خلف
خ - ل - ف
جذر- الورود: ١٢٧
- الآيات: ١١٦
- الصيغ: ٦٤
- المعاجم: ١٣
Half : Ense demektir.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(١٣)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Half : Ense demektir.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٤٬٣٦٦باب الخاء واللام والفاءُ معهما
ل خ ف، خ ل ف يستعملان فقط لخف: اللِّخاف واحدتها لَخْفَةٌ، وهي حجارةٌ بيض دقاقٌ، قال زيد بن ثابتٍ: كنت أجمع القرآن من اللخاف وصدور الرجال.
خلف: الخَلْفُ: حد الفأس - تقول: فأس ذات خَلْفَيْنِ، وذات خَلْفٍ، وجمعه خُلُوف. وكذلك المنقار الذي يقطع به الحَجَر.
والخِلْفُ: أصغر ضلعٍ يلي البطن، وجمعه خُلُوف، وهو القصيري، قال طرفة:
وطي محالٍ كالحني خُلُوفُه وأجرنةٌ لزت بدأي
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٤٬٤٣٢خَلْفٌ: خقيضُ قُدَّامْ. والخَلْفُ: القرنُ بعد القرن. يقال هؤلاء خَلْفُ سَوءِ الناس لاحقين بناسٍ أكثر منهم قال لبيد:
ذهب الذين يُعاشُ في أَكْنافِهِـمْوَبقيتْ في خَلْفٍ كجلد الإَجْرَبِ
والخَلْفُ: الرديءُ من القول، يقال: سكت أَلْفاً ونطق خَلْفاً أي سكت عن ألف كلمة ثم تكلَّم بخطأ. والخَلْفُ أيضاً: الاستقاءُ. والخَلْفُ: أقصر أضلاع الجَنْب، والجمع خُلوفٌ وفأْسٌ ذات خَلْفَيْنِ، أي لها رأسان.
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٢١٬٧٠٩خ ل ف
خفل ، خلف ، فلخ ، لخف ، لفخ : مُسْتعْمَلة :
وقد أَهملَ اللَّيثُ : لفخ ، وهو مستعمَلٌ .
لفخ : رَوَى أبوعُبَيدٍ _ عن أبي زيد _ : لَفَخَهُ
عَلَى رأْسِه ، يَلْفَخُهُ لَفْخاً _ إذا ضربه
بالعَصَا . وكذلك : قَفَخَهُ .
فلخ : قال شمِرٌ : يقال : فلَخْتُهُ وَقَفَخْتُهُ وسَلَعْتُهُ _
إذا أَوْضَحْتُهُ .
والفَيْلَخُ : أحدُ رَحَيَي الماء ، واليدُ السُّفْلَى
منهما .
ومنه قول الشاعر :
وَدُرْنَا كما دارَتْ
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ١٣٬٧٤٥(باب الخاء واللام وما يثلثهما)
(خلم) الخاء واللام والميم أصلٌ واحد يدل على الإلْفِ والمُلازَمة. فالخِلْم: كِناس الظّبى، ثمَّ اشتقَّ منه الخِلْم، وهو الخِدْن. والأصل واحد.
(خلو) الخاء واللام والحرف المعتل أصلٌ واحد يدلُّ على تعرِّي الشَّيء من الشيء. يقال هو خِلْوٌ من كذا، إذا كان عِرْواً منه. وخَلَتِ الدار وغيرُها تخلُو. والخَلِيّ: الخالي من الغَمّ. وامرأةٌ خَلِيَّة: كنايةٌ عن الطَّلاق،
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٧٬٧٣٠- خلف: ضد القدام، قال تعالى: ﴿يعلم ما بين أيديهم وما خلفهم﴾ [البقرة/255]، وقال تعالى: ﴿له معقبات من بين يديه ومن خلفه﴾ [الرعد/11]، وقال تعالى: ﴿فاليوم ننجيك ببدنك لتكون لمن خلفك آية﴾ [يونس/92]، وخلف ضد تقدم وسلف، والمتأخر لقصور منزلته يقال له: خلف، ولهذا قيل: الخلف الرديء، والمتأخر لا لقصور منزلته يقال له: خلف، قال تعالى: ﴿فخلف من بعدهم خلف﴾ [الأعراف/169]، وقيل: سكت ألفا ونطق خلفا (هذا مثل يضرب
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ١٬٨٤١خ ل ف
خلفه: جاء بعده خلافة وخلفه على أهله فأحسن الخلافة.
ومات عنها زوجها فخلف عليها فلـان إذا تزوجهـا بعـده.
وخلفـه بخيـر أو شـرّ: ذكـره بـه من غير حضرته.
وخلفه: أخذه من خلفه.
وخلـف لـه بالسيـف: جـاءه مـن خلفـه فضـرب عنقـه بـه.
وهـو خلـف صـدق من أبيه وخلف سوء.
وأخلـف اللـه عليك: عوضك مما ذهب منك خلفاً.
وخلف الله عليك: كان خليفة من كافلك.
