, ذو تَبْدِيل [i. e. the meaning of the whole is, And, or but, she was changed, or altered; for time has the property of changing, or altering]. (M.) -A2- See also 10, in three places.
6 تَبَاْدَلَ see 3, in two places.
١٠ 10 استبدل الشَّىْءَ ١٠ and بِالشَّىْءِ , and ↓ تبدّلهُ and بِهِ, (M, K, *) He took a substitute, or a thing in exchange, for the thing. (M.) You say, استبدل الشَّىْءَ بِغَيْرِهِ, and بِهِ ↓ تبدّلهُ, He took the thing [as a substitute, or in exchange, for another; or] in the place of another. (S.) And استبدل ثَوْبًا مَكَانَ ثَوْبٍ [He took a garment, or piece of cloth, in the place, or in lieu, of a garment, &c.]; and أَخًا مَكَانَ أَخٍ [a brother in the place, or in lieu, of a brother]. (Lth, T.) It is said in the Kur [ii. 58], أَتَسْتَبْدِلُونَ الَّذِى هُوَ أَدْنَى بِالَّذِى هُوَ خَيْرٌ Will ye take in exchange that which is worse for that which is better? (Jel. [See also other exs. in the Kur ix. 39 and xlvii. last verse.]) And الكُفْرَ بِالْاـِيمَانِ ↓ مَنْ يَتَبَدَّلِ [Whoso adopteth infidelity in lieu of faith]. (Kur ii. 102. [See also other exs. in the Kur iv. 2 and xxxiii. 52.]) ― -b2- See also 2, last sentence but one.
بِدْلٌ بِدْلٌ بدل بدلة دل : see the next paragraph, in four places.
بَدَلٌ بَدَلٌ بدل بدلة دل and ↓ بِدْلٌ, (Fr, T, S, M, Msb, K,) like مَثَلٌ and مِثْلٌ, and شَبَهٌ and شِبْهٌ, (Fr, T, S,) and نَكَلٌ and نِكَلٌ, the only other instances of the kind, i. e. of words of both these measures, that have been heard, accord. to AO, (S, TA, [but in one copy of the S, I find A'Obeyd,]) and ↓ بَدِيلٌ (S, M, Mgh, Msb, K,) all signify the same; (S, M, Msb, K;) namely, A substitute; a thing given, or received, or put, or done, instead of, in place of, in lieu of, or in exchange for, another thing; a compensation; syn. خَلَفٌ, (M, K,) and عِوَضٌ: (Kull:) بَدَلُ الشَّىْءِ [and البَدَلُ مِنَ الشَّىْءِ] and ↓ بِدْلُهُ ↓ بَدِيلُهُ meaning الخَلَفُ مِنْهُ [the substitute for the thing; &c.]; (M, K;) i. e., another thing: (S:) pl. أَبْدَالٌ, (IDrd, Msb, K,) which, as pl. of ↓ بَدِيلٌ, has few parallels. (IDrd, TA.) Sb says, [making a distinction between بَدَلٌ and ↓ بَدِيلٌ,] you say, اـِنَّ بَدَلَكَ زَيْدٌ, i. e. Verily Zeyd is in thy place: but if you put بَدَل in the place of بَدِيلِ, you say, اـِنَّ بَدَلَكَ زَيْدٌ, i. e. ↓ اـِنَّ بِدَيلَكَ زَيْدٌ [Verily thy substitute is Zeyd]: and a man says to another, Go thou with such a one; and he replies, مَعِىَ رَجُلٌ بَدَلُهُ, i. e. With me is a man who stands in his stead, and is in his place, or who will stand &c. (M.) You say also, بَلَ كَذَا [and بَدَلًا مِنْ كَذَا], meaning Instead of, in the place of, in lieu of, or in exchange for, such a thing. (Kull.) [And بَدَلَ أَنْ تَفْعَلَ كَذَا Instead of thy doing thus.] ― -b2- الأَبْدَالُ (IDrd, S, M, K, &c.) and البُدَلَآءُ (TA) [The Substitutes, or Lieutenants;] certain righteous persons, of whom the world is never destitute; when one dies, God