غير
غ - ي - ر
جذر- الورود: ١٥٤
- الآيات: ١٤٦
- الصيغ: ٢٣
- المعاجم: ١٢
Ğayr, Ğayr dışında demektir.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(١٢)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Ğayr, Ğayr dışında demektir.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٣٬٤٥٦باب الغين والراء و و ا ي ء معهما
غ ر و، غ ر ي، غ و ر، غ ي ر، ر غ و، و غ ر، ر و غ مستعملات غرو، غري: لا غَرْوَ، أي: لاعَجَبَ. والغَرا: وَلَدُ البَقَرة.
والغِراءُ: ما غَرَّيت به شيئا، مادام لونا واحدا. وأغريته أيضا.
ويقال: مطلي مُغَرَّى، بالتشديد.
والإِغراءُ: الإيلاعُ، قال الله تعالى: "فأغرينا بينهم" .
وأما قول الحارث بن حلزة:
لا تَخَلنْا على غَراتـك إنّـا قبلُ ما قد وَشَى بنا الأعداء
فإن
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٬٨٦٩الغيرَةُ بالكسر: الميرَةُ. وقد غارَ أهلَه يَغيرهم غِياراً، أي يَميرُهُم وينفعهم. قال الباهلي:
ونَهْدِيَّةٍ شَمْطاءَ أو حارِثِـيَّةٍتُؤَمِّلُ نَهْباً من بَنيها يَغيرُها
أي يأتيها بالغنيمة فقد قُتلوا. قال أبو عبيدة: يقال: غارَني الرجل يَغيرُني ويَغورُني، إذا وَداكَ من الدِيَةِ. والاسم الغيرَةُ أيضاً بالكسر، وجمعها غِيَرٌ. قال الشاعر:
لَنَجْدَعَنَّ بأيدينا أنـوفَـكـمبَني أمَيَّةَ إن لم
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠بلا ترجمةالحروف: ٢٨٬٧٠٨باب الغين والراء
غرا ، غور ، غير ، وغر ، رغا ، ريغ ، روغ ، غير .
غرا : قال الليث : الغِراءُ ما غرَّيت به شيئاً ما دامَ لَوْناً واحداً ، ويقال أيضاً : أغْرَيتُهُ ، ويقال : مطليٌّ مُغَرًّى بالتشديد .
وأخبرني الإياديُّ عن شمر : غرِيتُ به أي : أولعتُ به أَغْرَى بهِ غَراءً ، ممدودٌ .
عن ابن الأعرابيِّ قال : وقال يونس : غَريَ بهِ غِراءً ، ممدُودٌ ، قال : ونقصه أبو الخطاب .
وقال شمرٌ : الغراءُ ممدودٌ هو
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٥٬٢٥٧(باب الغين والياء وما يثلثهما)
(غيب) الغين والياء والباء أصلٌ صحيح يدلُّ على تستُّر الشيء عن العُيون، ثم يقاس. من ذلك الغَيْب: ما غَابَ([1]) ، ممّا لا يعلمه إلا الله. ويقال: غابت الشَّمس تَغِيب غَيْبَةً وغُيُوباً وغَيْباً. وغابَ الرَّجل عن بلده. وأغابَتِ المرأةُ فهي مُغِيبةٌ، إذا غابَ بعلُها. ووقَعْنا في غَيْبَةٍ وغَيَابة، أي هَبْطة من الأرض يُغابُ فيها. قال الله تعالى في قصة يُوسُفَ عليه
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ١٬٢٥٣- غير يقال على أوجه:
الأول: أن تكون للنفي المجرد من غير إثبات معنى به، نحو: مررت برجل غير قائم. أي: لا قائم، قال: ﴿ومن أضل ممن اتبع هواه بغير هدى من الله﴾ [القصص/50]، ﴿وهو في الخصام غير مبين﴾ [الزخرف/18].
الثاني: بمعنى (إلا) فيستثنى به، وتوصف به النكرة، نحو: مررت بقوم غير زيد. أي: إلا زيدا، وقال: ﴿ما علمت لكم من إله غيري﴾ [القصص/38]، وقال: ﴿ما لكم من إله غيره﴾ [الأعراف/59]، ﴿هل من خالق غير الله﴾
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٧٧٧غ ي ر
غار على أهله من فلان وأنا أغار عليها من ظلّها ومن شعارها وفلان لا يتغيّر على ارمأته أي لا يغار.
وأغار أهله ورجل وامرأة غيور ورجال ونساء غيرٌ وغيارَى.
قال الفرزدق: عصوا بالسيوف المشرفيّة فيهم غيارى وألقوا كلّ جفن ومحمل والدهر ذو غيرٍ.
وشكوت إلى فلان فما كان عنده غير أي تغيير.
وقبلوا الغير أي الدية وجمعه أغيار وقيل: هو جمع والواحد: غيرةٌ.
