عرش
ع - ر - ش
جذر- الورود: ٣٣
- الآيات: ٣٢
- الصيغ: ١١
- المعاجم: ١٣
Toplantı yerinde yöneticinin durduğu yüksek yerdir. Kürsü oradaki oturulacak tahtadan yapılmış yerdir. Kürsü dört boyutlu uzay, arş beş boyutlu uzaydır.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(١٣)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Toplantı yerinde yöneticinin durduğu yüksek yerdir. Kürsü oradaki oturulacak tahtadan yapılmış yerdir. Kürsü dört boyutlu uzay, arş beş boyutlu uzaydır.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ١٠٬٣٦٣باب العين و الشين والراء معهما
)ع ش ر، ع رش، ش ع ر، ش ر ع، ر ع ش مستعملات، ر ش ع مهمل( عشر: العَشْرُ: عدد المؤنّث، والعَشَرَةُ: عدد المذكّر، فإذا جاوزت ذلك أنّثت المؤنث وذكّرت المذكر.
وتقول: عَشْرُ نسوة، وإحدى عَشْرَةَ امرأة، وعشرةُ رجالٍ، وأَحدَ عَشَرَ رجلاً وثلاثةَ عَشَرَ رجلاً تلحق الهاء في ثلاثة وتنزعها من عشرة، ثم تقول: ثلاث عشرة امرأة تنزع الهاء من ثلاثة وتلحقها بالعشرة.
وعَشَرْتُ القوم:
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٬٣٤٦العَرْشُ: سريرُ الملك. وعَرْشُ البيت: سَقْفُهُ. وقولهم ثُلَّ عَرْشُه، أي وهى أمره وذهب عِزُّهُ. قال زهير:
تَداركْتُما عَبْساً وقد ثُلَّ عَرْشُهاوذُبْيانَ إذ زَلَّتْ بأقدامِها النَعْلُ
والعَرْشُ والعَريشُ: ما يستظل به. وعَرْشُ القدم: ما نتأ في ظهرها وفي الأصابع. وعَرْشُ السِماك: أربعةُ كواكبَ صغارٍ أسفلَ من العَوَّاءِ، يقال إنَّها عَجُزُ الأسد. قال ابن أحمر:
باتَتْ عليه لَـيْلَةٌ
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠بلا ترجمةالحروف: ٣١٬٦٩٤باب العين والشين مع الراء
عشر ، عرش ، شرع ، رعش ، شعر : مستعملات
عشر : قال الليث : العَشْر عدد المؤنّث ، والعشرة عدد المذكّر ، فإذا جاوزت العشرة أنَّثت المذكر وذكَّرتَ المؤنث ، تقول عشر نسوة وعشرة رجال ، فإذا جاوزْت العشر فإنّ ابن السكيت حكَى عن الفراء تقول في المذكر أحد عشَر . قال : ومن العرب من يسكِّن العين فيقول أَحَدَ عْشَر ، وكذلك يسكّنها إلى تسعةَ عشَر ، إلاّ اثني عشر فإنَّ العين منه لا
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٢٤٬٣٥٣(باب العين والراء وما يثلثهما)
(عرز) العين والراء والزاء أصل صحيح يدلُّ على استصعابٍ وانقباض. قال الخليل: استعرز عليَّ مثل استعصب. وهذا الذي قال صحيح، وحجّته قولُ الشّمّاخ:
وكلُّ خليلٍ غير هاضِمِ نفِسه *** لوصلِ خليلٍ صارمٌ أو مُعارِزُ([1])
أراد المنقبِض عنه.