substituting another in his place: (S:) certain persons by means of whom God rules the earth; (M, K;) consisting of seventy men, (IDrd, M, K,) according to their assertion, of whom the earth is never destitute; (IDrd, TA;) forty of whom are in Syria, and thirty in the other countries; (IDrd, M, K;) none of them dying without another's supplying his place, (M, K,) from the rest of mankind; (K;) and therefore they are named ابدال: (M:) accord. to Abu-lBakà, as stated by El-Munلwee, it seems that they meant [by this appellation] the substitutes and successors of the prophets; and accord. to some, they were seven, neither more nor fewer, by means of whom God takes care of the seven climates; one being successor of Abraham (ElKhaleel), and to him pertains the first climate; the second, of Moses (El-Keleem); the third, of Aaron; the fourth, of Idrees; the fifth, of Joseph; the sixth, of Jesus; and the seventh, of Adam: (TA: [in which is also mentioned a treatise denying their existence, and disapproving of the assertion that by means of them God takes care of the earth:]) the sing. is بَدَلٌ and ↓ بِدْلٌ, (T,) or ↓ بَدِيلٌ. (IDrd, S.) ― -b3- حُرُوفُ البَدَلِ (M, K) The letters of substitution; those which are substituted for other letters; not those which are substituted in consequence of idghلm. (M.) [The letters included under this appellation differ accord. to different authors: see De Sacy's Gram. Ar. 2nd ed. i. 33.] ― -b4- ↓ بِدْلٌ (Kr, M, K) and بَدَلٌ (M, K,) applied to a man, also signify Generous, and noble: (Kr, * M, K:) and used in these senses, [says ISd,] they are, in my opinion, not devoid of implication of the meaning of a substitute: (M:) the pl. is أَبْدَالٌ (M, K.)
بَدِيلٌ بَدِيلٌ بديل : see بَدَلٌ, in six places
بَدَّالٌ بَدَّالٌ بدال دال A seller of eatables (A Heyth, T, K) of every kind: thus he is called by the Arabs; (A Heyth, T;) because he changes one sale for another; selling one thing to-day and another to-morrow: (AHلt, TA:) the vulgar say, بَقَّالٌ. (A Heyth, T, K.) ― -b2- Also One who has no more property than is sufficient for his purchasing one thing, and who, when he sells this, buys another thing in exchange for it. (TA in art. جدل.) [Hence,] هٰذَا رَأْىُ الجَدَّالِينَ وَالبَدَّالِينَ is a phrase used as meaning This is flimsy opinion. (TA in the present art. and in art. جدل, [but in the latter without the و,] on the authority of AHeyth.)
مُبْدَلٌ مُبْدَلٌ مبدل : see 2.
مَبْدَلٌ مَبْدَلٌ مبدل : see 2.
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬٠٥٢بَدَلَ
بَدَلَ U ( n. ac. بَدَاْل 22 ),
a. Changed, altered.
b. [ Min or Bi ], Exchanged.
بَدَّلَ
بَدَّلَ II ,
a. Changed, altered.
b. [ Bi or Min ], Exchanged.
c. Substituted.
d. Clad with.
بَاْدَلَ
بَاْدَلَ III ,
a. Exchanged with.
أَبْدَلَ
أَبْدَلَ IV ,
a. see II (a) , ( b ), ( c ).
تَبَدَّلَ
تَبَدَّلَ V ,
a. Received in exchange for.
b. Was altered, changed, exchanged.
c.
