ورث
و - ر - ث
جذر- الورود: ٣٥
- الآيات: ٣٤
- الصيغ: ٢٦
- المعاجم: ١٣
“İrs”, ateş söndükten sonra kalan kül ve kömür atıklarına denir. Ölülerin bıraktıkları mallara miras denir. Bunlara sahip olmaya da varis denir.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(١٣)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
“İrs”, ateş söndükten sonra kalan kül ve kömür atıklarına denir. Ölülerin bıraktıkları mallara miras denir. Bunlara sahip olmaya da varis denir.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٥٬٢٢١باب الثاء والراء و و ا ي ء معهما
ث ر و، ث أ ر، و ث ر، ر و ث، و ر ث، ر ث ي، ر ي ث، ث أ ر، ر ث أ، أ ث ر مستعملات
ثرو:
تقول: إنّه لذُو ثَرْوةٍ من المال وعَدَد من الرِّجال.. والثَّرْوَةُ: كَثْرةُ العَدَد.. وثَراهُمُ الله: كَثَّرهم.
والثّراءُ، ممدودٌ: عددُ المالِ نَفْسه.. والمُثري: الكَثِيرُ الثَّراء.
والثَّرى، مقصور: التُّرابُ، وكُلُّ طِينٍ لا يكونُ لازباً إذا بُلَّ، قال العجّاجُ: كالدِّعصِ أعلى
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٣٣٩الميراث أصله مِوْراثٌ، انقلبت الواو ياء لكسرة ما قبلها. والتُراثُ أصل التاء فيه واو. تقول: وَرِثْتُ أبي، ووَرِثْتُ الشيءَ من أبي، أرِثُهُ بالكسر فيهما، وِرْثاً ووِراثَةً، الألف منقلبة من الواو، وَرِثَةً الهاء عوض من الواو. وتقول: أورثه الشيءَ أبوه، وهم وَرَثة فلان. ووَرَّثَهُ توريثاً، أي أدخله في ماله على ورثته. وتوارثوه كابراً عن كابرٍ.
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠بلا ترجمةالحروف: ٢٠٬٩٠٩ث ر ( وايء )
ثرى ، وثر ، ورث ، أرث ، رثأ ، راث ، رثى ، أثر ، ثأر ، ثار .
ثور ثير : أبو العبّاس ، عن ابن الأعْرابيّ : الثائِر : الغَضْبان .
يقال : ثَار ثائرُه ، وفار فائرُه ، إذا غَضِبَ .
الأصْمعيّ : رأيتُ فلاناً ثائرَ الرَأْس ، إذا رأيتَه قد اشْعَانّ شَعَرُه ، أي انْتَشر وتَفَرَّق .
ويُقال : ثارت نَفْسُه ، إذا جَشَأت ، أي ارْتَفَعت وجاشَت ، أي فارَتْ .
ويقال : مَرَرْتُ بأَرَانِب فأَثَرْتُها .
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٧٬٦٤٨(باب الواو والراء وما يثلثهما)
(ورس) الواو والراء والسين: كلمة واحدة، هي الوَرْس: نبْتٌ. وأوْرَسَ المكانُ: أنْبتَهُ، وهو وارِسٌ، وهو نادر. ومِلْحَفَة وَرِيسٌ([1]): صُبِغَت بالوَرْس.
(ورش) الواو والراء والشين كلمتان متقاربتا القياس.
فالأولى قولهم للدَّاخِلِ على القوم لطعامهم ولم يُدْع: الوارِش.
والثانية قولُهم للدابّة التي تَفَلَّتُ في الجرْيِ وصاحِبُها يَكُفُّها: الوَرِشَةُ([2]).
