شبه
ش - ب - ه
جذر- الورود: ١٢
- الآيات: ٩
- الصيغ: ٨
- المعاجم: ١٢
معناه في القرآن: Benzeşen
ملاحظاتي
المعاجم(١٢)
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ١٬٥٧٥باب الهاء والشين والباء معهما
هب ش، ش ه ب، ب ه ش، ش ب ه مستعملات
هبش:
يُقال: تَهَبَّشوا، وتحبّشوا، أي: اجتمعوا، والاسم: الهُباشةُ والحباشة، أي: الجماعة.
شهب:
الشَّهَبُ والشُّهبةُ: لون بياضٍ يصدعُه سوادٌ في خلاله.
والعَنْبرُ الجيّد لونُه أَشْهبُ. وآشهابَّ رأسه، إذا غلب بياضه سواده، واشتهب كذلك.
ويومٌ أَشْهبُ، أي: ذو ريحٍ باردة، وليلةٌ شَهْباءُ كذلك، وكتيبةٌ شهباء لما فيها من بياض السِّلاحِ في
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٦٥٦شِبْهٌ وَشَبَهٌ لغتان بمعنىً. يقال: هذا شِبْهُهُ، أي شَبيهَهُ. وبينهما شِبَهٌ بالتحريك، والجمع مَشابَهُ على غير قياس، كما قالوا مَحاسِنُ ومذاكيرُ والشُبْهَةُ: الالتباسُ. والمُشْتَبِهات من الأمور: المشْكِلاتُ. والمُتشابِهاتُ: المُتَماثِلاتُ. وتَشَبَّهَ فلان بكذا. والتَشْبيهُ: التمثيلُ. وأَشْبَهْتُ فلاناً وشابَهْتُهُ. واشْتَبَهَ عليّ الشيء. والشِبْهُ: ضربٌ من النحاس. يقال: كوزُ شَبَهٍ وشِبْهٍ
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٠٬٥٢٠ه ش ب
شهب ، شبه ، هبش ، بهش : مستعملة .
شهب : الليث : الشَّهَب : لون بياض يَصْدَعه سوادٌ في خلاله ، وأَنشد :
وَعَلا المفارقَ رَبْعُ شَيْبٍ أَشهب
قال : والعنبر الجيِّد لونُه أَشهب ، ويقال اشهابَّ رأسي : إذا كان البَياض غالباً للسّواد واشتهب كذلك ، وأنشد :
شاب بعدي رأسُ هذا واشتهب
ويوم أَشهب : ذو ريح بارِدة ، وليلةٌ شهْباء كذلك ، وكتيبة شهباء ، لما فيها مِنْ بياض السِّلاح في خلال السَّواد .
ويقال
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٥٬٣٣٤(باب الشين والباء وما يثلثهما)
(شبث) الشين والباء والثاء أُصَيلٌ يدل على تعلق الشيءِ بالشيء. من ذلك قولُهم تشبّثْت، أي تعلّقت. ومن ذلك الشَّبَثُ، وهي دويْبَّة من أحْناش الأرضِ، كأنها تشبَّثت بما مرَّت. والجمع شِبْثَانٌ. قال:
* مدارجُ شِبْثانٍ لهنَّ هميمُ([1]) *
أي دبيب.
(شبح) الشين والباء والحاء أصلٌ صحيح يدلُّ على امتداد الشيء في عِرَض. من ذلك الشَّبَح، وهو الشَّخْص، سمِّي بذلك لأنَّ فيه
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٤٬٧٥٧- الشبه والشبهه والشبيه: حقيقتها في المماثلة من جهة الكيفية، كاللون والطعم، وكالعدالة والظلم، والشبهة: هو أن لا يتميز أحد الشيئين من الآخر لما بينهما من التشابه؛ عينا كان أو معنى، قال: ﴿وأتوا به متشابها﴾ [البقرة/ 25]، أي: يشبه بعضه بعضا لونا لا طعما وحقيقة، وقيل: متماثلا في الكمال والجودة، وقرئ قوله: ﴿مشتبها وغير متشابه﴾ [الأنعام/99]، وقرئ: ﴿متشابها﴾ [الأنعام/141]، جميعا، ومعناها متقاربان. وقال:
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٤٦٦ش ب ه
ماله شبه وشبه وشبيه وفيه شبه منه وقد أشبه أباه وشابهه وما أشبههبأبيه.
