خلف

اختصارات لوحة المفاتيح

البحث
/
ملاحظة جديدة
n
الآية السابقة / التالية
[ ]
وضع القراءة
f
وضع الشبكة
g
كون القرآن
e
إغلاق / رجوع
Esc
تخطَّ الشبكة

شبكة الجذر

شبكة الجذر: خ-ل-فالصيغ: ٦٤ · الجذور المجاورة: ١٨٦ · الآيات: ١١٦ · السور: ٤٠؛ المحتوى نفسه مسرود في بطاقات «الصيغ» و«الجذور المجاورة» و«الآيات».لونقضيخَلَائِفَجعلخلفبينيديقوميَخْتَلِفُونَوعدبعدحكمخَلْفِهِمْ

الجذرالصيغ ٦٤الآيات ١١٦السور ٤٠المجاورة ١٨٦

▶ افتح الشبكة (ثلاثية الأبعاد)

خلف

خ - ل - ف

جذر
  • الورود: ١٢٧
  • الآيات: ١١٦
  • الصيغ: ٦٤
  • المعاجم: ١٣

Half : Ense demektir.المزيد ›

ملاحظاتي

المعاجم(١٣)

★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية

Half : Ense demektir.

كتاب العين

الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٤٬٣٦٦
باب الخاء واللام والفاءُ معهما ل خ ف، خ ل ف يستعملان فقط لخف: اللِّخاف واحدتها لَخْفَةٌ، وهي حجارةٌ بيض دقاقٌ، قال زيد بن ثابتٍ: كنت أجمع القرآن من اللخاف وصدور الرجال. خلف: الخَلْفُ: حد الفأس - تقول: فأس ذات خَلْفَيْنِ، وذات خَلْفٍ، وجمعه خُلُوف. وكذلك المنقار الذي يقطع به الحَجَر. والخِلْفُ: أصغر ضلعٍ يلي البطن، وجمعه خُلُوف، وهو القصيري، قال طرفة: وطي محالٍ كالحني خُلُوفُه وأجرنةٌ لزت بدأي
اقرأ المدخل كاملًا

الصحاح

الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٤٬٤٣٢
خَلْفٌ: خقيضُ قُدَّامْ. والخَلْفُ: القرنُ بعد القرن. يقال هؤلاء خَلْفُ سَوءِ الناس لاحقين بناسٍ أكثر منهم قال لبيد: ذهب الذين يُعاشُ في أَكْنافِهِـمْوَبقيتْ في خَلْفٍ كجلد الإَجْرَبِ والخَلْفُ: الرديءُ من القول، يقال: سكت أَلْفاً ونطق خَلْفاً أي سكت عن ألف كلمة ثم تكلَّم بخطأ. والخَلْفُ أيضاً: الاستقاءُ. والخَلْفُ: أقصر أضلاع الجَنْب، والجمع خُلوفٌ وفأْسٌ ذات خَلْفَيْنِ، أي لها رأسان.
اقرأ المدخل كاملًا

تهذيب اللغة

الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٢١٬٧٠٩
خ ل ف خفل ، خلف ، فلخ ، لخف ، لفخ : مُسْتعْمَلة : وقد أَهملَ اللَّيثُ : لفخ ، وهو مستعمَلٌ . لفخ : رَوَى أبوعُبَيدٍ _ عن أبي زيد _ : لَفَخَهُ عَلَى رأْسِه ، يَلْفَخُهُ لَفْخاً _ إذا ضربه بالعَصَا . وكذلك : قَفَخَهُ . فلخ : قال شمِرٌ : يقال : فلَخْتُهُ وَقَفَخْتُهُ وسَلَعْتُهُ _ إذا أَوْضَحْتُهُ . والفَيْلَخُ : أحدُ رَحَيَي الماء ، واليدُ السُّفْلَى منهما . ومنه قول الشاعر : وَدُرْنَا كما دارَتْ
اقرأ المدخل كاملًا