والعرب تقول: "الاعتراز الاحتراز"، أي الانقباضُ داعيةُ الاحتراز. يَنْهَون عن التبسُّط والتذرُّع، فربما أدَّى إلى مكروه. ويقال العَرْز:
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ١٬٧٦٤- العرش في الأصل: شيء مسقف، وجمعه عروش. قال تعالى: ﴿وهي خاوية على عروشها﴾ [البقرة/259]، ومنه قيل: عرشت الكرم وعرشته: إذا جعلت له كهيئة سقف، وقد يقال لذلك المعرش. قال تعالى: ﴿معروشات وغير معروشات﴾ [الأنعام/141]، ﴿ومن الشجر ومما يعرشون﴾ [النحل/68]، ﴿وما كانوا يعرشون﴾ [الأعراف/137]. قال أبو عبيدة (راجع: مجاز القرآن 1/227) : يبنون، واعترش العنب: ركب عرشه، والعرش: شبه هودج للمرأة شبيها في الهيئة بعرش
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ١٬٢٠٦ع ر ش
اين ما غرسوه وما عرشوه " ودمّرنا ما كان يصنع فرعون وقومه وما كانوا يعرشون " وقريء: يغرسون.
واستوى على عرشه إذا ملك وثلّ عرشه إذا هلك.
قال زهير: تداركتما عبساً وقد ثلّ عرشها وذبيان إذ زلّت بأقدامها النعل ويقال: من العرش إلى الفرش.
وعريش موسى لا صرح هامان وهو شبه الخيمة من خشب وثمام.
وتعرشنا ببلادنا: نحو تخيمنا.
والعرائش والعرش والعروش واحد والعروش أيضاً: كان أبو
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٩٬٢٧٢العَرْش: سرير الملِك، يدلُّك على ذلك سرير ملِكة سَبَإِ، سمَّاه اللَّه عز وجل عَرْشاً فقال عز من قائل: إِني وجدتُ امرأَة تملكهم وأُوتيتْ من كل شيءٍ، ولها عرش عظيمٌ؛ وقد يُستعار لغيره، وعرض الباري سبحانه ولا يُحدُّ، والجمع أَعراشٌ وعُروشٌ وعِرَشَةٌ. وفي حديث بَدْءِ الوَحْيِ: فرفعتُ رأْسي فإِذا هو قاعدٌ على عَرْش في الهواء، وفي رواية: بين السماء والأَرض، يعني جبريلَ على سرير. والعَرْش: البيتُ، وجمعه
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٥٩٣* ع ر ش * * العَرْشُ * سرير الملك و * عَرْشُ * البيت سقفه وقولهم ثل عرشه على ما لم يسم فاعله أي وهى أمره وذهب عزه و * عَرَشَ * بنى بناء من خشب وبابه ضرب ونصر وكروم * مَعْرُشَاتٌ * و * العَرِيشُ * عريش الكرم وهو أيضا خيمة من خشب وثمام والجمع * عُرُش * بضمتين كقليب وقلب ومنه قيل لبيوت مكة العرش لأنها عيدان تنصب ويظلل عليها وفي الحديث ﴿تمتعنا مع رسول الله ]ص[ وفلان كافر بالعرش﴾ ومن قال * عُرُوشٌ *
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ١٢٬٨١٩العرش: عرش الله تعالى، ولا يحد، وروى عن ابن عباس أنه قال: الكرسي موضع القدمين، والعرش لا يقدر قدره، وفي المفردات للراغب: وعرش الله مما لا يعلمه البشر إلا بالاسم لا على الحقيقة، وليس كما تذهب إليه أوهام العامة؛ فإنه لو كان كذلك لكان حاملا له تعالى لا محمولا، وقال الله تعالى: إن الله يمسك السموات والأرض أن تزولا ولئن زالتا إن أمسكهما من أحد من بعده. وقال قوم: هو الفلك الأعلى، والكرسي: فلك الكواكب،
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٤٬٣٠٦عَرَشَ
1 عَرَشَ ذ , aor. عَرِشَ and عَرُشَ , (S, O, K,) inf. n. عَرْشٌ, (S, O,) He constructed, or built, what is called an عَرِيش; (K;) as also ↓ اعرش; (Zj, K;) and ↓ عرّش, (K,) inf. n. تَعْرِيشٌ: (TA:) or he built a building of wood. (S, O.) ― -b2- عَرَشَ البَيْتَ, (K,) aor. عَرِشَ and عَرُشَ , inf. n. عَرْشٌ and عُرُوشٌ, (TA,) He built the house, or the like. (K.) ― -b3- عَرَشَ الكَرْمَ: see
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬٢٦٤عَرَشَ
عَرَشَ I , U ( n. ac. عَرْش 1 ),
a. Built, constructed; roofed ( building ).