وفي الحديث " اللبـن يشبـه عليـه " وتشابـه الشيئـان واشتبهـا وشبّهتـه بـه وشبّهتـه إيـاه واشتبهـت الأمـور وتشابهت: التبسـت لإشبـاه بعضهـا بعضـاً.
وفـي القـرآن المحكـم والمتشابـه.
وشبـه عليه الأمر: لُبّس عليه وإياك والمشبهات: الأمور المشكلات.
ووقع في الشبهة والشبهات.
وعنده أواني الشبه والشبه.
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٧٬٢٦٢الشِّبْهُ والشَّبَهُ والشَّبِيهُ: المِثْلُ، والجمع أَشْباهٌ. وأَشْبَه الشيءُ الشيءَ: ماثله. وفي المثل: مَنْ أَشْبَه أَباه فما ظَلَم. وأَشْبَه الرجلُ أُمَّه: وذلك إذا عجز وضَعُفَ؛ عن ابن الأَعرابي؛ وأَنشد:أَصْبَحَ فيه شَبَهٌ من أُمِّهِ،
من عِظَمِ الرأْسِ ومن خرْطُمِّهِ
أَراد من خُرْطُمِهِ، فشدد للضرورة، وهي لغة في الخُرْطُوم، وبينهما شَبَه بالتحريك، والجمع مَشَابِهُ على غير قياس، كما قالوا مَحاسِن
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٤٤٤* ش ب ه * * شِبْهٌ * و * شَبَهٌ * لغتان بمعنى يقال هذا شِبْهُه أي شبيه وبينهما * شَبَهٌ * بالتحريك والجمع * مُشَابِهُ * على غير قياس كما قالوا محاسن ومذاكير و * الشُّبْهةُ * الالتباس و * المُشْتَبِهاتُ * من الأمور المشكلات و * المُتَشَابِهاتُ * المتماثلات و * تَشَبَّهَ * فلان بكذا و * التَّشْبِيهُ * التمثيل و * أشْبَهَ * فلانا و * شابَهَهُ * و * اشْتَبَهَ * عليه الشيء و * الشَّبَهُ * و *
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٣٬٩٤٨: ( الشِّبْهُ ، بالكسْرِ والتّحْريكِ وكأَميرٍ : المِثْلُ ، ج أَشْباهٌ ) ، كجِذْعٍ وأَجْذاعٍ وسَبَبٍ وأَسْبابٍ وشَهِيدٍ وأَشْهادٍ .
( وشابَهَهُ وأَشْبَهَهُ : ماثَلَهُ ) ، ومنه : مَنْ أَشْبَه أَباهُ فما ظَلَم ؛ ويُرْوَى :
ومَنْ يُشابه أبه فما ظَلَم ( و ) أَشْبَه الرَّجُلُ ( أُمَّهُ ) : ) إذا ( عَجَزَ وضَعُفَ ) ؛ ) عن ابنِ الأَعْرابيِّ ؛ وأَنْشَدَ :
أَصْبَحَ فيه شَبَهٌ من أُمِّهِمن عِظَم الرأْسِ
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ١١٬٧٥٦٢
2 شَبَّهَهُ اـِيَّاهُ ذ and بِهِ , (MA, K,) inf. n. تَشْبِيهٌ, (S, K, KL,) He made it to be like it, or to resemble it; he assimilated it to it; (MA, KL;) i. q. مَثَّلَهُ [meaning thus: and also meaning he likened it to it, or compared it with it; agreeably with the explanation here next following]: (S, * K:) شَبَّهَتُ الشَّىْءَ بِالشَّىْءِ I put the thing in the place, or predicament, of the
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬٤٨٧شَبَهَ
شَبَهَ شَبَّهَ II
a. [ acc. & Bi ], Made like, assimilated to; compared to, likened.
b. [ acc. & 'Ala ], Rendered dubious, obscure to.
c. [ acc. & Ila ], Represented, pictured to.
