عرش

اختصارات لوحة المفاتيح

البحث
/
ملاحظة جديدة
n
الآية السابقة / التالية
[ ]
وضع القراءة
f
وضع الشبكة
g
كون القرآن
e
إغلاق / رجوع
Esc
تخطَّ الشبكة

شبكة الجذر

شبكة الجذر: ع-ر-شالصيغ: ١١ · الجذور المجاورة: ٥٥ · الآيات: ٣٢ · السور: ٢٥؛ المحتوى نفسه مسرود في بطاقات «الصيغ» و«الجذور المجاورة» و«الآيات».أرضسموعَرْشٌمَعْرُوشَاتٍبِعَرْشِهَاعرشسدسعَرْشُهُسويالْعَرْشَحولرببرفعالْعَرْشِوصف

الجذرالصيغ ١١الآيات ٣٢السور ٢٥المجاورة ٥٥

▶ افتح الشبكة (ثلاثية الأبعاد)

عرش

ع - ر - ش

جذر
  • الورود: ٣٣
  • الآيات: ٣٢
  • الصيغ: ١١
  • المعاجم: ١٣

Toplantı yerinde yöneticinin durduğu yüksek yerdir. Kürsü oradaki oturulacak tahtadan yapılmış yerdir. Kürsü dört boyutlu uzay, arş beş boyutlu uzaydır.المزيد ›

ملاحظاتي

المعاجم(١٣)

★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية

Toplantı yerinde yöneticinin durduğu yüksek yerdir. Kürsü oradaki oturulacak tahtadan yapılmış yerdir. Kürsü dört boyutlu uzay, arş beş boyutlu uzaydır.

كتاب العين

الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ١٠٬٣٦٣
باب العين و الشين والراء معهما )ع ش ر، ع رش، ش ع ر، ش ر ع، ر ع ش مستعملات، ر ش ع مهمل( عشر: العَشْرُ: عدد المؤنّث، والعَشَرَةُ: عدد المذكّر، فإذا جاوزت ذلك أنّثت المؤنث وذكّرت المذكر. وتقول: عَشْرُ نسوة، وإحدى عَشْرَةَ امرأة، وعشرةُ رجالٍ، وأَحدَ عَشَرَ رجلاً وثلاثةَ عَشَرَ رجلاً تلحق الهاء في ثلاثة وتنزعها من عشرة، ثم تقول: ثلاث عشرة امرأة تنزع الهاء من ثلاثة وتلحقها بالعشرة. وعَشَرْتُ القوم:
اقرأ المدخل كاملًا

الصحاح

الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٬٣٤٦
العَرْشُ: سريرُ الملك. وعَرْشُ البيت: سَقْفُهُ. وقولهم ثُلَّ عَرْشُه، أي وهى أمره وذهب عِزُّهُ. قال زهير: تَداركْتُما عَبْساً وقد ثُلَّ عَرْشُهاوذُبْيانَ إذ زَلَّتْ بأقدامِها النَعْلُ والعَرْشُ والعَريشُ: ما يستظل به. وعَرْشُ القدم: ما نتأ في ظهرها وفي الأصابع. وعَرْشُ السِماك: أربعةُ كواكبَ صغارٍ أسفلَ من العَوَّاءِ، يقال إنَّها عَجُزُ الأسد. قال ابن أحمر: باتَتْ عليه لَـيْلَةٌ
اقرأ المدخل كاملًا

تهذيب اللغة

الأزهري · القرن ١٠بلا ترجمةالحروف: ٣١٬٦٩٤
باب العين والشين مع الراء عشر ، عرش ، شرع ، رعش ، شعر : مستعملات عشر : قال الليث : العَشْر عدد المؤنّث ، والعشرة عدد المذكّر ، فإذا جاوزت العشرة أنَّثت المذكر وذكَّرتَ المؤنث ، تقول عشر نسوة وعشرة رجال ، فإذا جاوزْت العشر فإنّ ابن السكيت حكَى عن الفراء تقول في المذكر أحد عشَر . قال : ومن العرب من يسكِّن العين فيقول أَحَدَ عْشَر ، وكذلك يسكّنها إلى تسعةَ عشَر ، إلاّ اثني عشر فإنَّ العين منه لا
اقرأ المدخل كاملًا

