غير

اختصارات لوحة المفاتيح

البحث
/
ملاحظة جديدة
n
الآية السابقة / التالية
[ ]
وضع القراءة
f
وضع الشبكة
g
كون القرآن
e
إغلاق / رجوع
Esc
تخطَّ الشبكة

شبكة الجذر

شبكة الجذر: غ-ي-رالصيغ: ٢٣ · الجذور المجاورة: ٢٥٨ · الآيات: ١٤٦ · السور: ٤٦؛ المحتوى نفسه مسرود في بطاقات «الصيغ» و«الجذور المجاورة» و«الآيات».حققأَغَيْرَغَيْرِهللغَيْرُهُغيرألهسفحبِغَيْرِخنزربغيضررغَيْرُأَفَغَيْرَ

الجذرالصيغ ٢٣الآيات ١٤٦السور ٤٦المجاورة ٢٥٨

▶ افتح الشبكة (ثلاثية الأبعاد)

غير

غ - ي - ر

جذر
  • الورود: ١٥٤
  • الآيات: ١٤٦
  • الصيغ: ٢٣
  • المعاجم: ١٢

Ğayr, Ğayr dışında demektir.المزيد ›

ملاحظاتي

المعاجم(١٢)

★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية

Ğayr, Ğayr dışında demektir.

كتاب العين

الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٣٬٤٥٦
باب الغين والراء و و ا ي ء معهما غ ر و، غ ر ي، غ و ر، غ ي ر، ر غ و، و غ ر، ر و غ مستعملات غرو، غري: لا غَرْوَ، أي: لاعَجَبَ. والغَرا: وَلَدُ البَقَرة. والغِراءُ: ما غَرَّيت به شيئا، مادام لونا واحدا. وأغريته أيضا. ويقال: مطلي مُغَرَّى، بالتشديد. والإِغراءُ: الإيلاعُ، قال الله تعالى: "فأغرينا بينهم" . وأما قول الحارث بن حلزة: لا تَخَلنْا على غَراتـك إنّـا قبلُ ما قد وَشَى بنا الأعداء فإن
اقرأ المدخل كاملًا

الصحاح

الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٬٨٦٩
الغيرَةُ بالكسر: الميرَةُ. وقد غارَ أهلَه يَغيرهم غِياراً، أي يَميرُهُم وينفعهم. قال الباهلي: ونَهْدِيَّةٍ شَمْطاءَ أو حارِثِـيَّةٍتُؤَمِّلُ نَهْباً من بَنيها يَغيرُها أي يأتيها بالغنيمة فقد قُتلوا. قال أبو عبيدة: يقال: غارَني الرجل يَغيرُني ويَغورُني، إذا وَداكَ من الدِيَةِ. والاسم الغيرَةُ أيضاً بالكسر، وجمعها غِيَرٌ. قال الشاعر: لَنَجْدَعَنَّ بأيدينا أنـوفَـكـمبَني أمَيَّةَ إن لم
اقرأ المدخل كاملًا

تهذيب اللغة

الأزهري · القرن ١٠بلا ترجمةالحروف: ٢٨٬٧٠٨
باب الغين والراء غرا ، غور ، غير ، وغر ، رغا ، ريغ ، روغ ، غير . غرا : قال الليث : الغِراءُ ما غرَّيت به شيئاً ما دامَ لَوْناً واحداً ، ويقال أيضاً : أغْرَيتُهُ ، ويقال : مطليٌّ مُغَرًّى بالتشديد . وأخبرني الإياديُّ عن شمر : غرِيتُ به أي : أولعتُ به أَغْرَى بهِ غَراءً ، ممدودٌ . عن ابن الأعرابيِّ قال : وقال يونس : غَريَ بهِ غِراءً ، ممدُودٌ ، قال : ونقصه أبو الخطاب . وقال شمرٌ : الغراءُ ممدودٌ هو
اقرأ المدخل كاملًا