b. [ La ], Made an arbour for ( the vine ).
c. ( n. ac. عَرْش 1 , عُرُوْش 27 ), Formed an arbour ( vine ).
d. Cased with stone ( well ).
e. [ Bi ], Stopped, stayed in.
f. Struck on the neck.
عَرِشَ
عَرِشَ A ( n. ac. عَرَش 4 ),
a. Was confused, bewildered, mazed, dazed.
b. ( n. ac. عَرْش 1 ) [ Bi
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيبلا ترجمةالحروف: ٤٧٬١٦٤عرش
عَرَشَ - يَعْرِشُ - عَرْش - عُرُوْش - مَعْرُوْش - مَعْرُوْشَة - مََعْرُوشَات
عَرَشَ - يَعْرِشُ + كائن + شيئاً: يبني بناء مرتفعاً للأعلى ليستخدمه لرفع شيء من موقع قريب من الأرض نحو موقع أعلى بعيد عن الأرض
عَرْش - العرش: اسم فعل " عَرَشَ - يَعْرِشُ ": وهو كذلك ما يكون بفعل " عَرَشَ - يَعْرِشُ ": البناء الذي يستخدم لرفع كائن، كحاكم أو ملك،
الصيغ(١١)
- الْعَرْشِTaht(الْفَعْلِ)×١٩
- عُرُوشِهَاOnun çatıları(فُعُولِهَا)×٣
- مَعْرُوشَاتٍYükseltilmiş(مَفْعُولَاتٍ)×٢
- يَعْرِشُونَYükseltirler(يَفْعِلُونَ)×٢
- الْعَرْشَTaht(الْفَعْلَ)×١
- بِعَرْشِهَاOnun tahtını(بِفَعْلِهَا)×١
- عَرْشٌTaht(فَعْلٌ)×١
- عَرْشَTaht(فَعْلَ)×١
- عَرْشَهَاOnun tahtı(فَعْلَهَا)×١
- عَرْشُكِSenin tahtın(فَعْلُكِ)×١
الجذور المجاورةالمجاورة: ٥٥ (الإجمالي: ٢١٤)
- سدس
الآيات المشتركة: ٦ · سندس Hint kumaşıdır
- سوي
الآيات المشتركة: ٧ · Seviye: Engebesiz düz yerdir
- خوي
الآيات المشتركة: ٣ · Haviy (hı) : Dere demektir
- ربب
الآيات المشتركة: ١٦ · Ribve, tümsek demektir
- سمو
الآيات المشتركة: ٩ · “Sem” hayvanın sırtı, “ard” da hayvanın karnıdır
- يوم
الآيات المشتركة: ١٠ · “Yemm” durgun akan su demektir
- رفع
الآيات المشتركة: ٣ · Raf’, üzerine bir şeylerin konduğu yer, raftır
- عظم
الآيات المشتركة: ٥ · Büyük
- خلق
الآيات المشتركة: ٦ · Halk: Halk, deri veya bez parçası demektir
- سبح
الآيات المشتركة: ٤ · Sebhe, omuzlara atılan, esen rüzgarda kanatlar gibi açılan…
- أرض
الآيات المشتركة: ٨ · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir
- وصف
الآيات المشتركة: ٢ · Vasıflandırırlar
الآيات التي ورد فيها(٣٢)
… السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضَ فِي سِتَّةِ أَيَّامٍ ثُمَّ اسْتَوَى عَلَى الْعَرْشِ يُغْشِي اللَّيْلَ النَّهَارَ يَطْلُبُهُ حَثِيثًا وَالشَّمْسَ وَالْقَمَرَ وَالنُّجُومَ …
Taht
فَإِنْ تَوَلَّوْا فَقُلْ حَسْبِيَ اللَّهُ لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ عَلَيْهِ تَوَكَّلْتُ وَهُوَ رَبُّ الْعَرْشِ الْعَظِيمِ
Taht
… السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضَ فِي سِتَّةِ أَيَّامٍ ثُمَّ اسْتَوَى عَلَى الْعَرْشِ يُدَبِّرُ الْأَمْرَ مَا مِنْ شَفِيعٍ إِلَّا مِنْ بَعْدِ …
Taht
وَرَفَعَ أَبَوَيْهِ عَلَى الْعَرْشِ وَخَرُّوا لَهُ سُجَّدًا وَقَالَ يَاأَبَتِ هَذَا تَأْوِيلُ رُؤْيَايَ …
Taht
… رَفَعَ السَّمَوَاتِ بِغَيْرِ عَمَدٍ تَرَوْنَهَا ثُمَّ اسْتَوَى عَلَى الْعَرْشِ وَسَخَّرَ الشَّمْسَ وَالْقَمَرَ كُلٌّ يَجْرِي لِأَجَلٍ مُسَمًّى يُدَبِّرُ …
Taht
قُلْ لَوْ كَانَ مَعَهُ آلِهَةٌ كَمَا يَقُولُونَ إِذًا لَابْتَغَوْا إِلَى ذِي الْعَرْشِ سَبِيلًا
Taht
الرَّحْمَنُ عَلَى الْعَرْشِ اسْتَوَى
Taht
لَوْ كَانَ فِيهِمَا آلِهَةٌ إِلَّا اللَّهُ لَفَسَدَتَا فَسُبْحَانَ اللَّهِ رَبِّ الْعَرْشِ عَمَّا يَصِفُونَ