شَاْبَهَ
شَاْبَهَ III ,
a. Was, became like to, resembled.
أَشْبَهَ
أَشْبَهَ IV ,
a. see III .
تَشَبَّهَ
تَشَبَّهَ V
a. [ Bi ], Became, made himself like to; imitated; resembled.
تَشَاْبَهَ
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ٢٢٬١٩٨شبه
شَبِهَ - يَشْبَهُ - اشْتَبَهَ - يَشْتَبِهُ - مُشْتَبِه - مُشْتَبِهَاً - شَبَّهَ- يُشَبِّهُ، شُبِّهَ - يُشَبَّهُ - تَشَابَهَ - يَتَشَابَهُ- مُتَشَابِه - مُتَشَابِهاً - مُتَشَابِهَة - مُتَشَابِهَات
شَبِهَ - يَشْبَهُ + كائن + كائناً: تكون الملامح والصفات بين كائنين قريبة بالشكل والهيئة والمقدار، وتكون الفروق والاختلافات قليلة، مما يجعل
الجذور المجاورةالمجاورة: ١٠٥ (الإجمالي: ١٣٢)
- ثمر
الآيات المشتركة: ٣ · Meyve demektir
- رمن
الآيات المشتركة: ٢ · Nar meyvesi veya ağacı demektir
- زيت
الآيات المشتركة: ٢ · Zeytindir
- نخل
الآيات المشتركة: ٢ · Hurma ağacıdır
- قشعر
الآيات المشتركة: ١ · قشعر Kürklük deridir
- قنو
الآيات المشتركة: ١ · Hurma salkımı demektir
- ينع
الآيات المشتركة: ١ · Ve onun olgunlaşması
- يقن
الآيات المشتركة: ٢ · “U’kne” dağların başında bulunan çukur, krater; “kayene”…
- قلب
الآيات المشتركة: ٣ · Ayak basıldığında toprakta çıkan kalıptır
- رسخ
الآيات المشتركة: ١ · Devenin toynaklarının üst tarafı rush demektir
- جنن
الآيات المشتركة: ٣ · Bahçe demektir
- شيأ
الآيات المشتركة: ٤ · Şey
الآيات التي ورد فيها(٩)
… قَالُوا هَذَا الَّذِي رُزِقْنَا مِنْ قَبْلُ وَأُتُوا بِهِ مُتَشَابِهًا وَلَهُمْ فِيهَا أَزْوَاجٌ مُطَهَّرَةٌ وَهُمْ فِيهَا خَالِدُونَ
Benzeşen
… وَغَيْرَ مَعْرُوشَاتٍ وَالنَّخْلَ وَالزَّرْعَ مُخْتَلِفًا أُكُلُهُ وَالزَّيْتُونَ وَالرُّمَّانَ مُتَشَابِهًا وَغَيْرَ مُتَشَابِهٍ كُلُوا مِنْ ثَمَرِهِ إِذَا أَثْمَرَ وَآتُوا …
Benzeşen
اللَّهُ نَزَّلَ أَحْسَنَ الْحَدِيثِ كِتَابًا مُتَشَابِهًا مَثَانِيَ تَقْشَعِرُّ مِنْهُ جُلُودُ الَّذِينَ يَخْشَوْنَ رَبَّهُمْ ثُمَّ …
Benzeşen
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | شبه |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | مثل, شكل, ندد, كفء |
| Zıt Kök | فرق |
| Çekirdek Özet 1 | İki veya daha fazla nesnenin renk, nitelik veya biçim bakımından birbirine denk düşerek sınırlarının zihinde veya gözde birbirine karışması |
| Çekirdek Özet 2 | Varlıkların, nimetlerin veya metinlerin biçimsel örtüşmesi üzerinden imtihan, kavrayış ve çok boyutlu anlam üretimi |
| Çekirdek Özet 3 | Birbiriyle benzeşen unsurların kesin ve sabit asıllara (muhkem) irca edilmeksizin bağımsız algılanmasının yol açtığı iltibas ve sapma |
| Kritik Hata Riski | Benzeşmeyi özdeşlik veya aynılık sayarak lafzî/şeklî benzerlik üzerinden hakikatin aslını tahrif etmek veya teşbihi ontolojik aynılık kabul etmek |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| شب | Yükselme, alev alma, büyüme, sivrilip öne çıkma ve baskın hâle gelme; nitekim شبب tazelik ve parlayış, شبو keskin uç ve sivrilik bildirir | ه | Hareketi somut sivrilme ve tutuşmadan algısal/zihinsel bir yansıma ve tecelli alanına doğru yayarak bir nesnenin baskın niteliğinin bir diğerinde tezahür etmesini ve böylece iki suretin üst üste binip iltibas üretmesini sağlamıştır |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ش | Diş | Keskinlik, ayrıştırma, bir yüzeye temas ederek iz bırakma ve parçalama |