مقاييس اللغة

ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٥٬٢٥٧
(باب الغين والياء وما يثلثهما) (غيب) الغين والياء والباء أصلٌ صحيح يدلُّ على تستُّر الشيء عن العُيون، ثم يقاس. من ذلك الغَيْب: ما غَابَ([1]) ، ممّا لا يعلمه إلا الله. ويقال: غابت الشَّمس تَغِيب غَيْبَةً وغُيُوباً وغَيْباً. وغابَ الرَّجل عن بلده. وأغابَتِ المرأةُ فهي مُغِيبةٌ، إذا غابَ بعلُها. ووقَعْنا في غَيْبَةٍ وغَيَابة، أي هَبْطة من الأرض يُغابُ فيها. قال الله تعالى في قصة يُوسُفَ عليه
اقرأ المدخل كاملًا

المفردات في غريب القرآن

الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ١٬٢٥٣
- غير يقال على أوجه: الأول: أن تكون للنفي المجرد من غير إثبات معنى به، نحو: مررت برجل غير قائم. أي: لا قائم، قال: ﴿ومن أضل ممن اتبع هواه بغير هدى من الله﴾ [القصص/50]، ﴿وهو في الخصام غير مبين﴾ [الزخرف/18]. الثاني: بمعنى (إلا) فيستثنى به، وتوصف به النكرة، نحو: مررت بقوم غير زيد. أي: إلا زيدا، وقال: ﴿ما علمت لكم من إله غيري﴾ [القصص/38]، وقال: ﴿ما لكم من إله غيره﴾ [الأعراف/59]، ﴿هل من خالق غير الله﴾
اقرأ المدخل كاملًا

أساس البلاغة

الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٧٧٧
غ ي ر غار على أهله من فلان وأنا أغار عليها من ظلّها ومن شعارها وفلان لا يتغيّر على ارمأته أي لا يغار‏.‏ وأغار أهله ورجل وامرأة غيور ورجال ونساء غيرٌ وغيارَى‏.‏ قال الفرزدق‏:‏ عصوا بالسيوف المشرفيّة فيهم غيارى وألقوا كلّ جفن ومحمل والدهر ذو غيرٍ‏.‏ وشكوت إلى فلان فما كان عنده غير أي تغيير‏.‏ وقبلوا الغير أي الدية وجمعه أغيار وقيل‏:‏ هو جمع والواحد‏:‏ غيرةٌ‏.‏ وفي الحديث ‏"‏ إلا الغير تريد
اقرأ المدخل كاملًا

لسان العرب

ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٩٬٠١٧
التهذيب: غَيْرٌ من حروف المعاني، تكون نعتاً وتكون بمعنى لا، وله باب على حِدَة. وقوله: ما لكم لا تَناصَرُون؛ المعنى ما لكم غير مُتَناصرين. وقولهم: لا إِلَه غيرُك، مرفوع على خبر التَّبْرِئة، قال: ويجوز لا إِله غيرَك بالنصب أَي لا إِله إِلاَّ أَنت، قال: وكلَّما أَحللت غيراً محلّ إِلا نصبتها، وأَجاز الفراء: ما جاءني غيرُك على معنى ما جاءني إِلا أَنت؛ وأَنشد : لا عَيْبَ فيها غيرُ شُهْلَة عَيْنِها
اقرأ المدخل كاملًا

القاموس المحيط

الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٩١٣
* غ ي ر * * الغِيرَ * بوزن العنب الاسم من قولك * غَيَّرْتُ * الشيء * فَتَغَيَّر * قلت ومنه غِيَرُ الزمان وقال الأزهري قال الكسائي هو اسم مفرد مذكر وجمعه * أغْيارٌ * وقال أبو عمرو هو جمع * غِيَرةٍ * و * الغَيْرةُ * بالفتح مصدر قولك * غَارَ * الرجل على أهله يَغار * غَيْراً * و * غَيْرَةً * و * غاراً * ورجل * غَيُور * و * غَيْرانُ * وامرأة * غَيُورٌ * و * غَيْرَى * و * تَغايَرَت * الأشياء اختلفت و *
اقرأ المدخل كاملًا