Taht
قُلْ مَنْ رَبُّ السَّمَوَاتِ السَّبْعِ وَرَبُّ الْعَرْشِ الْعَظِيمِ
Taht
فَتَعَالَى اللَّهُ الْمَلِكُ الْحَقُّ لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ رَبُّ الْعَرْشِ الْكَرِيمِ
Taht
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | عرش |
| Yapı | Üçlü (sülâsî) |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | كرس, سقف, ملك, صرح |
| Zıt Kök | فرش |
| Çekirdek Özet 1 | Ağaç dalları, çubuklar veya direkler üzerine yükseltilip üstü örtülen çardak, tavan ve gölgelik yapı |
| Çekirdek Özet 2 | Hükümranlığın, idari kuşatıcılığın ve mutlak kozmik yönetimin dayandığı yüce taht veya makam |
| Çekirdek Özet 3 | Bütün alt sistemleri kuşatan, taşıyan, yönlendiren ve varoluşsal düzeni yukarıdan çatıp koruyan en üst yönetim kubbesi |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca fiziksel ve antropomorfik bir saray koltuğuna indirgemek veya tam aksine somut çatı ve düzenleyici tavan boyutunu yok sayarak kavranamaz bir soyutluğa hapsetmek |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| عر | Açığa çıkma, kabarma, yukarı doğru uzanma, belirginleşme ve yüzeye çıkma anlamı taşır; nitekim عرج yukarı yükselmeyi, عرو tutunup yukarı bağlanmayı, عرف yüksek tepe ve belirgin izi, عرض ise genişleyip ortaya serilmeyi ifade eder. | ش | Yayılma, saçılma, dallanıp budaklanma ve üstü örtme imgesi katan ش harfi eklenerek yükselen yapının dallarla çatılıp bir gölgelik, tavan veya taşıyıcı çatıya dönüşmesi anlamı özelleşmiştir. |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ع | Göz; kaynak, görme, bilme ve ortaya çıkma | Farkındalık, denetim, gözetleme ve bir merkezin açığa çıkması |
| ر | İnsan başı; tepe, başlangıç, önderlik ve üst | Yükseklik, tepe nokta, bir yapının en üst konumu ve öncülük |
| ش | Diş; kavrama, kenetlenme, yayılma ve birbirine geçme | Birbirine tutturulmuş dallar, kenetlenen kirişler ve örtücü yayılım |
| عرش | Gözeten bir tepe noktasında birbirine kenetlenmiş örtü ve çatı | Bütün sistemi yukarıdan gören, en üst noktada çatılan, altındakileri gölgeleyip düzenleyen kuşatıcı üst yapı |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Üzüm asmalarının sarılması için dikilen ahşap çardaklar, kuyunun üstüne ve içine çökmesini önlemek için örülen tahta aksam, gölgelenmek için çalı ve dallardan çatılan gölgelik çatı ve deve üzerine kurulan kadın mahfesi. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Züheyr b. Ebî Sülmâ, kabile reislerinin bozulan ve çöken toplumsal düzeni, otoriteyi ve barışı yeniden tesis etmesini yıkılan çatı metaforuyla anlatır: تداركتما عبساً وقد ثلّ عرشها / وذبيان إذ زلّت بأقدامها النعل |
| Erken Arapça kullanım | İslâm öncesi ve erken dönemde el-Hansâ kardeşinin ölümünün ardından onun cömertliğini ve koruyucu büyüklüğünü çöken bir çardak ve gölgeliğe benzeterek anar: كان أبو حسّانَ عرشاً خَوَى / مما بناه الدهر دانٍ ظليل |