(ورط) الواو
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٤٬٠٦٢- الوارثة والإرث: انتقال قنية إليك عن غيرك من غير عقد، ولا ما يجري مجرى العقد، وسمي بذلك المنتقل عن الميت فيقال للقنية الموروثة: ميراث وإرث. وتراث أصله وراث، فقلبت الواو ألفا وتاء، قال تعالى: ﴿وتأكلون التراث﴾ [الفجر/19] وقال عليه الصلاة والسلام: (اثبتوا على مشاعركم فإنكم على إرث أبيكم) (الحديث عن يزيد بن شيبان قال: كنا وقوفا من وراء الموقف موقفا تباعده عمرو من الإمام. قال: فأتانا ابن مربع
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ١٨٩و ر ث
ورثته المال وورثته منه وعنه وحزت الإرث والميراث وأورثنيه وورّثنيه وهم الورثة ومن المجاز: أورثه كثرة الأكل التّخم والأدواء وأورثته الحمذى ضعفاً وهو في إرث مجد والمجد متوارث بينهم.
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٥٬٤٠٤الوارث: صفة من صفات الله عز وجل، وهو الباقي الدائم الذي يَرِثُ الخلائقَ، ويبقى بعد فنائهم، والله عز وجل، يرث الأَرض ومَن عليها،وهو خير الوارثين أَي يبقى بعد فناء الكل، ويَفْنى مَن سواه فيرجع ما كان مِلْكَ العِباد إِليه وحده لا شريك له. وقوله تعالى: أُولئك هم الوارثون الذين يرثون الفردوس؛ قال ثعلب: يقال إِنه ليس في الأَرضِ إِنسانٌ إِلاّ وله منزل في الجنة، فإِذا لم يدخله هو وَرِثَهُ غيره؛ قال: وهذا
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٢٨٣* و ر ث * * وَرِثَ * أباه و * وَرَثَ * الشيء من أبيه * يَرِثُه * بكسر الراء فيهما * وِرْثاً * و * وِرْثَةً * و * وِرَاثَةً * بكسر الواو في الثلاثة و * إِرْثا * بكسر الهمزة و * أَوْرَثَه * أبوه الشيء و * وَرَّثَهُ * إياه و * وَرَّثَ * فلان فلانا * تَوْرِيثاً * أدخله في ماله على ورثته
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٦٬٥١١ورث أباه، و ورث الشىء منه، بكسر الراء - قال شيخنا: احتاج إلى ضبطه بلسان القلم دون وزن؛ لأنه من موازينه المشهورة، وهو أحد الأفعال الواردة بالكسر في ماضيها ومضارعها، وهي ثمانية: ورث وولى وورم وورع ووقف ووفق ووثق وورى المخ، لا تاسع لها، على ما حققه الشيخ ابن مالك وغيره، وإلا فإن القياس في مكسور الماضي أن يكون مضارعه بالفتح، كفرح، ووردت أفعال أيضا بالوجهين: الفتح على القياس، والكسر على الشذوذ، وهي
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٥٬٧٩٥وَرِثَ
1 وَرِثَ ذ , aor. يَرِثُ, (S, K,) an instance of deviation from a constant rule, there being only the following verbs of the measure فَعِلَ which have the aorists of the measure يَفْعِلُ only, namely, وَثِقَ, وَرِثَ, وَرِعَ, وَرِمَ, وَرِىَ, وَفِقَ, وَلِىَ, and وَمِقَ, (Ibn-Mلlik and others,) and وَصِبَ: (TA, art. وَصب:) the و falls out in يَرِثُ [&c.] because it occurs between ى and
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٧٨٧وَرِثَ
وَرِثَ
a. [ يَرِثُ ] ( n. ac. وِرْث 2 , اِرْث , رِثَة [ وِرْثَة 2t ], اِرْثَة وِرَاْثَة 23t , تُرَاث ), Was the heir of.
b. [ acc. or Min or 'An ], Inherited from.
وَرَّثَ
وَرَّثَ II ,
a. Made his heir.
b. Bequeathed to, made to inherit.
c. Stirred ( fire ).
أَوْرَثَ
أَوْرَثَ IV ,
a. see II (a) , ( b ).
