شبه

اختصارات لوحة المفاتيح

البحث
/
ملاحظة جديدة
n
الآية السابقة / التالية
[ ]
وضع القراءة
f
وضع الشبكة
g
كون القرآن
e
إغلاق / رجوع
Esc
تخطَّ الشبكة

شبكة الجذر

شبكة الجذر: ش-ب-هالصيغ: ٨ · الجذور المجاورة: ١٠٥ · الآيات: ٩ · السور: ٦؛ المحتوى نفسه مسرود في بطاقات «الصيغ» و«الجذور المجاورة» و«الآيات».حببجننتَشَابَهَتْتَشَابَهَقشعرشبهثمررمنمُتَشَابِهًانخلينعشيأ

الجذرالصيغ ٨الآيات ٩السور ٦المجاورة ١٠٥

▶ افتح الشبكة (ثلاثية الأبعاد)

شبه

ش - ب - ه

جذر
  • الورود: ١٢
  • الآيات: ٩
  • الصيغ: ٨
  • المعاجم: ١٢

معناه في القرآن: Benzeşen

ملاحظاتي

المعاجم(١٢)

كتاب العين

الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ١٬٥٧٥
باب الهاء والشين والباء معهما هب ش، ش ه ب، ب ه ش، ش ب ه مستعملات هبش: يُقال: تَهَبَّشوا، وتحبّشوا، أي: اجتمعوا، والاسم: الهُباشةُ والحباشة، أي: الجماعة. شهب: الشَّهَبُ والشُّهبةُ: لون بياضٍ يصدعُه سوادٌ في خلاله. والعَنْبرُ الجيّد لونُه أَشْهبُ. وآشهابَّ رأسه، إذا غلب بياضه سواده، واشتهب كذلك. ويومٌ أَشْهبُ، أي: ذو ريحٍ باردة، وليلةٌ شَهْباءُ كذلك، وكتيبةٌ شهباء لما فيها من بياض السِّلاحِ في
اقرأ المدخل كاملًا

الصحاح

الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٦٥٦
شِبْهٌ وَشَبَهٌ لغتان بمعنىً. يقال: هذا شِبْهُهُ، أي شَبيهَهُ. وبينهما شِبَهٌ بالتحريك، والجمع مَشابَهُ على غير قياس، كما قالوا مَحاسِنُ ومذاكيرُ والشُبْهَةُ: الالتباسُ. والمُشْتَبِهات من الأمور: المشْكِلاتُ. والمُتشابِهاتُ: المُتَماثِلاتُ. وتَشَبَّهَ فلان بكذا. والتَشْبيهُ: التمثيلُ. وأَشْبَهْتُ فلاناً وشابَهْتُهُ. واشْتَبَهَ عليّ الشيء. والشِبْهُ: ضربٌ من النحاس. يقال: كوزُ شَبَهٍ وشِبْهٍ
اقرأ المدخل كاملًا

تهذيب اللغة

الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٠٬٥٢٠
ه ش ب شهب ، شبه ، هبش ، بهش : مستعملة . شهب : الليث : الشَّهَب : لون بياض يَصْدَعه سوادٌ في خلاله ، وأَنشد : وَعَلا المفارقَ رَبْعُ شَيْبٍ أَشهب قال : والعنبر الجيِّد لونُه أَشهب ، ويقال اشهابَّ رأسي : إذا كان البَياض غالباً للسّواد واشتهب كذلك ، وأنشد : شاب بعدي رأسُ هذا واشتهب ويوم أَشهب : ذو ريح بارِدة ، وليلةٌ شهْباء كذلك ، وكتيبة شهباء ، لما فيها مِنْ بياض السِّلاح في خلال السَّواد . ويقال
اقرأ المدخل كاملًا

مقاييس اللغة

ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٥٬٣٣٤
(باب الشين والباء وما يثلثهما) (شبث) الشين والباء والثاء أُصَيلٌ يدل على تعلق الشيءِ بالشيء. من ذلك قولُهم تشبّثْت، أي تعلّقت. ومن ذلك الشَّبَثُ، وهي دويْبَّة من أحْناش الأرضِ، كأنها تشبَّثت بما مرَّت. والجمع شِبْثَانٌ. قال: * مدارجُ شِبْثانٍ لهنَّ هميمُ([1]) * أي دبيب. (شبح) الشين والباء والحاء أصلٌ صحيح يدلُّ على امتداد الشيء في عِرَض. من ذلك الشَّبَح، وهو الشَّخْص، سمِّي بذلك لأنَّ فيه
اقرأ المدخل كاملًا