مقاييس اللغة

ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ١٣٬٧٤٥
(باب الخاء واللام وما يثلثهما) (خلم) الخاء واللام والميم أصلٌ واحد يدل على الإلْفِ والمُلازَمة. فالخِلْم: كِناس الظّبى، ثمَّ اشتقَّ منه الخِلْم، وهو الخِدْن. والأصل واحد. (خلو) الخاء واللام والحرف المعتل أصلٌ واحد يدلُّ على تعرِّي الشَّيء من الشيء. يقال هو خِلْوٌ من كذا، إذا كان عِرْواً منه. وخَلَتِ الدار وغيرُها تخلُو. والخَلِيّ: الخالي من الغَمّ. وامرأةٌ خَلِيَّة: كنايةٌ عن الطَّلاق،
اقرأ المدخل كاملًا

المفردات في غريب القرآن

الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٧٬٧٣٠
- خلف: ضد القدام، قال تعالى: ﴿يعلم ما بين أيديهم وما خلفهم﴾ [البقرة/255]، وقال تعالى: ﴿له معقبات من بين يديه ومن خلفه﴾ [الرعد/11]، وقال تعالى: ﴿فاليوم ننجيك ببدنك لتكون لمن خلفك آية﴾ [يونس/92]، وخلف ضد تقدم وسلف، والمتأخر لقصور منزلته يقال له: خلف، ولهذا قيل: الخلف الرديء، والمتأخر لا لقصور منزلته يقال له: خلف، قال تعالى: ﴿فخلف من بعدهم خلف﴾ [الأعراف/169]، وقيل: سكت ألفا ونطق خلفا (هذا مثل يضرب
اقرأ المدخل كاملًا

أساس البلاغة

الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ١٬٨٤١
خ ل ف خلفه‏:‏ جاء بعده خلافة وخلفه على أهله فأحسن الخلافة‏.‏ ومات عنها زوجها فخلف عليها فلـان إذا تزوجهـا بعـده‏.‏ وخلفـه بخيـر أو شـرّ‏:‏ ذكـره بـه من غير حضرته‏.‏ وخلفه‏:‏ أخذه من خلفه‏.‏ وخلـف لـه بالسيـف‏:‏ جـاءه مـن خلفـه فضـرب عنقـه بـه‏.‏ وهـو خلـف صـدق من أبيه وخلف سوء‏.‏ وأخلـف اللـه عليك‏:‏ عوضك مما ذهب منك خلفاً‏.‏ وخلف الله عليك‏:‏ كان خليفة من كافلك‏.‏ وفلان مخلف متلف ومخلاف
اقرأ المدخل كاملًا

لسان العرب

ابن منظور · القرن ١٣بلا ترجمةالحروف: ٣٩٬٢٠٧
الليث: الخَلْفُ ضدّ قُدّام. قال ابن سيده: خَلْفٌ نَقِيضُ قُدَّام مؤنثة وهي تكون اسماً وظَرفاً، فإذا كانت اسماً جَرت بوجوه الإعراب، وإذا كانت ظرفاً لم تزل نصباً على حالها. وقوله تعالى: يعلم ما بينَ أَيديهم وما خَلْفَهم؛ قال الزجاج: خلفهم ما قد وقع من أَعمالهم وما بين أَيديهم من أَمرِ القيامة وجميع ما يكون. وقوله تعالى: وإذا قيل لهم اتَّقُوا ما بين أَيديكم وما خَلْفكم؛ ما بين أَيديكم ما أَسْلَفْتُم
اقرأ المدخل كاملًا

القاموس المحيط

الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٢٬١٩٥
* خ ل ف * * خَلْفٌ * ضد قدام والخلف أيضا القرن بعد القرن يقال هؤلاء خلف سوء لناس لاحقين بناس أكثر منهم والخلف أيضا الرديء من القول يقال سكت ألفا ونطق خلفا أي سكت عن ألف كلمة ثم تكلم بخطإ والخلف أيضا الاستقاء والخلف أيضا ساكن اللام ومفتوحها ما جاء من بعد يقال هو خلف سوء من أبيه وخلف صدق من أبيه بالتحريك إذا قام مقامه قال الأخفش هما سواء منهم من يحرك ومنهم من يسكن فيهما جميعا إذا أضاف ومنهم من يقول
اقرأ المدخل كاملًا