وفي الحديث " إلا الغير تريد
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٩٬٠١٧التهذيب: غَيْرٌ من حروف المعاني، تكون نعتاً وتكون بمعنى لا، وله باب على حِدَة. وقوله: ما لكم لا تَناصَرُون؛ المعنى ما لكم غير مُتَناصرين. وقولهم: لا إِلَه غيرُك، مرفوع على خبر التَّبْرِئة، قال: ويجوز لا إِله غيرَك بالنصب أَي لا إِله إِلاَّ أَنت، قال: وكلَّما أَحللت غيراً محلّ إِلا نصبتها، وأَجاز الفراء: ما جاءني غيرُك على معنى ما جاءني إِلا أَنت؛ وأَنشد :
لا عَيْبَ فيها غيرُ شُهْلَة عَيْنِها
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٩١٣* غ ي ر * * الغِيرَ * بوزن العنب الاسم من قولك * غَيَّرْتُ * الشيء * فَتَغَيَّر * قلت ومنه غِيَرُ الزمان وقال الأزهري قال الكسائي هو اسم مفرد مذكر وجمعه * أغْيارٌ * وقال أبو عمرو هو جمع * غِيَرةٍ * و * الغَيْرةُ * بالفتح مصدر قولك * غَارَ * الرجل على أهله يَغار * غَيْراً * و * غَيْرَةً * و * غاراً * ورجل * غَيُور * و * غَيْرانُ * وامرأة * غَيُورٌ * و * غَيْرَى * و * تَغايَرَت * الأشياء اختلفت و *
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٧٬٠٤٥الغيرة، بالكسر: الميرة كالغيار، ككتاب، من غارهم يغيرهم، وغار لهم، أي مارهم ونفعهم. وذهب فلان يغير أهله غيرا، أي مارهم. ومنه قول بعض الأغفال:
ما زلت في منكظة وسير لصبية أغيرهم بغـيري وغير: بمعنى سوى، والجمع أغيار، وهي كلمة يوصف بها ويستثنى. قال الفراء: وتكون بمعنى لا فتنصبها على الحال، كقوله تعالى: فمن اضطر غير باغ ولا عاد: أي فمن اضطر جائعا لا باغيا، وكقوله تعالى:
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٧٬٣٧٥غَارَ أَهْلَهُ
1 غَارَ أَهْلَهُ ذ , (S, Msb,) and غار لَهُمْ, (TA,) aor. يَغِيرُ, inf. n. غِيَارٌ (S, Msb) and غَيْرٌ, (Msb, TA,) i. q. مَارَهُمْ, (S, Msb, TA,) i. e. He brought, or conveyed, to his family, مِيرَة [or a provision of corn, or wheat, &c.] (Msb.) [See also art. غور.] ― -b2- And He benefited them. (S, K, * TA.) 'AbdMenلf Ibn-Riba El-Hudhalee says
مَا ذَا يَغِيرُ ابْنَتَىْ رِبْعٍ
غَارَ أَهْلَهُ 1 غَارَ أَهْلَهُ ذ , (S, Msb,) and غار لَهُمْ, (TA,) aor. يَغِيرُ, inf. n. غِيَارٌ (S, Msb) and غَيْرٌ, (Msb, TA,) i. q. مَارَهُمْ, (S, Msb, TA,) i. e. He brought, or conveyed, to his family, مِيرَة [or a provision of corn, or wheat, &c.] (Msb.) [See also art. غور.] ― -b2- And He benefited them. (S, K, * TA.) 'AbdMenلf Ibn-Riba El-Hudhalee says مَا ذَا يَغِيرُ ابْنَتَىْ رِبْعٍ عَوِيلُهُمَا [What will their loud weeping benefit, or avail, the two daughters of Riba?] meaning that their weeping for their father will not avail them aught in lieu of seeking his blood-revenge. (S, TA.) You say غَارَهُمْ بِخَيْرٍ, (S, K, TA,) aor. and inf. n. as above, (TA,) He (God) bestowed upon them abundance of the produce of the earth, and rain; (TA in art. غور;) like as you say أَعْطَاهُمْ خَيْرًا: (S, K:) and so غارهم بِرِزْقِ [He bestowed upon them means of subsistence]. (TA.) And اَللّٰهُمَّ غِرْنَا بِخَيْرٍ (S, Msb) O God, benefit us with prosperity. (Msb.) And غَارَهُمْ بِمَطَرٍ He (God) watered them with rain, (S, K, TA,) and bestowed upon them abundance of the produce of the earth. (TA.) And غَارَ الأَرْضَ الغَيْثُ The rain watered the land. (Fr, S.) [See also art. غور.] -A2- غَارَهُ, aor. يَغِيرُهُ, (AO, S, K,) inf. n. غَيْرٌ, (TA,) He gave him the bloodwit; (AO, S, K;) as also غارهُ, aor. يَغُورُهُ; (AO, S, TA;) مِنْ أَخِيهِ [for his brother]: and so ↓ غيّرهُ. (TA.) [See غِيرَةٌ.] -A3- غَارَ عَلَى أَهْلِهِ, (S,) or على امْرَأَتِهِ, (Msb, K,) aor. يَغَارُ, inf. n. غَيْرَةٌ, (S, Msb, K,) with fet-h, (S, Msb, TA,) and غَيْرٌ and غَارٌ (S, Msb, K) and غِيَارٌ, (K,) [He was jealous of his wife:] he was jealous for her (مِنْ فُلَانٍ of such a one: Mgh): [he was careful of her, to avoid suspicion: or he regarded her conduct with disdain, scorn, or indignation: (see غَيْرَةٌ, below:) or] he was angry at the conduct, or action, of his wife. (Msb.) And غَارَتِ امْرَأَتُهُ عَلَيْهِ [His wife was jealous of him: &c.]. (M, b, K.) [See also art. غور.] And you say also, فُلَانٌ لَا عَلَى أَهْلِهِ ↓ يَتَغَيَّرُ, meaning لَا يَغَارُ [Such a one is not jealous of his wife: &c.]. (TA.)
غيّر الشَّىْءَ 2 غيّر الشَّىْءَ ذ , (S, Msb, K, *) inf. n. تَغْيِيرٌ, (Msb,) He made the thing other than it was; (K;) made it cease to have the quality which it had; (Msb;) altered it; changed it. (K.) He, or it, altered, or changed, the thing in odour, or otherwise, for the worse; corrupted, tainted, or infected, it; rendered it ill-smelling, stinking, fetid, rancid, rank, fusty, or frouzy. (The lexicons passim.) It is said in the Kur [viii. 55], ذٰلِكَ بِأَنَّ اللّٰهَ لَمْ يَكُ مُغَيِّرًا نِعْمَةً أَنْعَمَهَا عَلَى قَوْمٍ حَتَّى يُغَيِّرُوا مَا بِأَنْفُسِهِمْ [This was because God changeth not favour which He hath conferred upon a people until they change what is in themselves: or] until they change what God hath commanded them to do. (Th, TA.) ― -b2- [And He exchanged the thing for another thing.] ― -b3- غيّر الشَّيْبَ He plucked out the white, or hoary, hairs. (TA.) ― -b4- غيّر عَنْ بَعِيرِهِ He put down the saddle from his camel, and put it to rights, or adjusted it, or repaired it. (TA.) One says تَرَكَ القَوْمَ يُغَيِّرُونَ He left the people putting to rights, or adjusting, or repairing, the camels' saddles. (S, TA.) -A2- See also 1, latter half.