تاج العروس

الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٧٬٠٤٥
الغيرة، بالكسر: الميرة كالغيار، ككتاب، من غارهم يغيرهم، وغار لهم، أي مارهم ونفعهم. وذهب فلان يغير أهله غيرا، أي مارهم. ومنه قول بعض الأغفال: ما زلت في منكظة وسير لصبية أغيرهم بغـيري وغير: بمعنى سوى، والجمع أغيار، وهي كلمة يوصف بها ويستثنى. قال الفراء: وتكون بمعنى لا فتنصبها على الحال، كقوله تعالى: فمن اضطر غير باغ ولا عاد: أي فمن اضطر جائعا لا باغيا، وكقوله تعالى:
اقرأ المدخل كاملًا

معجم لين

إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٧٬٣٧٥
غَارَ أَهْلَهُ 1 غَارَ أَهْلَهُ ذ , (S, Msb,) and غار لَهُمْ, (TA,) aor. يَغِيرُ, inf. n. غِيَارٌ (S, Msb) and غَيْرٌ, (Msb, TA,) i. q. مَارَهُمْ, (S, Msb, TA,) i. e. He brought, or conveyed, to his family, مِيرَة [or a provision of corn, or wheat, &c.] (Msb.) [See also art. غور.] ― -b2- And He benefited them. (S, K, * TA.) 'AbdMenلf Ibn-Riba El-Hudhalee says مَا ذَا يَغِيرُ ابْنَتَىْ رِبْعٍ
اقرأ المدخل كاملًا

قاموس سالمون

هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٢٬٤٤٥
غَارَ غَارَ ( y ) A ( n. ac. غَيْر 1 , غَار [ 1A ] , غَيْرَة 1t ) a. [ 'Ala ], Was jealous of, about. b. [ Min ], Envied, was jealous of. c. I ( n. ac. غَيْر 1 , غِيَاْر 23 ) [ acc. & La ], Brought provisions to; provided, furnished with. d. Bestowed upon; benefited, profited. غَيَّرَ غَيَّرَ II , a. Changed, altered; transformed. b. Changed, exchanged, bartered. غَاْيَرَ
اقرأ المدخل كاملًا

الصيغ(٢٣)

الجذور المجاورةالمجاورة: ٢٥٨ (الإجمالي: ٥٥٥)

الترتيب: مدى قوة اجتماع الجذرين في الآية نفسها مقارنةً بالمصادفة (نسبة الأرجحية لدنينغ). يُذكر عدد الآيات المشتركة في كل سطر. الأدوات مخفية افتراضيًا.
  1. أله

    الآيات المشتركة: ٨٦ · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

  2. سفح

    الآيات المشتركة: ٤ · Sefih : “Sefh” dağ eteği demektir

  3. حقق

    الآيات المشتركة: ٢٢ · Hokka, devlere yemin dağıtıldığı kaptır

  4. خنزر

    الآيات المشتركة: ٤ · Domuz

  5. هلل

    الآيات المشتركة: ٤ · Boğazlandı

  6. حرم

    الآيات المشتركة: ١١ · Hiram keçe demektir

  7. بغي

    الآيات المشتركة: ١٢ · Buğa boğa demektir

  8. جيب

    الآيات المشتركة: ٣ · Cevb bir şeyi yerleştirmek için açılan kuyu, çukur demetir

  9. بدل

    الآيات المشتركة: ٨ · Bedr dolunay demektir

  10. جنح

    الآيات المشتركة: ٧ · Kanat demektir

  11. أيي

    الآيات المشتركة: ٣١ · Evye kuş yuvası demektir

  12. ضرر

    الآيات المشتركة: ٩ · “Darir” zor, bulanık gören kişi demektir

الآيات التي ورد فيها(١٤٦)