تاج العروس

الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٤٦٬٠١٤
خلف، كما في المحكم، والصحاح، والعباب، أو الخلف باللام، كما هو نص الليث: نقيض قدام، مؤنثة، تكون اسما وظرفا. الخلف: القرن بعد القرن، ومنه قولهم: هؤلاء خلف سوء. لناس لاحقين بناس أكثر منهم، قاله الجوهري، وأنشد للبيد رضي الله عنه: ذهب الذين يعاش في أكنافهـم وبقيت في خلف كجلد الأجرب وقال اللحياني: بقينا في خلف سوء: أي بقية سوء، وبذلك فسر قوله تعالى: فخلف من بعدهم خلف
اقرأ المدخل كاملًا

معجم لين

إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٧٠٬٦٢٧
خَلَفَ 1 خَلَفَ خلف , aor. خَلُفَ , inf. n. خَلْفٌ, He came after, followed, succeeded, or remained after, another, or another that had perished or died. (TA.) Hence, in the Kur [vii. 168 and xix. 60], فَخَلَفَ مِنْ بَعْدِهِمْ خَلْفٌ (TA) And there hath succeeded them, or come after them, [a posterity, or] an evil posterity. (Bd in xix. 60.) And خَلَفَهُ He came after him, (S, A in art. دبر, Mgh,
اقرأ المدخل كاملًا

قاموس سالمون

هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٢٬٦٨٨
خَلَفَ خَلَفَ U ( n. ac. خَلْف 1 , خِلْفَة 2t , خِلَاْفَة 23t ), a. Succeeded to, replaced, followed, came after. b. [ 'An ], Remained behind. c. [ La or 'Ala ], Replaced, restored to. d. ( n. ac. خَلَاْفَة 22t , خُلُوْف 27 ), Was stupid, wanting in sense ( young man ). e. ( n. ac. خُلُوْف 27 , خُلُوْفَة 27t ), Was bad ( food ). خَلَّفَ خَلَّفَ II , a. Left behind. b. Made,
اقرأ المدخل كاملًا

كتاب الله

مستخلص من الاستعمال القرآنيبلا ترجمةالحروف: ١١٢٬١٠٥
خلف خَلَفَ - يَخْلُفُ - خَلْف - خَلائِف - خِلْفَة - خِلاف - من خِلاف - خَالِف - خَالِفِيْن - خَالِفَة - خَوالِف - خَليْفَة - خُلَفَاء - خَلْفُه - مَن خَلْفُهُ - مَن خَلْفُهُم - ما خَلْفُه ُ - ما خَلْفُهُم - ما بَيْنَ أَيْدِيْهِم وما خَلْفُهُم - مِن خَلْفِهِ خَلَفَ - يَخْلُفُ + كائن أو شيء أو أمر+ كائناً أو شيئاً أو أمراً: نزل وحلَّ في مكانه
اقرأ المدخل كاملًا

الصيغ(٦٤)

الجذور المجاورةالمجاورة: ١٨٦ (الإجمالي: ٤٣٦)

الترتيب: مدى قوة اجتماع الجذرين في الآية نفسها مقارنةً بالمصادفة (نسبة الأرجحية لدنينغ). يُذكر عدد الآيات المشتركة في كل سطر. الأدوات مخفية افتراضيًا.
  1. بين

    الآيات المشتركة: ٤٥ · Beyn topraktaki yarık demektir

  2. يدي

    الآيات المشتركة: ٢١ · El ve kol demektir

  3. لون

    الآيات المشتركة: ٦ · Her çeşit renk demektir

  4. وعد

    الآيات المشتركة: ١٦ · “Va’id” yağmur bulutu demektir

  5. جعل

    الآيات المشتركة: ٢٢ · Ceal sıcak tencerinin tutulması için kullanılan bez…

  6. صلب

    الآيات المشتركة: ٥ · صلب Omuga kemiği, aynı zamanda katı demektir

  7. بعد

    الآيات المشتركة: ١٨ · Baid uzak demektir

  8. أرض

    الآيات المشتركة: ٢٤ · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir

  9. قوم

    الآيات المشتركة: ٢٨ · Hayvanların ön ayaklarına denir

  10. أله

    الآيات المشتركة: ٥٨ · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

  11. قضي

    الآيات المشتركة: ٧ · “Kadb” kesici alet; “ba” “va”va dönüşmüş “kadeve” ve…

  12. حكم

    الآيات المشتركة: ١٢ · Gem demektir

الآيات التي ورد فيها(١١٦)

