سلب
س - ل - ب
جذر- الورود: ١
- الآيات: ١
- الصيغ: ١
- المعاجم: ١٢
معناه في القرآن: Onlardan kapar
ملاحظاتي
المعاجم(١٢)
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٢٬٧٧٢باب السين واللام والباء معهما
س ل ب، ل س ب، ب ل س، ل ب س، س ب ل، ب س ل مستعملات
سلب:
كلُّ لِباسٍ على الإنسانِ سَلَبٌ، وسَلَبَ يَسُلُبُ: أخَذَ سَلَبَه، والسَّلَبُ: ما يُسْلَبُ به، والجميع الأسلاب.
والسَّلوب من النّوق: التي يؤخَذُ ولدها، وجمعه سَلائب.
وقيل: هي الناقة إذا أَلْقَت ولَدَها لغير تَمامٍ وجمعه سُلُبٌ، وأَسْلَبَتْ: فَعَلَت ذلك ويقال للشّاء أَسْلَبَتْ.
ويقال: السُّلُبُ: الطِّوال، وفَرَسٌ
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٬٠٦٥سلبت الشيء سَلْباً. والاستلابُ: الاختلاس. والسِلابُ: واحد السُلُبِ، وهي ثيابُ لمآتِم السودُ. قال لبيد:
في السُلُبِ السودِ وفي الأَمْساحِ
تقول منه: تَسَلَّبَت المرأةُ، إذا أَحَدَّتْ. ويقال: بل الإحدادُ على الزوج، والتَسَلُّبُ قد يكون على غير زوج. وانْسَلَبَتِ الناقة، إذا أسرعت في سيرها حتَّى كأنها تخرج من جِلدها. والسَلِبُ، بكسر اللامِ: الطويلُ. قال ذو الرمة يصف فِراخَ النعامةِ:
كأنَّ
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠بلا ترجمةالحروف: ١٥٬٨٩٥س ل ب
سلب ، سبل ، لسب ، لبس ، بلس ، بسل .
سلب : قال الليث : السَّلَب : ما يُسْلَب به والجميعُ الأَسْلاب ، وكلُّ شيء على
الإنسان من اللباس فهو سَلَب ، والفعل سَلَبْتُه أسلُبه سلَباً : إذا أخذتَ سَلَبه . قال : والسَّلوب من النوق الَّتي ترمِي بوَلدِها . وقد أسلبتْ ناقتكُم ، وهي سَلوب : إذا ألقتْ ولدَها قبل أن يتمّ ، والجميعُ السلاَّئب .
اللّحياني : امرأةٌ سَلُوب وسَليبٌ : وهي الّتي يموت زوجُها أو
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٨٬٨٥٢(باب السين واللام وما يثلثهما)
(سلم) السين واللام والميم معظم بابه من الصّحّة والعافية؛ ويكون فيه ما يشذُّ، والشاذُّ عنه قليل، فالسّلامة: أن يسلم الإنسان من العاهة والأذَى. قال أهلُ العلم: الله جلَّ ثناؤُه هو السلام؛ لسلامته مما يلحق المخلوقين من العيب والنقص والفناء. قال الله جلَّ جلاله: ﴿واللهُ يَدْعُو إلى دَارِ السَّلاَمِ﴾ [يونس 25]، فالسلام الله جلَّ ثناؤه، ودارُهُ الجنَّة. ومن الباب أيضاً
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٥٨٧- السلب: نزع الشيء من الغير على القهر. قال تعالى: ﴿وإن يسلبهم الذباب شيئا لا يستنقذوه منه﴾ [الحج/73]، والسليب: الرجل المسلوب، والناقة التي سلب ولدها، والسلب: المسلوب، ويقال للحاء الشجر المنزوع منه سلب، والسلب في قول الشاعر:
*- في السلب السود وفي الأمساح*
(هذا عجز بيت، وصدره:
*يخمشن حر أوجه صحاح*
وهو للبيد من قصيدة له في رثاء عمه أبي براء مالك بن عامر، ملاعب الأسنة وهي من أراجيز النواح.
والرجز في
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٤٤٠س ل ب
سلبه ثوبه وهو سليب.
وأخذ سلب القتيل وأسلاب القتلى.
ولبست الثكلى السلاب وهو الحـداد وتسلبـت وسلبـت علـى ميتهـا فهـي مسلـب والإحـداد علـى الـزوج والتسليـب عـام.
