شرع

اختصارات لوحة المفاتيح

البحث
/
ملاحظة جديدة
n
الآية السابقة / التالية
[ ]
وضع القراءة
f
وضع الشبكة
g
كون القرآن
e
إغلاق / رجوع
Esc
تخطَّ الشبكة

شبكة الجذر

شبكة الجذر: ش-ر-عالصيغ: ٥ · الجذور المجاورة: ٥٩ · الآيات: ٥ · السور: ٤؛ المحتوى نفسه مسرود في بطاقات «الصيغ» و«الجذور المجاورة» و«الآيات».نوبشُرَّعًاشَرَعُوادينشرعنهجشَرَعَهويشِرْعَةًجعلهيمنسبتوصي

الجذرالصيغ ٥الآيات ٥السور ٤المجاورة ٥٩

▶ افتح الشبكة (ثلاثية الأبعاد)

شرع

ش - ر - ع

جذر
  • الورود: ٥
  • الآيات: ٥
  • الصيغ: ٥
  • المعاجم: ١٣

Hayvanların su içmek için kullandıkları yol demektir.المزيد ›

ملاحظاتي

المعاجم(١٣)

★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية

Hayvanların su içmek için kullandıkları yol demektir.

كتاب العين

الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ١٠٬٣٦٣
باب العين و الشين والراء معهما )ع ش ر، ع رش، ش ع ر، ش ر ع، ر ع ش مستعملات، ر ش ع مهمل( عشر: العَشْرُ: عدد المؤنّث، والعَشَرَةُ: عدد المذكّر، فإذا جاوزت ذلك أنّثت المؤنث وذكّرت المذكر. وتقول: عَشْرُ نسوة، وإحدى عَشْرَةَ امرأة، وعشرةُ رجالٍ، وأَحدَ عَشَرَ رجلاً وثلاثةَ عَشَرَ رجلاً تلحق الهاء في ثلاثة وتنزعها من عشرة، ثم تقول: ثلاث عشرة امرأة تنزع الهاء من ثلاثة وتلحقها بالعشرة. وعَشَرْتُ القوم:
اقرأ المدخل كاملًا

الصحاح

الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٬٢٧٢
الشَريعَةُ: مَشْرَعَةُ الماءِ، وهو موردُ الشاربةِ. والشَريعَةُ: ما شَرَعَ الله لعباده من الدين. وقد شَرَعَ لهم يَشْرَعُ شَرْعاً، أي سَنَّ. والشارِعُ: الطَريقُ الأعظمُ. وشََعَ لامنزلُ، إذا كان بابُه على طريقٍ نافذ. وشَرَعْتُ الإهابَ، إذا سلخْتَه. وقال يعقوب: إذا شققتَ ما بين الرجلين ثم سلختَه وشَرَعْتُ في هذا الأمر شُروعاً، أي خُضْتُ. وشَرَعَتِ الدوابُّ في الماء تَشْرَعُ شَرْعاً وشُروعاً، إذا
اقرأ المدخل كاملًا

تهذيب اللغة

الأزهري · القرن ١٠بلا ترجمةالحروف: ٣١٬٦٩٤
باب العين والشين مع الراء عشر ، عرش ، شرع ، رعش ، شعر : مستعملات عشر : قال الليث : العَشْر عدد المؤنّث ، والعشرة عدد المذكّر ، فإذا جاوزت العشرة أنَّثت المذكر وذكَّرتَ المؤنث ، تقول عشر نسوة وعشرة رجال ، فإذا جاوزْت العشر فإنّ ابن السكيت حكَى عن الفراء تقول في المذكر أحد عشَر . قال : ومن العرب من يسكِّن العين فيقول أَحَدَ عْشَر ، وكذلك يسكّنها إلى تسعةَ عشَر ، إلاّ اثني عشر فإنَّ العين منه لا
اقرأ المدخل كاملًا

مقاييس اللغة

ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ١٤٬١٨٢
(باب الشين والراء وما يثلثهما) (شرز) الشين والراء والزّاء أصلٌ يدلُّ على خلافِ الخَير، في جميع فروعهِ: من هلاك، ومنازَعة وغير ذلك. ومن ذلك قول العرب للعدوّ: أَشْرزَه الله، أي أهلكَه. ورماه بِشَرْزةٍ، أي مَهلكة. ويقال إنَّ المشارَزة كالمصاحبة والمنازعة. والمشارِز: الرجل السيِّئ الخلُق، الشَّديد الخَلْق. ومن الباب : أَشْرزت [الشيء([1])]، إِذا قطعتَه فلم تصلْه. (شرس) الشين والراء والسين أصلٌ قريبٌ
اقرأ المدخل كاملًا