  1. … فَاللَّهُ يَحْكُمُ بَيْنَهُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فِيمَا كَانُوا فِيهِ يَخْتَلِفُونَ

    Uyuşmazlar

  2. وَمَا كَانَ النَّاسُ إِلَّا أُمَّةً وَاحِدَةً فَاخْتَلَفُوا وَلَوْلَا كَلِمَةٌ سَبَقَتْ مِنْ رَبِّكَ لَقُضِيَ بَيْنَهُمْ فِيمَا فِيهِ يَخْتَلِفُونَ

    Uyuşmazlar

  3. … رَبَّكَ يَقْضِي بَيْنَهُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فِيمَا كَانُوا فِيهِ يَخْتَلِفُونَ

    Uyuşmazlar

  4. لِيُبَيِّنَ لَهُمُ الَّذِي يَخْتَلِفُونَ فِيهِ وَلِيَعْلَمَ الَّذِينَ كَفَرُوا أَنَّهُمْ كَانُوا كَاذِبِينَ

    Uyuşmazlar

  5. إِنَّمَا جُعِلَ السَّبْتُ عَلَى الَّذِينَ اخْتَلَفُوا فِيهِ وَإِنَّ رَبَّكَ لَيَحْكُمُ بَيْنَهُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فِيمَا كَانُوا فِيهِ يَخْتَلِفُونَ

    Uyuşmazlar

  6. إِنَّ هَذَا الْقُرْآنَ يَقُصُّ عَلَى بَنِي إِسْرَائِيلَ أَكْثَرَ الَّذِي هُمْ فِيهِ يَخْتَلِفُونَ

    Uyuşmazlar

  7. إِنَّ رَبَّكَ هُوَ يَفْصِلُ بَيْنَهُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فِيمَا كَانُوا فِيهِ يَخْتَلِفُونَ

    Uyuşmazlar

  8. … إِنَّ اللَّهَ يَحْكُمُ بَيْنَهُمْ فِي مَا هُمْ فِيهِ يَخْتَلِفُونَ إِنَّ اللَّهَ لَا يَهْدِي مَنْ هُوَ كَاذِبٌ كَفَّارٌ

    Uyuşmazlar

  9. قُلِ اللَّهُمَّ فَاطِرَ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ عَالِمَ الْغَيْبِ وَالشَّهَادَةِ أَنْتَ تَحْكُمُ بَيْنَ عِبَادِكَ فِي مَا كَانُوا فِيهِ يَخْتَلِفُونَ

    Uyuşmazlar

  10. … يَقْضِي بَيْنَهُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فِي مَا كَانُوا فِيهِ يَخْتَلِفُونَ

    Uyuşmazlar

تحليل الجذر

تعريف الجذر والخلاصة

AlanDeğer
Kökخلف
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerعقب, بدل, ورث
Zıt Kökقدم
Çekirdek Özet 1Bir şeyin arkasında yer alma, sonraya kalma, gidenin yerine geçerek boşluğu doldurma ve düz çizgiden saparak zıtlaşma
Çekirdek Özet 2Öncekinin ardından gelip onun konumunu devralma, zaman ve mekan ardışıklığı içinde sorumluluk yüklenme veya haktan ayrılarak ihtilafa düşme
Çekirdek Özet 3Varlık düzeninde devir teslim, yeryüzünde vekâlet ve imtihan nizamı, hakikatin tekliğine karşı beşerî fırkalaşma ve çeşitlilik
Kritik Hata RiskiKökün yalnızca siyasi iktidar veya salt uyuşmazlık manasına hapsedilerek ontolojik ardışıklık, ahlaki emanet ve fıtri çeşitlilik boyutlarının göz ardı edilmesi