تَوَاْرَثَ
تَوَاْرَثَ VI ,
a. Inherited.
b. Transmitted by
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيبلا ترجمةالحروف: ٢٦٬٣٨١ورث
ورِثَ - يَرِثُ - وارِث - وارِثون - وَرَثَة - مِيْرَاث - أَوْرَثَ - يُورِثُ
وَرِثَ - يَرِثُ + كائن + كائناً، أو شيئاً من كائن: يملك ما كان يملكه كائن آخر وذلك بعد وفاته أو هلاكه
﴿ياأيها الذين آمنوا لا يحل لكم أن ترثوا النساء كرها﴾
ورِثَ - يَرِثُ + كائن + من كائن + شيئاً: يملك شيئاً مما كان يملكه كائن آخر وذلك بعد وفاته أو هلاكه
ورِثَ -
الصيغ(٢٦)
- الْوَارِثِينَMirasçılar(الْفَاعِلِينَ)×٣
- أُورِثْتُمُوهَاSize o miras bırakıldı(أُفْعِلْتُمُوهَا)×٢
- الْوَارِثُونَMirasçılar(الْفَاعِلُونَ)×٢
- مِيرَاثُMülkün intikal aracı(مِفْعَالُ)×٢
- وَأَوْرَثْنَاMiras bıraktıkمعانٍ أخرى: ١(وَأَفْعَلْنَا)×٢
- وَأَوْرَثْنَاهَاOna miras bıraktık(وَأَفْعَلْنَاهَا)×٢
- يَرِثُهَاOna mirasçı olur(يَفْعِلُهَا)×٢
- يَرِثُونَMirasçı olurlar(يَفْعِلُونَ)×٢
- أَوْرَثْنَاMiras bıraktık(أَفْعَلْنَا)×١
- أُورِثُواOnlara miras bırakıldı(أُفْعِلُوا)×١
الجذور المجاورةالمجاورة: ٦٤ (الإجمالي: ٢٢٠)
- نصف
الآيات المشتركة: ٣ · Yarısı
- بعد
الآيات المشتركة: ٨ · Baid uzak demektir
- أرض
الآيات المشتركة: ١٠ · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir
- فرد
الآيات المشتركة: ٢ · Ferd (dal) Düzlükte tek başına yükselen tepe demektir
- ثلث
الآيات المشتركة: ٣ · Sülle çokluk demektir
- حظظ
الآيات المشتركة: ٢ · Huzve atışlardaki hedef demektir
- ولد
الآيات المشتركة: ٤ · “Yavru” demektir
- ترك
الآيات المشتركة: ٣ · Terke civciv çıkmış yumurta kabuğu demektir
- سدس
الآيات المشتركة: ٢ · سندس Hint kumaşıdır
- سري
الآيات المشتركة: ٣ · Akan deredir
- نسو
الآيات المشتركة: ٣ · Kadınlar
- خير
الآيات المشتركة: ٥ · Hayr : At sürüsü demektir
الآيات التي ورد فيها(٣٤)
وَزَكَرِيَّا إِذْ نَادَى رَبَّهُ رَبِّ لَا تَذَرْنِي فَرْدًا وَأَنْتَ خَيْرُ الْوَارِثِينَ
Mirasçılar
وَنُرِيدُ أَنْ نَمُنَّ عَلَى الَّذِينَ اسْتُضْعِفُوا فِي الْأَرْضِ وَنَجْعَلَهُمْ أَئِمَّةً وَنَجْعَلَهُمُ الْوَارِثِينَ
Mirasçılar
وَكَمْ أَهْلَكْنَا مِنْ قَرْيَةٍ بَطِرَتْ مَعِيشَتَهَا فَتِلْكَ مَسَاكِنُهُمْ لَمْ تُسْكَنْ مِنْ بَعْدِهِمْ إِلَّا قَلِيلًا وَكُنَّا نَحْنُ الْوَارِثِينَ
Mirasçılar
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | ورث |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Misal vavi (ilk harfi illetli) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | خلف, ملك, حوز |
| Zıt Kök | سلب |
| Çekirdek Özet 1 | Bir varlığın, sahibinin yok olması veya el çekmesiyle akde dayanmaksızın sonrakine kalması ve intikal eden baki iz |
| Çekirdek Özet 2 | Mülkün, yeryüzünün, kitabın ve cennetin geçici zilyetlerden asıl hak sahiplerine ve nihayet mutlak baki olan Allah'a devri |
| Çekirdek Özet 3 | Mülkiyetin mutlak değil emanet niteliğinde olduğu ve tarihselliğin nesiller arası sorumluluk aktarımıyla sürdüğü ilkesi |