3 غَاْيَرَ [غَايَرَا, inf. n. مُغَايَرَةٌ, They differed, each from the other.] You say بَيْنَهُمَا مُغَايَرَةٌ Between them two is a difference. (Msb.) [See also 6.] -A2- غايرهُ, (S, K,) inf. n. مُغَايَرَةٌ, (S,) He bartered, or exchanged, with him, in buying and selling. (S, K.) And غايرهُ بِالسِّلْعَةِ, inf. n. as above, He bartered, or exchanged, the article of merchandise with him. (TA.) And غاير السِّلْعَةَ, (TA,) inf. n. غِيَارٌ, (S, K, TA,) He exchanged the article of merchandise. (S, * K, * TA.) El-Aashà says فَلَا تَحْسِبَنِّى لَكُمْ كَافِرًا وَلَا تَحْسِبَنِّى أُرِيدُ الغِيَارَا [Therefore do thou by no means think me ungrateful towards you; and do thou by no means think I desire the making an exchange]. (S, TA.)
اغار أَهْلَهُ 4 اغار أَهْلَهُ ذ [He made his wife jealous;] he married another in addition to his wife, so she became jealous (غارت): (As, A'Obeyd, Msb, K:) belonging to this art. and to art. غور. (TA.)
تغيّر 5 تغيّر ذ quasi-pass. of غيّر, (S, Msb,) [It became other than it was;] it ceased to have the quality which it had; (Msb;) it became altered, or changed, عَنْ حَالِهِ, from its state or condition. (K.) It became altered, or changed, in odour, or otherwise, for the worse; turned, or turned bad; became corrupted, spoiled, tainted, infected, illsmelling, stinking, fetid, rancid, rank, fusty, or frouzy. (The lexicons passim.) ― -b2- [And It became exchanged for another thing.] ― -b3- See also 1, last signification.
تغايرت الأَشْيَآءُ 6 تغايرت الأَشْيَآءُ ذ The things differed, one from another. (S.)
اغتار 8 اغتار ذ He procured مِيرَة [a provision of corn, or wheat, &c.]. (K.) You say خَرَجَ يَغْتَارُ لِأَهْلِهِ He went forth to procure ميرة for his family. (Fr, Sgh.) ― -b2- He derived, or obtained, benefit, advantage, or profit. (TA.) See also art. غور.
غَيْرٌ غَيْرٌ ذ signifies i. q. سِوًى [Other]: and the pl. is أَغْيَارٌ: (S:) [but غَيْر itself often has a pl. meaning, as will be seen in what follows:] or [accord. to general usage, as will be seen below,] غَيْرُ signifies i. q. سِوَى [other than; exclusively of; or not, as used before a substantive or an adjective]. (Msb, K: in the CK [erroneously] سِوًى.) It is used to qualify a subst.; [governing (as a prefixed noun) the noun that follows it in the gen. case;] and when so used, it is put in the same case as the noun preceding it. (S.) It qualifies an indeterminate noun: (Mughnee, Msb:) you say جَآءَنِى رَجُلٌ غَيْرُكَ [A man, other than, or not, thou, came to me]: (Msb:) and نَعْمَلْ صَالِحًا غَيْرَ الَّذِى كُنَّا نَعْمَلُ [We will in that case do good, other than, or not, what we used to do: (Kur xxxv. 34:)]: (Mughnee:) and مِنْ مَآءٍ غَيْرِ آسِنٍ [Of water other than, or not, altered in taste and colour]. (Kur xlvii. 16.) It is a noun necessarily prefixed, as to the sense, to a noun which it governs in the gen. case: but sometimes it is without the latter, when the meaning is understood and it is preceded by لَيْسَ, (Mughnee, K,) or by لَا: (K:) [in which case it signifies Any other person or thing; any person or thing beside, or else:] you say قَبَضْتُ عَشَرَةً لَيْسَ غَيْرُهَا [I received ten; not other than they was received by me; i. e., not any other thing; or not anything beside, or else]; (Mughnee, K;) the enunciative, مَقْبُوضًا, being suppressed: (Mughnee:) and ليس غَيْرَهَا, (Mughnee, K;) the noun [of ليس] being understood; i. e., لَيْسَ المَقْبُوضُ غَيْرَهَا: (Mughnee:) and ليس غَيْرَ; in which the affixed noun [for المضاف, in the K, I read المضاف اليه, as in the Mughnee,] is suppressed, and the noun [of ليس] is also understood: (Mughnee, K:) and ليس غَيْرُ; (Mughnee, K;) in which, accord. to Mbr, and the later authors, غير is indecl., being likened to قَبْلُ and بَعْدُ, so that it may be either the noun or the enunciative [of ليس] or, accord. to Akh, it is decl., because it is not a noun of time like قَبْلُ and بَعْدُ, nor of place like فَوْقُ and تَحْتُ, but like كُلٌّ and بَعْضٌ, so that it is the noun [of ليس], and the enunciative is suppressed; (Mughnee;) or it may be either indecl. or decl., (Mughnee, K,) accord. to Ibn-Kharoof: (Mughnee:) and ليس غَيْرًا, and ليس غَيْرٌ; (Mughnee, K;) in both which cases it is decl., as though the affixed noun were mentioned: (Mughnee:) and لَا غَيْرُ; for the saying, [which we find in the Mughnee,] app. taken from a statement of Seer, that this is incorrect, is not good, since it occurs in the following verse, cited by Ibn-Mلlik; جَوَابًا بِهِ تَنْجُو اعْتَمِدْ فَوَرَبِّنَا لَعَنْ عَمَلٍ أَسْلَفْتَ لَا غَيْرُ تُسْأَلُ [Aim thou at having an answer by which thou mayest be safe; for, by our Lord, respecting an action which thou shalt have done before, not any other thing, or not anything beside or else, thou wilt be asked]. (K.) ― -b2- It does not become determinate by its being prefixed to another noun, because it is very vague: but it is also applied as an epithet to a determinate noun which is near to being indeterminate; as in صِرَاطَ الَّذِينَ أَنْعَمْتَ عَلَيْهِمْ غَيْرِ الْمَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ [The way of those upon whom Thou hast conferred favour; the other than, or those who are not, the objects of anger; (Kur i. 6 and 7;)] because the noun rendered determinate by the art. ال denoting a genus is near to being indeterminate, and because when غير occurs between two contraries its vagueness becomes weakened, (Mughnee, K, *) or altogether departs: (K:) or it is here applied as an epithet to a determinate noun because it resembles a determinate noun in its being prefixed to such a noun: (Msb:) Az says that غير is here in the gen. case because it is an epithet to الذين; and that it may be