مقاييس اللغة

ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٢٤٬٣٥٣
(باب العين والراء وما يثلثهما) (عرز) العين والراء والزاء أصل صحيح يدلُّ على استصعابٍ وانقباض. قال الخليل: استعرز عليَّ مثل استعصب. وهذا الذي قال صحيح، وحجّته قولُ الشّمّاخ: وكلُّ خليلٍ غير هاضِمِ نفِسه *** لوصلِ خليلٍ صارمٌ أو مُعارِزُ([1]) أراد المنقبِض عنه. والعرب تقول: "الاعتراز الاحتراز"، أي الانقباضُ داعيةُ الاحتراز. يَنْهَون عن التبسُّط والتذرُّع، فربما أدَّى إلى مكروه. ويقال العَرْز:
اقرأ المدخل كاملًا

المفردات في غريب القرآن

الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ١٬٧٦٤
- العرش في الأصل: شيء مسقف، وجمعه عروش. قال تعالى: ﴿وهي خاوية على عروشها﴾ [البقرة/259]، ومنه قيل: عرشت الكرم وعرشته: إذا جعلت له كهيئة سقف، وقد يقال لذلك المعرش. قال تعالى: ﴿معروشات وغير معروشات﴾ [الأنعام/141]، ﴿ومن الشجر ومما يعرشون﴾ [النحل/68]، ﴿وما كانوا يعرشون﴾ [الأعراف/137]. قال أبو عبيدة (راجع: مجاز القرآن 1/227) : يبنون، واعترش العنب: ركب عرشه، والعرش: شبه هودج للمرأة شبيها في الهيئة بعرش
اقرأ المدخل كاملًا

أساس البلاغة

الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ١٬٢٠٦
ع ر ش اين ما غرسوه وما عرشوه ‏"‏ ودمّرنا ما كان يصنع فرعون وقومه وما كانوا يعرشون ‏"‏ وقريء‏:‏ يغرسون‏.‏ واستوى على عرشه إذا ملك وثلّ عرشه إذا هلك‏.‏ قال زهير‏:‏ تداركتما عبساً وقد ثلّ عرشها وذبيان إذ زلّت بأقدامها النعل ويقال‏:‏ من العرش إلى الفرش‏.‏ وعريش موسى لا صرح هامان وهو شبه الخيمة من خشب وثمام‏.‏ وتعرشنا ببلادنا‏:‏ نحو تخيمنا‏.‏ والعرائش والعرش والعروش واحد والعروش أيضاً‏:‏ كان أبو
اقرأ المدخل كاملًا

لسان العرب

ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٩٬٢٧٢
العَرْش: سرير الملِك، يدلُّك على ذلك سرير ملِكة سَبَإِ، سمَّاه اللَّه عز وجل عَرْشاً فقال عز من قائل: إِني وجدتُ امرأَة تملكهم وأُوتيتْ من كل شيءٍ، ولها عرش عظيمٌ؛ وقد يُستعار لغيره، وعرض الباري سبحانه ولا يُحدُّ، والجمع أَعراشٌ وعُروشٌ وعِرَشَةٌ. وفي حديث بَدْءِ الوَحْيِ: فرفعتُ رأْسي فإِذا هو قاعدٌ على عَرْش في الهواء، وفي رواية: بين السماء والأَرض، يعني جبريلَ على سرير. والعَرْش: البيتُ، وجمعه
اقرأ المدخل كاملًا

القاموس المحيط

الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٥٩٣
* ع ر ش * * العَرْشُ * سرير الملك و * عَرْشُ * البيت سقفه وقولهم ثل عرشه على ما لم يسم فاعله أي وهى أمره وذهب عزه و * عَرَشَ * بنى بناء من خشب وبابه ضرب ونصر وكروم * مَعْرُشَاتٌ * و * العَرِيشُ * عريش الكرم وهو أيضا خيمة من خشب وثمام والجمع * عُرُش * بضمتين كقليب وقلب ومنه قيل لبيوت مكة العرش لأنها عيدان تنصب ويظلل عليها وفي الحديث ﴿تمتعنا مع رسول الله ]ص[ وفلان كافر بالعرش﴾ ومن قال * عُرُوشٌ *
اقرأ المدخل كاملًا