| Kritik Hata Riski | Miras kavramını yalnızca ölüm sonrası tereke paylaşımına indirgeyip tarihsel, ahlaki ve ontolojik intikal boyutunu yok saymak |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| ور | Bir kaynağa yönelme, arkasından gelip ulaşma, ortaya çıkma ve intikal etme; ورد (suya ve hedefe varma), ورق (ağaçtan beliren yaprak, dirhem), وري (arkada gizlenme, ateş çıkarma) köklerinde olduğu gibi bir asıldan sürme veya hedefe erişme hareketini gösterir | ث | Peltek se harfinin yayılma, serpinti ve kalıntı bildiren yapısı eklenerek intikalin bir asıldan arta kalan bakiye, sabit iz ve nesiller boyu aktarılan pay haline gelmesini sağlar |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| و | Çengel, çadır kazığı | Bağlama, tutturma, iki halkayı birbirine ekleme ve kesintisiz irtibat kurma hareketi |
| ر | İnsan başı | Başlangıç, öncelik, üst konumda olan asıl ve kaynağı temsil eden öncü unsur |
| ث | İşaret, çarpı; türetme imge | İkiz harfi olan te imgesinden türeyerek sesindeki sızıcı yayılmayla sınırın, kalıntının ve izlerin zamana dağılması |
| ورث | Baştan gelenin zamana bağlanarak aktarılması | Önceki baştan veya asıldan çıkan bir varlığın, bağ kurucu bir vasıtayla sonraki halkaya iz ve kalıntı bırakarak devrolması hareketi |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir şeyin aslı, esası ve bir varlık gittikten sonra geride kalan bakiye; sönen ateşin yerinde kalan kül, köz ve ocak taşları arasındaki sabit kalıntı (el-irs) |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Şairin soyunun kadim asaletini ve babalarından devraldığı şerefi anlatırken kurduğu beyit: ورثناهن عن آباء صدق / ونورثها إذا متنا بنينا |
| Erken Arapça kullanım | Ebû Züeyb el-Hüzelî'nin kadim yazının silinmiş izlerini nitelediği beyti: فينظر في صحف كالرياض فيهن إرث كتاب محي |
المصدر Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn, Şerhu Eş‘âri’l-Hüzeliyyîn.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Sami dil ailesinin genelinde ورث kökü fonetik ve semantik açıdan son derece istikrarlı bir süreklilik arz eder. Proto-Sami kök biçimi *yarṯ- / *warṯ- olarak yeniden kurulur ve bir mülkü, toprağı veya makamı önceki zilyedin çekilmesiyle devralma, temellük etme anlamını karşılar. İbranicede יָרַשׁ (yāraš) fiili hem bir mülke mirasçı olmayı hem de bir kavmin yerine geçerek toprağı mülk edinmeyi ifade eder. Ugarit kitabelerinde y-r-ṯ biçiminde mirasçı olma ve mülk intikali anlamında belgelenir. Süryanicede ܝܪܬ (yərēt) kökü miras almak, varis olmak manasındadır. Eski Güney Arapçasında (Sebece ve Hadramice) wrṯ kökü mülkün ve arazinin nesilden nesile intikalini bildiren kitabelerde sıkça geçer. Arapçada kökün ilk harfi olan vav harfi bazı türevlerde (el-irs gibi) hemzeye, bazılarında ise (et-türas gibi) te harfine dönüşerek zenginleşmiş, fakat somut çekirdekteki "birinden kalıp diğerine geçen hak ve kalıntı" anlamını bütünüyle muhafaza etmiştir.
