سدر

اختصارات لوحة المفاتيح

البحث
/
ملاحظة جديدة
n
الآية السابقة / التالية
[ ]
وضع القراءة
f
وضع الشبكة
g
كون القرآن
e
إغلاق / رجوع
Esc
تخطَّ الشبكة

شبكة الجذر

شبكة الجذر: س-د-رالصيغ: ٣ · الجذور المجاورة: ١٦ · الآيات: ٤ · السور: ٣؛ المحتوى نفسه مسرود في بطاقات «الصيغ» و«الجذور المجاورة» و«الآيات».أكلعندغشوجننسدرأثلقللسِدْرٍخضدسِدْرَةِعرضعرمرسلبدلذو

الجذرالصيغ ٣الآيات ٤السور ٣المجاورة ١٦

▶ افتح الشبكة (ثلاثية الأبعاد)

سدر

س - د - ر

جذر
  • الورود: ٤
  • الآيات: ٤
  • الصيغ: ٣
  • المعاجم: ١٣

Kiraz ağacı demektir.المزيد ›

ملاحظاتي

المعاجم(١٣)

★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية

Kiraz ağacı demektir.

كتاب العين

الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٢٬٧٠٩
باب السين والدال والراء معهما س د ر، د س ر، س ر د، ر د س، د ر س مستعملات سدر: السِّدْرُ شَجَرٌ حَمْلُه النَّبِق، والواحدة بالهاء، ووَرَقه غَسولٌ. وسِدْرةُ المُنتَهى في السّماء السابعة لا يُجاوزُها مَلَكٌ ولا نبيٌّ، قد أَظَلَّتِ السَّماواتِ والجَنّةَ. والسَّدَرُ: اسمِدْرار البَصَر، وسَدِرَ بَصَرُه سَدَراً اذا لم يكَد يُبصِر الشيءَ حَسَناً، فهو سَدِرٌ وعَيْنُه سَدِرةٌ. وفي عَيْنة سَماديرُ أي
اقرأ المدخل كاملًا

الصحاح

الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٧٨٥
السِدْرُ: شجرُ النَبْقِ، الواحدة سِدْرَةٌ، والجمع سِدْرَاتٌ وسِدِرَاتٌ وسِدَراتٌ وسِدَرٌ. ولاسَدير: نَهْرٌ، ويقال قَصْرٌ، وهو مُعَرَّبٌ وأصله بالفارسية سِهْدِلَّهْ: أي فيه قِبابٌ مُداخَلَةٌ، مثل الحاريّ بكمين. وقولهم: جاء فُلانٌ يَضْرِبُ أَسْدَرَيْه وأَصْدَرَيْه، أي عِطْفَيْهِ ومَنْكِبَيْهِ، إذا جاء فارغاً ليس بيده شيء ولم يَقْضِ طَلِبَتَهُ. والسادِرُ: المتحيِّر. والسادِرُ: الي لا يهتمّ ولا
اقرأ المدخل كاملًا

تهذيب اللغة

الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٩٬١٢٩
س د ر سدر ، سرد ، دسر ، درس ، ردس : مستعملة . سدر : السِّدر : اسم الجنس ، والواحدة سِدْرَة . السِّدْر من الشَّجَر سِدْران : أحدُهما سِدْرٌ بَرّيّ لا يُنتَفَع بثَمره ، ولا يصلُح ورقُه للغَسول ، وربما خُبِط ورقُه للرّاعية ، وله ثمَر عَفِصٌ لا يؤكل ، والعرَب تسمِّيه الضّال ، والجِنْس الثاني من السِّدر ينبُت على الماء ، وثمرُه النَّبِق ، ورَقُه غَسولُ ، يُشبه شجر العُنّاب ، له سُلاّء كسُلاّئه وورَقٌ
اقرأ المدخل كاملًا

مقاييس اللغة

ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٥٬٢٣٠
(باب السين والدال وما يثلثهما) (سدر) السين والدال والراء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على شِبه الحَيْرة واضطراب الرأي. يقولون: السادر المتحيِّر. ويقولون سَدِرَ بصرُهُ يَسْدَر، وذلك إذا اسمدَّ وتحيَّرَ. ويقولون: السَّادر هو الذي لا يبالي ما صَنَعَ، ولا يهتمُّ بشيء. قال طرفة: سادراً أحْسَِب غَيِّي رَشَداً *** فتناهَيتُ وقد صَابَتْ بقُرّْ([1])فأمَّا قولهم: سَدَرت المرأة شعرها، فهو من باب الإبدال، مثل سدلتُ،
اقرأ المدخل كاملًا

المفردات في غريب القرآن

الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٦٣٠
- السدر: شجر قليل الغناء عند الأكل، ولذلك قال تعالى: ﴿وأثل وشيء من سدر قليل﴾ [سبأ/16]، وقد يخضد ويستظل به، فجعل ذلك مثلا لظل الجنة ونعيمها في قوله تعالى: ﴿في سدر مخضود﴾ [الواقعة/28]، لكثرة غنائه في الاستظلال، وقوله تعالى: ﴿إذ يغشى السدرة ما يغشى﴾ [النجم/16]، فإشارة إلى مكان اختص النبي صلى الله عليه وسلم فيه بالإفاضة الإلهية، والآلاء الجسيمة، وقد قيل: إنها الشجرة التي بويع النبي صلى الله عليه وسلم
اقرأ المدخل كاملًا