التحليل الثنائي

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
خلAraya girme, boşluk, delik açma, ayrışma ve içine süzülme; nitekim خلل aralık ve gedik açmayı, خلو boş kalmayı ve tenhalaşmayı, خلط unsurların birbiri arasına karışmasını, خلع bir şeyi yerinden söküp aralamayı, خلص arınarak diğer unsurlardan ayrılmayı ifade ederفÇekirdeğin taşıdığı aralık, ayrışma ve araya girme hareketi, ağız ve kenar bildiren harfin eklenmesiyle bir şeyin arka kenarına geçme, gidenin bıraktığı boşluğa yerleşme ve ana gövdeden farklı bir hatta yönelme biçiminde somutlaşmıştır

التحليل التصويري للحروف

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
خÇit veya duvar imgesinden türetme; sürtünmeli ve pürüzlü ayrışmaBir sınırın veya korunağın arkasına geçme, ana hattın öte yakasında kalma
لÇoban değneği; yöneltme, sevk etme, bağlamaArkada kalanı veya sonradan geleni belirli bir istikamete sevk etme, süreci yürütme
فAğız; açıklık, kenar, uç sınırKenardan ayrılma, son sınırda durma veya sözle ortaya çıkan tutum
خلفKenar ve sınırın arkasına geçip gidenin yerini devralarak süreci yönlendirmeÖncekinin bıraktığı sınırdan sonra gelip onun boşluğunu doldurma, arkada durma veya ana gövdeden ayrılarak kenara sapma hareketini kurar

الاستعمال التاريخي والمبكر

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir cismin arka veya sırt kısmı, kesici aletin veya baltanın arka yüzü, devenin arka memesi ve kaburganın arkada kalan en kısa kemiği
Cahiliye şiiri kullanımıTarafe b. el-Abd muallakasında devenin kaburga kemiklerinin arkaya doğru bükülüşünü ve dizilişini tasvir ederken kökü kullanmıştır: وطي محالٍ كالحني خُلُوفُه / وأجرنةٌ لزت بدأي منضدِ
Erken Arapça kullanımEn-Nâbiğa ez-Zübyânî erken dönem şiirinde çadırın veya yapının arkada kalan kısımlarını anlatırken kökü mekan ardışıklığı anlamında işlemiştir: حتى إذا عَزَلَ التَّوائمَ مُقْصِراً / ذاتَ العِشاء، وأَخْلَفَ الأَرْكاحا

المصدر Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Dîvânu Tarafe b. el-Abd.

الطبقة الاشتقاقية السامية

Sami dilleri ailesinde خلف kökü temel olarak geçme, arkadan gelme, değişme, yenilenme ve yerine geçme semantik matrisine dayanır. İbranicede yer alan h-l-p (חלף) kökü bir durumdan diğerine geçmek, sıyrılmak, yenilenmek ve filizlenmek anlamlarını taşır. Süryanicede h-l-p (ܚܠܦ) fiili bir şeyin yerini almak, bedel olmak, değişmek ve halef olmak manasında doğrudan kurumsal ve semantik akrabalık gösterir. Akadcada halāpu kökü bir şeyin içine kaymak, örtünmek veya arkasına geçmek nüansıyla mevcuttur. Arapçada kök, bu ortak Sami mirasındaki ardışıklık ve değişim zeminini muhafaza etmiş; hem mekan ve zaman bakımından bir şeyin arkasında yer almayı hem de gidenin makamına oturup onun boşluğunu doldurmayı kuşatan çok katmanlı bir kavram alanına dönüşmüştür.

درجة الثقة Güçlü

المصدر Brown-Driver-Briggs, Payne Smith Syriac Dictionary, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.