درجة الثقة Kesin
المصدر Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith Syriac Dictionary, Biella Sabaic Dictionary.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | ورث kökünden türeyen el-irs, el-mîrâs ve et-türâs formları | Kelimenin aslı vavlı olup hemzeli (irs) ve teli (türas) biçimleri fonetik dönüşümle türemiş, önceki nesilden kalan sabit miras ve asalet kalıntısını ifade etmiştir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice יָרַשׁ, Süryanice ܝܪܬ, Ugaritçe y-r-ṯ, Sebece wrṯ | Proto-Sami kökünden düzenli ses denklikleriyle intikal eden ortak miras, ardıllık ve zilyetlik devri kavramı | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik katman kalıntıları | Bazı Doğu Çad dillerinde mülk aktarımıyla ilgili uzak ses benzerlikleri öne sürülmüşse de güvenilir bağ kurulamamıştır | Muhtemel |
المصدر Brown-Driver-Briggs, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, Lisān al-ʿArab.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| ورث | Anlamlı | Miras almak, kalıntı kalmak | Bir mülkün veya halin önceki sahibinden sonrakine intikal etmesi | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| وثر | Anlamlı | Yumuşak ve yayvan olmak | Yatak veya eyerin yumuşak, alçak ve rahat olması | Ortak çekirdek bağı zayıf; Kur'an'da geçmez |
| روث | Anlamlı | Dışkılamak, atık bırakmak | Hayvanın geride atık ve dışkı bırakması | Bir şeyin ardından kalan kalıntı yönüyle uzak çağrışım; Kur'an'da geçmez |
| رثو | Anlamlı | Ağıt yakmak, sızlanmak | Ölenin ardından iyiliklerini anarak hüzünlenmek | Ölüm sonrası geride kalana yönelme ilgisi; Kur'an'da geçmez |
| ثور | Anlamlı | Fışkırmak, ayağa kalkmak | Tozun, öfkenin veya hareketin dipten yukarı kabarması | Sakin halden harekete geçiş; Kur'an'da geçer |
| ثرو | Anlamlı | Çoğalmak, zenginleşmek | Malın, sayının ve bereketin artması, toprağın ıslanması | Varis olunan mülkün bereketiyle semantik temas; Kur'an'da geçmez |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| ورث | Merkez | İntikal ve kalıcılık | Bir varlığın önceki zilyedin devreden çıkmasıyla akitsiz olarak sonrakine kalması | Mülkün ve konumun ontolojik veya hukuki olarak sonrakine akması |
| خلف | Komşu | Ardıllık | Öncekinin yerine geçmek ve onun arkasından gelmek | خلف makam ve temsil ikamesine, ورث ise terk edilen terekeden pay almaya odaklanır |
| ملك | Komşu | Tasarruf kudreti | Bir şey üzerinde doğrudan ve müstakil tasarruf yetkisine sahip olmak | ملك mevcut tasarruf gücünü, ورث bu gücün devir yoluyla kazanılma sürecini vurgular |
| حوز | Komşu | Kabz ve toplama | Bir şeyi sınırları içine alarak fiilen zilyetliğine geçirmek | حوز fiili kuşatma ve toplamayı, ورث hak düşürücü sebep olmaksızın intikali anlatır |
| سلب | Zıt | Zorla alma ve koparma | Bir şeyi sahibinin elinden rızası olmadan çekip almak ve irtibatı koparmak | ورث tabii ve meşru intikali, سلب ise cebri ve kesintili gaspı ifade eder |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | ورث | İntikal etmek, miras kalmak | Bir mülk, ilim veya sıfatın önceki sahibinden sonrakine meşru yolla devri | Kesin |