تاج العروس

الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ١٢٬٨١٩
العرش: عرش الله تعالى، ولا يحد، وروى عن ابن عباس أنه قال: الكرسي موضع القدمين، والعرش لا يقدر قدره، وفي المفردات للراغب: وعرش الله مما لا يعلمه البشر إلا بالاسم لا على الحقيقة، وليس كما تذهب إليه أوهام العامة؛ فإنه لو كان كذلك لكان حاملا له تعالى لا محمولا، وقال الله تعالى: إن الله يمسك السموات والأرض أن تزولا ولئن زالتا إن أمسكهما من أحد من بعده. وقال قوم: هو الفلك الأعلى، والكرسي: فلك الكواكب،
اقرأ المدخل كاملًا

معجم لين

إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٤٬٣٠٦
عَرَشَ 1 عَرَشَ ذ , aor. عَرِشَ and عَرُشَ , (S, O, K,) inf. n. عَرْشٌ, (S, O,) He constructed, or built, what is called an عَرِيش; (K;) as also ↓ اعرش; (Zj, K;) and ↓ عرّش, (K,) inf. n. تَعْرِيشٌ: (TA:) or he built a building of wood. (S, O.) ― -b2- عَرَشَ البَيْتَ, (K,) aor. عَرِشَ and عَرُشَ , inf. n. عَرْشٌ and عُرُوشٌ, (TA,) He built the house, or the like. (K.) ― -b3- عَرَشَ الكَرْمَ: see
اقرأ المدخل كاملًا

قاموس سالمون

هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬٢٦٤
عَرَشَ عَرَشَ I , U ( n. ac. عَرْش 1 ), a. Built, constructed; roofed ( building ). b. [ La ], Made an arbour for ( the vine ). c. ( n. ac. عَرْش 1 , عُرُوْش 27 ), Formed an arbour ( vine ). d. Cased with stone ( well ). e. [ Bi ], Stopped, stayed in. f. Struck on the neck. عَرِشَ عَرِشَ A ( n. ac. عَرَش 4 ), a. Was confused, bewildered, mazed, dazed. b. ( n. ac. عَرْش 1 ) [ Bi
اقرأ المدخل كاملًا

كتاب الله

مستخلص من الاستعمال القرآنيبلا ترجمةالحروف: ٤٧٬١٦٤
عرش عَرَشَ - يَعْرِشُ - عَرْش - عُرُوْش - مَعْرُوْش - مَعْرُوْشَة - مََعْرُوشَات عَرَشَ - يَعْرِشُ + كائن + شيئاً: يبني بناء مرتفعاً للأعلى ليستخدمه لرفع شيء من موقع قريب من الأرض نحو موقع أعلى بعيد عن الأرض عَرْش - العرش: اسم فعل " عَرَشَ - يَعْرِشُ ": وهو كذلك ما يكون بفعل " عَرَشَ - يَعْرِشُ ": البناء الذي يستخدم لرفع كائن، كحاكم أو ملك،
اقرأ المدخل كاملًا

الصيغ(١١)

الجذور المجاورةالمجاورة: ٥٥ (الإجمالي: ٢١٤)

الترتيب: مدى قوة اجتماع الجذرين في الآية نفسها مقارنةً بالمصادفة (نسبة الأرجحية لدنينغ). يُذكر عدد الآيات المشتركة في كل سطر. الأدوات مخفية افتراضيًا.
  1. سدس

    الآيات المشتركة: ٦ · سندس Hint kumaşıdır

  2. سوي

    الآيات المشتركة: ٧ · Seviye: Engebesiz düz yerdir

  3. خوي

    الآيات المشتركة: ٣ · Haviy (hı) : Dere demektir

  4. ربب

    الآيات المشتركة: ١٦ · Ribve, tümsek demektir

  5. سمو

    الآيات المشتركة: ٩ · “Sem” hayvanın sırtı, “ard” da hayvanın karnıdır

  6. يوم

    الآيات المشتركة: ١٠ · “Yemm” durgun akan su demektir

  7. رفع

    الآيات المشتركة: ٣ · Raf’, üzerine bir şeylerin konduğu yer, raftır

  8. عظم

    الآيات المشتركة: ٥ · Büyük

  9. خلق

    الآيات المشتركة: ٦ · Halk: Halk, deri veya bez parçası demektir

  10. سبح

    الآيات المشتركة: ٤ · Sebhe, omuzlara atılan, esen rüzgarda kanatlar gibi açılan…

  11. أرض

    الآيات المشتركة: ٨ · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir

  12. وصف

    الآيات المشتركة: ٢ · Vasıflandırırlar

الآيات التي ورد فيها(٣٢)