وسلكت أسلوب فلان: طريقته.
وكلامه على أساليب حسنة.
ومن المجاز: سلبه فؤاده وعقله واستلبه وهو مستلب العقل.
وشجرة سليـب: أخـذ ورقهـا وثمرها وشجر سلب.
وناقة سلوب: أخذ ولدها ونوق سلائب.
ويقال للمتكبر:
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٧٬٢٦٥سَلَبَه الشيءَ يَسْلُبُه سَلْباً وسَلَباً، واسْتَلَبَه إِياه. وسَلَبُوتٌ، فَعَلوتٌ: مِنه. وقال اللحياني: رجل سَلَبوتٌ، وامرأَةٌ سَلَبوتٌ كالرجل؛ وكذلك رجلٌ سَـلاَّبةٌ، بالهاءِ، والأُنثى سَـلاَّبة أَيضاً. والاسْتِلابُ: الاختِلاس. والسَّلَب: ما يُسْلَبُ؛ وفي التهذيب: ما يُسْلَبُ به، والجمع أَسلابٌ. وكل شيءٍ على الإِنسانِ من اللباسِ فهو سَلَبٌ، والفعل سَلَبْتُه أَسْلُبُه سَلْباً إِذا أَخَذْتَ
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ١٤١* س ل ب * * سَلَبَ * الشيء من باب نصر و * الاسْتِلابُ * الاختلاس و * السَّلَبُ * بفتح اللام المسلوب وكذا * السَّلِيبُ * و * الأسْلُوبُ * الفن
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٥٬٣٢٤سلبه الشيء يسلبه سلبا: اختلسه، كاستلبه إياه. ومن المجاز: سلبه فؤاده وعقله وأسلبه. ورجل وامرأة سلبوت محركة على فعلوت، منه. كذلك رجل سلابة بالهاء والأنثى سلابة أيضا. من المجاز: السليب: المسلوب كالسلب. والمستلب العقل ج سلبى. وناقة وامرأة سالب، وسلوب، وسليب ومسلب مضبوط عندنا كمحدث، وهو الصواب وسلب بضم الأول والثاني، إذا مات ولدها أو ألقته لغير تمام. وقال اللحياني: امرأة سلوب وسليب ومسلب، وهي التي
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٧٬٥٩٢سَلَبَهُ
1 سَلَبَهُ ذ , (S, A, K,) aor. سَلُبَ , (TA,) inf. n. سَلْبٌ (S, K) and سَلَبٌ, (K,) from the former of which the pl. سُلُوبٌ has been formed, on the authority of hearsay, (El-Jurjلnee, Msb in art. قصد,) He seized it, or carried it off, by force; (S, A, K;) as also ↓ استلبهُ. (S, K.) You say, سَلَبَهُ الشَّىْءَ, aor. سَلُبَ , inf. n. سَلْبٌ and سَلَبٌ; and اـِيَّاهُ ↓ استلبهُ; (M, TA;)
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬٢٤٣سَلَبَ
سَلَبَ U ( n. ac. سَلْب 1 , سَلَب 4 ),
a. Seized, carried off; stole; robbed, plundered, deprived of.
b. Drew, unsheathed ( sword ).
c. Spun raw silk.
سَلِبَ
سَلِبَ A ( n. ac. سَلَب 4 ),
a. Put on, wore mourning.
سَلَّبَ
سَلَّبَ II ,
a. see IV & V.
أَسْلَبَ
أَسْلَبَ IV ,
a. Lost its young ( mother ). V, Put on, wore mourning.
اِسْتَلَبَ
اِسْتَلَبَ VIII ,
a. Seized &c.