| ب | Ev, çadır | İçerik, sığınak, bir mahalde bulunma, çevreyle sınırlanma |
| ه | Kollarını kaldırmış insan | Dikkat çekme, ortaya çıkma, tecelli etme, nefes ve işaret |
| شبه | Diş, ev ve açığa çıkan işaretin birleşimi | Bir vasfın sınırlı bir kalıp veya içerik (ev) içinde diğerine temas edip iz bırakarak (diş) algıda görünür bir benzerlik işareti olarak dışa vurulması (kollarını kaldırmış insan); böylece iki ayrı formun tek bir görünümde üst üste gelmesi |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Sarı pirinç (sarı bakır) madenine sarılığı ve ışıltısı sebebiyle altına benzemesinden ötürü eş-şebeh (الشَّبَه) denmesi; ayrıca iki canlının veya nesnenin renk, suret ve boyutsal nitelik bakımından ayırt edilemeyecek derecede örtüşmesi |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem şairi Züheyr b. Ebî Sülmâ'nın veya benzeri bedevi şairlerin beyitlerinde develerin burun halkası veya gemlerindeki sarı madeni nitelemek üzere "min eş-şebeh" (من الشَّبَه) terkibiyle pirinç alaşımı anlamında kullanılmıştır |
| Erken Arapça kullanım | Huzeyfe b. el-Yemân'ın fitneyi tasvir ederken söylediği "Fitne yaklaştığında benzeşir (tüşebbehu mukbileten), dönüp gittiğinde ise hakikati açığa çıkar (tübeyyinu müdbireten)" rivayetinde olduğu gibi, henüz vuku bulurken hakkı bâtıldan ayırt etmeyi zorlaştıran belirsizlik ve iltibas hâli |
المصدر Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Arapça شبه kökü, Batı Sami ve genel Afro-Asyatik katmanda belirgin bir morfo-semantik yayılıma sahiptir. Kökün İbranice ve Aramice/Süryanice paralellerinde doğrudan "ş-b-h" diziliminden ziyade "d-m-h" (İbranice דמה) ve "ş-w-h" (İbranice שוה, denk olmak, benzeşmek) kökleri birincil temsilci olsa da, kök içi ses kaymaları ve bölgesel lehçelerde ş-b kökünün "üzerine alma, bürünme" nüansıyla birleştiği görülür. Süryanicede "şbah" (ܫܒܚ) kökü daha çok parıldama, övülme ve ihtişam kazanma çizgisine evrilirken; Arapçada kökün somut tabiatı "altına benzeyen sarı maden" (eş-şebeh) üzerinden fiziksel bir yansıma ve aldatıcı bir suret örtüşmesi alanına çekilmiştir. Kökün Sami dilleri içerisindeki temel semantik odağı, bir varlığın kendi mahiyetini başka bir mahiyetin görüntüsüyle örtmesi veya iki ayrı varlığın dış niteliklerde birbirine denk düşerek tefrik edilemez bir ortak payda üretmesidir.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Brown-Driver-Briggs, Payne Smith Syriac Lexicon, Maqāyīs al-Lugha.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | شبه / شبو | Keskinlik, sivrilik ve belirginleşme anlamındaki çekirdekten, bir vasfın başka bir nesnede baskın şekilde parıldaması ve iki suretin örtüşmesi anlamına geçiş | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney ve Batı Sami formları | Süryanice ve Güney Arapça lehçelerinde parıltı, dış görünüş ve denk düşme bağlamlarıyla ilişkilenen ortak Afro-Asyatik arka plan | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Sami ailesi dışında doğrudan ve genetik olarak kanıtlanabilir bir kök akrabalığı tespit edilmemiştir | Veri bulunamadı |