  1. … السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضَ فِي سِتَّةِ أَيَّامٍ ثُمَّ اسْتَوَى عَلَى الْعَرْشِ يُغْشِي اللَّيْلَ النَّهَارَ يَطْلُبُهُ حَثِيثًا وَالشَّمْسَ وَالْقَمَرَ وَالنُّجُومَ …

    Taht

  2. فَإِنْ تَوَلَّوْا فَقُلْ حَسْبِيَ اللَّهُ لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ عَلَيْهِ تَوَكَّلْتُ وَهُوَ رَبُّ الْعَرْشِ الْعَظِيمِ

    Taht

  3. … السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضَ فِي سِتَّةِ أَيَّامٍ ثُمَّ اسْتَوَى عَلَى الْعَرْشِ يُدَبِّرُ الْأَمْرَ مَا مِنْ شَفِيعٍ إِلَّا مِنْ بَعْدِ …

    Taht

  4. وَرَفَعَ أَبَوَيْهِ عَلَى الْعَرْشِ وَخَرُّوا لَهُ سُجَّدًا وَقَالَ يَاأَبَتِ هَذَا تَأْوِيلُ رُؤْيَايَ …

    Taht

  5. … رَفَعَ السَّمَوَاتِ بِغَيْرِ عَمَدٍ تَرَوْنَهَا ثُمَّ اسْتَوَى عَلَى الْعَرْشِ وَسَخَّرَ الشَّمْسَ وَالْقَمَرَ كُلٌّ يَجْرِي لِأَجَلٍ مُسَمًّى يُدَبِّرُ …

    Taht

  6. قُلْ لَوْ كَانَ مَعَهُ آلِهَةٌ كَمَا يَقُولُونَ إِذًا لَابْتَغَوْا إِلَى ذِي الْعَرْشِ سَبِيلًا

    Taht

  7. الرَّحْمَنُ عَلَى الْعَرْشِ اسْتَوَى

    Taht

  8. لَوْ كَانَ فِيهِمَا آلِهَةٌ إِلَّا اللَّهُ لَفَسَدَتَا فَسُبْحَانَ اللَّهِ رَبِّ الْعَرْشِ عَمَّا يَصِفُونَ

    Taht

  9. قُلْ مَنْ رَبُّ السَّمَوَاتِ السَّبْعِ وَرَبُّ الْعَرْشِ الْعَظِيمِ

    Taht

  10. فَتَعَالَى اللَّهُ الْمَلِكُ الْحَقُّ لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ رَبُّ الْعَرْشِ الْكَرِيمِ

    Taht

تحليل الجذر

تعريف الجذر والخلاصة

AlanDeğer
Kökعرش
YapıÜçlü (sülâsî)
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerكرس, سقف, ملك, صرح
Zıt Kökفرش
Çekirdek Özet 1Ağaç dalları, çubuklar veya direkler üzerine yükseltilip üstü örtülen çardak, tavan ve gölgelik yapı
Çekirdek Özet 2Hükümranlığın, idari kuşatıcılığın ve mutlak kozmik yönetimin dayandığı yüce taht veya makam
Çekirdek Özet 3Bütün alt sistemleri kuşatan, taşıyan, yönlendiren ve varoluşsal düzeni yukarıdan çatıp koruyan en üst yönetim kubbesi
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca fiziksel ve antropomorfik bir saray koltuğuna indirgemek veya tam aksine somut çatı ve düzenleyici tavan boyutunu yok sayarak kavranamaz bir soyutluğa hapsetmek

التحليل الثنائي

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
عرAçığa çıkma, kabarma, yukarı doğru uzanma, belirginleşme ve yüzeye çıkma anlamı taşır; nitekim عرج yukarı yükselmeyi, عرو tutunup yukarı bağlanmayı, عرف yüksek tepe ve belirgin izi, عرض ise genişleyip ortaya serilmeyi ifade eder.شYayılma, saçılma, dallanıp budaklanma ve üstü örtme imgesi katan ش harfi eklenerek yükselen yapının dallarla çatılıp bir gölgelik, tavan veya taşıyıcı çatıya dönüşmesi anlamı özelleşmiştir.