التحليل الاشتقاقي

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönMekansal arka ve bedensel uzuvdan gidenin yerine geçmeye uzanan anlam genişlemesiBaltanın arka yüzü, sırt kemiği ve arka memeden türeyerek zaman ve mekan ardışıklığına, oradan da toplumsal ve ahlaki vekâlete intikal etmiştirKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice h-l-p, Süryanice h-l-p kökleri ile ortak morfo-semantik yapıİbranicede yenilenme ve geçiş, Süryanicede ise bedel olma ve yerine geçme anlamları Arapçadaki hilafet ve ihtilaf kavramlarıyla tam bir semantik paralellik gösterirGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıSami dilleri sahası dışında güvenilir fonetik denkliği olan Afro-Asyatik kök tespit edilmemiştirVeri bulunamadı

المصدر Maqāyīs al-Lugha, Brown-Driver-Briggs, Gesenius Hebrew Grammar.

الجذور الشقيقة (التقاليب)

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
خلفAnlamlıArkada olmak, yerine geçmek, uyuşmamakGidenin ardında kalıp makamını doldurma, zaman veya mekanda geride bulunma ve haktan sapmaHedef kök; Kur'an'da 127 kez geçer
خفلAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştirKur'an'da geçmez
لخفAnlamlıİnce ve geniş taş, kılıçla çalmakDağda veya arazide bulunan yassı, beyaz ve ince taş parçasıKur'an'da geçmez; hedef kökle doğrudan anlam bağı yoktur
لفخAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıErken dönem lügatlarında mühmel olarak kaydedilmiştirKur'an'da geçmez
فخلAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıArap dilinde kullanılmayan fonetik dizilişlerdendirKur'an'da geçmez
فلخAnlamlıBaşı yarmak, vurup kırmakSert bir darbe ile kemiği veya kabuğu çatlatıp açma hareketiKur'an'da geçmez; sert bir temas ve ayrılma bildirir

الجذور المجاورة والجذر المضاد

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
خلفMerkezArdışıklık ve yerine geçmeÖncekinin bıraktığı yeri, vazifeyi veya konumu devralıp arkasından yürümeHem vekaleti hem de ana çizgiden saparak zıtlaşmayı kapsar
عقبKomşuBir şeyin hemen peşinden gelmeZaman veya mekanda kesintisiz ardışıklık ve eylemin sonucunu karşılamaİz sürme, topuk basma ve amelin akıbeti vurgusu öne çıkar
بدلKomşuBir şeyin yerine başkasını koymaAslın tamamen kaldırılarak yerine yeni bir varlığın ikame edilmesiÖzde ve nitelikte dönüşüm esastır; ardışıklıktan ziyade ikame vardır
ورثKomşuTerk edilen mala veya konuma sahip olmaÖlen veya çekilen kimseden hak veya malın intikal etmesiSahip olma hakkının yasal veya fıtri olarak geçişi merkezdedir
قدمZıtÖnde bulunma ve öne geçmeZaman, mekan veya rütbe bakımından önde olma ve başlangıcı teşkil etmeArkada kalmanın, sonradan gelmenin ve takip etmenin mutlak zıddıdır

مقابلات المعنى في لغات أخرى

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaخلفArkada olma, yerine geçme, zıtlaşmaBir cismin arkasında kalmayı, gidenin yerini devralmayı ve istikametten sapmayı birlikte karşılarKesin
Latincesuccedere, variareArdından gelme, yerine geçme; başkalaşmasuccedere kelimesi halef olma ve devralma boyutunu karşılarken, zıtlaşma ve hulf boyutunu dışarıda bırakırGüçlü
İngilizcesucceed, differ, replaceYerine geçmek, farklılaşmak, çekişmekTek bir kök bütün anlamları karşılayamaz; idari devamlılık ve ayrışma ayrı kelimelerle ifade edilirGüçlü
Almancanachfolgen, abweichenArdından gelmek, sapmak, ayrışmaknachfolgen intikal ve halefiyeti verir; fikir ve yol ayrılığı abweichen ile karşılanırGüçlü
Fransızcasuccéder, différerHalef olmak, farklılaşmakHukuki ve zamansal halefiyet ile ayrışma iki ayrı kökle karşılanabilmektedirGüçlü

المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Collins-Robert French Dictionary.