المفردات في غريب القرآن

الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٤٬٧٥٧
- الشبه والشبهه والشبيه: حقيقتها في المماثلة من جهة الكيفية، كاللون والطعم، وكالعدالة والظلم، والشبهة: هو أن لا يتميز أحد الشيئين من الآخر لما بينهما من التشابه؛ عينا كان أو معنى، قال: ﴿وأتوا به متشابها﴾ [البقرة/ 25]، أي: يشبه بعضه بعضا لونا لا طعما وحقيقة، وقيل: متماثلا في الكمال والجودة، وقرئ قوله: ﴿مشتبها وغير متشابه﴾ [الأنعام/99]، وقرئ: ﴿متشابها﴾ [الأنعام/141]، جميعا، ومعناها متقاربان. وقال:
اقرأ المدخل كاملًا

أساس البلاغة

الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٤٦٦
ش ب ه ماله شبه وشبه وشبيه وفيه شبه منه وقد أشبه أباه وشابهه وما أشبههبأبيه‏.‏ وفي الحديث ‏"‏ اللبـن يشبـه عليـه ‏"‏ وتشابـه الشيئـان واشتبهـا وشبّهتـه بـه وشبّهتـه إيـاه واشتبهـت الأمـور وتشابهت‏:‏ التبسـت لإشبـاه بعضهـا بعضـاً‏.‏ وفـي القـرآن المحكـم والمتشابـه‏.‏ وشبـه عليه الأمر‏:‏ لُبّس عليه وإياك والمشبهات‏:‏ الأمور المشكلات‏.‏ ووقع في الشبهة والشبهات‏.‏ وعنده أواني الشبه والشبه‏.‏
اقرأ المدخل كاملًا

لسان العرب

ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٧٬٢٦٢
الشِّبْهُ والشَّبَهُ والشَّبِيهُ: المِثْلُ، والجمع أَشْباهٌ. وأَشْبَه الشيءُ الشيءَ: ماثله. وفي المثل: مَنْ أَشْبَه أَباه فما ظَلَم. وأَشْبَه الرجلُ أُمَّه: وذلك إذا عجز وضَعُفَ؛ عن ابن الأَعرابي؛ وأَنشد:أَصْبَحَ فيه شَبَهٌ من أُمِّهِ، من عِظَمِ الرأْسِ ومن خرْطُمِّهِ أَراد من خُرْطُمِهِ، فشدد للضرورة، وهي لغة في الخُرْطُوم، وبينهما شَبَه بالتحريك، والجمع مَشَابِهُ على غير قياس، كما قالوا مَحاسِن
اقرأ المدخل كاملًا

القاموس المحيط

الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٤٤٤
* ش ب ه * * شِبْهٌ * و * شَبَهٌ * لغتان بمعنى يقال هذا شِبْهُه أي شبيه وبينهما * شَبَهٌ * بالتحريك والجمع * مُشَابِهُ * على غير قياس كما قالوا محاسن ومذاكير و * الشُّبْهةُ * الالتباس و * المُشْتَبِهاتُ * من الأمور المشكلات و * المُتَشَابِهاتُ * المتماثلات و * تَشَبَّهَ * فلان بكذا و * التَّشْبِيهُ * التمثيل و * أشْبَهَ * فلانا و * شابَهَهُ * و * اشْتَبَهَ * عليه الشيء و * الشَّبَهُ * و *
اقرأ المدخل كاملًا

تاج العروس

الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٣٬٩٤٨
: ( الشِّبْهُ ، بالكسْرِ والتّحْريكِ وكأَميرٍ : المِثْلُ ، ج أَشْباهٌ ) ، كجِذْعٍ وأَجْذاعٍ وسَبَبٍ وأَسْبابٍ وشَهِيدٍ وأَشْهادٍ . ( وشابَهَهُ وأَشْبَهَهُ : ماثَلَهُ ) ، ومنه : مَنْ أَشْبَه أَباهُ فما ظَلَم ؛ ويُرْوَى : ومَنْ يُشابه أبه فما ظَلَم ( و ) أَشْبَه الرَّجُلُ ( أُمَّهُ ) : ) إذا ( عَجَزَ وضَعُفَ ) ؛ ) عن ابنِ الأَعْرابيِّ ؛ وأَنْشَدَ : أَصْبَحَ فيه شَبَهٌ من أُمِّهِمن عِظَم الرأْسِ
اقرأ المدخل كاملًا