المفردات في غريب القرآن

الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ١٬٦٨٧
- الشرع: نهج الطريق الواضح. يقال: شرعت له طريقا، والشرع: مصدر، ثم جعل اسما للطريق النهج فقيل له: شرع، وشرع، وشريعة، واستعير ذلك للطريقة الإلهية. قال تعالى: ﴿لكل جعلنا منكم شرعة ومنهاجا﴾ [المائدة/48]، فذلك إشارة إلى أمرين: أحدهما: ما سخر الله تعالى عليه كل إنسان من طريق يتحراه مما يعود إلى مصالح العباد وعمارة البلاد، وذلك المشار إليه بقوله: ﴿ورفعنا بعضهم فوق بعض درجات ليتخذ بعضهم بعضا سخريا﴾
اقرأ المدخل كاملًا

أساس البلاغة

الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٥٩٩
ش ر ع عمل بالشرع والشريعة والشرعة وشرع الله تعالى الدين‏.‏ وشرع في الماء شروعاً وورد المشرع والشريعـة‏.‏ والشرائـع نعـم الشرائـع مـن وردهـا رويَ إلا دويَ‏.‏ وأشرعـت الماعشيـة وشرعتها‏.‏ وشرع الباب إلى الطريـق وأشرعتـه‏.‏ والنـاس فيـه شـرع‏:‏ سـواء‏.‏ و ‏"‏ شرعـك مـا بلغـك المحـل ‏"‏ وركبـوا فيها فمدّوا الشرع وضربوا الشرع وهي الأوتار الواحدة شرعة‏.‏ ومن المجاز‏:‏ مـدّ البعيـر شراعـه إذا
اقرأ المدخل كاملًا

لسان العرب

ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ١١٬٤٦٠
شَرَعَ الوارِدُ يَشْرَعُ شَرْعاً وشُروعاً: تناول الماءَ بفِيه. وشَرَعَتِ الدوابُّ في الماء تَشْرَعُ شَرْعاً وشُرُوعاً أَي دخلت. ودوابُّ شُروعٌ وشُرَّعٌ: شَرَعَتْ نحو الماء. والشَّريعةُ والشِّراعُ والـمَشْرَعةُ: المواضعُ التي يُنْحَدر إِلى الماء منها، قال الليث: وبها سمي ما شَرَعَ الله للعبادِ شَريعةً من الصوم والصلاةِ والحج والنكاح وغيره. والشِّرْعةُ والشَّريعةُ في كلام العرب: مَشْرَعةُ الماء وهي
اقرأ المدخل كاملًا

القاموس المحيط

الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٦٤٢
* ش ر ع * * الشَّرِيعةُ مَشْرَعةُ * الماء وهي مورد الشاربة و * الشَّرِيعةُ * أيضا ما شرع الله لعباده من الدين وقد * شَرَع * لهم أي سنَّ وبابه قطع و * الشَّارِعُ * الطريق الأعظم و * شَرَع * في الأمر أي خاض وبابه خضع و * شَرَعَتِ * الدواب في الماء دخلت وبابه قطع وخضع فهي * شُروعٌ * و * شُرَّعٌ * و * شَرْعها * صاحبها * تَشْريعا * وقولهم الناس في هذا الأمر * شَرَعٌ * أي سواء يُحرَّك ويُسكَّن ويستوي
اقرأ المدخل كاملًا

تاج العروس

الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ١٢٬٢٤٣
الشريعة: ما شرع الله تعالى لعباده من الدين، كما في الصحاح، وقال كراع: الشريعة ما سن الله من الدين وأمر به، كالصوم والصلاة، والحج والزكاة، وسائر أعمال البر، مشتق من شاطئ البحر، ومنه قوله تعالى: ثم جعلناك على شريعة من الأمر وقال الليث: الشريعة: منحدر الماء، وبها سمي ما شرع الله للعباد من الصوم والصلاة والحج والنكاح وغيره، وفي المفردات للراغب، وقال بعضهم: سميت الشريعة تشبيها بشريعة الماء، بحيث إن
اقرأ المدخل كاملًا