أساس البلاغة

الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٢٢٨
س د ر سدر بصره واسمدرّ إذا تحير فلم يحسن الإدراك وفي بصره سدر وسمادير وعينه سدرة‏.‏ وإنه لسادر في الغيّ‏:‏ تائه‏.‏ وتكلم سادراً‏:‏ غير متثبت في كلامه‏.‏ قال‏:‏ ومن المجاز‏:‏ يقال للفارغ‏:‏ ‏"‏ جاء يضرب أدريه ‏"‏ أي منكبيه‏.‏
اقرأ المدخل كاملًا

لسان العرب

ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٦٬٣٠٦
السِّدْرُ: شجر النبق، واحدتها سِدْرَة وجمعها سِدْراتٌ وسِدِراتٌ وسِدَرٌ وسُدورٌ (* قوله: «سدور» كذا بالأَصل بواو بعد الدال، وفي القاموس سقوطها، وقال شارحه ناقلاً عن المحكم هو بالضم)؛ الأَخيرة نادرة. قال أَبو حنيفة: قال ابن زياد: السِّدْرُ من العِضاهِ، وهو لَوْنانِ: فمنه عُبْرِيٌّ، ومنه ضالٌ؛ فأَما العُبْرِيُّ فما لا شوك فيه إِلا ما لا يَضِيرُ، وأَما الضالُ فهو ذو شوك، وللسدر ورقة عريضة
اقرأ المدخل كاملًا

القاموس المحيط

الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٣١٣
* س د ر * * السِّدْرُ * شجر النبق الواحدة * سِدْرَةٌ * والجمع * سِدْراتٌ * بسكون الدال و * سِدَِراتٌ * بفتح الدال وكسرها و * سِدَرٌ * بفتح الدال و * السيدرُ * نهر وقيل قصر و * السَّادِرُ * المتحير وهو أيضا الذي لا يهتم ولا يبالي ما صنع وقول علي رضي الله تعالى عنه % أكيلكم بالسيف كيل * السَّنْدَرَه % قيل هو مكيال
اقرأ المدخل كاملًا

تاج العروس

الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٢٤٬٧٥٢
السدر، بالكر: شجر النبق، الواحدة بهاء، قال أبو حنيفة: قال ابن زياد: السدر من العضاه، وهو لونان: فمنه عبري، ومنه ضال. فأما العبري فما لا شوك فيه إلا ما لا يضير. وأما الضال فذو شوك. وللسدر ورقة عريضة مدورة، وربما كانت السدرة محلالا. قال ذو الرمة: قطعت إذا تجوفت العواطي ضروب السدر عبريا وضالا قال: ونبق الضال صغار. قال: وأجود نبق يعلم بأرض العرب نبق هجر، في بقعة
رابط المدخل

السدر، بالكر: شجر النبق، الواحدة بهاء، قال أبو حنيفة: قال ابن زياد: السدر من العضاه، وهو لونان: فمنه عبري، ومنه ضال. فأما العبري فما لا شوك فيه إلا ما لا يضير. وأما الضال فذو شوك. وللسدر ورقة عريضة مدورة، وربما كانت السدرة محلالا. قال ذو الرمة: قطعت إذا تجوفت العواطي ضروب السدر عبريا وضالا