  1. … ذَلِكَ بِأَنَّهُمْ كَانُوا يَكْفُرُونَ بِآيَاتِ اللَّهِ وَيَقْتُلُونَ النَّبِيِّينَ بِغَيْرِ الْحَقِّ ذَلِكَ بِمَا عَصَوْا وَكَانُوا يَعْتَدُونَ

    Başkasıyla

  2. زُيِّنَ لِلَّذِينَ كَفَرُوا الْحَيَاةُ الدُّنْيَا وَيَسْخَرُونَ مِنَ الَّذِينَ آمَنُوا وَالَّذِينَ اتَّقَوْا فَوْقَهُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَاللَّهُ يَرْزُقُ مَنْ يَشَاءُ بِغَيْرِ حِسَابٍ

    Başkasıyla

  3. إِنَّ الَّذِينَ يَكْفُرُونَ بِآيَاتِ اللَّهِ وَيَقْتُلُونَ النَّبِيِّينَ بِغَيْرِ حَقٍّ وَيَقْتُلُونَ الَّذِينَ يَأْمُرُونَ بِالْقِسْطِ مِنَ النَّاسِ فَبَشِّرْهُمْ بِعَذَابٍ أَلِيمٍ

    Başkasıyla

  4. تُولِجُ اللَّيْلَ فِي النَّهَارِ وَتُولِجُ النَّهَارَ فِي اللَّيْلِ وَتُخْرِجُ الْحَيَّ مِنَ الْمَيِّتِ وَتُخْرِجُ الْمَيِّتَ مِنَ الْحَيِّ وَتَرْزُقُ مَنْ تَشَاءُ بِغَيْرِ حِسَابٍ

    Başkasıyla

  5. … مِنْ عِنْدِ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ يَرْزُقُ مَنْ يَشَاءُ بِغَيْرِ حِسَابٍ

    Başkasıyla

  6. … ذَلِكَ بِأَنَّهُمْ كَانُوا يَكْفُرُونَ بِآيَاتِ اللَّهِ وَيَقْتُلُونَ الْأَنْبِيَاءَ بِغَيْرِ حَقٍّ ذَلِكَ بِمَا عَصَوْا وَكَانُوا يَعْتَدُونَ

    Başkasıyla

  7. لَقَدْ سَمِعَ اللَّهُ قَوْلَ الَّذِينَ قَالُوا إِنَّ اللَّهَ فَقِيرٌ وَنَحْنُ أَغْنِيَاءُ سَنَكْتُبُ مَا قَالُوا وَقَتْلَهُمُ الْأَنْبِيَاءَ بِغَيْرِ حَقٍّ وَنَقُولُ ذُوقُوا عَذَابَ الْحَرِيقِ

    Başkasıyla

  8. فَبِمَا نَقْضِهِمْ مِيثَاقَهُمْ وَكُفْرِهِمْ بِآيَاتِ اللَّهِ وَقَتْلِهِمُ الْأَنْبِيَاءَ بِغَيْرِ حَقٍّ وَقَوْلِهِمْ قُلُوبُنَا غُلْفٌ بَلْ طَبَعَ اللَّهُ عَلَيْهَا …

    Başkasıyla

  9. … كَتَبْنَا عَلَى بَنِي إِسْرَائِيلَ أَنَّهُ مَنْ قَتَلَ نَفْسًا بِغَيْرِ نَفْسٍ أَوْ فَسَادٍ فِي الْأَرْضِ فَكَأَنَّمَا قَتَلَ النَّاسَ …

    Başkasıyla

  10. وَجَعَلُوا لِلَّهِ شُرَكَاءَ الْجِنَّ وَخَلَقَهُمْ وَخَرَقُوا لَهُ بَنِينَ وَبَنَاتٍ بِغَيْرِ عِلْمٍ سُبْحَانَهُ وَتَعَالَى عَمَّا يَصِفُونَ