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ٣٣٬٢٢٥بدل
بَدَلَ - يَبْدُلُ - بَدَل - بَدَلاً - أَبْدَلَ - يُبْدِلُ - بَدَّلَ - يُبَدِّلُ - تَبْديْل - تَبَدَّلَ - يَتَبَدَّلُ - اسْتَبْدَلَ - يَسْتَبْدِلُ - اسْتِبْدال
بَدَلَ - يَبْدُلُ + كائن أو شيء أو أمر+ كائناَ أو شيئاً أو أمراً: حل محله وقام مقامه: حل وقام مقامه في فعله و منزلته بعد غيابه أو زواله أو هلاكه: يتم تحديد شيء أو موضوع أول ثم
الصيغ(٣٢)
- تَبْدِيلًاDeğiştirmek(تَفْعِيلًا)×٥
- بَدَّلْنَاDeğiştirdik(فَعَّلْنَا)×٣
- مُبَدِّلَDeğiştiren(مُفَعِّلَ)×٣
- بَدَّلُواDeğiştirdiler(فَعَّلُوا)×٢
- تَبْدِيلَDeğiştirmek(تَفْعِيلَ)×٢
- فَبَدَّلَDeğiştirdi(فَفَعَّلَ)×٢
- نُبَدِّلَDeğiştiririz(نُفَعِّلَ)×٢
- أَتَسْتَبْدِلُونَDeğiştirmek mi istiyorsunuz?(أَتَسْتَفْعِلُونَ)×١
- أُبَدِّلَهُOnu değiştiririm(أُفَعِّلَهُ)×١
- اسْتِبْدَالَDeğiştirmek istemek(اسْتِفْعَالَ)×١
الجذور المجاورةالمجاورة: ٨٠ (الإجمالي: ٢٤٠)
- غير
الآيات المشتركة: ٨ · Ğayr, Ğayr dışında demektir
- كلم
الآيات المشتركة: ٥ · Kelime
- سنن
الآيات المشتركة: ٣ · “Sin” dişler demektir
- مكن
الآيات المشتركة: ٤ · Kevn tepe demektir
- رجز
الآيات المشتركة: ٢ · Pislik demektir
- وجد
الآيات المشتركة: ٤ · Su birikintisidir
- فسق
الآيات المشتركة: ٣ · Fısk (sin) Ceviz ve benzeri yemişlerin dış kabuğunun…
- خير
الآيات المشتركة: ٥ · Hayr : At sürüsü demektir
- طلق
الآيات المشتركة: ٢ · “Dalk” sansar demektir
- رود
الآيات المشتركة: ٤ · “Raid”, bir şeyi çevirmek için kullanılan koldur
- أله
الآيات المشتركة: ٢٠ · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
- قبل
الآيات المشتركة: ٦ · Önce
الآيات التي ورد فيها(٤٠)
مِنَ الْمُؤْمِنِينَ رِجَالٌ صَدَقُوا مَا عَاهَدُوا اللَّهَ عَلَيْهِ فَمِنْهُمْ مَنْ قَضَى نَحْبَهُ وَمِنْهُمْ مَنْ يَنْتَظِرُ وَمَا بَدَّلُوا تَبْدِيلًا
Değiştirmek
سُنَّةَ اللَّهِ فِي الَّذِينَ خَلَوْا مِنْ قَبْلُ وَلَنْ تَجِدَ لِسُنَّةِ اللَّهِ تَبْدِيلًا
Değiştirmek
… يَنْظُرُونَ إِلَّا سُنَّةَ الْأَوَّلِينَ فَلَنْ تَجِدَ لِسُنَّةِ اللَّهِ تَبْدِيلًا وَلَنْ تَجِدَ لِسُنَّةِ اللَّهِ تَحْوِيلًا
Değiştirmek
سُنَّةَ اللَّهِ الَّتِي قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلُ وَلَنْ تَجِدَ لِسُنَّةِ اللَّهِ تَبْدِيلًا
Değiştirmek
نَحْنُ خَلَقْنَاهُمْ وَشَدَدْنَا أَسْرَهُمْ وَإِذَا شِئْنَا بَدَّلْنَا أَمْثَالَهُمْ تَبْدِيلًا
Değiştirmek
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | بدل |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | غير, عوض, خلف |
| Zıt Kök | ثبت |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeyin giden veya kaldırılan başka bir şeyin makamına kaim olması, yerini alması |
| Çekirdek Özet 2 | İlahi yasaların, yaratılış fıtratının ve hakikatin keyfi olarak yerinden edilip yerine bâtılın konulması yahut ilahi iradeyle bir durumun zıddına dönüştürülmesi |
| Çekirdek Özet 3 | Konum ve nitelik değişimi; varlığın veya hükmün ikame ve istibdal mekanizması |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca sıradan bir başkalaşım veya biçimsel değişim sanıp bir şeyin tamamen kaldırılıp yerine yenisinin ikame edilmesi anlamındaki kurucu takas ve halefiyet boyutunu gözden kaçırmak |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| بد | Bir şeyin ilk defa ortaya çıkması, ayrışması, belirginleşmesi ve gövde kazanması; nitekim bu çekirdeği paylaşan بدأ ilk defa var etmeyi, بدر aniden ve dolunay gibi belirginleşerek öne çıkmayı, بدع örneksiz ortaya koymayı, بدن ise şahsın gövdesini ve kütlesini ifade eder. | ل | Temas, bağlama, yöneltme ve intikal fonksiyonu taşıyan lâm harfinin eklenmesiyle ilk ortaya çıkış hareketi, bir nesnenin veya durumun kalkıp yerine diğerinin raptedilmesi, makamına yerleştirilmesi ve ikame edilmesi anlamına özelleşmiştir. |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ب | Ev, çadır; iç, barınma, içinde olma | Bir mekan, mahalli tutma, sınırlandırılmış yer veya kap |