الوجوه والنظائر

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
خَلْفَMekansal ve zamansal arka, gelecek veya geçmişİlahi ilmin kuşatıcılığı ve insanın arkasında bıraktığı ya da önünde bekleyen haller; Bakara 2:255, Âl-i İmrân 3:170
خَلِيفَة / خَلَائِفYeryüzünde tasarruf yetkisi, imtihan ve devralınan vekâletİnsanın ve toplumların birbiri ardından gelerek yeryüzünü imar etme sorumluluğu; Bakara 2:30, En'âm 6:165
اِخْتِلَافFikir ayrılığı, inançta fırkalaşma ve çekişmeHakikat tebliğ edildikten sonra heva sebebiyle ortaya çıkan dini ve akli uyuşmazlıklar; Bakara 2:213, Âl-i İmrân 3:19
اِخْتِلَافFıtri ve kozmolojik çeşitlilik, ardışık nizamGece ile gündüzün birbiri ardınca gelmesi, dillerin ve renklerin farklılığı; Bakara 2:164, Rûm 30:22
أَخْلَفَVerilen sözden cayma, vaadi yerine getirmemeAllah'ın vaadinden asla dönmeyeceği, münafıkların ise sözlerinden caydıkları bağlam; Âl-i İmrân 3:9, Tevbe 9:77
خِلَافÇaprazlama veya karşıt yönCezalandırma amacıyla uzuvların sağ el ve sol ayak şeklinde zıt yönlerden kesilmesi; Mâide 5:33, A'râf 7:124
خَوَالِفSavaşa katılmayıp geride kalanlar, acizlerSeferden kaçarak kadınlar ve mazeretlilerle birlikte geride oturmayı tercih edenler; Tevbe 9:87, Tevbe 9:93
خَلْفKötü, yozlaşmış ve selefe layık olmayan nesilSalih ataların ardından gelip namazı zayi eden ve şehvetlerine uyan topluluklar; Meryem 19:59, A'râf 7:169

سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamHilafet, hulfü'l-va'd, ihtilaf fırkalarıAllah hakkında vaadden ve vaidden caymanın caiz olup olmadığı ve ümmetin fırkalara ayrılmasının teolojik kökenleriKök, ilahi adalet ve vaadin kesinliği ile beşerî itikadi sapmalar ekseninde daralmıştır
FıkıhHilafet-i şer'iyye, had cezalarında kat'un min hılafin, şart muhalefetiDevlet başkanlığı akdi, yol kesme cezasında çapraz kesim usulü ve sözleşmelerde vaadin ifasıHukuki yetki devri, cezai yöntem ve akde bağlılık alanında terimleşmiştir
TefsirHilafet ayetlerinin semantiği, selef-halef ilişkisiBakara 2:30 ayetindeki halife kavramının Hz. Adem özelinde mi yoksa insan nevinde mi geçerli olduğu tartışmasıAhlaki ve ontolojik sorumluluğun nesiller arası intikali üzerinde yoğunlaşır
HadisHilafetin süresi, fıtrat ihtilafları, nifak alametleriPeygamberlik çizgisini takip eden yönetim dönemi ve münafığın vaadinde durmaması (ahlefe) rivayetleriYönetim ahlakı, bireysel dürüstlük ve ümmet içi siyasi savrulmalar bağlamında kullanılır

تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniYaratılış ve ahlaki mükellefiyetEmanet ve vekâletYeryüzünün ıslahı ve ilahi nizamın temsiliİnsan, kendinden önceki durumun yerine geçerek sorumluluk alan ahlaki bir faildirKesin
İlmiKozmoloji ve ontolojik çeşitlilikYasaların ardışıklığı ve epistemik çeşitlilikEvrendeki nizamın sürekliliği ve fıtri işaretlerin kavranmasıGece-gündüz ardışıklığı ve dillerin farklılığı bilginin ve tefekkürün imkanını kurarKesin
SiyasiYönetim ve meşru otoriteDevlet başkanlığı ve kurumsal süreklilikYetkinin devri, kamu düzeninin sağlanması ve keyfiliğin önlenmesiİktidar kişiye ait mülk değil, öncekilerden devralınan ve hesabı verilecek bir emanettirGüçlü
İktisadiMülkiyetin intikali ve taahhüt ahlakıMiras ve sözleşme sadakatiİktisadi değerlerin nesiller arası devri ve borç ifasıMülk devredilebilir bir emanettir; vaadden caymama piyasa güveninin temelidirGüçlü