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيبلا ترجمةالحروف: ٢٠٬٤٧٨سلب
سَلَبَ - يَسْلُبُ
سَلَبَ - يَسْلُبُ + كائن + شيئاً: يأخذ شيئاً يملكه غيره قهراً وبعلمه ومن غير إذنه
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " التملك واستحواذ كائن من كائن آخر، بغير جهد أو عمل يستحق به ذلك "، وهي:
غَنِمَ - يَغْنَمُ، تَرَثَ - يَتْرُثُ، ورِثَ - يَرِثُ، سَلَبَ - يَسْلُبُ، غَصَبَ - يَغْصِبُ، سَرَقَ - يَسْرِقُ
يسلبهم
{ ياأيها الناس ضرب
الجذور المجاورةالمجاورة: ١٥ (الإجمالي: ٢٢)
- ذبب
الآيات المشتركة: ١ · Zubab sinek demektir
- طلب
الآيات المشتركة: ١ · Onu talep eder
- نقذ
الآيات المشتركة: ١ · “Enkaz” kirpi, “nakize” ise zırh demektir
- ضعف
الآيات المشتركة: ١ · Katlanmış deri demektir
- ضرب
الآيات المشتركة: ١ · Örnek verdi
- جمع
الآيات المشتركة: ١ · Yumruk demektir
- دون
الآيات المشتركة: ١ · Dane, inek yavrusuna denir
- مثل
الآيات المشتركة: ١ · Çamurdan yapılan ve bir şeye benzetilen nesne, heykeldir
- سمع
الآيات المشتركة: ١ · İşiten
- دعو
الآيات المشتركة: ١ · Deav : Dua, gel gel anlamına kalkan eller demektir
- خلق
الآيات المشتركة: ١ · Halk: Halk, deri veya bez parçası demektir
- أنس
الآيات المشتركة: ١ · Ok tan yayın iç tarafna üns, dış tarafına vahş denemektedir
الآيات التي ورد فيها(١)
… اللَّهِ لَنْ يَخْلُقُوا ذُبَابًا وَلَوِ اجْتَمَعُوا لَهُ وَإِنْ يَسْلُبْهُمُ الذُّبَابُ شَيْئًا لَا يَسْتَنْقِذُوهُ مِنْهُ ضَعُفَ الطَّالِبُ وَالْمَطْلُوبُ
Onlardan kapar
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | سلب |
| Yapı | Üçlü kök |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | خطف, نهب, قهر, غصب |
| Zıt Kök | وهب |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeyi bulunduğu yerden veya sahibinden çeviklik, hız ve zor kullanarak çekip almak, soymak, kabuğunu soymak |
| Çekirdek Özet 2 | Varlığın acziyetini ve sahte tanrıların mülkiyet iddialarının kırılganlığını bir sineğin dahi kapıp götürdüğünü geri alamama örneğiyle ifşa etme |
| Çekirdek Özet 3 | Mülkiyetin, gücün ve iradenin zâtî değil emanet olduğunu; harici bir etkiyle bir anda geri alınabilir (münselib) oluşunu kavratma |
| Kritik Hata Riski | Eylemi yalnızca savaş ganimeti veya adi hırsızlık düzeyinde algılayıp, varoluşsal acziyet ve irade kaybı boyutunu gözden kaçırma |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| سل | Bir şeyi diğerinin içinden veya arasından yumuşakça, pürüzsüzce çekip çıkarma, sıyırma (örneğin سلخ kabuk/deri sıyırma, سلل kılıcı kınından çekme, سلك bir şeyi bir yere sokup geçirme, سلم aralıksız teslim etme/kurtarma) | ب | İki nesnenin temasını, bir aradalığını veya bir şeyin içindeki mevcudiyetini temsil eden harfin eklenmesiyle eylem; pürüzsüz sıyrılmaktan çıkıp sahibinin veya nesnenin üzerindeki bağı hızla koparma, zorla soyup alma ve bünyeden ayırma niteliği kazanmıştır. |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| س | Diken, destek; tutunma, dayanma, çekme | Bir yüzeye temas etme, tutunma veya tutunan bir bağı birdenbire çekip ayırma hareketi |
| ل | Çoban değneği, üvendire; yöneltme, bağlama | Hareketi belirli bir hedefe yöneltme, bir doğrultu boyunca çekip uzatma |
| ب | Ev, çadır; iç, barınma, kapalı alan | Bir sınırın veya varlığın dairesi içinde bulunma, iyelik ve temas alanı |
| سلب | İyelik ve temas alanından (ev/beden/bağlam) bir şeyi yönlendirilmiş bir çekme ve hızla kavrama hamlesiyle zorla koparıp alma | Sahibinin koruma alanı veya bedeni üzerindeki nesnenin, karşı konulamaz bir çeviklikle soyulup dışarı çıkarılması hareketi |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Ağacın kabuğunu veya lifini soyup çıkarmak; hayvanın ya da insanın sırtındaki elbiseyi, zırhı soyup almak; yavrusu düşen veya zorla alınan devenin hâli |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Lebîd b. Rebîa, amcası Ebû Berâ için söylediği mersiyesinde yas tutan kadınların üzerlerindeki ziynet ve mutat giysileri çıkarıp siyah yas elbiseleri giymelerini anlatırken bu kökü kullanır: في السلب السود وفي الأمساح / يخمشن حر أوجه صحاح |