معجم لين

إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ١١٬٧٥٦
٢ 2 شَبَّهَهُ اـِيَّاهُ ذ and بِهِ , (MA, K,) inf. n. تَشْبِيهٌ, (S, K, KL,) He made it to be like it, or to resemble it; he assimilated it to it; (MA, KL;) i. q. مَثَّلَهُ [meaning thus: and also meaning he likened it to it, or compared it with it; agreeably with the explanation here next following]: (S, * K:) شَبَّهَتُ الشَّىْءَ بِالشَّىْءِ I put the thing in the place, or predicament, of the
اقرأ المدخل كاملًا

قاموس سالمون

هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬٤٨٧
شَبَهَ شَبَهَ شَبَّهَ II a. [ acc. & Bi ], Made like, assimilated to; compared to, likened. b. [ acc. & 'Ala ], Rendered dubious, obscure to. c. [ acc. & Ila ], Represented, pictured to. شَاْبَهَ شَاْبَهَ III , a. Was, became like to, resembled. أَشْبَهَ أَشْبَهَ IV , a. see III . تَشَبَّهَ تَشَبَّهَ V a. [ Bi ], Became, made himself like to; imitated; resembled. تَشَاْبَهَ
اقرأ المدخل كاملًا

كتاب الله

مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ٢٢٬١٩٨
شبه شَبِهَ - يَشْبَهُ - اشْتَبَهَ - يَشْتَبِهُ - مُشْتَبِه - مُشْتَبِهَاً - شَبَّهَ- يُشَبِّهُ، شُبِّهَ - يُشَبَّهُ - تَشَابَهَ - يَتَشَابَهُ- مُتَشَابِه - مُتَشَابِهاً - مُتَشَابِهَة - مُتَشَابِهَات شَبِهَ - يَشْبَهُ + كائن + كائناً: تكون الملامح والصفات بين كائنين قريبة بالشكل والهيئة والمقدار، وتكون الفروق والاختلافات قليلة، مما يجعل
اقرأ المدخل كاملًا

الصيغ(٨)

الجذور المجاورةالمجاورة: ١٠٥ (الإجمالي: ١٣٢)

الترتيب: مدى قوة اجتماع الجذرين في الآية نفسها مقارنةً بالمصادفة (نسبة الأرجحية لدنينغ). يُذكر عدد الآيات المشتركة في كل سطر. الأدوات مخفية افتراضيًا.
  1. ثمر

    الآيات المشتركة: ٣ · Meyve demektir

  2. رمن

    الآيات المشتركة: ٢ · Nar meyvesi veya ağacı demektir

  3. زيت

    الآيات المشتركة: ٢ · Zeytindir

  4. نخل

    الآيات المشتركة: ٢ · Hurma ağacıdır

  5. قشعر

    الآيات المشتركة: ١ · قشعر Kürklük deridir

  6. قنو

    الآيات المشتركة: ١ · Hurma salkımı demektir

  7. ينع

    الآيات المشتركة: ١ · Ve onun olgunlaşması

  8. يقن

    الآيات المشتركة: ٢ · “U’kne” dağların başında bulunan çukur, krater; “kayene”…

  9. قلب

    الآيات المشتركة: ٣ · Ayak basıldığında toprakta çıkan kalıptır

  10. رسخ

    الآيات المشتركة: ١ · Devenin toynaklarının üst tarafı rush demektir

  11. جنن

    الآيات المشتركة: ٣ · Bahçe demektir

  12. شيأ

    الآيات المشتركة: ٤ · Şey

الآيات التي ورد فيها(٩)

  1. … قَالُوا هَذَا الَّذِي رُزِقْنَا مِنْ قَبْلُ وَأُتُوا بِهِ مُتَشَابِهًا وَلَهُمْ فِيهَا أَزْوَاجٌ مُطَهَّرَةٌ وَهُمْ فِيهَا خَالِدُونَ

    Benzeşen

  2. … وَغَيْرَ مَعْرُوشَاتٍ وَالنَّخْلَ وَالزَّرْعَ مُخْتَلِفًا أُكُلُهُ وَالزَّيْتُونَ وَالرُّمَّانَ مُتَشَابِهًا وَغَيْرَ مُتَشَابِهٍ كُلُوا مِنْ ثَمَرِهِ إِذَا أَثْمَرَ وَآتُوا …