المصدر David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, Lisān al-ʿArab.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| شبه | Anlamlı | Benzeşmek, andırmak, iltibas | İki şeyin keyfiyet ve surette birbirine denk düşüp zihinde karışması | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| شهب | Anlamlı | Ak ile karanın karışması, parlak ateş | Rengin alacalı hâle gelmesi veya karanlığı yaran parlak alev hüzmesi | Hedef kökle görsel algı ve karışım zemininde irtibatlıdır; Kur'an'da geçer |
| بشه | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kök sözlüklerde mühmel sayılmıştır; Kur'an'da geçmez |
| بهش | Anlamlı | Sevinçle yönelmek, el uzatmak | Bir şeye iştiyakla ve tebessümle yönelme, aceleyle alma | Çekirdeğin dışa yönelim hareketi; Kur'an'da geçmez |
| هشب | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir; Kur'an'da geçmez |
| هبش | Anlamlı | Toplamak, bir araya getirmek | Farklı yerlerden kazanç veya mal toplayıp biriktirmek | Dağınık unsurların bir araya gelmesi; Kur'an'da geçmez |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| شبه | Merkez | Niteliksel benzerlik | İki şeyin renk, şekil ve sıfatta birbirine benzeyerek ayırt edilmesinin zorlaşması | Mahiyet birliği şart değildir; benzerlik algısal veya şeklîdir |
| مثل | Komşu | Zâtî ve ölçüsel denklik | Bir şeyin bütün boyutlarıyla diğeriyle tam olarak uyuşması ve onun yerini tutabilmesi | شبه yalnızca bir veya birkaç vasıfta örtüşürken مثل tam bir model ve ölçü eşitliği bildirir |
| شكل | Komşu | Formel ve yapısal yakınlık | Dış görünüş, tip ve tarz bakımından birbirine uygunluk | Bir kalıp ve biçim uyumudur; شبه gibi zihinsel iltibasa yol açması zorunlu değildir |
| ندد | Komşu | Rakip ve denk ortak | Bir şeyin karşısına zıt ya da eşdeğer bir otorite olarak dikilen benzer | Çatışmacı ve denk kabul edilen bir ortaklık nüansı taşır |
| كفء | Komşu | Hukukî ve fonksiyonel denklik | Görev, güç ve liyakat bakımından birbirine denk olma | Ehliyet ve konum eşitliğidir; görsel benzerlik içermez |
| فرق | Zıt | Ayrışma ve tefrik | Birbirine karışmış iki şeyi kesin bir sınırla birbirinden ayırma | Şüphe ve iltibası ortadan kaldırarak her unsuru kendi sınırına yerleştirir |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | شبه | Niteliksel benzerlik ve iltibas | Bir nesnenin diğerine dış görünüşte benzemesi, şüpheye düşürmesi | Kesin |
| Latince | Similis / Simulacrum | Benzer / Benzetme, hayal | Dış görünüşün benzerliğini verir; ancak kökteki "iltibas ve şüpheye düşürme" dinamizmini tam karşılamaz | Güçlü |
| İngilizce | Resemble / Similarity / Ambiguity | Benzemek / Benzerlik / Belirsizlik | Resemble şeklî benzerliği, ambiguity ise kökün "şüphe" boyutunu karşılar; tek bir kelime her iki katmanı birden taşımaz | Güçlü |
| Almanca | Ähneln / Mehrdeutigkeit | Benzemek / Çok anlamlılık | Ähneln benzerliği aktarırken, Kur'anî terim olan müteşâbih için Mehrdeutigkeit kullanılır | Güçlü |