| د | Kapı; giriş, geçiş, hareket | Bir şeyin çıkışı ve yerine başka bir şeyin girişi, hareketli eşik |
| ل | Çoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlama | Bir nesneyi bir konuma sevk etme, hedefe yöneltme, raptetme |
| بدل | Mekanın kapısından birini çıkarıp diğerini sevk ederek onun yerine yerleştirme hareketi | Mevcut olanın çekilmesiyle boşalan mahalle, sevk edilen yeni unsurun girip yerleşmesi ve orayı ikame etmesi |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir nesnenin diğerinin yerine fiziki olarak konulması, göç ve pazar hayatında bir malın diğerinin yerine takas edilmesi; koltuk altı ile göğüs arasındaki et parçası (bâdile). |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem şairi el-Muhabbel es-Sa'dî (veya İbn Nuaym) şiirinde gün boyu bedensel bitkinlik ve kemik ağrısı için badal kelimesini kullanmıştır; ayrıca bir emirin veya görevlinin azledilip yerine başkasının ikame edilmesini ifade eden azlü'l-emîri li'l-emîri'l-mübdeli kullanımı erken şiir dilinde yaygındır: عَزْلَ الأمِيرِ للأميرِ المُبْدَلِ |
| Erken Arapça kullanım | Klasik sözlük geleneğinde aktarıldığı üzere, bir kimsenin yolculukta veya işte bir başkasının yerini tutması için yerine ikame edilen kimseye bedel denmesi; ticarî takasta metaın yerine denginin konulması; nahiv ilminde bir kelimenin yerine onun irabını ve yerini alan bedel ıstılahı. |
المصدر Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Sami dil ailesinde بدل kökü, özellikle Orta ve Güney Sami kollarında değiş tokuş, bir şeyin yerine geçme, karşılık ve bedel ekseninde süreklilik gösterir. İbranicede בדל (b-d-l / badal) kökü ayırmak, bölmek, fark koymak (hifil formunda hibdīl: tefrik etmek) anlamına gelirken; Arapçada bu ayrışma hareketi, bir şeyi çıkarıp yerine diğerini koyarak ikame etme semantiğine yoğunlaşmıştır. Süryanicede ve Klasik Aramicede benzer fonetik yapıdaki kökler ayrılma ve takas bağlamlarını muhafaza eder. Arapça, kökün ilksel somut ayrışma ve aralama anlamını, bir nesnenin yerini terk etmesi ve boşalan o makama başka bir nesnenin geçirilmesi şeklinde semantik bir dönüşüme uğratarak sosyal, hukuki ve ontolojik ikame düzeyine taşımıştır.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Brown-Driver-Briggs, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, Lisān al-ʿArab.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Bir nesnenin giden başka bir nesnenin makamına kaim olması; tebdîl ve ibdâl | Eski durumun veya varlığın zevaliyle açılan mahalle yenisinin bağlanması, sıfat veya zat değişimi | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice badal (ayırmak, tefrik etmek); Aramice ayrışma ve karşılık bildiren kökler | Ayrışma ve bir unsuru diğerinden ayırıp onun mevkisine geçirme hattında anlam kayması | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Güney Arapçası ve Afro-Asyatik ticari takas tabakası | Karşılıklı mal mübadelesi ve bedel verme pratikleri | Muhtemel |
المصدر HALOT, Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| بدل | Anlamlı | Yerine koymak, değiştirmek | Gidenin yerine yenisini getirmek | Hedef kök |
| بلد | Anlamlı | Mekan tutmak, yerleşmek, belde | İnsanın barındığı, sabitlendiği toprak parçası | Mekan unsuru ortak çekirdektir |
| دبل | Anlamlı | Toplamak, kümelemek, lokma yapmak | Parçaları bir araya getirip yuvarlamak | Toplanma ve sınır |