التحليل التصويري للحروف

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
عGöz; kaynak, görme, bilme ve ortaya çıkmaFarkındalık, denetim, gözetleme ve bir merkezin açığa çıkması
رİnsan başı; tepe, başlangıç, önderlik ve üstYükseklik, tepe nokta, bir yapının en üst konumu ve öncülük
شDiş; kavrama, kenetlenme, yayılma ve birbirine geçmeBirbirine tutturulmuş dallar, kenetlenen kirişler ve örtücü yayılım
عرشGözeten bir tepe noktasında birbirine kenetlenmiş örtü ve çatıBütün sistemi yukarıdan gören, en üst noktada çatılan, altındakileri gölgeleyip düzenleyen kuşatıcı üst yapı

الاستعمال التاريخي والمبكر

AlanVeri
İlk fiziksel anlamÜzüm asmalarının sarılması için dikilen ahşap çardaklar, kuyunun üstüne ve içine çökmesini önlemek için örülen tahta aksam, gölgelenmek için çalı ve dallardan çatılan gölgelik çatı ve deve üzerine kurulan kadın mahfesi.
Cahiliye şiiri kullanımıZüheyr b. Ebî Sülmâ, kabile reislerinin bozulan ve çöken toplumsal düzeni, otoriteyi ve barışı yeniden tesis etmesini yıkılan çatı metaforuyla anlatır: تداركتما عبساً وقد ثلّ عرشها / وذبيان إذ زلّت بأقدامها النعل
Erken Arapça kullanımİslâm öncesi ve erken dönemde el-Hansâ kardeşinin ölümünün ardından onun cömertliğini ve koruyucu büyüklüğünü çöken bir çardak ve gölgeliğe benzeterek anar: كان أبو حسّانَ عرشاً خَوَى / مما بناه الدهر دانٍ ظليل

المصدر Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Dīvânu Züheyr b. Ebî Sülmâ.

الطبقة الاشتقاقية السامية

Sami dillerinde عرش kökü, fiziksel olarak birbirine bağlanan ahşap çubuklarla bir gölgelik, yatak veya tavan oluşturma temel semantik çekirdeğinde geniş bir süreklilik gösterir. İbranicede ערשׂ (ʿereś) biçiminde yer alan kelime; sedir, karyola, gölgelikli yatak ve çardak anlamındadır (örneğin Tesniye 3:11'deki dev Og'un demir yatağı). Süryanicede ܥܪܣܐ (ʿarsā) ve Aramicede עַרְסָא (ʿarsā) biçiminde yine sedir, sedir tavanı, yatak ve düğün çardağı anlamlarını korur. Arapçada kök bir yandan üzüm asmalarının sarıldığı çardakları ve evlerin tavanlarını (ʿarīş, ʿurūş) karşılarken, diğer yandan yükseklik, kuşatıcılık ve gözetleme işlevini bünyesinde toplayarak hükümdarın tahtı ve izzetin, mülkün dayanağı (ʿarşü'l-melik) manasında semantik bir yücelme ve genişleme yaşamıştır. Somut ahşap çatıdan soyut siyasi ve kozmik hükümranlık tavanına geçiş, Arap dilinin kendi iç mecaz gelişimiyle sistemleşmiştir.

درجة الثقة Kesin

المصدر Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon, Payne Smith Syriac Dictionary, Maqāyīs al-Lugha.

التحليل الاشتقاقي

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönÇardak yapma, çatı kurma ve asmayı yükseltme fiilinden hükümdar makamına intikalKökün aslı ahşapla çatılan tavan ve gölgeliktir; bu çatı altında himaye, düzen ve tepe nokta bulunması sebebiyle devletin nizamına ve tahta ʿarş denmiştir.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice ʿereś, Süryanice ʿarsā, Aramice ʿarsāBütün bu dillerde kök, birbirine geçirilmiş parçalardan oluşan yatacak yer, sedir, çardak ve tavan anlamını ortak miras olarak korur.Kesin
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıSami dilleri dışındaki Afro-Asyatik katmanda güvenilir ve düzenli ses denkliği taşıyan açık bir kök akrabalığı tespit edilmemiştir.Veri bulunamadı

المصدر Brown-Driver-Briggs, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, Lisān al-ʿArab.