قال: ونبق الضال صغار. قال: وأجود نبق يعلم بأرض العرب نبق هجر، في بقعة واحدة، يحمى للسلطان. وهو أشد نبق يعلم حلاوة وأطيبه رائحة، يفوح فم آكله وثياب ملابسه كما يفوح العطر. ج سدرات، بكسر فسكون، وسدرات، بكسرتين، وسدرات، بكسر ففتح، وسدر، مثل، عنب، وسر، بالضم، الأخيرة نادرة، كذا في المحكم. وسدرة، بالكسر: تابعي، وقيل: اسم امرأة روت عن عائشة رضي الله عنها. وأبو سدرة: سحيم الجهيمي: شاعر، وأبو سدرة: خالد بن عمرو. وقوله تعالى: عند سدرة المنتهى * عندها جنة المأوى وكذلك في حديث الإسراء ثم رفعت إلى سدرة المنتهى قال الليث: زعم أنها سدرة في السماء السابعة لا يجاوزها ملك ولا نبي. وقد أظلت الماء والجنة. قال: ويجمع على ما تقدم. وقال شيخنا: وورد في الصحيح أيضا أنها في السماء السادسة، وجمع بينهما عياض باحتمال أن أصلها في السادسة وعلت وارتفعت أصولها إلى السابعة. قلت: وقال ابن الأثير: سدرة المنتهى في أقصى الجنة، إليها ينتهي علم الأولين والآخرين ولا يتعداها. وذو سدر، بالكسر، وذو سدير، بالتصغير، والسدرتان مثنى سدرة: مواضع. وقرأت في ديوان الهذليين من شعر أبي ذؤيب الهذلي قوله: أصبح من أم عمرو بطن مر فأج زاع الرجيع فذو سدر فأملاح وأما ذو سدير فقاع بين البصرة والكوفة، وسيأتي في كلام المصنف قريبا. وسدير، كأمير، نهر بناحية الحيرة من أرض العراق. قال عدي: سره حاله وكـثـرة مـا يم لك والبحر معرضا والسدير وقيل: السدير: النهر مطلقا. وقد غلب على هذا النهر. وقيل: سدير: قصر في الحيرة من منازل آل المنذر وأبنيتهم، وهو بالفارسية سه دلي أي ثلاث شعب أو ثلاث مداخلات. وفي الصحاح: وأصله بالفارسية سه دله أي فيه قباب مداخلة مثل الحاري بكمين. وقال الأصمعي: السدير فارسية كأن أصله سه دل أي قبة في ثلاث قباب مداخلة، وهي التي تسميها اليوم الناس سدلي. فأعربته العرب فقالوا: سدير. قلت: وما ذكره من أن السدلي بمعنى القباب المتداخلة فهو كذلك في العرف الآن، وهكذا يكتب في الصكوك المستعملة. وأما كون أن السدير معرب عنه فمحل تأمل، لأن الذي يقتضيه السان أن يكون معربا عن س دره أي ذا ثلاثة أبواب، وهذا أقرب من سه دلي كما لا يخفى. وسدير أيضا: أرض باليمن تجلب منها البرود المثمنة. وسدير أيضا: ع بمصر في الشرقية قرب العباسية. وسدير بن حيم الصيرفي: شيخ لسفيان الثوري، سمع أبا جعفر محمد بن علي بن الحسين، قاله البخاري في التاريخ. وي نوادر الأصمعي التي رواها عنه أبو يعلى. قال أبو عمرو بن العلاء: السدير: العشب. وذو سدير، كزبير: قاع بين البصرة والكوفة، وهو الذي تقدم ذكره في كلامه أولا، فهو تكرار، كما لا يخفى. والسدير: ع بديار غطفان، قال الشاعر: عز على ليلى بذي سدير سوء مبيتي بلد الغـمـير

قيل: يريد: بذي سدر، فصغر. والسدير: ماء بالحجاز، وفي بعض النسخ بدله: وقرية بسنجار. ويقال: سديرة: بهاء، وصوبه شيخنا. وفي معجم البكري: سدير ويقال سديرة: ماءة بين جراد والمروت، أقطعها النبي صلى الله عليه وسلم حصين بن مشمت الحماني فلينظر. والسادر: المتحير من شدة الحر، كالسدر، ككتف. وسدر بصره، كفرح، سدرا، محركة، وسدارة، ككرامة، فهو سدر: لم يكد يبصر. وقيل: السدر، بالتحريك، شبه الدوار، وهو كثيرا ما يعرض لراكب البحر. وفي حديث علي رضي الله عنه نفر مستكبرا وخبط سادرا ، قيل السادر: اللاهي. وقيل: الذي لا يهتم لشيء ولا يبالي ما صنع قال: سادرا أحسب غيي رشدا فتناهيت وقد صابت بقر ويقال: سدر البعير، كفرح، يسدر سدرا: تحير بصره من شدة الحر، فهو سدر. وفي الأساس: سدر بصره واسمدر: تحير فلم يحسن الإدراك. وفي بصره سدر وسمادير. وعينه سدرة. وإنه سادر في الغي: تائه، وتكلم سادرا: غير متثبت في كلامه، انتهى. وقال ابن الأعرابي: سدر: قمر، وسدر من شدة الحر. وسدر ككتف: البحر، قاله الجوهري. قيل: لم يسمع به إلا في شعر أمية بن أبي الصلت: فكأن برقع والملائك حولها سدر تواكله القوائم أجرد وقبله: فأتم ستا فاستوت أطباقها وأتى بسابعة فأنى تورد وأراد بالقوائم هنا الرياح. وتواكلته: تركته، شبه السماء بالبحر عند سكونه وعدم تموجه. وقال ابن سيده، وأنشد ثعلب: وكأن برقع والملائك تحتها سدر تواكله قوائم أربـع