التماثل في العلوم العددية والإنسانية

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerAyrık zaman sistemlerinde ardışıklık ve faz farkıFizikte dalgaların birbiri ardından gelmesi, matematikte ardışık fonksiyonlar ve aralarındaki açısal faz farkı, kökün hem peş peşe gelme hem de açısal olarak sapma hareketini birebir modellerGüçlü
Beşeri bilimlerKurumsal devir teslim ve sosyolojik çatışma teorisiToplumsal yapıda iktidar elitlerinin ve nesillerin rotasyonu ile normatif konsensüsten saparak alt gruplara ayrışma dinamiği, hilafet ve ihtilaf diyalektiğini yansıtırGüçlü

التضييق الخاطئ وخطر الخطأ

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökün sadece tarihsel bir yönetim modeli olan siyasi hilafete veya mezhepsel kavgalara indirgenmesi
Kur'an içi daha geniş anlamGece ve gündüzün ardışıklığından türlerin ve dillerin zenginliğine, insanın kozmik vekâletinden nesiller arası ahlaki devir teslime uzanan evrensel nizam
Yanlış anlamanın doğuracağı hataİnsanın yeryüzündeki varoluş gayesi salt siyasi egemenlik zannedilir, kozmolojik ayetler ve fıtri farklılıklar dışlanır, ihtilaf ise meşru çeşitlilik yerine sadece yıkıcı fitne olarak algılanır

خلاصة موجَّهة لفهم القرآن

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın insan tasavvurunu (halife), varlık düzeninin sürekliliğini (gece ile gündüzün ihtilafı) ve vahiy karşısındaki beşerî sapmaları (dinde ihtilaf) birbirine bağlayan anahtar bir omurgadır.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?İnsanın yaratılışını konu edinen ilk kıssalarda, kozmik delillerin sergilendiği kevni ayetlerde ve ehl-i kitabın parçalanışını anlatan teşriî ve itikadi hitaplarda belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Yeryüzünde egemen olmayı sınırsız bir tahakküm sanma yanılgısını ve bütün farklılıkları yok edilmesi gereken birer tehdit olarak görme hatasını tashih eder.

التركيب النهائي والنموذج الرياضي

  • Somut anlamBir cismin arka tarafında durma, birinin arkasından gelip onun yerine geçme, izlenen ana yoldan veya çizgiden açısal olarak sapma.
  • Soyut anlamZamansal ve mekansal ardışıklık, gidenin sorumluluğunu devralan ahlaki vekâlet, tek hakikat zemininden heva sebebiyle ayrışan doktrinel ihtilaf ve fıtri çeşitlilik.
  • Sistematik karşılıkVarlıkta dönüşümlü süreklilik ilkesi, toplumda nesiller ve kurumlar arası intikal mekanizması, ahlakta ise verilen ahde sadakat bağı.
  • LaTeX modeliSt+1=Φ(St)+Δθ
  • LaTeX açıklaması

Modelde St t anındaki mevcut durumu, konumu veya selefi temsil eder. Φ operatörü zaman ve mekan içindeki ardışıklığı ve selefin makamına geçişi (hilafet işlevini) gösterir; bu sayede St+1 halef olarak ortaya çıkar. Δθ terimi ise ana istikametten açısal sapmayı, yani yönelimsel zıtlaşmayı, fıtri çeşitliliği veya doktrinel ihtilafı sembolize eder. Sapma parametresi sıfır olduğunda tam bir emanet devri ve sadakat, sıfırdan farklı olduğunda ise ihtilaf, hulf veya fırkalaşma gerçekleşir.

النسخة النصية (لأدوات الذكاء الاصطناعي)فهرس الجذور حسب الحروف: خ