an epithet to [what is technically termed in this instance] a determinate noun [as having the article ال prefixed to it] because الذين has not [in itself] a direct meaning (لِأَنَّ الَّذِينَ غَيْرُ مَصْمُودٍ صَمْدُهُ), [it being merely a conjunct noun, the meaning of which is determined by what follows it,] notwithstanding it has the art. ال prefixed to it: Abu-l-'Abbلs says that Fr holds الذين to have the office of an indeterminate noun; and غير to be an epithet of it; not of any other noun; but that غير, accord. to some, may be an epithet relating to the nouns implied in انعمت عليهم, these not having a direct meaning: Akh says that غير [with what follows] is a substitute [for الذين with what follows], as though the meaning were صِرَاطَ غَيْرِ المَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ [the way of those who are not the objects of anger]. (TA.) The reading غَيْرَ is also related, on the authority of Ibn-Ketheer, in the accus. case, as a denotative of state, [meaning they being not the objects of anger,] relating to the pronoun governed in the gen. case by the prep. [in عليهم]; or by أَعْنِى [I mean] understood; or as an exceptive, [accord. to a usage to be explained below,] if the favours be interpreted as conferred in common upon the two classes of persons. (Bd.) ― -b3- As it resembles a determinate noun in its being prefixed to a determinate noun, [as المغضوب in the above-cited passage of the Kur,] some have presumed to prefix to it the article ال: but against this it may be urged, that its prefixion to a determinate noun is not to render the expression determinate, but for specification; and ال does not imply specification. (Msb.) ― -b4- In the following verse of Hassلn, أَتَانَا فَلَمْ نَعْدِلْ سِوَاهُ بِغَيْرِهِ نَبِىٌّ بَدَا فِى ظُلْمَةِ اللَّيْلِ هَادِيَا the meaning is, [A prophet came to us, who appeared in the darkness of night, a director in the right way,] and we did not weigh another than him with another than the other, i. e., with him. (Mughnee.) ― -b5- [وَغَيْرُ ذٰلِكَ is a phrase of frequent occurrence, meaning Et cœtera.] ― -b6- غَيْرُ is also used in the sense of لَيْسَ [He, or it, is not]; as in the phrase كَلَامُ اللّٰهِ غَيْرُ مَخْلُوقٍ [The word of God is not created], syn. لَيْسَ بِمَخْلُوقٍ. (Az, TA.) ― -b7- It is also used in the sense of لَا [meaning Not, as used before a participle]; (S, K;) and then it is in the accus. case, as a denotative of state; (S;) as in the phrase فَمَنِ اضْطُرَّ غَيْرَ بَاغٍ, (S, K,) in the Kur [ii. 168, and other places], (S,) i. e., جَائِعًا لَا بَاغِيًا [But whosoever is necessitated, being hungry, not transgressing the due bounds]. (S, K.) ― -b8- It is also used as an exceptive, (S, Mughnee,) in the sense of اـِلَّا [Except; save; or but]; (Msb, K;) and then it is put in the same case in which the word following اـِلَّا would be put in the same phrase, (S, Mughnee, Msb, K,) because it is originally a qualificative, and its use as an exceptive is adventitious: (S:) therefore you say جَآءَ القَوْمُ غَيْرَ زَيْدٍ [The people came, except Zeyd]; and مَا جَآءَنِى أَحَدٌ غَيْرَ زَيْدٍ and غَيْرُ زَيْدٍ [Not any one came to me, except Zeyd]: (Msb, K:) or its case depends upon the governing words, so that you say مَا قَامَ غَيْرُ زَيْدٍ [No one stood, except Zeyd], and مَا رَأَيْتُ غَيْرَ زَيْدٍ [I saw not any, except Zeyd]: (Msb:) but Fr says that some of the Benoo-Asad and Kudل'ah put غير in the accus. case, when used in the sense of اـِلَّا, whether the phrase before it be complete or incomplete; saying مَا جَآءَنِى غَيْرَكَ [Not any one came to me, except thou], and ما جاءنى أَحَدٌ غَيْرَكَ [Not any one came to me, except thou]: (S, Msb:) and AA says that when غير has the place of اـِلَّا, it is put in the accus. case. (Msb.) In the saying لَا اـِلٰهَ غَيْرُ اللّٰهِ [There is no deity other than God], غير is in the nom. case because it is the enunciative of لا; but it may be put in the accus. case, as meaning اـِلَّا. (Msb.) When, as an exceptive, it is prefixed to an indecl. word [and not preceded by a prep.], it may be itself indecl., with fet-h for its termination; as in the following verse; لَمْ يَمْنَعِ الشُّرْبَ مِنْهَا غَيْرَ أَنْ نَطَقَتْ حَمَامَةٌ فِى غُصُونٍ ذَاتِ أَوْقَالِ [Nought prevented the drinking from it, except that a pigeon cooed, upon branches having اوقال, which app. means stumps of cut shoots]. (Mughnee, K.) [See also an ex. (of غَيْرَ أَنَّ) in a verse cited voce بَيْدَ.] ― -b9- [It is often used with a prep.; as in بِغَيْرِ حِسَابٍ Without reckoning; (Kur ii. 208, &c.;) and مِنْ غَيْرِ سُوْءٍ Without leprosy. (Kur xx. 23, &c.)] -A2- غَيْرٌ (JK, K) and (JK) ↓ غِيَرٌ (JK, S) signifying The act of altering, or changing, i. q. تَغْيِيرٌ, (JK,) are substs. from غَيَّرَهُ; (S with respect to the latter, and K with respect to the former;) not inf. ns., as having no unaugmented verb. (TA.) ― -b2- [Hence,] الدَّهْرِ ↓ غِيَرُ, the former of these two words being of the same measure as عِنَب, The accidents, or casualties, of time or fortune, which alter, or change, things: (K:) [or alteration, or change, of time or of fortune; for] IAmb says, with respect to the saying لَا أَرَانِى اللّٰهُ بِكَ غِيَرًا [May God not show me, in thee, alteration of state], that غِيَرٌ is from تَغَيُّرُ الحَالِ, a subst. like قِطَعٌ [as meaning “ a portion of the night ”]; or that it may be a pl., of which the sing. is ↓ غِيْرَةٌ. (TA.) ― -b3- [Hence also,] بَنَاتُ غَيْرٍ [or ↓ غِيَرٍ, as in Freytag's Arab. Prov. i. 309,] (tropical:) Lying: or a lie, or falsehood: syn. كَذِبٌ: (TS, K:) or [rather] lies. (JK, A.) You say جَآءَ بِبَنَاتِ غَيْرٍ [or ↓ غِيَرٍ] (tropical:) He uttered lies. (A.)
