شخص
ش - خ - ص
جذر- الورود: ٢
- الآيات: ٢
- الصيغ: ٢
- المعاجم: ١٢
معناه في القرآن: Donakalan
ملاحظاتي
المعاجم(١٢)
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٤٢٤باب الخاء والشين والصاد معهما
ش خ ص مستعمل فقط
شخص:
الشَّخْسُ: سواد الإنسان إذا رأيته من بعيد، وكل شيء رأيت جسمانه فقد رأيت شخصه، وجمعه: الشُّخوص والأشخاص.
والشُّخوص: السير من بلد، إلى بلد وقد شَخَصَ يَشْخَصُ شُخُوصَاً، وأَشْخَصْتُه أنا.
وشَخَص الجرح: ورم. وشَخَص ببصره إلى السماء: ارتفع.
وشَخَصَتِ الكلمة في الفم. إذا لم يقدر على خفض صوته بها.
والشَّخيصُ: العظيم الشَّخْصِ، بين الشَّخاصة.
وأشخصتُ
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٥٤٦الشَخْصُ: سواد الإنسان وغيره تراه من بعيد. يقال: ثلاثة أَشْخُصٍ، والكثير شُخوصٌ وأَشْخاصٌ. وشَخُصَ الرجلِ بالضم، فهو شخيصٌ، أي جِسيمٌ والمرأةُ شَخيصَةٌ. وشَخَصَ بالفتح شُخوصاً، أي ارتفع. يقال: شَخَصَ بصرهُ، فهو شاخِصٌ، إذا فتح عينيه وجَعلا لا يَطرِف. ويقال للرجل إذا وَرَد َ عليه أمرٌ أقلقه: شُخِصَ به. وشَخَصَ من بلدٍ إلى بلدٍ شُخوصاً، أي ذهب. وأَشْخَصَهُ غيره. وقولهم: نحن على سفر قد أَشْخَصْنا،
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٬٩٣٧ح ش ص
شخص
استعمل من وجوهه : ( شخص ) .
شحص : قال الليث : الشّحْصاءُ : الشاة التي لا لبن لها . أبو عُبيد عن الأصمعي : الشَّحاصَة والشَّحَص جميعاً : التي لا لبن لها ، والواحدة والجميع في ذلك سواء . شَمِر : جمع شَحَص أشْحُص ، وأنشد :
بأَشْحُص مُسْتَأْخِر مَسافدُه
العَدَبَّس الكِنانِّي : الشحَصُ : التي لم يَنْزُ عليها الفحل قط . وقال الكسائي : إذا ذهب لبن الشاةِ كلُّه فهو شَحْص .
وفي ( النوادر ) يقال
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٢٬١٧٠(باب الشين والخاء وما يثلثهما)
(شخر) الشين والخاء والراء. الأصل الصحيح يدلُّ على صوت. وقد حُكِيت فيه كلمةٌ أخرى إِنْ صحَّتْ.
فالأصل الشَّخير: تردُّدُ الصَّوت في الحَلْق. ويقال الشَّخير: رفْع الصوت بالنّخْر. وهذا مشهورٌ.
والكلمة الأخرى قولهم إنَّ الشَّخير ما تحاتَّ من الجَبَل، إِذا وَطِئَتْه الأقدام. قال الشاعر:
بنُطفةِ بارقٍ في رأسِ نِيقٍ *** مُنيفٍ دونَها منه شَخير([1])(شخز) الشين والخاء
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٢٠٩- الشخص: سواد الإنسان القائم المرئي من بعيد، وقد شخص من بلده: نفذ، وشخص سهمه، وبصره، وأشخصه صاحبه، قال تعالى: ﴿ليوم تسخص فيه الأبصار﴾ [إبراهيم/42]، ﴿شاخصة أبصار الذين كفروا﴾ [الأنبياء/97]، أي: أجفانهم لا تطرف.
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٦٥٦ش خ ص
رأيت أشخاصاً وشخوصاً وامرأة شخيصة كقولك: جسيمـة.
وشخـص مـن مكانـه وأشخصته.
ومن المجاز: شخّص الشيء إذا عينه وشيء مشخص وشخص بصر الميت وشخص إليـك بصـري والأبصار نحوك شاخصة وشواخص وتقول: سمعت بقدومك فقلبي بين جناحيّ راقص وبصري تحت حجاجيّ شاخص.
وشخص بفلان إذا ورد عليه أمـر أقلقـه.
وأشخـص فلـان بفلـان إذا اغتابه.