المصدر Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Dīvânu Züheyr b. Ebî Sülmâ.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Sami dillerinde عرش kökü, fiziksel olarak birbirine bağlanan ahşap çubuklarla bir gölgelik, yatak veya tavan oluşturma temel semantik çekirdeğinde geniş bir süreklilik gösterir. İbranicede ערשׂ (ʿereś) biçiminde yer alan kelime; sedir, karyola, gölgelikli yatak ve çardak anlamındadır (örneğin Tesniye 3:11'deki dev Og'un demir yatağı). Süryanicede ܥܪܣܐ (ʿarsā) ve Aramicede עַרְסָא (ʿarsā) biçiminde yine sedir, sedir tavanı, yatak ve düğün çardağı anlamlarını korur. Arapçada kök bir yandan üzüm asmalarının sarıldığı çardakları ve evlerin tavanlarını (ʿarīş, ʿurūş) karşılarken, diğer yandan yükseklik, kuşatıcılık ve gözetleme işlevini bünyesinde toplayarak hükümdarın tahtı ve izzetin, mülkün dayanağı (ʿarşü'l-melik) manasında semantik bir yücelme ve genişleme yaşamıştır. Somut ahşap çatıdan soyut siyasi ve kozmik hükümranlık tavanına geçiş, Arap dilinin kendi iç mecaz gelişimiyle sistemleşmiştir.
درجة الثقة Kesin
المصدر Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon, Payne Smith Syriac Dictionary, Maqāyīs al-Lugha.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Çardak yapma, çatı kurma ve asmayı yükseltme fiilinden hükümdar makamına intikal | Kökün aslı ahşapla çatılan tavan ve gölgeliktir; bu çatı altında himaye, düzen ve tepe nokta bulunması sebebiyle devletin nizamına ve tahta ʿarş denmiştir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice ʿereś, Süryanice ʿarsā, Aramice ʿarsā | Bütün bu dillerde kök, birbirine geçirilmiş parçalardan oluşan yatacak yer, sedir, çardak ve tavan anlamını ortak miras olarak korur. | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Sami dilleri dışındaki Afro-Asyatik katmanda güvenilir ve düzenli ses denkliği taşıyan açık bir kök akrabalığı tespit edilmemiştir. | Veri bulunamadı |
المصدر Brown-Driver-Briggs, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, Lisān al-ʿArab.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| عرش | Anlamlı | Çatı, çardak, taht | Hedef köktür; asma çardağı kurmak, tavan yapmak ve hükümranlık makamı anlamlarını içerir. | Kur'an'da geçer |
| عشر | Anlamlı | On sayısı, topluluk, muaşeret | Birbirine karışma, bir araya gelip cemiyet oluşturma ve onluk tamlık nizamı. | Kur'an'da geçer |
| رعش | Anlamlı | Titreme, sarsılma | Bedende veya bir nesnede meydana gelen hızlı ve istemsiz sarsıntı, ürperme. | Kur'an'da geçmez |
| رشع | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde (Kitābü'l-ʿAyn) mühmel kabul edilmiş, dilde kök olarak işlenmemiştir. | Kur'an'da geçmez |
| شعر | Anlamlı | Bilme, hissetme, kıl | İncelikleri sezme, farkına varma, duyu ve bedendeki ince kıllar. | Kur'an'da geçer |
| شرع | Anlamlı | Suya yol açma, yol, yasa | Açık ve belirgin bir yola koyulma, dinin kurallarını belirleme, kaynağa giden yol. | Kur'an'da geçer |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| عرش | Merkez | Yükseltilmiş çatı, taht ve idare kubbesi | Sistemi bütünüyle yukarıdan kuşatan, gölgeleyen ve ayakta tutan en üst çatı. | Kur'an'da hem asma bahçeleri ve kent tavanları hem de ilahi egemenliğin tecelli ettiği mutlak taht anlamında kullanılır. |