معجم لين

إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٧٬٦٢٠
شَرَعَتِ الدَّوَابٌّ فِى المَآءِ 1 شَرَعَتِ الدَّوَابٌّ فِى المَآءِ ذ , (S, K,) aor. شَرَعَ , (S,) inf. n. شَرْعٌ and شُرُوعٌ, [the latter of which is the more common,] and ↓ مَشْرُوعٌ, (TA, [there said to be syn. with شُرُوعٌ, like as مَيْسُورٌ is with يُسْرٌ,]) The beasts entered into the water, (S, K, TA,) and drank of it: (TA:) and شَرَعَ, aor. as above, and so the inf. ns., he (one coming to
اقرأ المدخل كاملًا

قاموس سالمون

هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬٨٥٣
شَرَعَ شَرَعَ A ( n. ac. شُرُوْع 27 ), a. Entered upon, engaged in, began. b. [ Bi & 'Ala ], Led, took to ( the water ). c. Pointed, couched ( lance ). d. Was pointed, couched. e. [ acc. & La ], Ordained, instituted, appointed, prescribed a law for. f. ( n. ac. شَرْع 1 ), Was near; communicated with; looked upon the road. شَرَّعَ شَرَّعَ II a. [ acc. & Fī ], Made to enter in. b.
اقرأ المدخل كاملًا

كتاب الله

مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ٣٩٬٦١٠
شرع شَرَعَ - يَشْرَعُ - شِرْعَة - شَرِيْعَة - شَرُوْع - شُرَّع - شُرَّعَاً شَرَعَ - يَشْرَعُ + كائن + في شيء: يخوض ويدخل فيه مفرقاً إياه شَرَعَ - يَشْرَعُ + كائن + لـِ كائن + من شيء: يخوض ويدخل فيه مفرقاً إياه لأجل الكائن ونفعه: يُسَهِّل جري كائن آخر بفتح مجرى أو مسار له في طريق بري أو بحري: يؤثر بأداة حادة قاسية على مستوي كسطح الأرض أو سطح
اقرأ المدخل كاملًا

الصيغ(٥)

الجذور المجاورةالمجاورة: ٥٩ (الإجمالي: ٨٠)

الترتيب: مدى قوة اجتماع الجذرين في الآية نفسها مقارنةً بالمصادفة (نسبة الأرجحية لدنينغ). يُذكر عدد الآيات المشتركة في كل سطر. الأدوات مخفية افتراضيًا.
  1. نهج

    الآيات المشتركة: ١ · Ve yol gösterme aracı

  2. هوي

    الآيات المشتركة: ٢ · Onların hevesleri

  3. بلو

    الآيات المشتركة: ٢ · Biley taşı

  4. هيمن

    الآيات المشتركة: ١ · Egemen

  5. دين

    الآيات المشتركة: ٢ · Dane, inek yavrusuna denir

  6. حوت

    الآيات المشتركة: ١ · Balık demektir

  7. سبت

    الآيات المشتركة: ١ · Post demektir

  8. شرك

    الآيات المشتركة: ٢ · Tasma kayış demektir

  9. تبع

    الآيات المشتركة: ٢ · İnek yavrusu, dana demektir

  10. جبي

    الآيات المشتركة: ١ · Onu seçti

  11. نوب

    الآيات المشتركة: ١ · Nöbet kelimesinden gelmiştir

  12. وصي

    الآيات المشتركة: ١ · Vesat bohça gibi kıymetli şeylerin bulunduğu, kabı asıp…

الآيات التي ورد فيها(٥)

  1. شَرَعَ لَكُمْ مِنَ الدِّينِ مَا وَصَّى بِهِ نُوحًا وَالَّذِي …

    Şeriat koydu

تحليل الجذر

تعريف الجذر والخلاصة

AlanDeğer
Kökشرع
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerسنن, نهج, حكم
Zıt Kökبدع
Çekirdek Özet 1Su kaynağına doğrudan, kesintisiz ve engelsiz biçimde ulaştıran açık yol; hayvanın kova ve ip gerekmeden ağzıyla doğrudan su içtiği mecra.
Çekirdek Özet 2İnsanın varoluşsal ve manevi susuzluğunu gideren, hayat bahşeden ilahi hakikate ulaştırmak üzere Allah tarafından açılan ve belirlenen dosdoğru yöntem ve hükümler bütünü.
Çekirdek Özet 3Keyfi kurguların ve hevanın zıddı olarak, toplumsal ve bireysel hayatı canlı tutan evrensel, berrak ve bağlayıcı normatif düzen.
Kritik Hata RiskiKökü salt şekilsel, cezai veya katı bir yasaklar manzumesi sayarak; onun can bahşeden ana kaynağa doğrudan ulaştıran açık, akıcı ve fıtri bir «su yolu» mahiyetini gözden kaçırmak.