وأشخصت له في المنطق إذا تجهمته ومنطق شخيص: فيه تجهم.
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٣٬١٨٢الشَّخْصُ: جماعةُ شَخْصِ الإِنسان وغيره، مذكر، والجمع أَشْخاصٌ وشُخُوصٌ وشِخاص؛ وقول عمر بن أَبي ربيعة:
فكانَ مِجَنِّي، دُونَ مَنْ كنتُ أَتّقي،
ثَلاثَ شُخُوصٍ: كاعِبانِ ومُعْصِرُ
فإِنه أَثبت الشَّخْصَ أَراد به المرأَة. والشَّخْصُ: سوادُ الإِنسان وغيره تراه من بعيد، تقول ثلاثة أَشْخُصٍ. وكلّ شيء رأَيت جُسْمانَه، فقد رأَيتَ شَخْصَه. وفي الحديث: لا شَخْصَ أَغْيَرُ من اللّه؛ الشَّخْص: كلُّ جسم له
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٢٦٣* ش خ ص * * الشَّخْصُ * سواد الإنسان وغيره تراه من بعيد وجمعه في القلة * أشْخُصٌ * وفي الكثرة * شُخُوصٌ * و * أَشْخَاصٌ * و * شَخَصَ * بصره من باب خضع فهو * شَاخِصٌ * إذا فتح عينيه وجعل لا يطرف و * شَخَصَ * من بلد إلى بلد أي ذهب وبابه خضع أيضا و * أَشْخَصه * غيره
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٣٬٥٨٧الشخص : سواد الإنسان وغيره تراه من بعد، وفي الصحاح: من بعيد. ج في القليل أشخص، و في الكثير شخوص، وأشخاص ، وفاته: شخاص. وذكر الخطابي وغيره أنه لا يسمى شخصا إلا جسم مؤلف له شخوص وارتفاع. وأما ما أنشده سيبويه لعمر بن أبي ربيعة:
فكان نصيري دون من كنت أتقي ثلاث شخوص كاعبان ومعصر فإنه أراد ثلاثة أنفس. وفي الحديث لا شخص أغير من الله . قال ابن الأثير: الشخص: كل
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٩٬٩٠٦شَخَصَ
1 شَخَصَ ذ , (S, A, Msb, K,) aor. شَخَصَ , (A, Msb, K,) inf. n. شُخُوصٌ, (S, Msb, K,) He, or it, rose; or became raised, or elevated. (S, A, Msb, K.) ― -b2- [Hence,] It (a star) rose. (K.) And شَخَصَ لَهُ شَخْصٌ [A figure seen from a distance rose to his view]. (TA in art. زول.) ― -b3- شَخَصَ بَصَرُهُ (S, Mgh, Msb, K, [in some copies of the K, بَصَرَهُ, but this occurs afterwards in that
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬٠٩١شَخَصَ
شَخَصَ A ( n. ac. شُخُوْص 27 ),
a. Rose; came into view, appeared.
b. Swelled.
c. Stared at.
d. [ Min & Ila ], Went from....to.
شَخُصَ
شَخُصَ U ( n. ac. شَخَاْصَة 22t ),
a. Was big, corpulent.
شَخَّصَ
شَخَّصَ II ,
a. Made clear, distinct; determined, defined.
b. Individuated.
c. [ coll. ], Gave a representation of a drama, performed a play.
أَشْخَصَ
أَشْخَصَ IV ,
a.