| كرس | Komşu | Oturak, alt zemin, dayanak ve ilim | عرش tavan ve kuşatıcı üst yapı iken كرس üzerine basılan, oturulan taban veya daha alt yönetim basamağıdır. | Ayak basılan yer, ilim ve yerel kudret mahalli olarak arşın altında bir mertebedir. |
| سقف | Komşu | Tavan, bina örtüsü | سقف yalnızca bir yapının üstünü kapatan düz veya kemerli örtüdür; عرش ise hem çatı hem de o çatının taşıdığı nizam ve egemenliktir. | Fiziksel koruma yönü ağır basar; salt yapısal bir örtüdür. |
| ملك | Komşu | Mülkiyet, hükümranlık, tasarruf gücü | ملك yönetim ve sahip olma yetkisini, عرش ise bu yetkinin somutlaştığı en üst nizam makamını ve çatısını ifade eder. | İktidarın fiili ve hukuki boyutudur. |
| صرح | Komşu | Yüksek köşk, açık ve yalın kule | صرح tekil bir binanın yüksekliğini ve şeffaflığını anlatırken عرش kuşatıcı bir örtü ve idari merkezdir. | Bireysel gözetleme ve mimari ihtişam vurgulanır. |
| فرş | Zıt | Yaymak, sermek, alt zemin | عرş yukarı doğru çatılan tavan ve gölgelik iken فرش aşağıya yayılan döşek, zemin ve sergidir. | Varlığın zemin ve tavan kutuplarını oluştururlar. |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | عرش | Çardak, tavan, taht | Altındakileri kuşatan ve idare eden en üst çatı | Kesin |
| Latince | Solium, Pergola, Fastigium | Taht, çardak, çatı tepesi | Solium hükümdarlık tahtını, pergola asma çardağını, fastigium ise en üst zirve ve çatıyı verir; tek bir Latince kelime her iki alanı birden kuşatamaz. | Güçlü |
| İngilizce | Throne, Trellis, Canopy | Taht, çardak, gölgelik örtü | Throne siyasi ve ilahi tahtı karşılarken trellis bağ çardağını, canopy ise her şeyi örten koruyucu tavanı karşılar. | Güçlü |
| Almanca | Thron, Spalier, Baldachin | Taht, kafesli asma çardağı, gölgelik | Thron egemenlik makamını, Spalier bitkilerin sarıldığı ahşap iskeleti, Baldachin ise kuşatıcı tavanı anlatır. | Güçlü |
| Fransızca | Trône, Tonnelle, Dais | Taht, çardak, gölgelik kubbe | Trône krallık makamını, tonnelle bağ çardağını, dais ise üstten örten kubbe veya örtüyü karşılar. | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lisān al-ʿArab.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| الْعَرْشِ | Âlemlerin Rabbi olan Allah'ın mutlak egemenlik, yaratılış ve tedbir makamı | Kozmolojik yaratılış, istivâ, meleklerin tavafı ve emirlerin yönetilmesi bağlamı (A'râf 7:54, Tâhâ 20:5, Zümer 39:75, Bürûc 85:15). |
| عُرُوشِهَا | Binaların, evlerin ve bağların çöken çatıları ve tavanları | Helak edilmiş şehirlerin ve harap olmuş bahçelerin fiziksel yıkılışı bağlamı (Bakara 2:259, Kehf 18:42, Hac 22:45). |
| مَعْرُوشَاتٍ | Çardaklara sarılarak yükseltilmiş, iskele kurulmuş bağlar | İlahî nimetlerin, tarımsal üretimin ve düzenlenmiş bitkilerin anıldığı bağlam (En'âm 6:141). |