| دلب | Anlamlı | Çınar ağacı (düleb) | Su çarkı veya ulu ağaç türü | Kur'an'da geçmez |
| لبد | Anlamlı | Yapışmak, birbirine kenetlenmek | Katman katman birikip yere serilmek veya yığılmak | Kur'an'da geçer; zıt hareket (ayrılmama, yapışma) |
| لدب | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilir |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| بدل | Merkez | İkame ve tebdil | Bir şeyin bizzat yerini kaldırıp makamına yenisini koymak | Hem zatın hem sıfatın yerine başkasını getirme |
| غير | Komşu | Başkalaşım | Bir şeyin özü aynı kalırken nitelik ve halinin değişmesi | بدل doğrudan ikame iken, غير başkalaşmadır |
| عوض | Komşu | Karşılık verme | Kaybedilen veya elden çıkan bir nesnenin telafisi olarak verilen denk | Zararın veya eksikliğin telafisi yönü esastır |
| خلف | Komşu | Halef olma | Birinin ardından gelip onun yerine geçmek, arkasında durmak | Zaman ve sıra boyutuyla ardıllık öne çıkar |
| ثبت | Zıt | Sabit kılma | Bir yerde çakılı durmak, yerini korumak, değişmemek | بدل mevkiden çekilmeyi, ثبت ise mevkide kalmayı anlatır |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | بدل | İkame etmek, değiştirmek | Bir şeyin kalkıp yerine diğerinin kaim olması | Kesin |
| Latince | Substituere, commutare | Yerine koymak, takas etmek | Substituere tam olarak bir mevkide birinin yerine geçmeyi karşılar; mutare ise genel değişimi içerir | Güçlü |
| İngilizce | Substitute, replace, exchange | Yerine geçirmek, takas etmek | Replace ve substitute gidenin yerine gelmeyi tam verir; alter kelimesi ise zattan ziyade sıfat değişimini karşılar | Kesin |
| Almanca | Ersetzen, austauschen | Yerine koymak, mübadele etmek | Ersetzen boşalan yeri doldurmayı, austauschen ise iki yönlü takası karşılar | Kesin |
| Fransızca | Remplacer, substituer | İkame etmek, yerine geçmek | Bir nesnenin diğerinin fonksiyonunu devralması boyutunu kapsar | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| فَبَدَّلَ / بَدَّلُوا | Hakikati tahrif etmek, sözü ve nimeti bâtılla değiştirmek | İsrailoğullarının kendilerine emredilen sözü değiştirmesi veya nimete karşı nankörlük edilmesi bağlamı (Bakara 2:59, İbrâhîm 14:28) |
| يُبَدَّلُ / تَبْدِيلَ | İlahi sünnetin ve sözün asla değişmezliği | Allah'ın yaratışında, kelimelerinde ve sünnetinde başkalaşma olamayacağı bağlamı (Rûm 30:30, Fetih 48:23, Yûnus 10:64) |
| يُبَدِّلُ / نُبَدِّلَ | Kötülüğün iyiliğe, korkunun emniyete dönüştürülmesi (İlahi lütuf) | Tövbe edenlerin günahlarının sevaba tebdili ve müminlerin korkularının güvene çevrilmesi (Furkân 25:70, Nûr 24:55) |
| أَتَسْتَبْدِلُونَ / اسْتَبْدَلْتُمْ | Değersizi değerliye tercih ederek takas etmek | Aşağı olanı üstün olana yeğleme kınaması (Bakara 2:61, Nisâ 4:20) |
| يَسْتَبْدِلْ قَوْمًا | Bir toplumu helak edip yerine yenisini ikame etmek | Tarihsel ve sosyolojik ikame yasası (Muhammed 47:38, Tevbe 9:39) |
| بَدَّلْنَاهُمْ جُلُودًا | Cezanın veya yaratılışın fiziksel olarak yenilenmesi | Ahirette azabın sürekliliği için derilerin yenilenmesi yahut yerin başka bir yere tebdili (Nisâ 4:56, İbrâhîm 14:48) |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Kelamullah ve sünnetullahın değişmezliği | İlahi sözlerin tebdil edilemeyeceği kuralı; küfür ve imanın tebeddülü; ahirette tebdil-i arz meselesi | Hüküm ve ontik yapıda ilahi irade dışı değişimin imkansızlığı |
| Fıkıh | Hukuki takas, bedel ve tazminat | Akitlerde ivaz (bedel), haksız fiilde zararın bedelle tazmini, vasiyetin tebdili yasağı | Bir hakkın veya malın hukuki karşılığı olarak ikame edilen nesne |