    Benzeşen

  3. اللَّهُ نَزَّلَ أَحْسَنَ الْحَدِيثِ كِتَابًا مُتَشَابِهًا مَثَانِيَ تَقْشَعِرُّ مِنْهُ جُلُودُ الَّذِينَ يَخْشَوْنَ رَبَّهُمْ ثُمَّ …

    Benzeşen

تحليل الجذر

تعريف الجذر والخلاصة

AlanDeğer
Kökشبه
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerمثل, شكل, ندد, كفء
Zıt Kökفرق
Çekirdek Özet 1İki veya daha fazla nesnenin renk, nitelik veya biçim bakımından birbirine denk düşerek sınırlarının zihinde veya gözde birbirine karışması
Çekirdek Özet 2Varlıkların, nimetlerin veya metinlerin biçimsel örtüşmesi üzerinden imtihan, kavrayış ve çok boyutlu anlam üretimi
Çekirdek Özet 3Birbiriyle benzeşen unsurların kesin ve sabit asıllara (muhkem) irca edilmeksizin bağımsız algılanmasının yol açtığı iltibas ve sapma
Kritik Hata RiskiBenzeşmeyi özdeşlik veya aynılık sayarak lafzî/şeklî benzerlik üzerinden hakikatin aslını tahrif etmek veya teşbihi ontolojik aynılık kabul etmek

التحليل الثنائي

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
شبYükselme, alev alma, büyüme, sivrilip öne çıkma ve baskın hâle gelme; nitekim شبب tazelik ve parlayış, شبو keskin uç ve sivrilik bildirirهHareketi somut sivrilme ve tutuşmadan algısal/zihinsel bir yansıma ve tecelli alanına doğru yayarak bir nesnenin baskın niteliğinin bir diğerinde tezahür etmesini ve böylece iki suretin üst üste binip iltibas üretmesini sağlamıştır

التحليل التصويري للحروف

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
شDişKeskinlik, ayrıştırma, bir yüzeye temas ederek iz bırakma ve parçalama
بEv, çadırİçerik, sığınak, bir mahalde bulunma, çevreyle sınırlanma
هKollarını kaldırmış insanDikkat çekme, ortaya çıkma, tecelli etme, nefes ve işaret
شبهDiş, ev ve açığa çıkan işaretin birleşimiBir vasfın sınırlı bir kalıp veya içerik (ev) içinde diğerine temas edip iz bırakarak (diş) algıda görünür bir benzerlik işareti olarak dışa vurulması (kollarını kaldırmış insan); böylece iki ayrı formun tek bir görünümde üst üste gelmesi

الاستعمال التاريخي والمبكر

AlanVeri
İlk fiziksel anlamSarı pirinç (sarı bakır) madenine sarılığı ve ışıltısı sebebiyle altına benzemesinden ötürü eş-şebeh (الشَّبَه) denmesi; ayrıca iki canlının veya nesnenin renk, suret ve boyutsal nitelik bakımından ayırt edilemeyecek derecede örtüşmesi
Cahiliye şiiri kullanımıErken dönem şairi Züheyr b. Ebî Sülmâ'nın veya benzeri bedevi şairlerin beyitlerinde develerin burun halkası veya gemlerindeki sarı madeni nitelemek üzere "min eş-şebeh" (من الشَّبَه) terkibiyle pirinç alaşımı anlamında kullanılmıştır
Erken Arapça kullanımHuzeyfe b. el-Yemân'ın fitneyi tasvir ederken söylediği "Fitne yaklaştığında benzeşir (tüşebbehu mukbileten), dönüp gittiğinde ise hakikati açığa çıkar (tübeyyinu müdbireten)" rivayetinde olduğu gibi, henüz vuku bulurken hakkı bâtıldan ayırt etmeyi zorlaştıran belirsizlik ve iltibas hâli

المصدر Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha.