قال: سدر: يور. وقوائم أربع، هم الملائكة لا يدرى كيف خلقهم. قال: شبه الملائكة في خوفها من الله تعالى بهذا الرجل السدر. وقال الصاغاني فيما رد به على الجوهري: إن الصحيح في الرواية سدر، بالكسر. وأراد به الشجر لا البحر، وتبعه صاحب الناموس، وشذ شيخنا فأنكره عليه. ويأتي للمصنف في و ك ل سدر تواكله القوائم: لا قوائم له: فتأمل. والسدار، ككتاب: شبه الخدر يعرض في الخباء. والسيدارة، بالكسر: الوقاية على رأس المرأة تكون تحت المقنعة، وهي العصابة أيضا. وقيل: هي القلنسوة بلا أصداغ، عن الهجري. وسدر، كقبر: لعبة للصبيان، وهي التي تسمى الطبن ؛ وهي خط مستدير، يلعب بها الصبيان. وفي حديث بعضهم رأيت أبا هريرة يلعب السدر . قال ابن الأثير: هو لعبة يلعب بها يقامر بها، وتكسر سينها وتضم، وهي فارسية معربة عن ثلاثة أبواب. ومنه حديث يحيى بن أبي كثير: السدر هي الشيطانة الصغرى يعني أنها من أمر الشيطان. قلت: وسيأتي للمصنف في فرق . ونقل شيخنا عن أبي حيان أنها بالفتح كبقم. قلت: فهو مثلث، وقد أغفله المصنف. والأسدران: المنكبان: وقيل: عرقان في العينين أو تحت الصدغين. وفي المثل: جاء يضرب أسدريه يضرب للفارغ الذي لا شغل له. وفي حديث الحسن: يضرب أسدريه، أي عطفيه ومنكبيه، يضرب بيديه عليهما، وهو بمعنى الفارغ. قال أبو زيد. يقال للرجل إذا جاء فارغا: جاء ينفض أسدريه. وقال بعضهم: جاء ينفض أصدريه، أي عطفيه. قال: وأسدراه: منكباه: وقال ابن السكيت: جاء ينفض أزدريه، بالزاي، أي جاء فارغا ليس بيده شيء، ولم يقض طلبته، وقد تقدم شيء من ذلك في أزدريه. ويقال: سدر الشعر فانسدر،وكذلك الستر، لغة في سدله فانسدل، أي أسله وأرخاه. وانسدر: أسرع بعض الإسراع. وقال أبو عبيد: يقال: انسدر فلان يعدو، وانصلت يعدو، إذا انحدر واستمر في عدوه مسرعا. ومما يستدرك عليه: سدر ثوبه يسدره سدرا وسدورا: شقه، عن يعقوب. وشعر مسدور، كمسدول، أي مسترسل. وسدر ثوبه، سدرا إذا أرسله طولا، عن اللحياني. وقال أبو عمرو: تسدر بثوبه، إذا تجلل به. والسدير، كأمير: منبع الماء، عن ابن سيده. وسدير النخل: سواده ومجتمعه. وقال أبو عمرو: سمعت بعض قيس يقول: سدل الرجل في البلاد، وسدر، إذا ذهب فيها فلم يثنه شيء. وبنو سادرة: حي من العرب. وسدرة، بالكسر: قبيلة. قال: قد لقيت سدرة جمعا ذا لها وعددا فخما وعزا بزرى ورجل سندرى: شديد، مقلوب عن سرندى. وأبو موسى السدراني، با

معجم لين

إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٩٬٢٣٦
سَدِرَ 1 سَدِرَ ذ , aor. سَدَرَ , inf. n. سَدَرٌ and سَدَارَةٌ, (S, K,) He became dazzled by a thing at which he looked, so that he turned away his face from it: or became confounded, or perplexed, and unable to see his right course: syn. تَحَيَّرَ: (K:) and he (a camel) became dazzled by a thing at which he looked, so that he turned away his face from it, by reason of intense heat: (S, * K:)
اقرأ المدخل كاملًا

قاموس سالمون

هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٣٣٨
سَدَرَ سَدَرَ U ( n. ac. سَدْر 1 ), a. Undid, let down. سَدِرَ سَدِرَ A ( n. ac. سَدَر 4 , سَدَاْرَة 22t ), a. Was confused, perplexed, bewildered; was dazzled, dazed; was giddy, dizzy. سِدْر سِدْر 2 , سِدْرَة 2t , ( pl. سِدَر 7 , سُدُوْر 27 , سِدَِْرَات ), a. Lotus-tree. الأَسْدَرَانِ الأَسْدَرَانِ [ du. ], a. The shoulders.
اقرأ المدخل كاملًا

كتاب الله

مستخلص من الاستعمال القرآنيبلا ترجمةالحروف: ١٩٬٠٦١
سدر سَدِرَ - يَسْدَرُ - سِدْرَة - سِدْر سَدِرَ - يَسْدَر + الكائن: يتحير ويتشتت ولا يكاد يَتَبَيَّن أو يتثبت من شدة الحر: يقع في دوار ودوخة الشمس أو الحر سِدْرَة: على وزن " فـِعلة من " سَدِرَ - يَسْدَرُ": اسم فعل بمعنى مفعول للمرة: اسم آلة: الشيء المخصوص الذي يسبب الدوخة والدوار، وهو اصطلاحاً اسم نوع من الشجر، ويبدو أنه سمي بذلك لأن ثمره أو
اقرأ المدخل كاملًا

الصيغ(٣)

الجذور المجاورةالمجاورة: ١٦ (الإجمالي: ٢١)