وفلان مخلف متلف ومخلاف
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣بلا ترجمةالحروف: ٣٩٬٢٠٧الليث: الخَلْفُ ضدّ قُدّام. قال ابن سيده: خَلْفٌ نَقِيضُ قُدَّام مؤنثة وهي تكون اسماً وظَرفاً، فإذا كانت اسماً جَرت بوجوه الإعراب، وإذا كانت ظرفاً لم تزل نصباً على حالها. وقوله تعالى: يعلم ما بينَ أَيديهم وما خَلْفَهم؛ قال الزجاج: خلفهم ما قد وقع من أَعمالهم وما بين أَيديهم من أَمرِ القيامة وجميع ما يكون. وقوله تعالى: وإذا قيل لهم اتَّقُوا ما بين أَيديكم وما خَلْفكم؛ ما بين أَيديكم ما أَسْلَفْتُم
الليث: الخَلْفُ ضدّ قُدّام. قال ابن سيده: خَلْفٌ نَقِيضُ قُدَّام مؤنثة وهي تكون اسماً وظَرفاً، فإذا كانت اسماً جَرت بوجوه الإعراب، وإذا كانت ظرفاً لم تزل نصباً على حالها. وقوله تعالى: يعلم ما بينَ أَيديهم وما خَلْفَهم؛ قال الزجاج: خلفهم ما قد وقع من أَعمالهم وما بين أَيديهم من أَمرِ القيامة وجميع ما يكون. وقوله تعالى: وإذا قيل لهم اتَّقُوا ما بين أَيديكم وما خَلْفكم؛ ما بين أَيديكم ما أَسْلَفْتُم من ذُنوبكم، وما خلفكم ما تستعملونه فيما تستقبلون، وقيل: ما بين أَيديكم ما نزل بالأُمم قبلكم من العذاب، وما خَلْفكم عذابُ الآخرة. وخَلَفَه يَخْلُفه: صار خَلْفَه. واخْتَلَفَه: أَخذَه من خَلْفِه. واخْتَلَفَه وخَلَّفَه وأَخْلَفه: جعله خَلْفَه؛ قال النابغة: حتى إذا عَزَلَ التَّوائمَ مُقْصِراً، ذاتَ العِشاء، وأَخْلَفَ الأَرْكاحا وجَلَسْتُ خَلْفَ فلان أَي بعدَه. والخَلْفُ: الظَهْر. وفي حديث عبد اللّه بن عتبة قال: جئتُ في الهاجرة فوجدْتُ عمرَ بن الخطاب، رضي اللّه عنه، يصلي فقمت عن يساره فأَخْلَفَني، فجعلني عن يمينه فجاء يَرْفَأُ، فتأَخَّرْتُ فصيلتُ خَلْفُه؛ قال أَبو منصور: قوله فأَخلفني أَي رَدَّني إلى خَلْفِه فجعلني عن يمينه بعد ذلك أَو جعلني خَلْفَه بحِذاء يمينه. يقال: أَخْلَفَ الرجلُ يدَه أَي رَدَّها إلى خَلْفِه. ابن السكيت: أَلْحَحْتُ على فلان في الاتِّباع حتى اخْتَلَفْتُه أَي جعلته خَلْفي؛ قال اللحياني: هو يَخْتَلِفُني النصيحةَ أَي يخْلُفني. وفي حديث سعد: أَتَخَلَّفُ عن هِجْرتي؛ يريد خَوْفَ الموت بمكة لأَنها دار تركوها للّه تعالى، وهاجَرُوا إلى المدينة فلم يُحِبُّوا أَن يكون موتهم بها، وكان يومئذ مريضاً. والتخلُّفُ: التأَخُّرُ. وفي حديث سعد: فخَلَّفَنا فكُنّا آخِر الأَربع أَي أَخَّرَنا ولم يُقَدِّمْنا، والحديث الآخر: حتى إنّ الطائر ليَمُرُّ بجَنَباتهم فما يُخَلِّفُهم أَي يتقدَّم عليهم ويتركهم وراءه؛ ومنه الحديث: سَوُّوا صُفوفَكم ولا تَخْتَلِفوا فتَخْتَلِفَ قلوبُكم أَي إذا تقدَّم بعضُهم على بعض في الصُّفوف تأَثَّرَت قُلوبهم ونشأَ بينهم الخُلْفُ. وفي الحديث: لَتُسَوُّنَّ صُفوفَكم أَو لَيُخالِفَنَّ اللّهُ بين وُجُوهِكم؛ يريد أَنَّ كلاًّ منهم يَصْرِفُ وجهَه عن الآخر ويُوقَعُ بينهم التباغُضُ، فإنَّ إقْبالَ الوجْهِ على الوجهِ من أَثَرِ الـمَوَدَّةٍ والأُلْفةِ، وقيل: أَراد بها تحويلَها إلى الأَدْبارِ، وقيل: تغيير صُوَرِها إلى صُوَرٍ أُخرى. وفي حديث الصلاة: ثم أُخالِفَ إلى رجال فأُحَرِّقَ عليهم بيوتَهم أَي آتِيَهم من خلفهم، أَو أُخالف ما أَظْهَرْتُ من إقامةِ الصلاةِ وأَرجع إليهم فآخُذهم على غَفْلةٍ، ويكون بمعنى أَتَخَلَّفُ عن الصلاة