الجذور الشقيقة (التقاليب)

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
عرشAnlamlıÇatı, çardak, tahtHedef köktür; asma çardağı kurmak, tavan yapmak ve hükümranlık makamı anlamlarını içerir.Kur'an'da geçer
عشرAnlamlıOn sayısı, topluluk, muaşeretBirbirine karışma, bir araya gelip cemiyet oluşturma ve onluk tamlık nizamı.Kur'an'da geçer
رعشAnlamlıTitreme, sarsılmaBedende veya bir nesnede meydana gelen hızlı ve istemsiz sarsıntı, ürperme.Kur'an'da geçmez
رشعKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde (Kitābü'l-ʿAyn) mühmel kabul edilmiş, dilde kök olarak işlenmemiştir.Kur'an'da geçmez
شعرAnlamlıBilme, hissetme, kılİncelikleri sezme, farkına varma, duyu ve bedendeki ince kıllar.Kur'an'da geçer
شرعAnlamlıSuya yol açma, yol, yasaAçık ve belirgin bir yola koyulma, dinin kurallarını belirleme, kaynağa giden yol.Kur'an'da geçer

الجذور المجاورة والجذر المضاد

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
عرشMerkezYükseltilmiş çatı, taht ve idare kubbesiSistemi bütünüyle yukarıdan kuşatan, gölgeleyen ve ayakta tutan en üst çatı.Kur'an'da hem asma bahçeleri ve kent tavanları hem de ilahi egemenliğin tecelli ettiği mutlak taht anlamında kullanılır.
كرسKomşuOturak, alt zemin, dayanak ve ilimعرش tavan ve kuşatıcı üst yapı iken كرس üzerine basılan, oturulan taban veya daha alt yönetim basamağıdır.Ayak basılan yer, ilim ve yerel kudret mahalli olarak arşın altında bir mertebedir.
سقفKomşuTavan, bina örtüsüسقف yalnızca bir yapının üstünü kapatan düz veya kemerli örtüdür; عرش ise hem çatı hem de o çatının taşıdığı nizam ve egemenliktir.Fiziksel koruma yönü ağır basar; salt yapısal bir örtüdür.
ملكKomşuMülkiyet, hükümranlık, tasarruf gücüملك yönetim ve sahip olma yetkisini, عرش ise bu yetkinin somutlaştığı en üst nizam makamını ve çatısını ifade eder.İktidarın fiili ve hukuki boyutudur.
صرحKomşuYüksek köşk, açık ve yalın kuleصرح tekil bir binanın yüksekliğini ve şeffaflığını anlatırken عرش kuşatıcı bir örtü ve idari merkezdir.Bireysel gözetleme ve mimari ihtişam vurgulanır.
فرşZıtYaymak, sermek, alt zeminعرş yukarı doğru çatılan tavan ve gölgelik iken فرش aşağıya yayılan döşek, zemin ve sergidir.Varlığın zemin ve tavan kutuplarını oluştururlar.

مقابلات المعنى في لغات أخرى

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaعرشÇardak, tavan, tahtAltındakileri kuşatan ve idare eden en üst çatıKesin
LatinceSolium, Pergola, FastigiumTaht, çardak, çatı tepesiSolium hükümdarlık tahtını, pergola asma çardağını, fastigium ise en üst zirve ve çatıyı verir; tek bir Latince kelime her iki alanı birden kuşatamaz.Güçlü
İngilizceThrone, Trellis, CanopyTaht, çardak, gölgelik örtüThrone siyasi ve ilahi tahtı karşılarken trellis bağ çardağını, canopy ise her şeyi örten koruyucu tavanı karşılar.Güçlü
AlmancaThron, Spalier, BaldachinTaht, kafesli asma çardağı, gölgelikThron egemenlik makamını, Spalier bitkilerin sarıldığı ahşap iskeleti, Baldachin ise kuşatıcı tavanı anlatır.Güçlü
FransızcaTrône, Tonnelle, DaisTaht, çardak, gölgelik kubbeTrône krallık makamını, tonnelle bağ çardağını, dais ise üstten örten kubbe veya örtüyü karşılar.Güçlü

المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lisān al-ʿArab.