التحليل الثنائي

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
شرYarılma, açılma, uzama, yayılma veya dışarıya belirgin bir hat çizerek taşma hareketi; nitekim شرح yarma ve açma, شرق ışığın yarıp yayılması, شرط belirgin alamet koyup çizme ve شرب suyun içeriye alınıp yayılması anlamındadır.عBoğazın derinliğinden çıkan ع harfi çekirdeğe derinlik, görünür bir kaynak ve doğrudan temas boyutu kazandırarak; genel açılma hareketini bir su kaynağına uzanan, bizzat içine girilen açık ve akıcı bir yola dönüştürmüştür.

التحليل التصويري للحروف

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
شDiş; keskinlik, ayırma, parçalamaBelirsiz zemini yararak iki yana ayırma, sınırları belirginleştirme ve net bir hat oluşturma.
رİnsan başı; başlangıç, üst, yönelişDoğrultu kazanma, hedefe doğru öne çıkma ve o hat boyunca rehberlikle ilerleme.
عGöz; kaynak, görme, derinlikHakikatin bizzat çıktığı canlı membâ, hayat suyu ve berrak açıklık.
شرعHarflerin birleşimiyle oluşan hareketSınırları belirgin biçimde yarılarak (ش) dosdoğru yönelinen (ر) ve doğrudan hayat bahşeden ana kaynağa (ع) ulaştıran açık yolun kurulması ve oraya dahil olunması hareketi.

الاستعمال التاريخي والمبكر

AlanVeri
İlk fiziksel anlamDavarların ve insanların kova, ip veya aracı bir alet kullanmaksızın doğrudan ağızlarını daldırıp su içtikleri nehir veya göl kıyısındaki açık patika ve akıntı yeri. Mızrağın doğrudan hedefe uzatılması veya gemi yelkeninin rüzgara karşı gerilip açılması.
Cahiliye şiiri kullanımıCahiliye şairi İbn Mukbil (veya kadim çöl şairleri) yabani sığırların ve hayvanların su kaynağına varışını şu beyitle tasvir eder: ولما رأت أن الشريعة همها / وأن البياض من فرائصها دامي (Su yoluna varmayı tek gayesi bildiğinde ve böğürlerindeki beyazlığın kandan kızardığını gördüğünde).
Erken Arapça kullanımBedeviler arasında yaygın olan أهون السقي التشريع darb-ı meselinde geçer; hayvanları kova ile çekilen kuyu başına toplamayıp doğrudan suyun aktığı açık meşraya salmanın en zahmetsiz sulama yöntemi olduğunu ifade eder. Zü'r-Rumme de şiirinde su yollarını وفي الشرائع من جلان مقتنص dizesiyle avcının pusu kurduğu sazlık su geçitleri anlamında kullanır.

المصدر Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.

الطبقة الاشتقاقية السامية

Arapça شرع kökü, merkezi Sami dillerinde özellikle «düz bir hat boyunca açılma», «ileri doğru uzanma» ve «doğrudan suyla temas etme» semantik ekseniyle yer alır. İbranice ve Aramice gibi kuzeybatı Sami dillerinde doğrudan kökteş biçimler fonetik olarak zayıf temsil edilmekle birlikte, kökün ilk iki harfi olan biliteral katman (שר) Akatçada šarāru (parlamak, ışık saçmak, öne doğru fışkırmak) ve İbranicede šāra (çözmek, serbest bırakmak, yaymak) formlarıyla örtüşür. Arapçada kökün üçüncü sesi olarak yer alan boğaz harfi, köke çöl coğrafyasının en hayati ihtiyacı olan «su kaynağına doğrudan iniş» ve «apaçık, engelsiz geçit» somut tabanını kazandırmıştır. Bu doğrultuda söz konusu kök, yapay olarak kazılmış kuyulardan (bi'r) çekilen suyu değil; kaynağından kesintisiz fışkıran, herkesin eşitçe eriştiği berrak akarsu yolunu ifade ederek Arapçanın iç dinamikleriyle fıkhi ve metafizik bir kavrama evrilmiştir.