بمُعاقبتهم. وفي حديث السَّقِيفةِ: وخالَف عَنّا عليٌّ والزُّبَيْرُ أَي تَخَلَّفا. والخَلْفُ: المِرْبَدُ يكون خَلْفَ البيت؛ يقال: وراء بيتك خَلْفُ جيّد، وهو المِرْبَدُ وهو مَحْبِسُ الإبل؛ قال الشاعر: وجِيئا مِنَ البابِ الـمُجافِ تَواتُراً، ولا تَقْعُدا بالخَلْفِ، فالخَلْفُ واسِعُ (* قوله «وجيئا إلخ» تقدم انشاده للمؤلف وشارح القاموس في مادّة جوف: وجئنا من الباب المجاف تواتراً * وان تقعدا بالخلف فالخلف واسع.) وأَخْلَفَ يدَه إلى السيفِ إذا كان مُعَلَّقاً خَلْفَه فهوى إليه. وجاء خِلافَه أَي بعده. وقرئ: وإذاً لا يَلْبَثُون خَلفَكَ إلا قليلاً، وخِلافك. والخِلْفةُ: ما عُلِّقَ خَلْفَ الرَّاكِبِ؛ وقال: كما عُلِّقَتْ خِلْفَةُ الـمَحْمِلِ وأَخْلَف الرجلُ: أهْوَى بيدِه إلى خَلْفِه ليأْخُذَ من رَحْلِه سيفاً أَو غيرَه، وأَخْلَفَ بيدِه وأَخْلفَ يدَه كذلك. والإخْلافُ: أَن يَضْرِبَ الرجُل يده إلى قِرابِ سيفِه ليأْخُذَ سيفَه إذا رأَى عدوًّا. الجوهري: أَخْلَفَ الرجلُ إذا أَهْوَى بيده إلى سيفه ليَسُلَّه. وفي حديث عبد الرحمن بن عوف: أَن رجلاً أَخْلَفَ السيف يوم بدر (* قوله «اخلف السيف يوم إلخ» كذا بالأصل، والذي في النهاية مع اصلاح فيها: وفي حديث عبدالرحمن بن عوف فأحاطوا بنا وأنا أذب عنه فأخلف رجل بالسيف يوم بدر. يقال إلخ.). يقال: أَخْلَفَ يده إذا أَراد سيفه وأخْلفَ يدَه إلى الكنانةِ. ويقال: خَلَفَ له بالسيفِ إذا جاء من وَرائه فضرَبه . وفي الحديث: فأَخْلَفَ بيده وأَخذ يدفع الفَضْلَ. واسْتَخْلَفَ فلاناً من فلان: جعله مكانه. وخَلَفَ فلان فلاناً إذا كان خَلِيفَتَه. يقال: خَلَفه في قومه خِلافةً. وفي التنزيل العزيز: وقال موسى لأَخِيه هرون اخْلُفْني في قَوْمي. وخَلَفْتُه أَيضاً إذا جئت بعده. ويقال: خَلَّفْتُ فلاناً أُخَلِّفُه تَخْلِيفاً واسْتَخْلفْتُه أَنا جَعَلتُه خَليفَتي. واسْتَخْلفه: جعله خليفة. والخَلِيفةُ: الذي يُسْتخْلَفُ مـمن قبله، والجمع خلائف، جاؤوا به على الأصل مثل كريمةٍ وكرائِمَ، وهو الخَلِيفُ والجمع خُلَفاء، وأَما سيبويه فقال خَلِيفةٌ وخُلَفاء، كَسَّروه تكسير فَعِيلٍ لأَنه لا يكون إلا للمذكر؛ هذا نقل ابن سيده. وقال غيره: فَعِيلة بالهاء لا تجمع على فُعَلاء، قال ابن سيده: وأَما خَلائِفُ فعلى لفظ خَلِيفةٍ ولم يعرف خليفاً، وقد حكاه أَبو حاتم؛ وأَنشد لأَوْس بن حَجَر: إنَّ مِنَ الحيّ موجوداً خَلِيفَتُهُ، وما خَلِيفُ أبي وَهْبٍ بمَوْجُودِ والخِلافةٌ: الإمارةُ وهي الخِلِّيفَى. وإنه لخَلِيفةٌ بَيِّنُ الخِلافةِ والخِلِّيفى. وفي حديث عمر، رضي الله عنه: لولا الخِلِّيفَى لأَذَّنْتُ، وفي رواية: لو أَطَقْتُ الأَذَان مع الخِلّيفى، بالكسر والتشديد والقَصْر، الخِلافةِ، وهو وأَمثاله من الأَبْنِيَةِ كالرِّمِّيَّا والدِّلِّيلَى مصدر يدل على معنى الكثرة، يريد به كثرة اجتِهاده في ضَبْطِ أُمورِ الخِلافَةِ وتَصْرِيفِ أَعِنَّتِها. ابن سيده: قال الزجاج جاز أن يقال للأَئمة خُلفاء الله في أَرْضِه بقوله عز وجل: يا داودُ إنَّا جَعَلْناك خَلِيفةً في الأرض. وقال غيره: الخَليفةُ السلطانُ الأَعظم. وقد يؤنَّثُ؛ وأَنشد الفراء: أَبوكَ خَلِيفةٌ وَلَدَتْه أُخْرَى، وأَنتَ خَليفةٌ، ذاكَ الكَمالُ قال: ولدته أُخْرَى لتأْنيث اسم الخليفة والوجه أَن يكون ولده آخَرُ، وقال الفراء في قوله تعالى: هو الذي جعلكم خلائِفَ في الأرض، قال: جعل أُمة محمد خَلائفَ كلِّ الأُمم، قال: وقيل خَلائفَ في الأرض يَخْلُفُ بعضكم بعضاً؛ ابن السكيت: فإنه وقَعَ للرجال خاصّة، والأجْوَدُ أَن يُحْمَل على معناه فإنه ربما يقع للرجال، وإن كانت فيه الهاء، أَلا تَرَى أَنهم قد جمعوه خُلفاء؟ قالوا ثلاثةُ خُلفاء لا غير، وقد جُمعَ خَلائفَ، فمن قال خلائفَ قال ثلاثَ خلائفَ وثلاثة خلائفَ، فمرَّة يَذْهَب به إلى المعنى ومرَة يذهب به إلى اللفظ، قال: وقالوا خُلفاء من أَجل أَنه لا يقع إلا على مذكر وفيه الهاء، جمعوه على إسقاط الهاء فصار مثل ظَرِيفٍ وظُرَفاء لأَن فَعِيلة بالهاء لا تُجمَعُ على فُعلاء. ومِخْلافُ البلدِ: سُلطانُه. ابن سيده: والمِخْلافُ الكُورةُ يَقْدَمُ عليها الإنسان، وهو عند أَهل اليمن واحِدُ المَخالِيفُ، وهي كُوَرُها، ولكلِّ مِخْلافٍ منها اسم يعرف به، وهي كالرُسْتاقِ؛ قال ابن بري: المَخالِيفُ لأَهل اليمن كالأَجْنادِ لأَهل الشامِ، والكورِ لأَهل العِراقِ، والرَّساتِيقِ لأَهل الجِبالِ، والطّساسِيج لأَهْلِ الأهْوازِ. والخَلَفُ: ما اسْتَخْلَفْتَه من شيء. تقول: أَعطاك اللّه خَل
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٢٬١٩٥* خ ل ف * * خَلْفٌ * ضد قدام والخلف أيضا القرن بعد القرن يقال هؤلاء خلف سوء لناس لاحقين بناس أكثر منهم والخلف أيضا الرديء من القول يقال سكت ألفا ونطق خلفا أي سكت عن ألف كلمة ثم تكلم بخطإ والخلف أيضا الاستقاء والخلف أيضا ساكن اللام ومفتوحها ما جاء من بعد يقال هو خلف سوء من أبيه وخلف صدق من أبيه بالتحريك إذا قام مقامه قال الأخفش هما سواء منهم من يحرك ومنهم من يسكن فيهما جميعا إذا أضاف ومنهم من يقول
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٤٦٬٠١٤خلف، كما في المحكم، والصحاح، والعباب، أو الخلف باللام، كما هو نص الليث: نقيض قدام، مؤنثة، تكون اسما وظرفا. الخلف: القرن بعد القرن، ومنه قولهم: هؤلاء خلف سوء. لناس لاحقين بناس أكثر منهم، قاله الجوهري، وأنشد للبيد رضي الله عنه:
ذهب الذين يعاش في أكنافهـم وبقيت في خلف كجلد الأجرب وقال اللحياني: بقينا في خلف سوء: أي بقية سوء، وبذلك فسر قوله تعالى: فخلف من بعدهم خلف
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٧٠٬٦٢٧خَلَفَ
1 خَلَفَ خلف , aor. خَلُفَ , inf. n. خَلْفٌ, He came after, followed, succeeded, or remained after, another, or another that had perished or died. (TA.) Hence, in the Kur [vii. 168 and xix. 60], فَخَلَفَ مِنْ بَعْدِهِمْ خَلْفٌ (TA) And there hath succeeded them, or come after them, [a posterity, or] an evil posterity. (Bd in xix. 60.) And خَلَفَهُ He came after him, (S, A in art. دبر, Mgh,
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٢٬٦٨٨خَلَفَ
خَلَفَ U ( n. ac. خَلْف 1 , خِلْفَة 2t , خِلَاْفَة 23t ),
a. Succeeded to, replaced, followed, came after.
b. [ 'An ], Remained behind.
c. [ La or 'Ala ], Replaced, restored to.
d. ( n. ac. خَلَاْفَة 22t , خُلُوْف 27 ), Was stupid, wanting in sense ( young man ).
e. ( n. ac. خُلُوْف 27 , خُلُوْفَة 27t ), Was bad ( food ).
خَلَّفَ
خَلَّفَ II ,
a. Left behind.