الترتيب: مدى قوة اجتماع الجذرين في الآية نفسها مقارنةً بالمصادفة (نسبة الأرجحية لدنينغ). يُذكر عدد الآيات المشتركة في كل سطر. الأدوات مخفية افتراضيًا.
  1. أثل

    الآيات المشتركة: ١ · Ilgın ağac demektir

  2. خضد

    الآيات المشتركة: ١ · Hedud (hı,dat,dal) : Budanmış ağaç demektir

  3. خمط

    الآيات المشتركة: ١ · Hamt meyvesi zor yutulan, tadı acımsı olan sedire benzeyen…

  4. عرم

    الآيات المشتركة: ١ · Bent, yığıntı demektir

  5. سيل

    الآيات المشتركة: ١ · Sel demektir

  6. غشو

    الآيات المشتركة: ١ · Örter

  7. بدل

    الآيات المشتركة: ١ · Bedr dolunay demektir

  8. نهي

    الآيات المشتركة: ١ · Nihayet, son demektir

  9. عرض

    الآيات المشتركة: ١ · Ön dişler demektir

  10. قلل

    الآيات المشتركة: ١ · Az

  11. أكل

    الآيات المشتركة: ١ · Ekel pas demektir

  12. ذو

    الآيات المشتركة: ١ · Sahip

الآيات التي ورد فيها(٤)

  1. فَأَعْرَضُوا فَأَرْسَلْنَا عَلَيْهِمْ سَيْلَ الْعَرِمِ وَبَدَّلْنَاهُمْ بِجَنَّتَيْهِمْ جَنَّتَيْنِ ذَوَاتَيْ أُكُلٍ خَمْطٍ وَأَثْلٍ وَشَيْءٍ مِنْ سِدْرٍ قَلِيلٍ

    Sedir ağacı

  2. فِي سِدْرٍ مَخْضُودٍ

    Sedir ağacı

تحليل الجذر

تعريف الجذر والخلاصة

AlanDeğer
Kökسدر
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerطلح, نخل, عنب, شجر
Zıt Kökحصرم
Çekirdek Özet 1Gözün kamaşması, saçın ve örtünün salınması, Arabistan kirazı veya hünnap türü gölgelikli ve meyveli ağaç (Ziziphus lotus)
Çekirdek Özet 2Dünyada azalan ve bozulan verim, cennette dikensizleşen ve arınan gölge nimeti ile semavi idrak sınırındaki nihai temaşa durağı
Çekirdek Özet 3Beşerî bilginin ve idrakin durduğu nihai sınır çizgisi ile zahmet ve ceza unsurlarından arındırılmış saf ilahi inayet alanı
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca botanik bir çöl ağacına indirgeyip sidretü'l-müntehâ bağlamındaki idrak sınırı ve kuşatma manasını gözden kaçırmak

التحليل الثنائي

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
سدEngellemek, kapatmak, doğrultmak veya araya perde çekmek; nitekim سدد kökünde doğru hedefe yönelme ve boşluğu kapama, سدي kökünde ise serbest bırakma ve örtme anlamları mevcuttur.رÇekirdeğe eklenen ر harfi, engelleme ve perdeleme etkisine akış, yayılma, salınma ve göze perde inmesi (hayret ve kamaşma) niteliği kazandırarak nesneyi kuşatıcı, salınan bir gölge ve idraki durduran sınır manasına dönüştürmüştür.

التحليل التصويري للحروف

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
سDiken, destek; tutunma, dayanma, korumaDış etkilere karşı koruma sağlama, sınır çekme, dallı ve dikenli yapıyla tutunma.
دKapı; giriş, geçiş, hareketBir alandan diğerine açılan eşik, sınır hattı, geçişi denetleyen veya kesen engel.
رİnsan başı; baş, ilk, üstZirve, tepe noktası, en üst idrak ve baş bölgesini kuşatan nihai yükseklik.
سدرKoruyucu diken ve engelin bir kapı/eşik oluşturarak en üst noktada idraki veya geçişi durdurmasıZirvedeki geçiş eşiğinde duran, gölgesi ve dalları aşağıya doğru salınarak örten, gözü kamaştırıp hayrette bırakan nihai kuşatıcı varlık.

الاستعمال التاريخي والمبكر

AlanVeri
İlk fiziksel anlamÇölde Arabistan kirazı veya nebk ağacı (Ziziphus lotus) denilen, gölgesinden yararlanılan, yaprakları temizlikte (yıkanmada) kullanılan ve dalları aşağıya sarkan yayvan ağaç; aynı zamanda gözün kamaşarak bulanık görmesi ve saçın serbestçe aşağı salınması.
Cahiliye şiiri kullanımıTarafe b. el-Abd muallakasında kökü vurdumduymazlık, kendinden geçiş ve yönünü şaşırma manasında şöyle kullanır: سادراً أحْسَِب غَيِّي رَشَداً / فتناهَيتُ وقد صَابَتْ بقُرّْ
Erken Arapça kullanımZü'r-Rimme bir beytinde yabani ve aşılanmış sedir türlerini nitelerken şöyle der: قَطَعْتُ إِذا تَجَوَّفَتِ العَواطي / ضُرُوبَ السِّدْرِ عُبْرِيّاً وضالا

المصدر Kitābü'l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Dīvânu Tarafe b. el-Abd.