| Fransızca | Ressembler / Équivoque | Benzemek / İki anlamlılık, şüphe | Équivoque lafzın zihinde şüphe doğurmasını ve benzeşmeden doğan iltibası karşılar | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| مُتَشَابِهًا / مُتَشَابِهٍ | Şeklen ve renkte benzeşen fakat tatta ve mahiyette farklı nimetler | Cennet rızıkları ve yeryüzündeki bitkilerin/meyvelerin tasviri (Bakara 2:25, En'âm 6:99, En'âm 6:141) |
| تَشَابَهَ | İneklerin vasıflarının birbirine denk gelmesiyle oluşan ayırt etme güçlüğü | İsrâiloğulları'nın sığır boğazlama emrindeki tereddütleri ve iltibas (Bakara 2:70) |
| تَشَابَهَتْ | Kalplerin inkâr, cehalet ve kibir tavrında birbirinin aynısı olması | Önceki inkârcılar ile sonrakilerin zihniyet ve talep birliği (Bakara 2:118) |
| شُبِّهَ | Bir şahsın başkası sanılması, suretin ve durumun algıda karışması | Hz. İsa'nın çarmıha gerilmesi iddiasının reddi bağlamı (Nisâ 4:157) |
| مُتَشَابِهَاتٌ | Anlamı birden fazla yöne çekilebilen, yoruma açık, aslına dönülmedikçe anlaşılamayan ayetler | Kitabın ayetlerinin muhkem ve müteşâbih olarak taksimi (Âl-i İmrân 3:7) |
| فَتَشَابَهَ | Yaratma fiilinin sahte ilahlara nispet edilmesiyle algıda oluşan karışıklık | Yaratma sıfatında Allah'a ortak koşulanların acziyeti (Ra'd 13:16) |
| مُتَشَابِهًا | Ayetleri birbirine benzeyen, ahenk ve hakikatte birbirini teyit eden vahiy | Kur'an'ın kendi içindeki bütünselliği ve tenakuzdan uzaklığı (Zümer 39:23) |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Sıfât-ı ilâhiyye ve teşbih | Allah'ın yaratılmışlara benzetilmesi (müşebbihe) veya tenzih adına sıfatların iptali (ta'tîl) tartışması | Benzerliğin zât ve sıfat düzeyinde ontolojik bir ortaklık doğurup doğurmayacağı |
| Fıkıh | Şüphe ve iltibas taşıyan hükümler | Helal ile haram arasındaki sınırın netleşmediği ve iki hükme de benzeyen durumlar (şübühât) | Delilin veya illetin kesin olmaması sebebiyle mükellefin sakınması gereken gri alan |
| Tefsir | Müteşâbih ayetler nazariyesi | Âl-i İmrân 3:7 bağlamında muhkem ayetlerin esas alınıp müteşâbihlerin tevil edilip edilemeyeceği | Lafzın zahiri ile murad-ı ilâhî arasındaki çok katmanlılık ve delalet açıklığı |
| Hadis | Şüpheli şeylerden sakınma | "Helal bellidir, haram bellidir; ikisi arasında insanların çoğunun bilmediği şüpheli şeyler vardır" ilkesi | Amelî hayatta takva ekseninde sınırların korunması ve harama düşme riski |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Vahiy ve akide | Müteşâbih ayetler ve tenzih | Sabit ve muhkem temeller etrafında aklı terbiye etmek, gayb sınırını korumak | İnsanın mutlak bilgi iddiasını kırarak teslimiyet ve tefekkür dengesini kurar | Kesin |
| İlmi | Epistemoloji ve usul | Analoji, kıyas ve modelleme | Bilinen bir olgudan hareketle bilinmeyene dair hipotez kurma ve test etme | Benzerlikler yanıltıcı olabileceğinden, hipotezin ana ilkelere dayandırılmasını zorunlu kılar | Güçlü |
| Siyasi | Yönetim ve meşruiyet | Hak ile bâtılın birbirine benzetilmesi (demagoji ve manipülasyon) | Toplumsal krizlerde hakikatin üzerini örterek kitleleri yanıltma riski | Yöneticilerin ve toplumların kriz dönemlerinde adalet kıstaslarını yitirmemesini sağlar | Güçlü |