b. Made,
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيبلا ترجمةالحروف: ١١٢٬١٠٥خلف
خَلَفَ - يَخْلُفُ - خَلْف - خَلائِف - خِلْفَة - خِلاف - من خِلاف - خَالِف - خَالِفِيْن - خَالِفَة - خَوالِف - خَليْفَة - خُلَفَاء - خَلْفُه - مَن خَلْفُهُ - مَن خَلْفُهُم - ما خَلْفُه ُ - ما خَلْفُهُم - ما بَيْنَ أَيْدِيْهِم وما خَلْفُهُم - مِن خَلْفِهِ
خَلَفَ - يَخْلُفُ + كائن أو شيء أو أمر+ كائناً أو شيئاً أو أمراً: نزل وحلَّ في مكانه
الصيغ(٦٤)
- يَخْتَلِفُونَUyuşmazlar(يَفْتَغِلُونَ)×١٠
- اخْتَلَفُواUyuşmadılar(افْتَعَلُوا)×٩
- خَلْفَهُمْOnların arkası(فَعْلَهُمْ)×٧
- تَخْتَلِفُونَUyuşmuyorsunuz(تَفْتَعِلُونَ)×٦
- خَلْفِهِمْOnların arkası(فَعْلِهِمْ)×٥
- خَلَائِفَHalifeler(فَعَائِلَ)×٤
- خَلْفِهِOnun arkası(فَعْلِهِ)×٤
- خِلَافٍÇaprazlama(فِعَالٍ)×٤
- مُخْتَلِفًاUyuşmayan(مُفْتَعِلًا)×٤
- يُخْلِفُCayar(يُفْعِلُ)×٤
الجذور المجاورةالمجاورة: ١٨٦ (الإجمالي: ٤٣٦)
- بين
الآيات المشتركة: ٤٥ · Beyn topraktaki yarık demektir
- يدي
الآيات المشتركة: ٢١ · El ve kol demektir
- لون
الآيات المشتركة: ٦ · Her çeşit renk demektir
- وعد
الآيات المشتركة: ١٦ · “Va’id” yağmur bulutu demektir
- جعل
الآيات المشتركة: ٢٢ · Ceal sıcak tencerinin tutulması için kullanılan bez…
- صلب
الآيات المشتركة: ٥ · صلب Omuga kemiği, aynı zamanda katı demektir
- بعد
الآيات المشتركة: ١٨ · Baid uzak demektir
- أرض
الآيات المشتركة: ٢٤ · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir
- قوم
الآيات المشتركة: ٢٨ · Hayvanların ön ayaklarına denir
- أله
الآيات المشتركة: ٥٨ · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
- قضي
الآيات المشتركة: ٧ · “Kadb” kesici alet; “ba” “va”va dönüşmüş “kadeve” ve…
- حكم
الآيات المشتركة: ١٢ · Gem demektir
الآيات التي ورد فيها(١١٦)
… فَاللَّهُ يَحْكُمُ بَيْنَهُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فِيمَا كَانُوا فِيهِ يَخْتَلِفُونَ
Uyuşmazlar
وَمَا كَانَ النَّاسُ إِلَّا أُمَّةً وَاحِدَةً فَاخْتَلَفُوا وَلَوْلَا كَلِمَةٌ سَبَقَتْ مِنْ رَبِّكَ لَقُضِيَ بَيْنَهُمْ فِيمَا فِيهِ يَخْتَلِفُونَ
Uyuşmazlar
… رَبَّكَ يَقْضِي بَيْنَهُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فِيمَا كَانُوا فِيهِ يَخْتَلِفُونَ
Uyuşmazlar
لِيُبَيِّنَ لَهُمُ الَّذِي يَخْتَلِفُونَ فِيهِ وَلِيَعْلَمَ الَّذِينَ كَفَرُوا أَنَّهُمْ كَانُوا كَاذِبِينَ
Uyuşmazlar
إِنَّمَا جُعِلَ السَّبْتُ عَلَى الَّذِينَ اخْتَلَفُوا فِيهِ وَإِنَّ رَبَّكَ لَيَحْكُمُ بَيْنَهُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فِيمَا كَانُوا فِيهِ يَخْتَلِفُونَ
Uyuşmazlar
إِنَّ هَذَا الْقُرْآنَ يَقُصُّ عَلَى بَنِي إِسْرَائِيلَ أَكْثَرَ الَّذِي هُمْ فِيهِ يَخْتَلِفُونَ
Uyuşmazlar
إِنَّ رَبَّكَ هُوَ يَفْصِلُ بَيْنَهُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فِيمَا كَانُوا فِيهِ يَخْتَلِفُونَ
Uyuşmazlar
… إِنَّ اللَّهَ يَحْكُمُ بَيْنَهُمْ فِي مَا هُمْ فِيهِ يَخْتَلِفُونَ إِنَّ اللَّهَ لَا يَهْدِي مَنْ هُوَ كَاذِبٌ كَفَّارٌ
Uyuşmazlar
قُلِ اللَّهُمَّ فَاطِرَ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ عَالِمَ الْغَيْبِ وَالشَّهَادَةِ أَنْتَ تَحْكُمُ بَيْنَ عِبَادِكَ فِي مَا كَانُوا فِيهِ يَخْتَلِفُونَ
Uyuşmazlar
… يَقْضِي بَيْنَهُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فِي مَا كَانُوا فِيهِ يَخْتَلِفُونَ
Uyuşmazlar
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | خلف |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | عقب, بدل, ورث |
| Zıt Kök | قدم |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeyin arkasında yer alma, sonraya kalma, gidenin yerine geçerek boşluğu doldurma ve düz çizgiden saparak zıtlaşma |
| Çekirdek Özet 2 | Öncekinin ardından gelip onun konumunu devralma, zaman ve mekan ardışıklığı içinde sorumluluk yüklenme veya haktan ayrılarak ihtilafa düşme |
| Çekirdek Özet 3 | Varlık düzeninde devir teslim, yeryüzünde vekâlet ve imtihan nizamı, hakikatin tekliğine karşı beşerî fırkalaşma ve çeşitlilik |
| Kritik Hata Riski | Kökün yalnızca siyasi iktidar veya salt uyuşmazlık manasına hapsedilerek ontolojik ardışıklık, ahlaki emanet ve fıtri çeşitlilik boyutlarının göz ardı edilmesi |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| خل | Araya girme, boşluk, delik açma, ayrışma ve içine süzülme; nitekim خلل aralık ve gedik açmayı, خلو boş kalmayı ve tenhalaşmayı, خلط unsurların birbiri arasına karışmasını, خلع bir şeyi yerinden söküp aralamayı, خلص arınarak diğer unsurlardan ayrılmayı ifade eder | ف | Çekirdeğin taşıdığı aralık, ayrışma ve araya girme hareketi, ağız ve kenar bildiren harfin eklenmesiyle bir şeyin arka kenarına geçme, gidenin bıraktığı boşluğa yerleşme ve ana gövdeden farklı bir hatta yönelme biçiminde somutlaşmıştır |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| خ | Çit veya duvar imgesinden türetme; sürtünmeli ve pürüzlü ayrışma | Bir sınırın veya korunağın arkasına geçme, ana hattın öte yakasında kalma |