غِيَرٌ غِيَرٌ ذ : see غَيْرٌ, last quarter, in four places: ― -b2- and see also غِيرَةٌ.
غَيْرَةٌ غَيْرَةٌ ذ [Jealousy;] a man's dislike of another's participating in that which is his [the former's] right: (Kull p. 268:) or care of what is sacred, or inviolable, to avoid suspicion: or disdain; scorn; or indignation: syn. حَمِيَّةٌ and أَنَفَةٌ: (TA:) or anger at the conduct, or action, of a wife. (Msb.) [See 1, last signification.]
غِيرَةٌ غِيرَةٌ ذ A provision of corn, or wheat, &c., which a man procures for himself; syn. مِيرَةٌ; (S, Msb, K,) as also ↓ غِيَارٌ: (TA:) [or the latter is probably syn. with مِيرَةٌ used in the sense of an inf. n.:] pl. of the former غِيَرٌ. (Msb.) [See art. غور.] -A2- See also غَيْرٌ, last sentence but two. ― -b2- Also A bloodwit; (AA, S, K;) syn. دِيَةٌ: (AA, S: *) and غِوَرٌ is a dial. var. thereof: (TA in art. غور:) pl. ↓ غِيَرٌ: (AA, S, K:) or, as some say, this is a sing., (S, TA,) of the masc. gender; TA;) and the pl. is أَغْيَارٌ: (S, TA:) and the دِيَة is said to be termed غِيَرٌ because it is a substitute for retaliation. (TA.)
غَيْرَانُ غَيْرَانُ ذ ; fem. غَيْرَى: see غَيُورٌ, in two places.
غِيَارٌ غِيَارٌ ذ The cognizance, or badge, of the free nonmuslim subjects of a Muslim government; such as the زُنَّار [or waist-belt] (Mgh, K) to the Magians, (Mgh,) and the like: (Mgh, K:) or, as some say, the cognizance, or badge, of the Jews. (TA.) ― -b2- كَلامٌ بِغِيَارِهِ (assumed tropical:) Speech, or language, having its own proper guise; not altered therefrom. (Msb in جلف.) -A2- See also غِيرَةٌ.
غَيُورٌ غَيُورٌ ذ and ↓ غَيْرَانُ (S, Msb, K) and ↓ غَيَّارٌ (TA) and ↓ مِغْيَارٌ (S, K) epithets [all of which are intensive] from غَارَ عَلَى أَهْلِهِ, (S, Msb, K,) i. e., from الغَيْرَةُ: (TA:) [Very jealous: &c.: see غَيْرَةٌ:] and غَيُورٌ and غَيْرَى (S, Msb, K) and غَيَّارَةٌ (TA) signify the same applied to a woman: (S, Msb, K:) the pl. of غَيُورٌ is غُيُرٌ, (S, Msb, K,) masc. and fem., (S, K,) and he who says رُسْلٌ [for رُسُلٌ] says غُيْرٌ [or غِيرٌ?]; (TA;) and of ↓ غَيْرَانُ, غَيَارَى and غُيَارَى; (S, Msb, K;) and of غَيْرَى, also, غَيَارَى (S, Msb, K) and غُيَارَى; (Msb;) and of ↓ مِغْيَارٌ, مَغَايِيرُ. (S, K.)
غَيَّارٌ غَيَّارٌ ذ : see the next preceding paragraph.
أَغْيَرُ مِنَ الحُمَّى أَغْيَرُ مِنَ الحُمَّى ذ [More jealous than fever:] because a fever cleaves fast to its patient, like as a very jealous woman cleaves to her husband. (TA.)
أَرْضٌ مَغِيرَةٌ أَرْضٌ مَغِيرَةٌ ذ and ↓ مَغْيُورَةٌ, Land watered: (S, K:) or rained upon: (TA:) the former [like the latter] is with fet-h to the م. (S.)
مُغَيِّرٌ مُغَيِّرٌ ذ One who puts down the furniture of his camel from off him, to relieve and ease him. (TA.)
مِغْيَارٌ مِغْيَارٌ ذ : see غَيُورٌ, in two places.
ارض مَغْيُورَةٌ ارض مَغْيُورَةٌ ذ : see مَغِيرَةٌ.
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٢٬٤٤٥غَارَ
غَارَ ( y ) A ( n. ac. غَيْر 1 , غَار [ 1A ] , غَيْرَة 1t )
a. [ 'Ala ], Was jealous of, about.
b. [ Min ], Envied, was jealous of.
c. I ( n. ac. غَيْر 1 , غِيَاْر 23 ) [ acc. & La ], Brought provisions to; provided, furnished with.
d. Bestowed upon; benefited, profited.
غَيَّرَ
غَيَّرَ II ,
a. Changed, altered; transformed.
b. Changed, exchanged, bartered.