درجة الثقة Güçlü

المصدر David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques), Brown-Driver-Briggs, Lisān al-ʿArab.

التحليل الاشتقاقي

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönŞera'a (suya doğrudan girmek, yol açmak), meşra'a (su yolu), şirâ' (yelken, çalgı teli)Kökün aslı, aracı olmaksızın bir kaynağa doğru uzanma ve açılma hareketidir; yelken ve kiriş de aynı gerilme ve uzanma bağıyla bu köktendir.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiAkatça šarāru, İbranice š-r-h / šāra kök ailesiÇözülme, ileri atılma, berrak biçimde açığa çıkma semantik çekirdeğinde birleşen kök akrabalığı mevcuttur.Muhtemel
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfro-Asyatik dil ailesinin diğer kollarında doğrudan fonetik ve anlamsal denkliği kanıtlanmış güvenilir bir kökteş tespit edilememiştir.Veri bulunamadı

المصدر Maqāyīs al-Lugha, HALOT, Lane’s Lexicon.

الجذور الشقيقة (التقاليب)

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
شرعAnlamlıSuya doğrudan varmak, açık yol koymakHayat kaynağına ulaştıran açık yol; teşri ve norm vazetme.Hedef kök; Kur'an'da geçer.
شعرAnlamlıSezmek, incelikle hissetmek, kılGizli ve ince noktaları idrak etme; bedeni örten kıl örtüsü; şuur.Kur'an'da geçer; algının ince hatlarla açılması boyutuyla kardeştir.
رشعAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu diziliş ihmal edilmiş (mühmel) kabul edilir.Kur'an'da geçmez; Kitābü’l-ʿAyn kaydıyla mühmeldir.
رعشAnlamlıTitremek, sarsılmakBedende veya bir nesnede kontrol dışı meydana gelen titreme ve zaaf.Kur'an'da geçmez; Arapçada müsta'meldir.
عشرAnlamlıOn sayısı, bir araya gelip kaynaşmakBütünlüğü tamamlayan sayı basamağı; aşiret, معاشرة (birlikte yaşama).Kur'an'da geçer; topluluk ve tamlık ekseni.
عرشAnlamlıYükseltmek, tavan kurmak, tahtÇardak, gölgelik, idare makamı; mekânın çatısını kurup yükseltme.Kur'an'da geçer; çatıyı kurma ve hükümranlık boyutu.

الجذور المجاورة والجذر المضاد

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
شرعMerkezAçık norm ve hayat yolu koymaDoğrudan hayat kaynağına ulaştıran, fıtratla uyumlu, ilahi olarak açılmış ana mecra.Hem başlangıç hem suyun çıktığı nihai membâ ile bağlantılıdır.
سننKomşuYol açma, yöntem belirleme, çığırشرع ana kaynağa iniş yolunu belirlerken; سنن o yoldaki sürekliliği, akışkanlığı ve tekrarlanan pratiği temsil eder.Uygulanan, izlenen ve alışkanlık haline gelen düzenli çizgidir.
نهجKomşuBelirgin ve geniş cadde olmaشرع su ve hayat irtibatını korurken; نهج yolun genişliği, açıklığı ve üzerinde yürünür olması niteliğini öne çıkarır.Gizliliği kalmamış, aşikâr ana yol.
حكمKomşuYargılama, engelleme, bağlamaشرع yolu açıp suyu erişilebilir kılarken; حكم ifsadı önlemek için sınırlar çizer ve engeller koyar.Bozulmayı ve taşkınlığı durduran kesin bağlayıcılık.
بدعZıtÖrneksiz icat etme, asılsız eklemeشرع ilahi membâya bağlayan açık yolu gösterirken; بدع kaynaksız, delilsiz ve fıtratı bozan suni yollar türetir.Vahiy ve fıtrat zemininden kopuk keyfi yöneliş.