| Latince | Hereditare, heres | Mirasçı olmak, devralmak | Roma hukukundaki aile içi kan bağı ve mülk intikalini karşılar, manevi veraseti kısmen dışarıda bırakır | Güçlü |
| İngilizce | Inherit, succeed to | Tevarüs etmek, yerine geçmek | Hem hukuki terekeyi hem genetik ve manevi özellikleri aktarmayı içerir, ilahi baki kalma boyutunu tam kapsamaz | Güçlü |
| Almanca | Erben, nachfolgen | Miras almak, ardılı olmak | Mülk ve hakların sonraki nesle geçişini ifade eder, metafizik veraset boyutunda yetersiz kalır | Güçlü |
| Fransızca | Hériter, succéder | Mirasçı olmak, devralmak | Hukuki ve kültürel aktarımı karşılar, mutlak mülkiyetin kaynağına dönüşü anlamını tam vermez | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Lewis & Short, Grimm Deutsches Wörterbuch.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| Mâli tereke veraseti | Ölen akrabanın malının şer'i hisselerle intikali | Miras hükümleri, nafaka ve akrabalık hakları bağlamı; Bakara 2:233, Nisâ 4:176 |
| Nübüvvet ve ilim veraseti | Peygamberlik mirası, hikmet ve vahiy sorumluluğu | Zekeriya'nın duası ve Süleyman'ın Davud'a varis oluşu bağlamı; Meryem 19:6, Neml 27:16 |
| Yeryüzü iktidarı ve zilyetlik veraseti | Zalimlerin helakinden sonra mazlumların hâkim kılınması | Firavun'un mülkünün İsrâiloğullarına kalması bağlamı; A'râf 7:137, Kasas 28:5 |
| İlahi Kitab'ın intikali | Vahyin geçmiş ümmetlerden seçilmiş kullara devri | Tevrat'ın ardından Kur'an'ın ümmete emanet edilmesi; Fâtır 35:32, Şûrâ 42:14 |
| Uhrevi cennet veraseti | İman ve salih amellerin karşılığı olarak ebedi yurdun mülk kılınması | Salih müminlerin Firdevs'e ve ebedi nimete konması; Mü'minûn 23:10-11, A'râf 7:43 |
| Allah'ın mutlak mülkiyeti (el-Vâris) | Bütün yaratılmışlar yok olduktan sonra mülkün asıl sahibine kalması | Göklerin ve yerin nihai mirasının Allah'a ait oluşu; Âl-i İmrân 3:180, Hicr 15:23 |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Esma-i Hüsna (el-Vâris) | Yaratılmışların fena bulmasından sonra beka sıfatıyla mülkün mutlak sahibine dönmesi | Fani mülkiyetin izafiliği ve mutlak ontolojik beka |
| Fıkıh | Feraiz ve tereke hukuku | Mirasın ashab-ı feraiz, asabe ve zevil-erham arasındaki taksimi, miras engelleri | Cebri ve gayri iradi ayni intikal mekanizması |
| Tefsir | Nübüvvet ve yeryüzü mirası | Peygamberlerin mal miras bırakıp bırakmadığı ve yeryüzüne salihlerin varis kılınması | Maddi mülkiyetten manevi ve tarihsel hilafet vazifesine genişleme |
| Hadis | Âlimlerin peygamberlere varisliği | "Âlimler peygamberlerin varisleridir" nebevi beyanıyla ilmin intikali | Dinar ve dirhemin değil, vahiy bilgisinin ve ahlakın tevarüsü |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Uhrevi kurtuluş ve nihai akıbet | Cennete varis olma | Amelin karşılığı olarak lütfedilen ebedi mülkiyet | Cennet bir hak edişten ziyade fıtri ahdin ve imanın ilahi mirası olarak sunulur | Kesin |
| İlmi | Bilgi ve hikmet aktarımı | İlahi Kitab'a ve hikmete varislik | Kuşaklar arası hakikat ve metodoloji devamlılığı | Bilgi kişisel bir icat değil, önceki vahiylerden süzülüp korunan bir emanettir | Kesin |
| Siyasi | Tarih felsefesi ve iktidar devri | Yeryüzünün mustazaflara mirası | Zulüm düzeninin tasfiyesi ve adil hâkimiyet intikali | İktidar ebedi değil emanettir; zalimler tasfiye edilir, salihler varis kılınır | Güçlü |