| Erken Arapça kullanım | İbn Mahkân'a ait beyitte hayvanın derisinin veya ağaç lifinin soyulması tasvir edilir: فَنشنش الجلدَ عنها وهي باركةٌ / كما تُنَشْنِشُ كَفَّا قاتِلٍ سَلَبا (rivayette فاعل veya فاتل olarak da geçer; ağacın kabuğunu ve lifini soyan kimse anlamında es-seleb kullanılmıştır). Ayrıca savaşta öldürülen hasmın üzerinden alınan zırh, kılıç ve elbiseye de es-seleb denmiştir. |
المصدر Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, el-Müfredât ve Lebîd Dîvânı.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Sami dilleri ailesinde سلب kökü, temel olarak soyma, sıyırma, zorla çekip alma ve mahrum bırakma anlamsal ekseni etrafında temsil edilir. İbranicede שָׁלַב (shalav) biçimi doğrudan bağlama ve ekleme yönüne kaymış olsa da, Aramice ve Süryanice katmanında ܫܠܰܒ (shlab / sleb) ve türevleri bir şeyin üstündeki örtüyü veya deriyi sıyırma, çekip çıkarma anlamlarıyla fonetik ve semantik akrabalık taşır. Klasik Arapçada kök, özellikle ağaç kabuğunun soyulması (es-seleb) gibi ilksel bir ziraî ve bedevî eylemden, insanın üzerindeki elbisenin (es-selb) soyulmasına, oradan da bir kimsenin sahip olduğu nesneyi çeviklik ve galebe ile çekip alma (el-ihtilâs ve'l-kahr) manasına doğru özelleşmiştir. Kökün Sami dillerindeki ortak paydası, bir gövdeye yapışık veya bağlı olan koruyucu bir unsuru (kabuk, deri, elbise, güç) çekerek ayırma ve ardında çıplaklık/yoksunluk bırakma eylemidir.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Payne Smith Syriac Dictionary, HALOT, Brown-Driver-Briggs, Lisān al-ʿArab.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | سل kök ailesinden soyma ve çekip alma | Ağaç kabuğunun soyulması, devenin yavrusunun düşmesi veya elden gitmesi, savaşçının üzerindekilerin çekilip alınması gibi somut fiillerden soyut akıl/irade kaybına uzanış | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Süryanice ve Aramice ܫܠܰܒ (sıyırma, soyma) | Nesnenin yüzeyindeki tabakayı veya bağı zorla çekip alma çekirdek anlamında ortaklık | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik katmanda sıyırma/çekme kökleri | Veri bulunamadı | Muhtemel |
المصدر Brown-Driver-Briggs, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| سلب | Anlamlı | Çekip almak, soymak | Bir nesneyi veya sıfatı hız ve baskıyla sahibinden koparıp almak | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| سبل | Anlamlı | Salıvermek, uzatmak, yol | Bir şeyin serbestçe akması, uzaması, yol ve yöntem hâline gelmesi | Çekirdeğin zıt kutbu; tutulanın bırakılıp akıtılması; Kur'an'da geçer |
| لسب | Anlamlı | Sokmak, ısırmak | Yılan veya akrebin zehrini aniden batırıp sokması | Ani ve delici temas hareketi; Kur'an'da geçmez |
| لبس | Anlamlı | Giymek, örtmek, karıştırmak | Bir nesnenin diğerini bütünüyle örtmesi, kuşatması veya gizlemesi | سلب kökünün tam eylemsel tersi (giydirmek / soymak); Kur'an'da geçer |
| بسل | Anlamlı | Menetmek, sertleşmek, rehin kalmak | Bir şeyi bütünüyle bağlamak, hapsolmak, şiddetli ve keskin tutum | İradenin ve imkânın kilitlenmesi; Kur'an'da geçer |