الوجوه والنظائر

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
الْعَرْشِÂlemlerin Rabbi olan Allah'ın mutlak egemenlik, yaratılış ve tedbir makamıKozmolojik yaratılış, istivâ, meleklerin tavafı ve emirlerin yönetilmesi bağlamı (A'râf 7:54, Tâhâ 20:5, Zümer 39:75, Bürûc 85:15).
عُرُوشِهَاBinaların, evlerin ve bağların çöken çatıları ve tavanlarıHelak edilmiş şehirlerin ve harap olmuş bahçelerin fiziksel yıkılışı bağlamı (Bakara 2:259, Kehf 18:42, Hac 22:45).
مَعْرُوشَاتٍÇardaklara sarılarak yükseltilmiş, iskele kurulmuş bağlarİlahî nimetlerin, tarımsal üretimin ve düzenlenmiş bitkilerin anıldığı bağlam (En'âm 6:141).
يَعْرِشُونَÇardak yapmak, ahşap veya taş iskelelerle yüksek binalar inşa etmekArıların kovan kurması veya zalim kavimlerin yüksek saraylar kurması bağlamı (A'râf 7:137, Nahl 16:68).
عَرْشٌHükümdar tahtı, krallık makamı ve izzetSebe Melikesi Belkıs'ın tahtı ve Yûsuf'un anne babasını oturttuğu makam bağlamı (Yûsuf 12:100, Neml 27:23, Neml 27:38).

سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİstivâ, arşın mahiyeti, arşı taşıyanlarArşın cisim mi yoksa salt bir egemenlik metaforu mu olduğu; istivânın cismanî yerleşme mi yoksa mutlak hükümranlık ve tedbir mi ifade ettiği tartışması.Allah'ın tenzihi ile nasların lafzı arasında istivâ ve tevhîd-i rubûbiyyet odağında anlam daralması.
FıkıhZiraat, irtifak hakları, bağcılıkBahçelerde komşunun arazisine sarkan asma çardakları ve kuyuların tahkimiyle ilgili mülkiyet ve tazminat hükümleri.Ahşap çardakların ve yapı tavanlarının mülkiyeti, bina ortaklıkları ve kuyu güvenliği.
TefsirKevnî âyetler, kıyamet sahneleri, helak tasvirleriÇatıları üzerine çöken şehirler tabirinin binaların yıkılma sırasını (önce tavan sonra duvar) gösterip göstermediği ve ilahi arşın genişliği.Hem mimari çöküşün somut tasviri hem de ilahi adaletin arş üzerinden tecellisi.
HadisMirac rivayetleri, arşın titremesi, kıyamet tasvirleriSa'd b. Muâz'ın vefatıyla arşın titremesi, cennetin tavanının Rahman'ın arşı oluşu ve gölgesinde gölgelenecek yedi zümre.Kozmik nizamın en üst tavanı ve rahmetin, ilahi rızanın merkezi.

تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniKozmik tevhîd ve rubûbiyyet nizamıBütün varlığı kuşatan ilahi hükümranlık kubbesiBütün yaratılmışların emir ve takdirini tek bir merkezde birleştirmekYaratılışın dağınık unsurlarını tek bir rabbin tedbiri ve gözetimi altına alarak şirki iptal eder.Kesin
İlmiFiziksel ve kozmolojik sistem mimarisiVarlığın üst sınırı, kuşatıcı üst boyutAlt katmanları organize eden ve yapısal stabiliteyi sağlayan üst uzaySistemin kendi içindeki mekanik işleyişin son bulduğu ve sınır şartlarının belirlendiği en üst çerçeve.Muhtemel
SiyasiDevlet otoritesi ve anayasal çatıMeşruiyet makamı, anayasal üst nizam ve tahtToplumsal unsurları himaye altında tutmak ve idari istikrarı kurmakHükümetin keyfi iradesini değil, toplumu bir arada tutan ve çöktüğünde devletin battığı temel nizam çatısını kurar.Güçlü
İktisadiÜretim altyapısı ve bağcılık teknolojisiDestekleyici iskele, sermaye tavanı ve altyapı çardaklarıÜretim araçlarının verimini artırmak ve ürünün çürümesini önlemekAsmaların yere serilip çürümesini önleyen çardaklar gibi, ekonomik faaliyetin verimli işlemesini sağlayan kurumsal ve yapısal zemin.Güçlü