| Tefsir | Nesh ve ayetlerin tebdili tartışması | Bir ayetin yerine diğerinin getirilmesi (Nahl 16:101); fıtratın tebdil edilemezliği | Metin, hüküm veya tarihsel aşamalarda ilahi tasarrufun yönü |
| Hadis | Ebdâl kavramı ve amellerin dönüşümü | Rivayetlerde geçen veliler zümresi (ebdâl) ve tövbe ile seyyiatın hasenata tebdili | Bir zümrenin vefatıyla yerlerine başkalarının ikame edilmesi |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Fıtrat ve vahyî ilke | Değişmez hakikat | Ölçü ve sınır koruma | Dinde bidat ve tahrif, ilahi emrin yerine beşeri hevanın tebdil edilmesidir | Kesin |
| İlmi | Yasa ve aksiyomlar | Dönüşüm kuralları | Durumlar arası geçiş | Enerjinin ve maddenin bir formdan diğerine girmesi, yerini alması mekanizması | Güçlü |
| Siyasi | İktidar ve tebaa | Toplumsal istibdal | Tasfiye ve yeni ikame | Görevini yapmayan yönetici veya toplumun tarih sahnesinden silinip yenisiyle değişmesi | Kesin |
| İktisadi | Ticaret ve pazar | Mübadele ve bedel | Denge ve telafi | Mal ve hizmetlerin pazar yerinde denk kıymetlerle takas edilmesi, bedel ödenmesi | Kesin |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Fonksiyonel ikame ve değişken dönüşümü (Permütasyon / İkame cebri) | Bir denklemde bir değişkenin yerine ona denk veya onu sıfırlayan başka bir değişkenin konularak sistemin yeniden kurulması | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Sosyal ikame kuramı ve rol değişimi | Toplumsal yapıda çöken bir kurumun, tabakanın veya elitin yerini yeni bir aktörün alması; kurumsal halefiyet | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimeyi sadece sıradan bir fikir değişikliği, tadilat veya yüzeysel bir reform olarak anlamak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Bir varlığı, hükmü veya toplumu kökten kaldırıp yerine yenisini koyma (istibdal); ontolojik ve ahlaki yer değiştirme |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | İlahi sünnetin değişmezliği ile tarihteki toplumların tasfiyesi (istibdal) arasındaki yapısal dengeyi kavrayamamak; tebdili sadece metin bozulması sanıp fıtratın ve hayat tarzının bozulmasını göz ardı etmek |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın hem değişmezlik yasasını (kelimatullah ve sünnetullahın tebdilsizliği) hem de tarihsel değişim yasasını (halkların istibdali) aynı kök üzerinden kurması bakımından merkezi bir anahtardır. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İlahi sünnetlerin sürekliliğini bildiren ayetlerde; İsrailoğullarının tebdil ve tahriflerini anlatan kıssalarda; tövbenin niteliğini açıklayan ahkam ve müjde ayetlerinde. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Hakikatin zamanla eskiyip kendiliğinden değişebileceği yanılgısını düzeltir; değişimin ancak ilahi ölçüye uyulmadığında bir tasfiye ve ikame mekanizması olarak işlediğini gösterir. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamBir nesnenin bulunduğu yerden alınıp boşalan yerine başka bir nesnenin getirilip oturtulması, takas edilmesi.
- Soyut anlamBir ilkenin, niteliğin, hükmün veya insan topluluğunun makamından çekilerek yerini zıddına veya halefine bırakması; yapısal ikame.
- Sistematik karşılıkSabit bir yasa çerçevesinde işletilen ikame ve dönüşüm mekanizması; liyakatsiz olanın elenip yerine layık olanın getirilmesi süreci.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde sistemi veya mekanı, mevcut unsuru, ise ikame edilen yeni unsuru temsil eder. dönüşüm ve tebdil operatörüdür. Dönüşüm sonucunda çekilmiş, onun işgal ettiği konum aynı kalmak şartıyla yerine yerleşmiştir. Böylece sistemin makamı korunurken taşıyıcı unsur tamamen yenilenmiştir.