    Başkasıyla

تحليل الجذر

تعريف الجذر والخلاصة

AlanDeğer
Kökغير
YapıÜçlü
Özel Durumİlletli (ecvef-i yâî)
Bağlamsal Yakın Köklerسوى, بدل, دون
Zıt Kökعين
Çekirdek Özet 1Bir şeyin özünü veya niteliğini başkalaştırma, mevcudun dışına çıkma ve başka bir varlığa yönelerek erzak ve fayda sağlama
Çekirdek Özet 2Varlığın zât, sıfat ve durum bakımından başkası olma vasfı, istisna, olumsuzlama ve ahlaki/ontolojik başkalaşım
Çekirdek Özet 3Şirk ve yabancılaşmanın ontolojik reddi, özdeşlik ile başkalık ayrımı, toplumsal ve ahlaki değişimin insan iradesine bağlanması
Kritik Hata RiskiKökün yalnızca basit bir «hariç» veya «başka» edatı sayılarak, ontolojik başkalık, mülkiyet ve iradi başkalaşım boyutlarının gözden kaçırılması

التحليل الثنائي

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
غيGizlenme, derine inme, gözden kaybolma, duyuların ötesine geçme ve sınırın ötesine taşma; nitekim غيب duyudan gizlenmeyi, غيث buluttan inip toprağa nüfuz eden bereketi, غيض suyun yerin dibine çekilmesini, غيظ ise içte birikip saklanan öfkeyi ifade ederرTitreşim, tekrar ve sınır aşma hareketi eklenerek, gizil veya mevcut durumun bir başka duruma dönüşmesi, bir şeyin kendi sınırından çıkıp başka bir şeye başkalaşması veya dışarıdan erzak getirip durumu ıslah etme manası belirginleşmiştir

التحليل التصويري للحروف

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
غGöz imgesinin yoğunlaşması, derinleşmesi ve perdelenmesi; Arap alfabesindeki ع harfinin noktalı ikizi olup imge türetmedirGörüş alanının ötesine geçişi, bir şeyin örtülüp görünmezleşmesini veya kendi sınırının dışına kaymasını imler
يEl ve kol; iş, yapma, uzanmaDışa doğru yönelme, bir nesneye veya duruma etkin müdahalede bulunma, eylem sergileme hareketini gösterir
رİnsan başı; baş, ilk, üst, yönBelirgin bir yöne yönelme, bir durumun üstüne çıkma veya hareketi başlatma gayretini temsil eder
غيرÖrtülen veya sınırı aşan durumun el yardımıyla yeni bir yöne çevrilmesiMevcut halin veya nesnenin kendi sınırını aşarak başka bir yöne, duruma veya kimliğe evrilmesi; mevcudun ötesine uzanarak başkalaştırma hareketidir

الاستعمال التاريخي والمبكر

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir kimsenin ailesine dışarıdan yiyecek ve erzak (mîre) taşıması; ayrıca bir nesnenin biçiminin veya niteliğinin bozularak başka bir hale evrilmesi
Cahiliye şiiri kullanımıErzak getirme, fayda sağlama ve başkalaşma bağlamında Lebîd b. Rebîa ve Huveylid b. Mürra gibi şairlerin şiirlerinde ailesine rızık taşıma ve durumun değişmesi manasında şahittir
Erken Arapça kullanımBir şeyin diyetine ve bedeline bedel / ikame anlamında «el-ğîr» (الغِير) denilmesi; ayrıca kişinin mahremini koruma gayreti ve menfaati için duyduğu kıskançlık haline «el-ğayret» (الغَيْرة) denmesi

المصدر Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab ve Kitābü’l-ʿAyn.