غَاْيَرَ
الصيغ(٢٣)
- بِغَيْرِBaşkasıyla(بِفَعْلِ)×٤١
- غَيْرَBaşkası(فَعْلَ)×٣٩
- غَيْرُBaşkası(فَعْلُ)×٢٠
- غَيْرِBaşkası(فَعْلِ)×١٠
- غَيْرُهُOndan başkası(فَعْلُهُ)×٩
- أَغَيْرَBaşkası mı?(أَفَعْلَ)×٤
- أَفَغَيْرَBaşkası mı?(أَفَفَعْلَ)×٤
- لِغَيْرِBaşkası için(لِفَعْلِ)×٤
- غَيْرَكُمْSizden başkası(فَعْلَكُمْ)×٣
- وَغَيْرَVe başkası(وَفَعْلَ)×٣
الجذور المجاورةالمجاورة: ٢٥٨ (الإجمالي: ٥٥٥)
- أله
الآيات المشتركة: ٨٦ · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
- سفح
الآيات المشتركة: ٤ · Sefih : “Sefh” dağ eteği demektir
- حقق
الآيات المشتركة: ٢٢ · Hokka, devlere yemin dağıtıldığı kaptır
- خنزر
الآيات المشتركة: ٤ · Domuz
- هلل
الآيات المشتركة: ٤ · Boğazlandı
- حرم
الآيات المشتركة: ١١ · Hiram keçe demektir
- بغي
الآيات المشتركة: ١٢ · Buğa boğa demektir
- جيب
الآيات المشتركة: ٣ · Cevb bir şeyi yerleştirmek için açılan kuyu, çukur demetir
- بدل
الآيات المشتركة: ٨ · Bedr dolunay demektir
- جنح
الآيات المشتركة: ٧ · Kanat demektir
- أيي
الآيات المشتركة: ٣١ · Evye kuş yuvası demektir
- ضرر
الآيات المشتركة: ٩ · “Darir” zor, bulanık gören kişi demektir
الآيات التي ورد فيها(١٤٦)
… ذَلِكَ بِأَنَّهُمْ كَانُوا يَكْفُرُونَ بِآيَاتِ اللَّهِ وَيَقْتُلُونَ النَّبِيِّينَ بِغَيْرِ الْحَقِّ ذَلِكَ بِمَا عَصَوْا وَكَانُوا يَعْتَدُونَ
Başkasıyla
زُيِّنَ لِلَّذِينَ كَفَرُوا الْحَيَاةُ الدُّنْيَا وَيَسْخَرُونَ مِنَ الَّذِينَ آمَنُوا وَالَّذِينَ اتَّقَوْا فَوْقَهُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَاللَّهُ يَرْزُقُ مَنْ يَشَاءُ بِغَيْرِ حِسَابٍ
Başkasıyla
إِنَّ الَّذِينَ يَكْفُرُونَ بِآيَاتِ اللَّهِ وَيَقْتُلُونَ النَّبِيِّينَ بِغَيْرِ حَقٍّ وَيَقْتُلُونَ الَّذِينَ يَأْمُرُونَ بِالْقِسْطِ مِنَ النَّاسِ فَبَشِّرْهُمْ بِعَذَابٍ أَلِيمٍ
Başkasıyla
تُولِجُ اللَّيْلَ فِي النَّهَارِ وَتُولِجُ النَّهَارَ فِي اللَّيْلِ وَتُخْرِجُ الْحَيَّ مِنَ الْمَيِّتِ وَتُخْرِجُ الْمَيِّتَ مِنَ الْحَيِّ وَتَرْزُقُ مَنْ تَشَاءُ بِغَيْرِ حِسَابٍ
Başkasıyla
… مِنْ عِنْدِ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ يَرْزُقُ مَنْ يَشَاءُ بِغَيْرِ حِسَابٍ
Başkasıyla
… ذَلِكَ بِأَنَّهُمْ كَانُوا يَكْفُرُونَ بِآيَاتِ اللَّهِ وَيَقْتُلُونَ الْأَنْبِيَاءَ بِغَيْرِ حَقٍّ ذَلِكَ بِمَا عَصَوْا وَكَانُوا يَعْتَدُونَ
Başkasıyla
لَقَدْ سَمِعَ اللَّهُ قَوْلَ الَّذِينَ قَالُوا إِنَّ اللَّهَ فَقِيرٌ وَنَحْنُ أَغْنِيَاءُ سَنَكْتُبُ مَا قَالُوا وَقَتْلَهُمُ الْأَنْبِيَاءَ بِغَيْرِ حَقٍّ وَنَقُولُ ذُوقُوا عَذَابَ الْحَرِيقِ
Başkasıyla
فَبِمَا نَقْضِهِمْ مِيثَاقَهُمْ وَكُفْرِهِمْ بِآيَاتِ اللَّهِ وَقَتْلِهِمُ الْأَنْبِيَاءَ بِغَيْرِ حَقٍّ وَقَوْلِهِمْ قُلُوبُنَا غُلْفٌ بَلْ طَبَعَ اللَّهُ عَلَيْهَا …
Başkasıyla
… كَتَبْنَا عَلَى بَنِي إِسْرَائِيلَ أَنَّهُ مَنْ قَتَلَ نَفْسًا بِغَيْرِ نَفْسٍ أَوْ فَسَادٍ فِي الْأَرْضِ فَكَأَنَّمَا قَتَلَ النَّاسَ …
Başkasıyla
وَجَعَلُوا لِلَّهِ شُرَكَاءَ الْجِنَّ وَخَلَقَهُمْ وَخَرَقُوا لَهُ بَنِينَ وَبَنَاتٍ بِغَيْرِ عِلْمٍ سُبْحَانَهُ وَتَعَالَى عَمَّا يَصِفُونَ
Başkasıyla
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | غير |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | İlletli (ecvef-i yâî) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | سوى, بدل, دون |
| Zıt Kök | عين |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeyin özünü veya niteliğini başkalaştırma, mevcudun dışına çıkma ve başka bir varlığa yönelerek erzak ve fayda sağlama |
| Çekirdek Özet 2 | Varlığın zât, sıfat ve durum bakımından başkası olma vasfı, istisna, olumsuzlama ve ahlaki/ontolojik başkalaşım |
| Çekirdek Özet 3 | Şirk ve yabancılaşmanın ontolojik reddi, özdeşlik ile başkalık ayrımı, toplumsal ve ahlaki değişimin insan iradesine bağlanması |
| Kritik Hata Riski | Kökün yalnızca basit bir «hariç» veya «başka» edatı sayılarak, ontolojik başkalık, mülkiyet ve iradi başkalaşım boyutlarının gözden kaçırılması |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| غي | Gizlenme, derine inme, gözden kaybolma, duyuların ötesine geçme ve sınırın ötesine taşma; nitekim غيب duyudan gizlenmeyi, غيث buluttan inip toprağa nüfuz eden bereketi, غيض suyun yerin dibine çekilmesini, غيظ ise içte birikip saklanan öfkeyi ifade eder | ر | Titreşim, tekrar ve sınır aşma hareketi eklenerek, gizil veya mevcut durumun bir başka duruma dönüşmesi, bir şeyin kendi sınırından çıkıp başka bir şeye başkalaşması veya dışarıdan erzak getirip durumu ıslah etme manası belirginleşmiştir |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| غ | Göz imgesinin yoğunlaşması, derinleşmesi ve perdelenmesi; Arap alfabesindeki ع harfinin noktalı ikizi olup imge türetmedir | Görüş alanının ötesine geçişi, bir şeyin örtülüp görünmezleşmesini veya kendi sınırının dışına kaymasını imler |
| ي | El ve kol; iş, yapma, uzanma | Dışa doğru yönelme, bir nesneye veya duruma etkin müdahalede bulunma, eylem sergileme hareketini gösterir |
| ر | İnsan başı; baş, ilk, üst, yön | Belirgin bir yöne yönelme, bir durumun üstüne çıkma veya hareketi başlatma gayretini temsil eder |