| ل | Çoban değneği; yöneltme, sevk etme, bağlama | Arkada kalanı veya sonradan geleni belirli bir istikamete sevk etme, süreci yürütme |
| ف | Ağız; açıklık, kenar, uç sınır | Kenardan ayrılma, son sınırda durma veya sözle ortaya çıkan tutum |
| خلف | Kenar ve sınırın arkasına geçip gidenin yerini devralarak süreci yönlendirme | Öncekinin bıraktığı sınırdan sonra gelip onun boşluğunu doldurma, arkada durma veya ana gövdeden ayrılarak kenara sapma hareketini kurar |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir cismin arka veya sırt kısmı, kesici aletin veya baltanın arka yüzü, devenin arka memesi ve kaburganın arkada kalan en kısa kemiği |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Tarafe b. el-Abd muallakasında devenin kaburga kemiklerinin arkaya doğru bükülüşünü ve dizilişini tasvir ederken kökü kullanmıştır: وطي محالٍ كالحني خُلُوفُه / وأجرنةٌ لزت بدأي منضدِ |
| Erken Arapça kullanım | En-Nâbiğa ez-Zübyânî erken dönem şiirinde çadırın veya yapının arkada kalan kısımlarını anlatırken kökü mekan ardışıklığı anlamında işlemiştir: حتى إذا عَزَلَ التَّوائمَ مُقْصِراً / ذاتَ العِشاء، وأَخْلَفَ الأَرْكاحا |
المصدر Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Dîvânu Tarafe b. el-Abd.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Sami dilleri ailesinde خلف kökü temel olarak geçme, arkadan gelme, değişme, yenilenme ve yerine geçme semantik matrisine dayanır. İbranicede yer alan h-l-p (חלף) kökü bir durumdan diğerine geçmek, sıyrılmak, yenilenmek ve filizlenmek anlamlarını taşır. Süryanicede h-l-p (ܚܠܦ) fiili bir şeyin yerini almak, bedel olmak, değişmek ve halef olmak manasında doğrudan kurumsal ve semantik akrabalık gösterir. Akadcada halāpu kökü bir şeyin içine kaymak, örtünmek veya arkasına geçmek nüansıyla mevcuttur. Arapçada kök, bu ortak Sami mirasındaki ardışıklık ve değişim zeminini muhafaza etmiş; hem mekan ve zaman bakımından bir şeyin arkasında yer almayı hem de gidenin makamına oturup onun boşluğunu doldurmayı kuşatan çok katmanlı bir kavram alanına dönüşmüştür.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Brown-Driver-Briggs, Payne Smith Syriac Dictionary, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Mekansal arka ve bedensel uzuvdan gidenin yerine geçmeye uzanan anlam genişlemesi | Baltanın arka yüzü, sırt kemiği ve arka memeden türeyerek zaman ve mekan ardışıklığına, oradan da toplumsal ve ahlaki vekâlete intikal etmiştir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice h-l-p, Süryanice h-l-p kökleri ile ortak morfo-semantik yapı | İbranicede yenilenme ve geçiş, Süryanicede ise bedel olma ve yerine geçme anlamları Arapçadaki hilafet ve ihtilaf kavramlarıyla tam bir semantik paralellik gösterir | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Sami dilleri sahası dışında güvenilir fonetik denkliği olan Afro-Asyatik kök tespit edilmemiştir | Veri bulunamadı |
المصدر Maqāyīs al-Lugha, Brown-Driver-Briggs, Gesenius Hebrew Grammar.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| خلف | Anlamlı | Arkada olmak, yerine geçmek, uyuşmamak | Gidenin ardında kalıp makamını doldurma, zaman veya mekanda geride bulunma ve haktan sapma | Hedef kök; Kur'an'da 127 kez geçer |
| خفل | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştir | Kur'an'da geçmez |
| لخف | Anlamlı | İnce ve geniş taş, kılıçla çalmak | Dağda veya arazide bulunan yassı, beyaz ve ince taş parçası | Kur'an'da geçmez; hedef kökle doğrudan anlam bağı yoktur |
| لفخ | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Erken dönem lügatlarında mühmel olarak kaydedilmiştir | Kur'an'da geçmez |
| فخل | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Arap dilinde kullanılmayan fonetik dizilişlerdendir | Kur'an'da geçmez |