الطبقة الاشتقاقية السامية

Sami dilleri ailesinde غير kökü, hem «başkalaşma, farklılaşma» (alterity) hem de «bir yerden başka bir yere mal/erzak aktarma, yer değiştirme» semantik ekseninde yer alır. İbranicede kökün doğrudan yansımaları yer değiştirme ve yabancılaşma bağlamında görülürken, Aramice ve Süryanicede «başkası», «öteki» ve «değişme» anlamlarını taşıyan formlar belirgindir (Aramice ve Süryanice soydaş yapılarda başkalık ve yabancılık fikri ön plandadır). Arapçada kök çift yönlü bir gelişim göstererek hem ontolojik ve sentaktik bir edat/isim olan «gayr» (başka, hariç, değil) formunu üretmiş, hem de tef'îl babında iradi bir müdahaleyi niteleyen «tağyîr» (başkalaştırma, bozma veya dönüştürme) kavramına kaynaklık etmiştir. İbn Fâris'in tespit ettiği iki ana eksen olan «ıslah/menfaat» (erzak taşıma, koruma gayreti) ile «başkalaşma/ayrışma» (ötekilik) ilk dönem Sami göçebe kültürünün dışarıdan ikame etme ve kendi sınırını yabancıya karşı koruma pratiğiyle örtüşmektedir.

درجة الثقة Güçlü

المصدر Maqāyīs al-Lugha, Brown-Driver-Briggs, Payne Smith.

التحليل الاشتقاقي

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönغير kökünden türeyen isim ve fiillerErzak getirme (mîre), koruma refleksi (gayret) ve başkalaşma (ihtilâf) anlamlarının tek bir kökte birleşmesiKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice ve Süryanicedeki başkalık ve yabancılık bildiren biçimlerBir durumun dışına çıkma, başkası olma ve yabancılaşma semantiğinin Sami ortak zemininde bulunmasıGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik göç ve takas semantiğiKabilenin kendi sınırları dışından ikame ürün temin etmesi ve bu eylemin ötekilik fikrini doğurmasıMuhtemel

المصدر David Cohen, Dictionnaire des racines sémitiques; Lisān al-ʿArab.

الجذور الشقيقة (التقاليب)

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
غيرAnlamlıBaşkalık, başkalaşma, fayda taşımaBir şeyin özdeşi olmama, durumun değişmesi ve rızık sağlamaHedef kök; Kur'an'da geçer
غريAnlamlıYapışma, tutkalla tutturma, kışkırtmaBir şeyi diğerine yapıştırma ve iki tarafı birbirine düşürme (iğrâ)Kur'an'da türevleri geçer, hedef kökle sınır/bağ zıtlığı taşır
يغرKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir
يرغKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir
رغيAnlamlıKöpürme, ses çıkarmaDevenin bağırması ve sütün üstünde köpük birikmesiKur'an'da geçmez; fiziksel ses ve kabarma bildirir
ريغAnlamlıTozuma, dönme, yalpalanmaTozun savrulması veya bir yöne meyletmeKur'an'da geçmez; istikrarsız hareket bildirir

الجذور المجاورة والجذر المضاد

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
غيرMerkezBaşkalık ve başkalaşmaHem zâtın başkası olmasını hem de niteliğin veya durumun dönüşmesini ifade ederBir şeyin kendi özdeşliğinin dışına çıkması
سوىKomşuEşitlik ve dışlamaDenkliği, vasatı veya hariç tutmayı merkeze alırBir şeyin hizasında veya denginde başkası olma yönü öne çıkar
بدلKomşuİkame ve değiştirmeBir şeyin tamamen kaldırılarak yerine başka bir varlığın konulmasıZâtın bizzat yer değiştirmesi esastır
دونKomşuAstlık, yakınlık ve yetersizlikBir şeyin seviyesinden aşağıda veya sınırın berisinde kalmaHiyerarşik veya mesafesel olarak berisinde bulunma
عينZıtÖzdeşlik ve aynılıkBir şeyin bizzat kendisi olması, başkası olmama durumuBaşkalığın karşıtı olarak zâtın ve hakikatin ta kendisi