| غير | Örtülen veya sınırı aşan durumun el yardımıyla yeni bir yöne çevrilmesi | Mevcut halin veya nesnenin kendi sınırını aşarak başka bir yöne, duruma veya kimliğe evrilmesi; mevcudun ötesine uzanarak başkalaştırma hareketidir |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir kimsenin ailesine dışarıdan yiyecek ve erzak (mîre) taşıması; ayrıca bir nesnenin biçiminin veya niteliğinin bozularak başka bir hale evrilmesi |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erzak getirme, fayda sağlama ve başkalaşma bağlamında Lebîd b. Rebîa ve Huveylid b. Mürra gibi şairlerin şiirlerinde ailesine rızık taşıma ve durumun değişmesi manasında şahittir |
| Erken Arapça kullanım | Bir şeyin diyetine ve bedeline bedel / ikame anlamında «el-ğîr» (الغِير) denilmesi; ayrıca kişinin mahremini koruma gayreti ve menfaati için duyduğu kıskançlık haline «el-ğayret» (الغَيْرة) denmesi |
المصدر Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab ve Kitābü’l-ʿAyn.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Sami dilleri ailesinde غير kökü, hem «başkalaşma, farklılaşma» (alterity) hem de «bir yerden başka bir yere mal/erzak aktarma, yer değiştirme» semantik ekseninde yer alır. İbranicede kökün doğrudan yansımaları yer değiştirme ve yabancılaşma bağlamında görülürken, Aramice ve Süryanicede «başkası», «öteki» ve «değişme» anlamlarını taşıyan formlar belirgindir (Aramice ve Süryanice soydaş yapılarda başkalık ve yabancılık fikri ön plandadır). Arapçada kök çift yönlü bir gelişim göstererek hem ontolojik ve sentaktik bir edat/isim olan «gayr» (başka, hariç, değil) formunu üretmiş, hem de tef'îl babında iradi bir müdahaleyi niteleyen «tağyîr» (başkalaştırma, bozma veya dönüştürme) kavramına kaynaklık etmiştir. İbn Fâris'in tespit ettiği iki ana eksen olan «ıslah/menfaat» (erzak taşıma, koruma gayreti) ile «başkalaşma/ayrışma» (ötekilik) ilk dönem Sami göçebe kültürünün dışarıdan ikame etme ve kendi sınırını yabancıya karşı koruma pratiğiyle örtüşmektedir.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Maqāyīs al-Lugha, Brown-Driver-Briggs, Payne Smith.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | غير kökünden türeyen isim ve fiiller | Erzak getirme (mîre), koruma refleksi (gayret) ve başkalaşma (ihtilâf) anlamlarının tek bir kökte birleşmesi | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice ve Süryanicedeki başkalık ve yabancılık bildiren biçimler | Bir durumun dışına çıkma, başkası olma ve yabancılaşma semantiğinin Sami ortak zemininde bulunması | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik göç ve takas semantiği | Kabilenin kendi sınırları dışından ikame ürün temin etmesi ve bu eylemin ötekilik fikrini doğurması | Muhtemel |
المصدر David Cohen, Dictionnaire des racines sémitiques; Lisān al-ʿArab.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| غير | Anlamlı | Başkalık, başkalaşma, fayda taşıma | Bir şeyin özdeşi olmama, durumun değişmesi ve rızık sağlama | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| غري | Anlamlı | Yapışma, tutkalla tutturma, kışkırtma | Bir şeyi diğerine yapıştırma ve iki tarafı birbirine düşürme (iğrâ) | Kur'an'da türevleri geçer, hedef kökle sınır/bağ zıtlığı taşır |
| يغر | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir |
| يرغ | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir |
| رغي | Anlamlı | Köpürme, ses çıkarma | Devenin bağırması ve sütün üstünde köpük birikmesi | Kur'an'da geçmez; fiziksel ses ve kabarma bildirir |
| ريغ | Anlamlı | Tozuma, dönme, yalpalanma | Tozun savrulması veya bir yöne meyletme | Kur'an'da geçmez; istikrarsız hareket bildirir |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| غير | Merkez | Başkalık ve başkalaşma | Hem zâtın başkası olmasını hem de niteliğin veya durumun dönüşmesini ifade eder | Bir şeyin kendi özdeşliğinin dışına çıkması |
| سوى | Komşu | Eşitlik ve dışlama | Denkliği, vasatı veya hariç tutmayı merkeze alır | Bir şeyin hizasında veya denginde başkası olma yönü öne çıkar |
| بدل | Komşu | İkame ve değiştirme | Bir şeyin tamamen kaldırılarak yerine başka bir varlığın konulması | Zâtın bizzat yer değiştirmesi esastır |
| دون | Komşu | Astlık, yakınlık ve yetersizlik | Bir şeyin seviyesinden aşağıda veya sınırın berisinde kalma | Hiyerarşik veya mesafesel olarak berisinde bulunma |
| عين | Zıt | Özdeşlik ve aynılık | Bir şeyin bizzat kendisi olması, başkası olmama durumu | Başkalığın karşıtı olarak zâtın ve hakikatin ta kendisi |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | غير | Başka, gayrı, başkalaşma | Hem istisna ve nefiy edatı hem de durumun başkalaşmasını ifade eden kök | Kesin |
| Latince | alter, alius, mutare | Başka, diğeri, dönüştürmek | «Alter» ve «alius» başkalık yönünü karşılarken, «mutare» tağyîr (değişim) boyutunu karşılar | Güçlü |
| İngilizce | other, alter, change, except | Başka, başkalaştırmak, hariç | «Other» zâtî başkalığı, «alter/change» niteliksel başkalaşmayı, «except» istisnayı karşılar | Güçlü |
| Almanca | anders, verändern, sonst | Başka, değiştirmek, aksi halde | «Anders» ve «verändern» niteliksel ve zâtî ayrımı, «außer» istisna yönünü verir | Güçlü |
| Fransızca | autre, altérer, changer | Başka, tahrif etmek, değiştirmek | «Autre» başkalığı, «altérer» hem başkalaştırmayı hem de bozmayı eksiksiz karşılar | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary; Grimm Wörterbuch; Larousse.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| غَيْر / بِغَيْرِ | Sırf nefiy ve olumsuzlama | Sıfatın veya durumun yokluğunu bildirme bağlamında; Fâtiha 1:7, Bakara 2:61, Lokman 31:6 |