الطبقة الاشتقاقية السامية

Arapça سدر kökü, Sami dillerinde hem botanik bir tanımlama hem de örtme, salma, şaşkınlık ve kamaşma anlam alanıyla kesişen kadim bir katmana işaret eder. İbranicede doğrudan üçlü biçimde yaygın bir ağaç adı olarak değil, daha çok s-d-r kökünden düzenleme, sıralama ve dizilme (סדר sādar) şeklinde görülür; bu durum sedir ağacının yaprak ve dallarının kat kat dizilimli gölgeliğiyle semantik bir kesişme taşır. Süryanicede de sedrā (dizi, sıra, düzen) biçiminde izlenen bu morfolojik yapı, Arapçada dalları ve yaprakları salınarak geniş bir örtü oluşturan nebk ağacı türüne tahsis edilmiştir. Arapçadaki kök aynı zamanda gözün kamaşması (semâdîr), hayret içinde kalma ve bir şeyin örtülüp salınması manasını koruyarak, bitki adının rastgele bir etiket değil, gölgeleyen, örten ve idraki durduran fiziksel tabiatıyla doğrudan irtibatlı olduğunu belgeler.

درجة الثقة Güçlü

المصدر Brown-Driver-Briggs, Payne Smith Syriac Dictionary, Maqāyīs al-Lugha.

التحليل الاشتقاقي

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönSaçın ve örtünün salınması, gözün kamaşması ve Arabistan kirazıKökün temelinde saçın salınması (sedr) ve gözün netliğini kaybetmesi (sederü'l-basar) bulunur; bitki de geniş gölgesiyle örten ve gözü kamaştıran yapısıyla bu köke bağlanır.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice ve Süryanice s-d-r (sıralamak, dizmek, düzen)Kuzeybatı Sami dillerindeki dizi ve katman anlamı, yaprakları sık dizili ve birbirini örten gölgelikli bitki formuyla fonetik ve kavramsal paralellik arz eder.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiAkdeniz havzası ve Afro-Asyatik botanik terimleriÇöl florasında nebk/sidr ağacının su kenarlarında düzenli hatlar kurması ve Akdeniz bitki örtüsündeki benzer çalımsı formlarla örtüşmesi.Muhtemel

المصدر Lisān al-ʿArab, Payne Smith, Gesenius Hebrew and Chaldee Lexicon.

الجذور الشقيقة (التقاليب)

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
سدرAnlamlıSalınmak, göz kamaşması, sedir ağacıGölgesi ve dalları salınan ağaç, vurdumduymazca veya hayretle yürümek.Hedef kök; Kur'an'da geçer.
سردAnlamlıSıraya dizmek, delmek, dokumakZırh halkalarını peş peşe eklemek, sözü akıcı ve düzenli sıralamak.Kur'an'da geçer; tertip bağı vardır.
دسرAnlamlıİtmek, çivilemek, kenetlemekGeminin tahtalarını birbirine çivilerle veya liflerle kuvvetle bağlamak.Kur'an'da geçer; fiziksel sağlamlaştırma.
درسAnlamlıİzi silinmek, harman dövmek, okumakEski izin üzerinden geçilerek silinmesi, metni tekrar tekrar okuyup öğrenmek.Kur'an'da geçer; örtülme ve tekrar ilişkisi.
رسدAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu dizilim terk edilmiş (mühmele) kabul edilir.Kur'an'da geçmez.
ردسAnlamlıTaşla ezmek, düzlemek, çiğnemekYeri sert cisimle veya tokmakla vurarak pekiştirmek, düzleştirmek.Kur'an'da geçmez; Arapçada müsta'meldir.

الجذور المجاورة والجذر المضاد

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
سدرMerkezGölgelikli ve meyveli ağaç, nihai sınır örtüsüDikenli veya arındırılmış formuyla çölün en yetkin gölgesi ve idraki durduran sınır.Geniş yapraklı, yaprağı yıkanmada kullanılan, meyvesi yenen Arabistan kirazı.
طلحKomşuMeyveli ve iri ağaçطلح kökü muz veya kat kat meyveli akasya türünü anlatır; sedir gibi çalımsı ve temizleyici değil, boylu ve meyveleri istiflenmiştir.Cennet tasvirinde sedir ile birlikte anılan gölge ve gıda unsuru.
نخلKomşuHurma ağacı ve meyvesiنخل dikey eksenli, doğrudan besleyici ve insan emeğiyle aşılanan temel gıdadır; سدر ise daha çok tabiî gölge ve sınırdır.Kur'an'da ekonomik ve tarımsal refahın sembolü.
عنبKomşuAsma, üzüm bağıعنب yoğun sıvı ve nektar kaynağı olan bağ bitkisidir; سدر gibi kuraklığa dirençli sert ağaç dokusu taşımaz.Bol sulu bahçe nimetlerinin merkezindeki kök.
شجرKomşuGenel ağaç ve dallanmaشجر tür belirtmeksizin dalların birbirine girmesini ve anlaşmazlığı imler; سدر ise muayyen bir türdür.Genel cins ismi; soyut dallanmayı da içerir.
حصرمZıtHam, ekşi, gölgesiz ve faydasız meyveحصرم olgunlaşmamış, faydasız, gölgesinden istifade edilmeyen hamlığı ifade ederken سدر kemale ermiş gölge ve şifadır.Gölgesizlik ve kuruluk yönünden sedirin zıddı.