الطبقة الاشتقاقية السامية

Arapça شبه kökü, Batı Sami ve genel Afro-Asyatik katmanda belirgin bir morfo-semantik yayılıma sahiptir. Kökün İbranice ve Aramice/Süryanice paralellerinde doğrudan "ş-b-h" diziliminden ziyade "d-m-h" (İbranice דמה) ve "ş-w-h" (İbranice שוה, denk olmak, benzeşmek) kökleri birincil temsilci olsa da, kök içi ses kaymaları ve bölgesel lehçelerde ş-b kökünün "üzerine alma, bürünme" nüansıyla birleştiği görülür. Süryanicede "şbah" (ܫܒܚ) kökü daha çok parıldama, övülme ve ihtişam kazanma çizgisine evrilirken; Arapçada kökün somut tabiatı "altına benzeyen sarı maden" (eş-şebeh) üzerinden fiziksel bir yansıma ve aldatıcı bir suret örtüşmesi alanına çekilmiştir. Kökün Sami dilleri içerisindeki temel semantik odağı, bir varlığın kendi mahiyetini başka bir mahiyetin görüntüsüyle örtmesi veya iki ayrı varlığın dış niteliklerde birbirine denk düşerek tefrik edilemez bir ortak payda üretmesidir.

درجة الثقة Güçlü

المصدر Brown-Driver-Briggs, Payne Smith Syriac Lexicon, Maqāyīs al-Lugha.

التحليل الاشتقاقي

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönشبه / شبوKeskinlik, sivrilik ve belirginleşme anlamındaki çekirdekten, bir vasfın başka bir nesnede baskın şekilde parıldaması ve iki suretin örtüşmesi anlamına geçişKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiGüney ve Batı Sami formlarıSüryanice ve Güney Arapça lehçelerinde parıltı, dış görünüş ve denk düşme bağlamlarıyla ilişkilenen ortak Afro-Asyatik arka planGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıSami ailesi dışında doğrudan ve genetik olarak kanıtlanabilir bir kök akrabalığı tespit edilmemiştirVeri bulunamadı

المصدر David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, Lisān al-ʿArab.

الجذور الشقيقة (التقاليب)

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
شبهAnlamlıBenzeşmek, andırmak, iltibasİki şeyin keyfiyet ve surette birbirine denk düşüp zihinde karışmasıHedef kök; Kur'an'da geçer
شهبAnlamlıAk ile karanın karışması, parlak ateşRengin alacalı hâle gelmesi veya karanlığı yaran parlak alev hüzmesiHedef kökle görsel algı ve karışım zemininde irtibatlıdır; Kur'an'da geçer
بشهAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKök sözlüklerde mühmel sayılmıştır; Kur'an'da geçmez
بهشAnlamlıSevinçle yönelmek, el uzatmakBir şeye iştiyakla ve tebessümle yönelme, aceleyle almaÇekirdeğin dışa yönelim hareketi; Kur'an'da geçmez
هشبKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir; Kur'an'da geçmez
هبشAnlamlıToplamak, bir araya getirmekFarklı yerlerden kazanç veya mal toplayıp biriktirmekDağınık unsurların bir araya gelmesi; Kur'an'da geçmez

الجذور المجاورة والجذر المضاد

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
شبهMerkezNiteliksel benzerlikİki şeyin renk, şekil ve sıfatta birbirine benzeyerek ayırt edilmesinin zorlaşmasıMahiyet birliği şart değildir; benzerlik algısal veya şeklîdir
مثلKomşuZâtî ve ölçüsel denklikBir şeyin bütün boyutlarıyla diğeriyle tam olarak uyuşması ve onun yerini tutabilmesiشبه yalnızca bir veya birkaç vasıfta örtüşürken مثل tam bir model ve ölçü eşitliği bildirir
شكلKomşuFormel ve yapısal yakınlıkDış görünüş, tip ve tarz bakımından birbirine uygunlukBir kalıp ve biçim uyumudur; شبه gibi zihinsel iltibasa yol açması zorunlu değildir
نددKomşuRakip ve denk ortakBir şeyin karşısına zıt ya da eşdeğer bir otorite olarak dikilen benzerÇatışmacı ve denk kabul edilen bir ortaklık nüansı taşır
كفءKomşuHukukî ve fonksiyonel denklikGörev, güç ve liyakat bakımından birbirine denk olmaEhliyet ve konum eşitliğidir; görsel benzerlik içermez
فرقZıtAyrışma ve tefrikBirbirine karışmış iki şeyi kesin bir sınırla birbirinden ayırmaŞüphe ve iltibası ortadan kaldırarak her unsuru kendi sınırına yerleştirir