| İktisadi | Ticaret ve piyasa | Taklit ürün, aldatıcı reklam ve belirsizlik (garar) | Kalitesiz veya sahte olanın hakiki değerle karıştırılmasını önleme | Piyasada şeffaflığı temin ederek sahteciliğin ve haksız kazancın önüne geçer | Güçlü |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | İzomorfizm ve Homomorfizma (Cebir) | Farklı iki matematiksel yapının belirli işlem ve bağıntılar altında birbiriyle eşleşmesi, yapısal benzerlik göstermesi | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Taklit, Rol Çatışması ve İllüzyon (Sosyoloji ve Psikoloji) | Bireyin veya kurumun hakiki bir modele dışsal olarak öykünmesi ve algının bu yüzeysel uyum üzerinden manipüle edilmesi | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca "anlaşılmaz, kapalı, agnostik metinler" olarak görüp vahyin müteşâbih boyutunu atıl bir bilmeceye veya sırra indirgemek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da benzeşme hem cennet nimetlerinin pedagojik tanınırlığını (Bakara 2:25) hem kitabın mucizevi iç ahengini (Zümer 39:23) hem de aklın muhkemi merkez alarak dinamik düşünmesini sağlayan bir inşa mekanizmasını ifade eder |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Müteşâbih olanı muhkemden kopararak kendi hevasına göre yorumlamak, tefrika çıkarmak (Âl-i İmrân 3:7) veya suret benzerliğini zât benzerliği sanarak antromorfizme (teşbih ve tecsime) sürüklenmek |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın hem epistemolojik mimarisini (muhkem-müteşâbih dengesi) hem de varlık tasavvurunu (yaratılmışların birbirine benzetilmesi ama hiçbir şeyin Allah'a denk olmaması) belirleyen anahtar kavramdır. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Vahyin metodolojisini vazeden usul ayetlerinde (Âl-i İmrân 3:7), tevhid ve yaratılış delillerinde (Ra'd 13:16, En'âm 6:99) ve ahiret nimetlerinin tanıtıldığı tasvirlerde (Bakara 2:25). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Benzerliğin aynılık demek olmadığını gösterir; dış görünüşteki ortaklığın mahiyet farkını ortadan kaldırmayacağını, zihnin zahire aldanıp asıldan sapmaması gerektiğini öğretir. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamİki cevherin veya cismin renk, biçim ve parıltı bakımından üst üste binerek aralarındaki sınırın çıplak gözle ayırt edilemez hâle gelmesi.
- Soyut anlamBir delilin, anlamın veya kavramın zihinde birden fazla ihtimale kapı aralaması; bu kapalılığın ancak ölçü niteliğindeki ana ilkelere müracaatla giderilebilmesi.
- Sistematik karşılıkDeğişken ve çok anlamlı formların (), sabit ve kurucu aksiyomlar kümesine () indirgenerek anlamlandırıldığı bir bilişsel/yorumlayıcı haritalama.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormül, ve varlıkları/kavramları arasındaki benzerliği () tanımlar. Bu benzerlik, iki nesnenin belirli ortak fonksiyonel veya biçimsel niteliklerde () eşitlenmesi, ancak daha temel başka niteliklerde () zorunlu olarak farklılaşması durumudur. Buradan doğan belirsizlik ve iltibas, ancak muhkem zemin () referans alınarak yapılan bir haritalama ve yönlendirme ile çözüme kavuşturulabilir.