مقابلات المعنى في لغات أخرى

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaسدرArabistan kirazı, hünnap türü ağaç ve göz kamaşmasıMeyvesi nebk olan, geniş gölgeli, yaprakları arındırıcı ağaç türü ve nihai temaşa hududu.Kesin
LatinceZiziphus lotus, Ziziphus spina-christiLotus ağacı, İsa dikeniBotanik tür karşılığıdır; Arapçadaki saç salınması ve idrak hayreti manasını içermez.Güçlü
İngilizceLote-tree, Jujube tree, Christ's thornHünnap / sedir ağacıBotanik karşılığı net verir; sidretü'l-müntehâdaki metafizik eşik ve perdeleme derinliğini taşımaz.Güçlü
AlmancaLotosbaum, Jujube, ChristusdornLotus ağacı, hünnapÇöl bitkisi formunu karşılar, teolojik anlam alanı ancak bağlamsal şerhle aktarılır.Güçlü
FransızcaJujubier, Lotus d'AfriqueHünnap ağacıDoğrudan botanik türü karşılar, Kur'an'daki eskatolojik ve miraç bağlamı dışarıda kalır.Güçlü

المصدر Lane’s Lexicon, Oxford Latin Dictionary, BDB.

الوجوه والنظائر

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
سِدْرٍ (Dünyevi/Ceza bağlamı)Yabani, meyvesi kıt, dikenli ve cılız çöl sediriSebe kavminin bahçelerinin helakinden sonra geriye kalan değersiz ve az sayıdaki bitki örtüsü bağlamında (Sebe 34:16).
سِدْرٍ مَخْضُودٍ (Uhrevi/Cennet bağlamı)Dikenleri ayıklanmış, zahmetsiz, bol gölgeli ve kusursuz meyveli cennet ağacıAshâb-ı yemînin cennetteki mükemmel nimetleri, gölge ve istirahat tasviri bağlamında (Vâkıa 56:28).
سِدْرَةِ الْمُنْتَهَى / السِّدْرَةَ (Metafizik/Temaşa bağlamı)Yaratılmışların ilminin ve idrakinin bittiği, ilahi nurların bürüdüğü en üst makamdaki eşik ağacıHz. Peygamber'in miraçta ulaştığı nihai hudut, Cebrail'in ötesine geçemediği makam bağlamında (Necm 53:14, 53:16).

سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamRüyetullah ve miracın mahiyetiSidretü'l-müntehâ'nın yaratılmış âlem ile gayb âlemi arasındaki sınır olması; Allah'ın nurlarının orayı bürümesi ve Hz. Peygamber'in basiretinin şaşmaması meselesi.Yaratılmış idrakin nihai hududu ve ilahi tecellinin perdelenmesi.
FıkıhCenaze yıkama ve temizlik hükümleriCenazenin sedir yaprağı kaynatılmış su ile yıkanmasının müstehap oluşu; yaprağın kokusu ve temizleyici niteliği.Arındırıcı, pislik giderici ve cesedi koruyucu madde.
TefsirNimet, ceza ve semavi sembolizmSebe'deki azlık ile Vâkıa'daki dikensizliğin karşıtlığı; sidrenin neden miraç sembolü olarak seçildiği üzerine semantik tahliller.Çöl insanının en değerli gölgesinin cennette ve gökler ötesinde kemale ermesi.
HadisEsrâr-ı miraç ve çevre ahlakıSidrenin arşın altındaki büyüklüğü, yapraklarının fil kulakları gibi oluşu ile çölde yolcuların gölgelendiği sedir ağacını haksızca kesenin lanetlenmesi rivayetleri.Kozmik sığınak ve dünyada hayat bahşeden korunaklı sığınak.

تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniUluhiyet-ubudiyet ayrımı ve miraçNihai ontolojik sınırBeşerî ve meleki bilginin durduğu eşiği belirlemeSidre, hiçbir mahlukun ötesine geçemeyeceği ontolojik haddi simgeler; kula haddini bildirir.Kesin
İlmiEpistemolojik hudutİdrak ve akıl sınırıAkli istidlalin tükendiği ve vahyin başladığı noktayı göstermeZihnin kavrayış ufkunu aşan ilahi hakikatler karşısında aklın kamaşması ve teslimiyeti.Güçlü
SiyasiMülk ve egemenlik alanıKamusal himaye ve sığınakToplumun zayıflarını kuşatan adil gölge ve kanun nizamıÇöl sıcağında herkesi eşit gölgeleyen sedir gibi, adil yönetimin kapsayıcı koruyuculuğu.Muhtemel
İktisadiDoğal kaynak yönetimi ve cezaVerim kaybı ve ıslahEkolojik dengenin bozulmasıyla refahın sefalete dönüşmesiSebe kıssasında nankörlük sonucu zengin bahçelerin cılız sedir çalılarına inkılap etmesi.Güçlü

التماثل في العلوم العددية والإنسانية

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerAsimptotik sınır ve olay ufku (astronomi/fizik)Eğrinin veya gözlemcinin hiçbir zaman aşamadığı, yaklaştıkça değerlerin sonsuza ıraksadığı veya bilginin ötesine geçemediği fiziksel eşik; kara deliğin olay ufku gibi bilginin sınırlandığı hudut.Güçlü
Beşeri bilimlerYargı yetkisinin ve hukuki ehliyetin nihai sınırı (hukuk felsefesi)Pozitif hukukun meşruiyet alanının bittiği ve tabii hukukun / ahlaki aşkınlığın başladığı egemenlik sınırı; bireysel idrakin üstündeki kurucu norm eşiği.Güçlü

التضييق الخاطئ وخطر الخطأ

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü yalnızca Lübnan sedir ağacına (Cedrus libani) veya modern Türkçedeki sedire indirgemek yahut botanik olarak sadece yabani bir çalı sayarak manasını daraltmak.
Kur'an içi daha geniş anlamKök, hem yeryüzündeki nimet ve ceza dengesini (meyve, temizlik ve gölge), hem cennetteki zahmetsiz kemali (dikensiz sedir), hem de gökler alemindeki epistemolojik ve ontolojik nihai sınırı (Sidretü'l-Müntehâ) kuşatan çok katmanlı bir kavramdır.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataSebe 34:16'daki cezayı anlamamak, Vâkıa 56:28'deki dikensizleştirme (mahdûd) lütfunu sıradanlaştırmak ve Necm suresindeki miraç tecellisini mitolojik bir ağaç tasavvuruna indirgeyerek ilahi idrak sınırını kavrayamamak.

خلاصة موجَّهة لفهم القرآن

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın somut bedevi tecrübesine ait en kurak unsurları (çöl sıcağında sığınılan dikenli nebk ağacı) alıp, onu hem cennetin en kusursuz dinlenme makamına hem de arşın altındaki en yüce tecelli eşiğine dönüştürme yöntemini gösterdiği için hayatidir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Sebe kavminin nankörlüğü ve ekonomik çöküşünü anlatan ayetlerde (Sebe 34:16), cennet ehlinin mükâfatını niteleyen sahnelerde (Vâkıa 56:28) ve miracın en mahrem temaşa anını bildiren necm ayetlerinde (Necm 53:14-18).
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Sidretü'l-müntehâ'yı anlaşılmaz bir mitolojik unsur veya sıradan bir botanik nesne sanma hatasını düzeltir; onun varlık mertebeleri arasındaki mutlak sınırı, beşerî idrakin nihai kamaşma noktasını ve ilahi kuşatmayı simgelediğini ortaya koyar.

التركيب النهائي والنموذج الرياضي

  • Somut anlamDalları aşağı sarkan, geniş gölgeli, yaprakları yıkanmada kullanılan, meyvesi tatlı veya yabani olabilen, dikenli Arabistan kirazı (Ziziphus lotus) ve gözün kamaşarak idrakin durması.
  • Soyut anlamVarlığın ve bilginin ulaştığı en uç hudut; beşerî idrakin kamaşıp durduğu, ötelenemez ontolojik perde ve saf ilahi tecellinin yarattığı hayret makamı.
  • Sistematik karşılıkMahlukatın kemal sınırını çizen, dünyevi nankörlükte cılız bir cezaya, cennette dikensiz bir lütfa, semada ise aşılamaz bir temaşa ufkuna dönüşen ilahi denge merkezi.
  • LaTeX modeliS=lim⁡x→Ω[Φ(x)1+e−λ(x−Ω)]⋅ID
  • LaTeX açıklamasıModelde Ω, yaratılmış varlığın ve bilginin ulaşabileceği nihai ontolojik sınırı (el-Müntehâ); x, beşerî idrak veya dünyevi varlık koordinatını; Φ(x), varlığın elde ettiği gölge, koruma ve bilgi potansiyelini temsil eder. Üstel terim 1+e−λ(x−Ω), sınır aşılamaz hale geldiğinde idrakin kamaşmasını ve durmasını (λ kamaşma katsayısı) ifade eder. ID indikatör fonksiyonu ise durumun bağlamına göre form değiştirir; dünyada dikenli ve cılız bir ceza (D<0), cennette dikenden arındırılmış saf gölge (D>0), semavi makamda ise aşılamaz perde (D=∞) olarak tezahür eden sedir gerçekliğini simgeler.
النسخة النصية (لأدوات الذكاء الاصطناعي)فهرس الجذور حسب الحروف: س