مقابلات المعنى في لغات أخرى

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaغيرBaşka, gayrı, başkalaşmaHem istisna ve nefiy edatı hem de durumun başkalaşmasını ifade eden kökKesin
Latincealter, alius, mutareBaşka, diğeri, dönüştürmek«Alter» ve «alius» başkalık yönünü karşılarken, «mutare» tağyîr (değişim) boyutunu karşılarGüçlü
İngilizceother, alter, change, exceptBaşka, başkalaştırmak, hariç«Other» zâtî başkalığı, «alter/change» niteliksel başkalaşmayı, «except» istisnayı karşılarGüçlü
Almancaanders, verändern, sonstBaşka, değiştirmek, aksi halde«Anders» ve «verändern» niteliksel ve zâtî ayrımı, «außer» istisna yönünü verirGüçlü
Fransızcaautre, altérer, changerBaşka, tahrif etmek, değiştirmek«Autre» başkalığı, «altérer» hem başkalaştırmayı hem de bozmayı eksiksiz karşılarGüçlü

المصدر Oxford Latin Dictionary; Grimm Wörterbuch; Larousse.

الوجوه والنظائر

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
غَيْر / بِغَيْرِSırf nefiy ve olumsuzlamaSıfatın veya durumun yokluğunu bildirme bağlamında; Fâtiha 1:7, Bakara 2:61, Lokman 31:6
غَيْر / إِلاَّİstisna ve başkalık (zâtî başkalık)Tevhid vurgusu ve Allah'tan başka ilah bulunmadığı bağlamında; A'râf 7:65, Hûd 11:61, Kasas 28:38
غَيْرَهَاSuret ve niteliğin başkalaşmasıMaddenin veya yapının dönüştürülmesi bağlamında; Nisâ 4:56
يُغَيِّرُواToplumsal/iradi değişme ve bozmaNimetin veya toplumun ahlaki halinin değişmesi bağlamında; Enfâl 8:53, Ra'd 13:11
فَالْمُغِيرَاتِSabah baskını yapma, hücum etmeAtların düşman üzerine ansızın akın edip durumu değiştirmesi bağlamında; Âdiyât 100:3

سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamSıfat-zât ilişkisi ve tevhîdİlahi sıfatların zâtın «ne aynısı ne de gayrısı» (لا هو هو ولا هو غيره) oluşu formülasyonuOntolojik başkalık ve özdeşlik ayrımı
Fıkıhİstisna, akit şartları ve diyetAkitlerde «gayr» lafzının istisna ve şart belirleme gücü; cinayette diyetin (el-ğîr) bedel olmasıHukuki istisna, mükellefiyet ve bedeliyet
TefsirSünnetullah ve toplumsal değişimToplumların kendi iç dünyalarını değiştirmedikçe ilahi nimetin değişmeyeceği kaidesiAhlaki irade ile ilahi tecelli arasındaki illiyet
Hadisİlahi ve insani gayret ahlakıAllah'ın ve müminin haramlara karşı duyduğu koruma hassasiyeti ve izzet (gayret)Mahremiyeti ve hakkı koruma refleksi

تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniTevhid ve kullukMutlak başkalıkŞirki nefyetmeYaratıcı ile yaratılan arasındaki ontolojik farkı tesis ederek ilahlık iddiasını hükümsüz kılarKesin
İlmiMantık ve bilgi teorisiBaşkalık (alterity)Tanım ve tasnifBir şeyin özdeşi ile başkası arasındaki sınırları belirleyerek kavram kargaşasını önlerGüçlü
SiyasiHukuk düzeni ve meşruiyetGayri meşrulukSınır denetimi«Bi-ğayri hakkın» formülüyle zulmü ve keyfi otoriteyi hukuk dışı ilan ederGüçlü
İktisadiİktisadi dönüşüm ve rızıkMübadele ve mîreDış kaynak akışıSisteme dışarıdan girdi sağlama, erzak ikamesi ve üretimi dönüştürme işlevi görürMuhtemel