مقابلات المعنى في لغات أخرى

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaشرعSuya inen açık yol, ilahi nizamHayat membâına aracısız ulaştıran ilahi yol ve kanun koyma eylemi.Kesin
LatinceIus divinum, lex, viaİlahi yasa, yol, meşru nizamLatince kavramlar normatif ve hukuki mecburiyeti karşılar; ancak kökün taşıdığı su kaynağı ve hayatiyet metaforunu dışarıda bırakır.Güçlü
İngilizceDivine law, ordinance, path to waterİlahi kanun, ilahi buyruk, su yoluİngilizce terimler kural ve buyruk yönünü tam verir; fıtri bir pınara kavuşma boyutunu yalnızca özel tefsiri bağlamlarda taşır.Güçlü
AlmancaGöttliches Gesetz, Ordnung, Wasserwegİlahi yasa, düzen, su geçidiYasa ve nizam boyutu kuvvetlidir; ancak canlı organizmanın doğrudan su içmesi imgesini tek kelimede barındırmaz.Güçlü
FransızcaLoi révélée, voie droiteVahyedilmiş yasa, doğru yolHukuki meşruiyet ve yol fikrini birleştirir; fiziksel kaynağa doğrudan dalma anlamı eksik kalır.Güçlü

المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Wehr Arabic-English Dictionary.

الوجوه والنظائر

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
شَرَعَ / شَرَعُواDin olarak kanun koymak, hüküm meşru kılmakBütün peygamberlere vahyedilen ortak itikadi ve ahlaki esasların belirlenmesi (Şûrâ 42:13); buna karşılık Allah'ın izni olmaksızın dinde kural uyduranların kınanması bağlamı (Şûrâ 42:21).
شِرْعَةًHer ümmete özgü pratik yöntem, fıkhi uygulama yoluVahyin tarihsel süreçteki farklı şeriatlarına, ibadet biçimlerine ve amel yollarına işaret eden bağlam (Mâide 5:48).
شَرِيعَةٍVahyedilen açık nizam, hakikat yoluHeva ve heveslere uymaktan nehyedip, vahyedilen berrak ilahi nizamı takip etmeyi emreden bağlam (Câsiye 45:18).
شُرَّعًاSuyun yüzüne çıkan, açıkça görünen, başını uzatan balıklarSebt (cumartesi) yasağını çiğnetmek üzere balıkların su yüzeyine belirgin, bol ve açık biçimde akın etmesi bağlamı (A'râf 7:163).

سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamHüsün-kubuh, hâkimiyet ve teşrî yetkisiŞeriat koyucunun yalnızca Allah olduğu; aklın tek başına ilahi rızayı ve ibadet biçimlerini belirleyip belirleyemeyeceği meselesi.Vahiy temelli normatif otorite; hevanın karşıtı olarak ilahi rehberlik.
FıkıhAhkâm-ı şer'iyye, fıkıh usûlü, şâri' kavramıŞer'î delillerden fer'î ameli hükümleri çıkarma; teklif, ibaha ve makâsıdü'ş-şerî'a (şeriatın gayeleri) tartışması.İnsan fiillerini bağlayan ilahi emir, nehiy ve pratik hükümler mecmuası.
TefsirŞir'a ve minhac farkı, dinlerin birliğiDinin aslının (tevhid) bütün peygamberlerde bir ve değişmez; şir'atin ise zamana ve ümmete göre değişebilirliği tespiti.Tevhidin sabit membâından beslenen ve dönemsel ihtiyaçlara göre açılan ameli yollar.
HadisSünnetin teşri değeri, tebliğ ve beyanHz. Peygamber'in hüküm koyma (teşri) yetkisi; dine sonradan eklenen bidatlerin şeriat dairesinden tardı.Sünnet vasıtasıyla somutlaşan bağlayıcı ilahi tatbikat.

تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniUluhiyet ve kulluk ilişkisiİlahi hayat nizamı ve ibadet yoluBireyi doğrudan hakikat kaynağına ulaştırmakİnsanın aşkın Yaratıcı ile bağını koparmadan yaşamasını sağlayan meşru çerçevedir.Kesin
İlmiBilgi ve fıtrat uyumuEpistemolojik açık mecraZannı ve hecelemeyi saf dışı bırakıp kesin ilme ulaştırmakGerçeğin üzerindeki örtüleri kaldırarak aklı selim bir metoda bağlar.Güçlü
SiyasiHükümranlık ve kamu düzeniHukuk devleti ve meşruiyet zeminiKeyfi idareyi (istibdat ve heva) engelleyip adaleti tesis etmekYöneticinin ve toplumun üstünde, herkesi eşit kılan amir yasa işlevi görür.Güçlü
İktisadiMülkiyet ve helal kazançİktisadi meşruiyet sınırlarıSömürüyü, tekelciliği önleyip refahın dolaşımını güvenceye almakTıpkı herkesin su içtiği meşra'a gibi, iktisadi imkanların serbest ve adilce akmasını sağlar.Güçlü