| فلخ | Anlamlı | Başı yarmak, vurup kırmak | Sert bir darbe ile kemiği veya kabuğu çatlatıp açma hareketi | Kur'an'da geçmez; sert bir temas ve ayrılma bildirir |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| خلف | Merkez | Ardışıklık ve yerine geçme | Öncekinin bıraktığı yeri, vazifeyi veya konumu devralıp arkasından yürüme | Hem vekaleti hem de ana çizgiden saparak zıtlaşmayı kapsar |
| عقب | Komşu | Bir şeyin hemen peşinden gelme | Zaman veya mekanda kesintisiz ardışıklık ve eylemin sonucunu karşılama | İz sürme, topuk basma ve amelin akıbeti vurgusu öne çıkar |
| بدل | Komşu | Bir şeyin yerine başkasını koyma | Aslın tamamen kaldırılarak yerine yeni bir varlığın ikame edilmesi | Özde ve nitelikte dönüşüm esastır; ardışıklıktan ziyade ikame vardır |
| ورث | Komşu | Terk edilen mala veya konuma sahip olma | Ölen veya çekilen kimseden hak veya malın intikal etmesi | Sahip olma hakkının yasal veya fıtri olarak geçişi merkezdedir |
| قدم | Zıt | Önde bulunma ve öne geçme | Zaman, mekan veya rütbe bakımından önde olma ve başlangıcı teşkil etme | Arkada kalmanın, sonradan gelmenin ve takip etmenin mutlak zıddıdır |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | خلف | Arkada olma, yerine geçme, zıtlaşma | Bir cismin arkasında kalmayı, gidenin yerini devralmayı ve istikametten sapmayı birlikte karşılar | Kesin |
| Latince | succedere, variare | Ardından gelme, yerine geçme; başkalaşma | succedere kelimesi halef olma ve devralma boyutunu karşılarken, zıtlaşma ve hulf boyutunu dışarıda bırakır | Güçlü |
| İngilizce | succeed, differ, replace | Yerine geçmek, farklılaşmak, çekişmek | Tek bir kök bütün anlamları karşılayamaz; idari devamlılık ve ayrışma ayrı kelimelerle ifade edilir | Güçlü |
| Almanca | nachfolgen, abweichen | Ardından gelmek, sapmak, ayrışmak | nachfolgen intikal ve halefiyeti verir; fikir ve yol ayrılığı abweichen ile karşılanır | Güçlü |
| Fransızca | succéder, différer | Halef olmak, farklılaşmak | Hukuki ve zamansal halefiyet ile ayrışma iki ayrı kökle karşılanabilmektedir | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Collins-Robert French Dictionary.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| خَلْفَ | Mekansal ve zamansal arka, gelecek veya geçmiş | İlahi ilmin kuşatıcılığı ve insanın arkasında bıraktığı ya da önünde bekleyen haller; Bakara 2:255, Âl-i İmrân 3:170 |
| خَلِيفَة / خَلَائِف | Yeryüzünde tasarruf yetkisi, imtihan ve devralınan vekâlet | İnsanın ve toplumların birbiri ardından gelerek yeryüzünü imar etme sorumluluğu; Bakara 2:30, En'âm 6:165 |
| اِخْتِلَاف | Fikir ayrılığı, inançta fırkalaşma ve çekişme | Hakikat tebliğ edildikten sonra heva sebebiyle ortaya çıkan dini ve akli uyuşmazlıklar; Bakara 2:213, Âl-i İmrân 3:19 |
| اِخْتِلَاف | Fıtri ve kozmolojik çeşitlilik, ardışık nizam | Gece ile gündüzün birbiri ardınca gelmesi, dillerin ve renklerin farklılığı; Bakara 2:164, Rûm 30:22 |
| أَخْلَفَ | Verilen sözden cayma, vaadi yerine getirmeme | Allah'ın vaadinden asla dönmeyeceği, münafıkların ise sözlerinden caydıkları bağlam; Âl-i İmrân 3:9, Tevbe 9:77 |
| خِلَاف | Çaprazlama veya karşıt yön | Cezalandırma amacıyla uzuvların sağ el ve sol ayak şeklinde zıt yönlerden kesilmesi; Mâide 5:33, A'râf 7:124 |
| خَوَالِف | Savaşa katılmayıp geride kalanlar, acizler | Seferden kaçarak kadınlar ve mazeretlilerle birlikte geride oturmayı tercih edenler; Tevbe 9:87, Tevbe 9:93 |
| خَلْف | Kötü, yozlaşmış ve selefe layık olmayan nesil | Salih ataların ardından gelip namazı zayi eden ve şehvetlerine uyan topluluklar; Meryem 19:59, A'râf 7:169 |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Hilafet, hulfü'l-va'd, ihtilaf fırkaları | Allah hakkında vaadden ve vaidden caymanın caiz olup olmadığı ve ümmetin fırkalara ayrılmasının teolojik kökenleri | Kök, ilahi adalet ve vaadin kesinliği ile beşerî itikadi sapmalar ekseninde daralmıştır |
| Fıkıh | Hilafet-i şer'iyye, had cezalarında kat'un min hılafin, şart muhalefeti | Devlet başkanlığı akdi, yol kesme cezasında çapraz kesim usulü ve sözleşmelerde vaadin ifası | Hukuki yetki devri, cezai yöntem ve akde bağlılık alanında terimleşmiştir |
| Tefsir | Hilafet ayetlerinin semantiği, selef-halef ilişkisi | Bakara 2:30 ayetindeki halife kavramının Hz. Adem özelinde mi yoksa insan nevinde mi geçerli olduğu tartışması | Ahlaki ve ontolojik sorumluluğun nesiller arası intikali üzerinde yoğunlaşır |