| غَيْر / إِلاَّ | İstisna ve başkalık (zâtî başkalık) | Tevhid vurgusu ve Allah'tan başka ilah bulunmadığı bağlamında; A'râf 7:65, Hûd 11:61, Kasas 28:38 |
| غَيْرَهَا | Suret ve niteliğin başkalaşması | Maddenin veya yapının dönüştürülmesi bağlamında; Nisâ 4:56 |
| يُغَيِّرُوا | Toplumsal/iradi değişme ve bozma | Nimetin veya toplumun ahlaki halinin değişmesi bağlamında; Enfâl 8:53, Ra'd 13:11 |
| فَالْمُغِيرَاتِ | Sabah baskını yapma, hücum etme | Atların düşman üzerine ansızın akın edip durumu değiştirmesi bağlamında; Âdiyât 100:3 |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Sıfat-zât ilişkisi ve tevhîd | İlahi sıfatların zâtın «ne aynısı ne de gayrısı» (لا هو هو ولا هو غيره) oluşu formülasyonu | Ontolojik başkalık ve özdeşlik ayrımı |
| Fıkıh | İstisna, akit şartları ve diyet | Akitlerde «gayr» lafzının istisna ve şart belirleme gücü; cinayette diyetin (el-ğîr) bedel olması | Hukuki istisna, mükellefiyet ve bedeliyet |
| Tefsir | Sünnetullah ve toplumsal değişim | Toplumların kendi iç dünyalarını değiştirmedikçe ilahi nimetin değişmeyeceği kaidesi | Ahlaki irade ile ilahi tecelli arasındaki illiyet |
| Hadis | İlahi ve insani gayret ahlakı | Allah'ın ve müminin haramlara karşı duyduğu koruma hassasiyeti ve izzet (gayret) | Mahremiyeti ve hakkı koruma refleksi |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhid ve kulluk | Mutlak başkalık | Şirki nefyetme | Yaratıcı ile yaratılan arasındaki ontolojik farkı tesis ederek ilahlık iddiasını hükümsüz kılar | Kesin |
| İlmi | Mantık ve bilgi teorisi | Başkalık (alterity) | Tanım ve tasnif | Bir şeyin özdeşi ile başkası arasındaki sınırları belirleyerek kavram kargaşasını önler | Güçlü |
| Siyasi | Hukuk düzeni ve meşruiyet | Gayri meşruluk | Sınır denetimi | «Bi-ğayri hakkın» formülüyle zulmü ve keyfi otoriteyi hukuk dışı ilan eder | Güçlü |
| İktisadi | İktisadi dönüşüm ve rızık | Mübadele ve mîre | Dış kaynak akışı | Sisteme dışarıdan girdi sağlama, erzak ikamesi ve üretimi dönüştürme işlevi görür | Muhtemel |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Tümleyen küme ve fonksiyonel türev | Evrensel kümede bir alt kümenin dışındakileri gösteren tümleyen () işlemi ve bir değişkenin zamana bağlı türevi () | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Toplumsal yabancılaşma ve yapısal dönüşüm | Bir toplumun kendi temel değerlerinden uzaklaşarak başka bir kimliğe evrilmesi ve iradi reform süreci | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün yalnızca Türkçedeki «gayri-» ön eki gibi basit bir olumsuzlama edatına veya sıradan bir «hariç» anlamına indirgenmesi |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kökün aynı zamanda ontolojik başkalık, mülkiyet ve rızık transferi, mahremiyetin korunması (gayret) ve insanın kendi iç dünyasını dönüştürme iradesi (tağyîr) alanlarını kuşatması |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Enfâl 8:53 ve Ra'd 13:11'deki sünnetullahın edilgen bir determinizm gibi anlaşılması; oysa ayetlerin toplumsal yükseliş ve çöküşü doğrudan insanın kendi nefsini dönüştürme iradesine bağladığının gözden kaçırılması |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Varlığın zâtî ve sıfâtî sınırlarını belirleyen temel bir kavramdır; hem uluhiyette şirki dışlayan sınır taşını koyar hem de insanın ahlaki eylemleriyle toplumsal yazgısını nasıl dönüştürdüğünü açıklar |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Tevhid ve istisna bildiren ayetlerde (A'râf 7:65, Kasas 28:38), hak-batıl ayrımını koyan «bi-ğayri'l-hakk» bağlamlarında (Bakara 2:61) ve sünnetullah gereği toplumsal değişimi anlatan ayetlerde (Ra'd 13:11, Enfâl 8:53) belirleyicidir |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Değişimin dışsal etkenlerden ve kaderci bir zorunluluktan kaynaklandığı vehmini yıkar; insanın içsel durumundaki başkalaşım (nefisteki tağyîr) gerçekleşmeden dış şartların kendiliğinden değişmeyeceğini gösterir |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamBir nesnenin veya canlının kendi sınırları dışından rızık ve erzak taşıması, niteliğinin başkalaşarak eski halinden çıkması ve mahremini koruma gayreti.
- Soyut anlamBir varlığın diğerine özdeş olmaması, zât ve sıfat planında ötekilik, olumsuzlama ve iradi eylemle mevcut durumun başka bir duruma evrilmesi.
- Sistematik karşılıkMantıksal ve ontolojik düzeyde özdeşlik karşıtı başkalık (), küme teorisinde tümleyen işlemi, sosyolojik düzeyde ise içsel durumun dışsal nimeti belirlediği dönüşüm fonksiyonu.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormüldeki mevcut durumu veya kümeyi, ise bu durumun başkası olan tümleyen alanı (gayr) temsil eder; bir unsurun bir duruma ait olması onun başkası olmadığını zorunlu kılar. bireyin veya toplumun iç dünyasındaki (nefsindeki) iradi başkalaşımı, ise buna bağlı olarak toplumsal ve dışsal durumun (sünnetullahın) başkalaşmasını sembolize eder. Model, hem mantıksal başkalık ilkesini hem de Kur'an'ın vazettiği nedensel toplumsal değişim dinamiğini bir arada ifade eder.