التماثل في العلوم العددية والإنسانية

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerAkışkanlar mekaniğinde ana kanal / hidrolik akış geometrisiBir rezervuardaki suyun türbülans yapmadan, en az dirençle ve en yüksek verimle aktığı açık mecra tasarımı; kökün su yolunu açma dinamiğiyle birebir aynı topolojik hareketi gösterir.Güçlü
Beşeri bilimlerKurumsal meşruiyet / anayasal normlar hiyerarşisiToplumsal kargaşayı önlemek üzere bireylerin ortak mutabakatla tâbi olduğu, keyfi iradeleri sınırlayan ve toplumsal canlılığı koruyan kurallar mimarisi.Güçlü

التضييق الخاطئ وخطر الخطأ

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökün yalnızca Orta Çağ benzeri ceza infaz usullerine, bedenî yaptırımlara veya tarihsel bir fıkıh ekolünün dönemsel içtihatlarına indirgenmesi; kavramın "şeriatçı" gibi indirgemeci yaftalamalarla kriminalize edilmesi.
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'da kök; canlıların suya erişmesi gibi (A'râf 7:163), insanın manevi ve ahlaki olarak canlı kalmasını sağlayan, Allah'ın Nuh'tan itibaren bütün peygamberlere vahyettiği fıtri, adil ve diriltici ana hayat mecrasını ifade eder.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataŞeriatın hayat bahşeden bir pınar yolu olduğu unutulduğunda; İslam nizamı merhametsiz bir yasaklar bütünü sanılır, dinin nihai hedefi olan insanı diriltme ve adaleti yayma gayesi yerini şekilperestliğe bırakır.

خلاصة موجَّهة لفهم القرآن

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın getirdiği nizamın keyfi bir dogma değil, canlıların suya muhtaçlığı gibi insanın fıtri yapısının vazgeçilmez bir ihtiyacı olduğunu gösterir; din ile fıtrat, kural ile hayat arasındaki organik bağı kurar.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Dinin evrensel ortak paydasını anlatan peygamberler tarihi ayetlerinde (Şûrâ 42:13), din-hukuk ilişkisini belirleyen ahkâm ayetlerinde ve heva ile vahyin çatıştığı ahlaki-siyasi uyarılarda (Câsiye 45:18).
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Din kurallarını hayatı zorlaştıran, insanı kısıtlayan bir pranga gibi gören modern algıyı yıkar; şeriatın fıtri bir pınara zahmetsizce ve aracısız ulaşmanın en kolay yolu (et-teşrî') olduğunu ortaya koyar.

التركيب النهائي والنموذج الرياضي

  • Somut anlamHayvanların ve insanların kova veya urgana muhtaç olmadan, doğrudan ağızlarını daldırıp kanarak içtikleri kesintisiz, açık su yolu.
  • Soyut anlamVarlık düzeninde insanın fıtri susuzluğunu gideren, hevanın ve zannın kargaşasını bertaraf eden, apaçık vahyedilmiş hayat ve adalet nizamı.
  • Sistematik karşılıkİlahi kaynağın mutlak adalet ve hayat verici iradesini, toplumsal ve bireysel alanda bağlayıcı normatif bir yola dönüştüren açık anayasal çerçeve.
  • LaTeX modeliS={x∈V∣f(x)→γΩ∧∇⋅J(x)>0}
  • LaTeX açıklamasıFormülde V insan ve toplumun fiiller uzayını, S bu uzay içinde şeriat ile belirlenen meşru açık yolu simgeler. Ω varoluşun ana hayat kaynağını (ilahi hakikat ve fıtratı), γ bu kaynağa kesintisiz ve doğrudan ulaştıran meşra'a doğrultusunu temsil eder. ∇⋅J(x)>0 ifadesi ise bu yola giren fiillerin tıpkı su pınarında olduğu gibi sürekli bir canlılık, bereket ve pozitif hayat akışı ürettiğini modellemektedir.
النسخة النصية (لأدوات الذكاء الاصطناعي)فهرس الجذور حسب الحروف: ش