| بلس | Anlamlı | Hayretten donakalmak, ümitsiz olmak | İflas etmek, bütünüyle mahrum kalıp çaresizliğe gömülmek | سلب sonucunda kalan çıplaklık ve mahrumiyetle bağlantılı; Kur'an'da geçer |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| سلب | Merkez | Bir şeyi hız, çeviklik ve güçle sahibinden koparıp almak | Hedefin üzerindeki örtüyü, mülkü veya gücü bir hamlede çekip alma | Soyup alma, arkasında eksiklik ve acziyet bırakma |
| خطف | Komşu | Hızla kapmak, kapıp kaçmak | سلب soyup mülkiyetten düşürmeye odaklanırken, خطف hareketin göz açıp kapayıncaya kadarki seyrine odaklanır | Hızlı kapma (Hac 22:31) |
| نهب / نهب | Komşu | Yağmalamak, açıkça zorla almak | سلب tekil bir nesneyi üzerindeki bağdan sıyırırken, نهب toplu ve yaygın talana işaret eder | Açık yağma |
| قهر | Komşu | Zorla boyun eğdirmek, ezmek | قهر genel bir tahakküm ve irade kırma hâlidir; سلب ise doğrudan bir nesneyi/özelliği çekip almaktır | Hükümranlık ve baskı |
| وهب | Zıt | Karşılıksız vermek, lütufta bulunmak | سلب var olanı rızasız ve zorla alıp çıplak bırakırken, وهب yoktan ve karşılıksız bağışlayarak donatır | Karşılıksız hibe |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | سلب | Çekip almak, soymak | Zorla, çeviklikle ve mülkiyet bağını kopararak alma | Kesin |
| Latince | Spoliare, eripere | Soymak, zorla çekip almak | Spoliare üzerindeki giysiyi/zırhı soymayı, eripere ise çeviklikle çekip koparmayı karşılar; kökün fiziksel iki yönünü yansıtır | Güçlü |
| İngilizce | To deprive, to snatch, to despoil | Mahrum bırakmak, kapmak, soymak | To snatch kapma hızını, to despoil soymayı, to deprive ise geride kalan mahrumiyeti ifade eder | Güçlü |
| Almanca | Berauben, entreißen | Soymak, elinden çekip koparmak | Berauben maldan ve haktan mahrum etmeyi, entreißen ise fiziksel şiddetle çekip almayı karşılar | Güçlü |
| Fransızca | Dépouiller, ravir | Soyup çıplak bırakmak, kapıp götürmek | Dépouiller kabuğu/elbiseyi soymayı, ravir ise ani ve karşı konulamaz şekilde alıp götürmeyi karşılar | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lisān al-ʿArab.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| يَسْلُبْهُمُ (Fiil-i muzâri) | Bir nesneyi veya zerreyi sahibinin iradesine rağmen çeviklikle çekip alıp götürmek, aciz bırakmak | Şirkin ve sahte ilahların mutlak acziyetini ispat bağlamı; tapınılan varlıkların bir sineğin üzerlerinden kaptığı şeyi dahi geri alamayacak kadar zayıf olduklarının beyanı (Hac 22:73) |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Kudret, mülkiyet ve tevhid delilleri | Yaratılmışların kudretinin zâtî olmayıp arazî oluşu; Allah'ın dilediği anda kuldan irade ve kudreti çekip alabileceği (selb-i irâde / selbî sıfatlar) | Zâtî olmayan sıfatların yoksunluğu, sıfatların tenzihi |
| Fıkıh | Cihat hukuku ve ganimet taksimi | Savaşta öldürülen düşman askerinin üzerindeki şahsî teçhizatın (es-seleb) katile aidiyeti (مَنْ قَتَلَ قَتِيلاً فَلَهُ سَلَبُهُ hadisi mucibince) | Savaşçının üzerindeki zırh, binek, silah ve giysiler |
| Tefsir | Temsilî ve aklî beyan (mesel) | Hac 22:73'teki sinek meselinde putların veya tapanların sineğin kaptığı şeyi geri almaktan dahi aciz kalışlarının ontolojik tasviri | Karşı konulamaz yoksunluk ve mutlak acizlik |
| Hadis | Ahkâm ve ahlak rivayetleri | Gazvelerde hasmın techizatının alınması hükmü ve nimetlerin elden çıkması (selb-i ni'met) duaları | Maddî zırh/donanım veya mânevî lütufların çekilip alınması |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhid ve kulluk bilinci | İlahî mülkiyetin mutlaklığı | İnsanın ve putların sahte sahiplik vehmini yıkmak | En zayıf mahlukun (sinek) dahi bir şeyi alıp götürmesi karşısında ilahlık iddiasının düşüşü | Kesin |