التماثل في العلوم العددية والإنسانية

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerTümleyen küme ve fonksiyonel türevEvrensel kümede bir alt kümenin dışındakileri gösteren tümleyen (Ac) işlemi ve bir değişkenin zamana bağlı türevi (dx/dt)Güçlü
Beşeri bilimlerToplumsal yabancılaşma ve yapısal dönüşümBir toplumun kendi temel değerlerinden uzaklaşarak başka bir kimliğe evrilmesi ve iradi reform süreciGüçlü

التضييق الخاطئ وخطر الخطأ

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökün yalnızca Türkçedeki «gayri-» ön eki gibi basit bir olumsuzlama edatına veya sıradan bir «hariç» anlamına indirgenmesi
Kur'an içi daha geniş anlamKökün aynı zamanda ontolojik başkalık, mülkiyet ve rızık transferi, mahremiyetin korunması (gayret) ve insanın kendi iç dünyasını dönüştürme iradesi (tağyîr) alanlarını kuşatması
Yanlış anlamanın doğuracağı hataEnfâl 8:53 ve Ra'd 13:11'deki sünnetullahın edilgen bir determinizm gibi anlaşılması; oysa ayetlerin toplumsal yükseliş ve çöküşü doğrudan insanın kendi nefsini dönüştürme iradesine bağladığının gözden kaçırılması

خلاصة موجَّهة لفهم القرآن

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Varlığın zâtî ve sıfâtî sınırlarını belirleyen temel bir kavramdır; hem uluhiyette şirki dışlayan sınır taşını koyar hem de insanın ahlaki eylemleriyle toplumsal yazgısını nasıl dönüştürdüğünü açıklar
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Tevhid ve istisna bildiren ayetlerde (A'râf 7:65, Kasas 28:38), hak-batıl ayrımını koyan «bi-ğayri'l-hakk» bağlamlarında (Bakara 2:61) ve sünnetullah gereği toplumsal değişimi anlatan ayetlerde (Ra'd 13:11, Enfâl 8:53) belirleyicidir
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Değişimin dışsal etkenlerden ve kaderci bir zorunluluktan kaynaklandığı vehmini yıkar; insanın içsel durumundaki başkalaşım (nefisteki tağyîr) gerçekleşmeden dış şartların kendiliğinden değişmeyeceğini gösterir

التركيب النهائي والنموذج الرياضي

  • Somut anlamBir nesnenin veya canlının kendi sınırları dışından rızık ve erzak taşıması, niteliğinin başkalaşarak eski halinden çıkması ve mahremini koruma gayreti.
  • Soyut anlamBir varlığın diğerine özdeş olmaması, zât ve sıfat planında ötekilik, olumsuzlama ve iradi eylemle mevcut durumun başka bir duruma evrilmesi.
  • Sistematik karşılıkMantıksal ve ontolojik düzeyde özdeşlik karşıtı başkalık (A≠B), küme teorisinde tümleyen işlemi, sosyolojik düzeyde ise içsel durumun dışsal nimeti belirlediği dönüşüm fonksiyonu.
  • LaTeX modeliΔS=f(ΔI)  ⟺  (x∈A  ⟹  x∉Ac)
  • LaTeX açıklamasıFormüldeki A mevcut durumu veya kümeyi, Ac ise bu durumun başkası olan tümleyen alanı (gayr) temsil eder; bir unsurun bir duruma ait olması onun başkası olmadığını zorunlu kılar. ΔI bireyin veya toplumun iç dünyasındaki (nefsindeki) iradi başkalaşımı, ΔS ise buna bağlı olarak toplumsal ve dışsal durumun (sünnetullahın) başkalaşmasını sembolize eder. Model, hem mantıksal başkalık ilkesini hem de Kur'an'ın vazettiği nedensel toplumsal değişim dinamiğini bir arada ifade eder.
النسخة النصية (لأدوات الذكاء الاصطناعي)فهرس الجذور حسب الحروف: غ