| Hadis | Hilafetin süresi, fıtrat ihtilafları, nifak alametleri | Peygamberlik çizgisini takip eden yönetim dönemi ve münafığın vaadinde durmaması (ahlefe) rivayetleri | Yönetim ahlakı, bireysel dürüstlük ve ümmet içi siyasi savrulmalar bağlamında kullanılır |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Yaratılış ve ahlaki mükellefiyet | Emanet ve vekâlet | Yeryüzünün ıslahı ve ilahi nizamın temsili | İnsan, kendinden önceki durumun yerine geçerek sorumluluk alan ahlaki bir faildir | Kesin |
| İlmi | Kozmoloji ve ontolojik çeşitlilik | Yasaların ardışıklığı ve epistemik çeşitlilik | Evrendeki nizamın sürekliliği ve fıtri işaretlerin kavranması | Gece-gündüz ardışıklığı ve dillerin farklılığı bilginin ve tefekkürün imkanını kurar | Kesin |
| Siyasi | Yönetim ve meşru otorite | Devlet başkanlığı ve kurumsal süreklilik | Yetkinin devri, kamu düzeninin sağlanması ve keyfiliğin önlenmesi | İktidar kişiye ait mülk değil, öncekilerden devralınan ve hesabı verilecek bir emanettir | Güçlü |
| İktisadi | Mülkiyetin intikali ve taahhüt ahlakı | Miras ve sözleşme sadakati | İktisadi değerlerin nesiller arası devri ve borç ifası | Mülk devredilebilir bir emanettir; vaadden caymama piyasa güveninin temelidir | Güçlü |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Ayrık zaman sistemlerinde ardışıklık ve faz farkı | Fizikte dalgaların birbiri ardından gelmesi, matematikte ardışık fonksiyonlar ve aralarındaki açısal faz farkı, kökün hem peş peşe gelme hem de açısal olarak sapma hareketini birebir modeller | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kurumsal devir teslim ve sosyolojik çatışma teorisi | Toplumsal yapıda iktidar elitlerinin ve nesillerin rotasyonu ile normatif konsensüsten saparak alt gruplara ayrışma dinamiği, hilafet ve ihtilaf diyalektiğini yansıtır | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün sadece tarihsel bir yönetim modeli olan siyasi hilafete veya mezhepsel kavgalara indirgenmesi |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Gece ve gündüzün ardışıklığından türlerin ve dillerin zenginliğine, insanın kozmik vekâletinden nesiller arası ahlaki devir teslime uzanan evrensel nizam |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | İnsanın yeryüzündeki varoluş gayesi salt siyasi egemenlik zannedilir, kozmolojik ayetler ve fıtri farklılıklar dışlanır, ihtilaf ise meşru çeşitlilik yerine sadece yıkıcı fitne olarak algılanır |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın insan tasavvurunu (halife), varlık düzeninin sürekliliğini (gece ile gündüzün ihtilafı) ve vahiy karşısındaki beşerî sapmaları (dinde ihtilaf) birbirine bağlayan anahtar bir omurgadır. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İnsanın yaratılışını konu edinen ilk kıssalarda, kozmik delillerin sergilendiği kevni ayetlerde ve ehl-i kitabın parçalanışını anlatan teşriî ve itikadi hitaplarda belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Yeryüzünde egemen olmayı sınırsız bir tahakküm sanma yanılgısını ve bütün farklılıkları yok edilmesi gereken birer tehdit olarak görme hatasını tashih eder. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamBir cismin arka tarafında durma, birinin arkasından gelip onun yerine geçme, izlenen ana yoldan veya çizgiden açısal olarak sapma.
- Soyut anlamZamansal ve mekansal ardışıklık, gidenin sorumluluğunu devralan ahlaki vekâlet, tek hakikat zemininden heva sebebiyle ayrışan doktrinel ihtilaf ve fıtri çeşitlilik.
- Sistematik karşılıkVarlıkta dönüşümlü süreklilik ilkesi, toplumda nesiller ve kurumlar arası intikal mekanizması, ahlakta ise verilen ahde sadakat bağı.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklaması
Modelde t anındaki mevcut durumu, konumu veya selefi temsil eder. operatörü zaman ve mekan içindeki ardışıklığı ve selefin makamına geçişi (hilafet işlevini) gösterir; bu sayede halef olarak ortaya çıkar. terimi ise ana istikametten açısal sapmayı, yani yönelimsel zıtlaşmayı, fıtri çeşitliliği veya doktrinel ihtilafı sembolize eder. Sapma parametresi sıfır olduğunda tam bir emanet devri ve sadakat, sıfırdan farklı olduğunda ise ihtilaf, hulf veya fırkalaşma gerçekleşir.