التماثل في العلوم العددية والإنسانية

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerÜst sınır manifoldu ve sınır şartları (boundary conditions)Bir dinamik sistemin içindeki tüm diferansiyel hareketleri kuşatan, onların kararlılığını sağlayan ve sistemi dışarıdan kapatan en üst boyutlu geometrik kabuk veya tavan.Güçlü
Beşeri bilimlerAnayasal çatı ve kurumsal kubbe (institutional ceiling)Bir toplumdaki bireysel ve kurumsal eylemleri himaye eden, onlara meşruiyet ve düzen veren, çöktüğünde bütün alt kurumların birbirine girip yıkıldığı en üst hukuki nizam.Güçlü

التضييق الخاطئ وخطر الخطأ

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü ya tamamen mitolojik ve antropomorfik bir 'kral koltuğuna' indirgemek ya da aşırı rasyonalize ederek somut çatı, iskele, çardak ve fiziksel tavan manalarını bütünüyle dilden silmek.
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'da kök, üzüm bağlarını ayakta tutan çardaktan, arıların kurduğu kovan iskelelerine, şehirlerin çöken tavanlarından ilahi kâinat nizamının en üst tedbir ve idare makamına kadar uzanan bir koruyucu, yükseltici ve taşıyıcı çatı mimarisidir.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataArşı mekânsal bir taht sanmak antropomorfizme ve teşbihe; onu yok saymak ise Kur'an'ın kâinat yönetimi, emirlerin inişi ve tedbiri hakkındaki kozmik hiyerarşi tasvirlerini anlamsızlaştırmaya yol açar.

خلاصة موجَّهة لفهم القرآن

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın kâinat, mülk ve otorite tasavvurunun zirve kavramıdır; göklerin ve yerin yaratılışından sonra gerçekleşen istivâyı, emirlerin oradan inip oraya yükselişini ve ilahi adaletin bütün varlığı bir tavan gibi kuşattığını gösterir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Yaratılış ve kâinat tasavvurunu anlatan âyetlerde (A'râf 7:54, Yûnus 10:3, Tâhâ 20:5), ahiret ve kıyamet sahnelerinde (Hâkka 69:17, Zümer 39:75) ve medeniyetlerin çöküşünü anlatan kıssalarda (Bakara 2:259, Kehf 18:42).
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Allah'ın evreni yaratıp kendi haline terk ettiği yönündeki deist anlayışı yıkar; zira arş, her an varlığı yöneten, emrin indiği ve meleklerin etrafında döndüğü canlı ve dinamik bir tedbir merkezidir.

التركيب النهائي والنموذج الرياضي

  • Somut anlamAhşap direk ve çubuklarla kurulan, asmaları taşımak ve gölge sağlamak için yükseltilen iskele, tavan ve çardak.
  • Soyut anlamBir toplumu, devleti veya bütün kâinatı bir arada tutan, altındakilere himaye ve düzen veren, emir ve iradenin tecelli ettiği en üst yönetim kubbesi.
  • Sistematik karşılıkBir sistemdeki tüm alt değişkenleri yukarıdan kuşatan, sınır şartlarını belirleyen, taşıyıcı ve yönlendirici mahiyetteki en üst hiyerarşik çatı.
  • LaTeX modeliS=sup⁡(M)  ⟹  ∀x∈M,∇Φ(S)↷x
  • LaTeX açıklamasıModelde M varlık veya toplum sistemini oluşturan tüm unsurların kümesini, S bu kümenin en üst sınırı ve kuşatıcı tavanı olan arşı temsil eder. sup⁡(M) ifadesi arşın bütün alt kademeleri aşan aşkınlığını ve üst konumunu gösterir. ∇Φ(S)↷x bağıntısı ise en üst çatıdan kaynaklanan yönetim potansiyelinin ve emir akışının sistemdeki her bir x alt unsuruna yönelerek onları himaye edip düzenlediğini sembolize eder.
النسخة النصية (لأدوات الذكاء الاصطناعي)فهرس الجذور حسب الحروف: ع