| İlmi | Fiziksel ve biyolojik sistemler | Entropi ve harici müdahaleyle sistemden madde/enerji eksilmesi | Bir sistemin koruma kalkanını aşıp bünyesinden bir unsuru ayrıştırma | Sistemin kendi bileşenini koruyamaması ve dış kuvvet tarafından soyulması | Güçlü |
| Siyasi | Hükümranlık ve meşruiyet | Otoritenin ve egemenlik unsurlarının yitirilmesi | Sahte iktidarların kırılganlığını ve tahakkümün geri alınabilirliğini gösterme | Hükümranlık yetkisinin meşruiyetini yitirmiş odaklardan çekilip alınması | Güçlü |
| İktisadi | Mülkiyet güvenliği ve gasbın reddi | Haksız el koyma, soyma, mülksüzleştirme | Hukuk dışı el değiştirmelerin gayrimeşruluğunu teyit etme | Bir varlığın rıza dışı ve cebren eksiltilmesinin iktisadi dengeleri bozması | Güçlü |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Çıkarma işlemi, negatif operatör ve kimyasal sıyırma (stripping) | Bir kümeden veya bileşikten bir elemanın harici bir çekimle geri dönüşsüz biçimde eksiltilmesi; matematiksel olarak negatifleme () | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Mülksüzleşme, yabancılaşma ve hak yoksunluğu (deprivation) | Bireyin veya topluluğun sahip olduğu hukuki, siyasi veya maddi imkânların iradesi dışında elinden çekilip alınmasıyla oluşan acziyet hâli | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü sadece hırsızlık, kapkaççılık ya da fıkıhtaki savaş ganimeti (düşmanın techizatı) ile sınırlı dar bir adlî/askerî terim olarak düşünmek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kökün Kur'an'daki tek kullanımı, varlığın sahte güç iddialarını yerle bir eden evrensel bir acziyet yasasını kurar; en küçük varlığın bile bir sistemi mülksüzleştirebileceğini bildirir |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Hac 22:73'teki sahneyi basit bir doğa gözlemi zannederek, ayetin ontolojik şirk eleştirisini ve insanın varlık üzerindeki zayıf tasarruf vehmini kavrayamamak |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın en sarsıcı şirk ve acziyet temsilinde merkezî fiil olarak yer alır; tapınılan tüm varlıkların ve onların peşinden gidenlerin kof iddialarını tek bir eylemle sıfırlar. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İlahlık iddialarının, şirkin, putperestliğin ve insanın sahte kudret vehminin eleştirildiği temsil (mesel) ayetlerinde (Hac 22:73). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Putların veya yaratılmış güçlerin bağımsız bir koruma veya tasarruf kudreti olduğu zannını çürütür; en ufak bir kaybı dahi telafi edemeyen bir varlığın ilah olamayacağını gösterir. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamBir ağacın kabuğunu, bir canlının örtüsünü veya bir insanın üzerindeki elbiseyi hızla ve zor kullanarak soyup almak, geride çıplaklık ve mahrumiyet bırakmak.
- Soyut anlamBir varlığın mülkiyet, irade, akıl veya güç gibi zâtî olmayan unsurlarını harici bir etkiyle bir anda yitirmesi; sahip olunan şeyin korunamaması sonucu doğan mutlak acziyet ve negatifleşme.
- Sistematik karşılıkEmanet olan imkânların asıl sahibine veya harici sebeplere karşı korunamayacağını gösteren eksiltme ve mülksüzleştirme mekanizması; tevhid ilkesinin acziyet üzerinden tahkimi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde başlangıçta unsuruna (mal, güç, zırh, yiyecek) sahip olan veya üzerinde taşıyan varlığı, bu unsuru hızla ve zorla çekip alan faili (örneğin sinek veya gâlip güç), ise çekilip alınan nesneyi temsil eder. Eylem sonucunda kümesinden eksilerek () çıplak/mahrum kalır ve doğrudan 'nin tasarrufuna geçer (). ifadesi ise 'nın söz konusu nesnesini geri alma veya koruma kapasitesinin sıfıra indiğini, yani mutlak istirdat acziyetini gösterir.