مقابلات المعنى في لغات أخرى

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaشبهNiteliksel benzerlik ve iltibasBir nesnenin diğerine dış görünüşte benzemesi, şüpheye düşürmesiKesin
LatinceSimilis / SimulacrumBenzer / Benzetme, hayalDış görünüşün benzerliğini verir; ancak kökteki "iltibas ve şüpheye düşürme" dinamizmini tam karşılamazGüçlü
İngilizceResemble / Similarity / AmbiguityBenzemek / Benzerlik / BelirsizlikResemble şeklî benzerliği, ambiguity ise kökün "şüphe" boyutunu karşılar; tek bir kelime her iki katmanı birden taşımazGüçlü
AlmancaÄhneln / MehrdeutigkeitBenzemek / Çok anlamlılıkÄhneln benzerliği aktarırken, Kur'anî terim olan müteşâbih için Mehrdeutigkeit kullanılırGüçlü
FransızcaRessembler / ÉquivoqueBenzemek / İki anlamlılık, şüpheÉquivoque lafzın zihinde şüphe doğurmasını ve benzeşmeden doğan iltibası karşılarGüçlü

المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

الوجوه والنظائر

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
مُتَشَابِهًا / مُتَشَابِهٍŞeklen ve renkte benzeşen fakat tatta ve mahiyette farklı nimetlerCennet rızıkları ve yeryüzündeki bitkilerin/meyvelerin tasviri (Bakara 2:25, En'âm 6:99, En'âm 6:141)
تَشَابَهَİneklerin vasıflarının birbirine denk gelmesiyle oluşan ayırt etme güçlüğüİsrâiloğulları'nın sığır boğazlama emrindeki tereddütleri ve iltibas (Bakara 2:70)
تَشَابَهَتْKalplerin inkâr, cehalet ve kibir tavrında birbirinin aynısı olmasıÖnceki inkârcılar ile sonrakilerin zihniyet ve talep birliği (Bakara 2:118)
شُبِّهَBir şahsın başkası sanılması, suretin ve durumun algıda karışmasıHz. İsa'nın çarmıha gerilmesi iddiasının reddi bağlamı (Nisâ 4:157)
مُتَشَابِهَاتٌAnlamı birden fazla yöne çekilebilen, yoruma açık, aslına dönülmedikçe anlaşılamayan ayetlerKitabın ayetlerinin muhkem ve müteşâbih olarak taksimi (Âl-i İmrân 3:7)
فَتَشَابَهَYaratma fiilinin sahte ilahlara nispet edilmesiyle algıda oluşan karışıklıkYaratma sıfatında Allah'a ortak koşulanların acziyeti (Ra'd 13:16)
مُتَشَابِهًاAyetleri birbirine benzeyen, ahenk ve hakikatte birbirini teyit eden vahiyKur'an'ın kendi içindeki bütünselliği ve tenakuzdan uzaklığı (Zümer 39:23)

سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamSıfât-ı ilâhiyye ve teşbihAllah'ın yaratılmışlara benzetilmesi (müşebbihe) veya tenzih adına sıfatların iptali (ta'tîl) tartışmasıBenzerliğin zât ve sıfat düzeyinde ontolojik bir ortaklık doğurup doğurmayacağı
FıkıhŞüphe ve iltibas taşıyan hükümlerHelal ile haram arasındaki sınırın netleşmediği ve iki hükme de benzeyen durumlar (şübühât)Delilin veya illetin kesin olmaması sebebiyle mükellefin sakınması gereken gri alan
TefsirMüteşâbih ayetler nazariyesiÂl-i İmrân 3:7 bağlamında muhkem ayetlerin esas alınıp müteşâbihlerin tevil edilip edilemeyeceğiLafzın zahiri ile murad-ı ilâhî arasındaki çok katmanlılık ve delalet açıklığı
HadisŞüpheli şeylerden sakınma"Helal bellidir, haram bellidir; ikisi arasında insanların çoğunun bilmediği şüpheli şeyler vardır" ilkesiAmelî hayatta takva ekseninde sınırların korunması ve harama düşme riski

تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniVahiy ve akideMüteşâbih ayetler ve tenzihSabit ve muhkem temeller etrafında aklı terbiye etmek, gayb sınırını korumakİnsanın mutlak bilgi iddiasını kırarak teslimiyet ve tefekkür dengesini kurarKesin
İlmiEpistemoloji ve usulAnaloji, kıyas ve modellemeBilinen bir olgudan hareketle bilinmeyene dair hipotez kurma ve test etmeBenzerlikler yanıltıcı olabileceğinden, hipotezin ana ilkelere dayandırılmasını zorunlu kılarGüçlü
SiyasiYönetim ve meşruiyetHak ile bâtılın birbirine benzetilmesi (demagoji ve manipülasyon)Toplumsal krizlerde hakikatin üzerini örterek kitleleri yanıltma riskiYöneticilerin ve toplumların kriz dönemlerinde adalet kıstaslarını yitirmemesini sağlarGüçlü
İktisadiTicaret ve piyasaTaklit ürün, aldatıcı reklam ve belirsizlik (garar)Kalitesiz veya sahte olanın hakiki değerle karıştırılmasını önlemePiyasada şeffaflığı temin ederek sahteciliğin ve haksız kazancın önüne geçerGüçlü

التماثل في العلوم العددية والإنسانية

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerİzomorfizm ve Homomorfizma (Cebir)Farklı iki matematiksel yapının belirli işlem ve bağıntılar altında birbiriyle eşleşmesi, yapısal benzerlik göstermesiGüçlü
Beşeri bilimlerTaklit, Rol Çatışması ve İllüzyon (Sosyoloji ve Psikoloji)Bireyin veya kurumun hakiki bir modele dışsal olarak öykünmesi ve algının bu yüzeysel uyum üzerinden manipüle edilmesiGüçlü

التضييق الخاطئ وخطر الخطأ

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü yalnızca "anlaşılmaz, kapalı, agnostik metinler" olarak görüp vahyin müteşâbih boyutunu atıl bir bilmeceye veya sırra indirgemek
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'da benzeşme hem cennet nimetlerinin pedagojik tanınırlığını (Bakara 2:25) hem kitabın mucizevi iç ahengini (Zümer 39:23) hem de aklın muhkemi merkez alarak dinamik düşünmesini sağlayan bir inşa mekanizmasını ifade eder
Yanlış anlamanın doğuracağı hataMüteşâbih olanı muhkemden kopararak kendi hevasına göre yorumlamak, tefrika çıkarmak (Âl-i İmrân 3:7) veya suret benzerliğini zât benzerliği sanarak antromorfizme (teşbih ve tecsime) sürüklenmek

خلاصة موجَّهة لفهم القرآن

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın hem epistemolojik mimarisini (muhkem-müteşâbih dengesi) hem de varlık tasavvurunu (yaratılmışların birbirine benzetilmesi ama hiçbir şeyin Allah'a denk olmaması) belirleyen anahtar kavramdır.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Vahyin metodolojisini vazeden usul ayetlerinde (Âl-i İmrân 3:7), tevhid ve yaratılış delillerinde (Ra'd 13:16, En'âm 6:99) ve ahiret nimetlerinin tanıtıldığı tasvirlerde (Bakara 2:25).
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Benzerliğin aynılık demek olmadığını gösterir; dış görünüşteki ortaklığın mahiyet farkını ortadan kaldırmayacağını, zihnin zahire aldanıp asıldan sapmaması gerektiğini öğretir.

التركيب النهائي والنموذج الرياضي

  • Somut anlamİki cevherin veya cismin renk, biçim ve parıltı bakımından üst üste binerek aralarındaki sınırın çıplak gözle ayırt edilemez hâle gelmesi.
  • Soyut anlamBir delilin, anlamın veya kavramın zihinde birden fazla ihtimale kapı aralaması; bu kapalılığın ancak ölçü niteliğindeki ana ilkelere müracaatla giderilebilmesi.
  • Sistematik karşılıkDeğişken ve çok anlamlı formların (xi), sabit ve kurucu aksiyomlar kümesine (M) indirgenerek anlamlandırıldığı bir bilişsel/yorumlayıcı haritalama.
  • LaTeX modeliS(A,B)={fk∣fk(A)=fk(B)}∧∃gj[gj(A)≠gj(B)]  ⟹  A⟶MB
  • LaTeX açıklamasıFormül, A ve B varlıkları/kavramları arasındaki benzerliği (S) tanımlar. Bu benzerlik, iki nesnenin belirli ortak fonksiyonel veya biçimsel niteliklerde (fk) eşitlenmesi, ancak daha temel başka niteliklerde (gj) zorunlu olarak farklılaşması durumudur. Buradan doğan belirsizlik ve iltibas, ancak muhkem zemin (M) referans alınarak yapılan bir haritalama ve yönlendirme ile çözüme kavuşturulabilir.
النسخة النصية (لأدوات الذكاء الاصطناعي)فهرس الجذور حسب الحروف: ش