| İktisadi | Mülkiyet dolaşımı ve feraiz | Terekenin adil dağılımı | Sermaye birikiminin parçalanması ve tabana yayılması | Zenginliğin tek elde toplanmasını engelleyen cebri ve tabii servet aktarımı | Kesin |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Genetik aktarım ve termodinamik bakiye korunumu | Biyolojide genetik kodların dölden döle kesintisiz intikali; fiziksel sistemlerde enerjinin form değiştirerek sistemde baki kalması | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kurumsal ardıllık ve sosyolojik miras teorisi | Hukukta tüzel kişiliğin hak ve borçları devralması; sosyolojide kültürel sermayenin ve medeniyet müktesebatının nesiller arası aktarımı | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | ورث kavramını yalnızca bir şahsın vefatı neticesinde geride kalan nakit, gayrimenkul ve eşyanın paylaşılmasına indirgemek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kavramın ontolojik boyutta Allah'ın mutlak mülkiyetine, ahlaki boyutta peygamberlik ve kitap mirasına, siyasi boyutta ise yeryüzü iktidarının el değiştirmesine uzanan çok katmanlı yapısı |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Kur'an'daki "yeryüzüne varis olma" veya "kitaba varis kılınma" ayetlerini pasif bir mülk edinme sanıp, bu kavramların getirdiği tarihsel sorumluluk, emanet bilinci ve ahlaki liyakat şartını gözden kaçırmak |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın varlık, mülkiyet ve tarih telakkisini tek bir dinamik süreçte birleştirir; insanın mülkün mutlak maliki değil geçici bir emanetçisi olduğunu ve nihai mülkün Allah'a döneceğini gösterir |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İsrâiloğullarının akıbetini ve mustazafların iktidarını anlatan tarihsel kıssalarda, Fâtır ve Şûrâ surelerindeki vahyin intikalini bildiren ayetlerde ve feraiz hükümlerinde |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Zenginliğin ve siyasi gücün kişilerin mutlak hakkı olduğu zannını yıkar; nimetlerin kazanılmış bir imtiyaz değil, hesabı sorulacak birer tarihsel miras ve imtihan vesilesi olduğunu ortaya koyar |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamBir ateş söndükten sonra geride kalan kül ve ocak taşı gibi kalıntı; bir nesne veya mülkün önceki sahibinin yokluğuyla sonrakine intikal eden sabit payı.
- Soyut anlamMülkiyetin, bilginin, ahlaki emanetin ve iktidarın bir kuşaktan diğerine akdi bir çaba olmaksızın, liyakat ve fıtri kanunlar uyarınca devredilmesi.
- Sistematik karşılıkİnsanın yeryüzündeki zilyetliğinin emanet niteliğinde oluşu, servetin feraizle tabana yayılması ve nihai varoluşta bütün mülkün mutlak sahibine rücu etmesi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde belirli bir zamanındaki toplam meşru mülkiyeti ve imkanları; farklı zilyetlerin tasarruf paylarını; nesiller arası zaman geçişini; ise bu birikimin yeni varisler kuşağına intikalini simgeler. Limitin sonsuza gitmesi durumu () bütün geçici zilyetlerin fena bulmasını; ise mülkün ve varlığın tek ve mutlak nihai varisi olan Allah'ı (el-Vâris) temsil eder.