| يَعْرِشُونَ | Çardak yapmak, ahşap veya taş iskelelerle yüksek binalar inşa etmek | Arıların kovan kurması veya zalim kavimlerin yüksek saraylar kurması bağlamı (A'râf 7:137, Nahl 16:68). |
| عَرْشٌ | Hükümdar tahtı, krallık makamı ve izzet | Sebe Melikesi Belkıs'ın tahtı ve Yûsuf'un anne babasını oturttuğu makam bağlamı (Yûsuf 12:100, Neml 27:23, Neml 27:38). |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İstivâ, arşın mahiyeti, arşı taşıyanlar | Arşın cisim mi yoksa salt bir egemenlik metaforu mu olduğu; istivânın cismanî yerleşme mi yoksa mutlak hükümranlık ve tedbir mi ifade ettiği tartışması. | Allah'ın tenzihi ile nasların lafzı arasında istivâ ve tevhîd-i rubûbiyyet odağında anlam daralması. |
| Fıkıh | Ziraat, irtifak hakları, bağcılık | Bahçelerde komşunun arazisine sarkan asma çardakları ve kuyuların tahkimiyle ilgili mülkiyet ve tazminat hükümleri. | Ahşap çardakların ve yapı tavanlarının mülkiyeti, bina ortaklıkları ve kuyu güvenliği. |
| Tefsir | Kevnî âyetler, kıyamet sahneleri, helak tasvirleri | Çatıları üzerine çöken şehirler tabirinin binaların yıkılma sırasını (önce tavan sonra duvar) gösterip göstermediği ve ilahi arşın genişliği. | Hem mimari çöküşün somut tasviri hem de ilahi adaletin arş üzerinden tecellisi. |
| Hadis | Mirac rivayetleri, arşın titremesi, kıyamet tasvirleri | Sa'd b. Muâz'ın vefatıyla arşın titremesi, cennetin tavanının Rahman'ın arşı oluşu ve gölgesinde gölgelenecek yedi zümre. | Kozmik nizamın en üst tavanı ve rahmetin, ilahi rızanın merkezi. |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Kozmik tevhîd ve rubûbiyyet nizamı | Bütün varlığı kuşatan ilahi hükümranlık kubbesi | Bütün yaratılmışların emir ve takdirini tek bir merkezde birleştirmek | Yaratılışın dağınık unsurlarını tek bir rabbin tedbiri ve gözetimi altına alarak şirki iptal eder. | Kesin |
| İlmi | Fiziksel ve kozmolojik sistem mimarisi | Varlığın üst sınırı, kuşatıcı üst boyut | Alt katmanları organize eden ve yapısal stabiliteyi sağlayan üst uzay | Sistemin kendi içindeki mekanik işleyişin son bulduğu ve sınır şartlarının belirlendiği en üst çerçeve. | Muhtemel |
| Siyasi | Devlet otoritesi ve anayasal çatı | Meşruiyet makamı, anayasal üst nizam ve taht | Toplumsal unsurları himaye altında tutmak ve idari istikrarı kurmak | Hükümetin keyfi iradesini değil, toplumu bir arada tutan ve çöktüğünde devletin battığı temel nizam çatısını kurar. | Güçlü |
| İktisadi | Üretim altyapısı ve bağcılık teknolojisi | Destekleyici iskele, sermaye tavanı ve altyapı çardakları | Üretim araçlarının verimini artırmak ve ürünün çürümesini önlemek | Asmaların yere serilip çürümesini önleyen çardaklar gibi, ekonomik faaliyetin verimli işlemesini sağlayan kurumsal ve yapısal zemin. | Güçlü |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Üst sınır manifoldu ve sınır şartları (boundary conditions) | Bir dinamik sistemin içindeki tüm diferansiyel hareketleri kuşatan, onların kararlılığını sağlayan ve sistemi dışarıdan kapatan en üst boyutlu geometrik kabuk veya tavan. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Anayasal çatı ve kurumsal kubbe (institutional ceiling) | Bir toplumdaki bireysel ve kurumsal eylemleri himaye eden, onlara meşruiyet ve düzen veren, çöktüğünde bütün alt kurumların birbirine girip yıkıldığı en üst hukuki nizam. | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü ya tamamen mitolojik ve antropomorfik bir 'kral koltuğuna' indirgemek ya da aşırı rasyonalize ederek somut çatı, iskele, çardak ve fiziksel tavan manalarını bütünüyle dilden silmek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da kök, üzüm bağlarını ayakta tutan çardaktan, arıların kurduğu kovan iskelelerine, şehirlerin çöken tavanlarından ilahi kâinat nizamının en üst tedbir ve idare makamına kadar uzanan bir koruyucu, yükseltici ve taşıyıcı çatı mimarisidir. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Arşı mekânsal bir taht sanmak antropomorfizme ve teşbihe; onu yok saymak ise Kur'an'ın kâinat yönetimi, emirlerin inişi ve tedbiri hakkındaki kozmik hiyerarşi tasvirlerini anlamsızlaştırmaya yol açar. |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın kâinat, mülk ve otorite tasavvurunun zirve kavramıdır; göklerin ve yerin yaratılışından sonra gerçekleşen istivâyı, emirlerin oradan inip oraya yükselişini ve ilahi adaletin bütün varlığı bir tavan gibi kuşattığını gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Yaratılış ve kâinat tasavvurunu anlatan âyetlerde (A'râf 7:54, Yûnus 10:3, Tâhâ 20:5), ahiret ve kıyamet sahnelerinde (Hâkka 69:17, Zümer 39:75) ve medeniyetlerin çöküşünü anlatan kıssalarda (Bakara 2:259, Kehf 18:42). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Allah'ın evreni yaratıp kendi haline terk ettiği yönündeki deist anlayışı yıkar; zira arş, her an varlığı yöneten, emrin indiği ve meleklerin etrafında döndüğü canlı ve dinamik bir tedbir merkezidir. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamAhşap direk ve çubuklarla kurulan, asmaları taşımak ve gölge sağlamak için yükseltilen iskele, tavan ve çardak.
- Soyut anlamBir toplumu, devleti veya bütün kâinatı bir arada tutan, altındakilere himaye ve düzen veren, emir ve iradenin tecelli ettiği en üst yönetim kubbesi.
- Sistematik karşılıkBir sistemdeki tüm alt değişkenleri yukarıdan kuşatan, sınır şartlarını belirleyen, taşıyıcı ve yönlendirici mahiyetteki en üst hiyerarşik çatı.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde varlık veya toplum sistemini oluşturan tüm unsurların kümesini, bu kümenin en üst sınırı ve kuşatıcı tavanı olan arşı temsil eder. ifadesi arşın bütün alt kademeleri aşan aşkınlığını ve üst konumunu gösterir. bağıntısı ise en üst çatıdan kaynaklanan yönetim potansiyelinin ve emir akışının sistemdeki her bir alt unsuruna yönelerek onları himaye edip düzenlediğini sembolize eder.