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ١١٬٩٩٣شخص
شَخَصَ - يَشْخَصُ - شَاخِص - شَاخِصَة
شَخَصَ - يَشْخَصُ + الكائن أو الشيء: يرتفع ويصعد نحو الأعلى
شَخَصَ - يَشْخَصُ + البصر: تتحرك كرة العين نحو الأعلى، ثم تبقى على وضعها ثابتة وهي تنظر إلى أعلى، وخاصة في حال الرعب والترقب
شَاخِص: اسم فاعل صفة مشبهة من " شَخَصَ - يَشْخَصُ "
شَاخِصة: مؤنث " شَاخِص"
{واقترب الوعد الحق فإذا هي شاخصة أبصار
الجذور المجاورةالمجاورة: ١٤ (الإجمالي: ٢٥)
- غفل
الآيات المشتركة: ٢ · Ğufl, “Ğefer” örtü demektir
- بصر
الآيات المشتركة: ٢ · Basar çevresiyle birlikte göz, ayn ise gözbebeği…
- ظلم
الآيات المشتركة: ٢ · Zalimler
- ويل
الآيات المشتركة: ١ · “Beyn” kelimesinden dönüşen bir kelimedir
- قرب
الآيات المشتركة: ١ · Suyun içine konduğu kap veya tulum demektir
- حسب
الآيات المشتركة: ١ · Hisbe okun nişangah kısmına denir
- وعد
الآيات المشتركة: ١ · “Va’id” yağmur bulutu demektir
- أخر
الآيات المشتركة: ١ · Uhur ense demektir
- حقق
الآيات المشتركة: ١ · Hokka, devlere yemin dağıtıldığı kaptır
- عمل
الآيات المشتركة: ١ · Amele iş yapmaya alıştırılmış deve veya öküz demektir
- يوم
الآيات المشتركة: ١ · “Yemm” durgun akan su demektir
- كفر
الآيات المشتركة: ١ · Hufre, çukur demektir
الآيات التي ورد فيها(٢)
وَلَا تَحْسَبَنَّ اللَّهَ غَافِلًا عَمَّا يَعْمَلُ الظَّالِمُونَ إِنَّمَا يُؤَخِّرُهُمْ لِيَوْمٍ تَشْخَصُ فِيهِ الْأَبْصَارُ
Donakalır
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | شخص |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | نظر, بصر, طرف, لمح |
| Zıt Kök | طرف |
| Çekirdek Özet 1 | Uzaktan karaltı halinde belirmek, yükselmek, dikilip hareket edemeyecek şekilde donakalmak |
| Çekirdek Özet 2 | Büyük dehşet ve azap anında göz kapaklarının kapanamayarak yukarı dikilmesi ve bakışın donması |
| Çekirdek Özet 3 | Algı aygıtının şok karşısında işlevsel esnekliğini yitirip tek bir noktaya sabitlenerek kilitlenmesi |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca modern dildeki «şahıs/kişi/birey» anlamıyla sınırlayıp Kur'an'daki bakışın donakalması ve dehşetle kilitlenmesi boyutunu gözden kaçırmak |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| شخ | Akma, sızma, belirme veya fışkırma gibi bir çıkış hareketi; nitekim شخب süt veya kanın fışkırarak uzaması, شخم kokunun açığa çıkıp değişmesi köklerinde görülür | ص | Çıkış ve belirme hareketine katılık, sabitlik ve somut bir cisim olarak dikilip yükselme boyutu katarak gözün veya cüssenin bir noktada donup kalmasını sağlar |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ش | Diş; keskinlik, yararak çıkma, ayrışma | Çevreden ayırt edilerek belirginleşen bir silüetin veya hareketin başlangıcı |
| خ | Çit veya duvar (türetme imge); korunak, sınır, yoğunlaşma | Beliren formun sınırlarının toparlanıp yoğun bir hacim kazanması |
| ص | Olta veya bitki; yakalama, düğümlenme, dikilme | Hareketin yukarıya doğru dikilerek sabitlenmesi, kilitlenip tutulması |
| شخص | Silüetin sınırlanıp tek bir noktada dikilerek kilitlenmesi | Ufukta beliren karaltının veya şok anında yukarı dikilen bakışın bir noktaya çakılıp donakalması |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Çölde veya açık arazide uzaktan beliren yüksek insan karaltısı, cisim ve gövdenin yükselerek görünür hale gelmesi; ayrıca atılan okun hedefi aşarak yukarıdan geçmesi ve gözün kırpılamayacak şekilde yukarı dikilip kalması |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Cahiliye şairi İmrüülkays'a nispet edilen kullanımlarda ve erken dönem bedevi tasvirlerinde uzaktan seçilen kabile karaltıları ve silüetleri için شَخْص veya cüsseli kimseler için شَخِيص nitelemesi aktarılmaktadır |
| Erken Arapça kullanım | Ömer b. Ebî Rebîa şiirinde korunma vesilesi olan karaltıları tasvir ederken فكانَ مِجَنِّي دُونَ مَنْ كنتُ أَتّقي / ثَلاثَ شُخُوصٍ كاعِبانِ ومُعْصِرُ mısralarıyla kökü insan gövdesi ve silüeti anlamında kullanmıştır |
المصدر Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Arapça شخص kökü, klasik sözlük geleneğinde temel olarak bir şeyin yükselmesi, uzaktan bir gövde veya karaltı olarak seçilmesi ve gözün kırpılmaksızın dikilip kalması anlam dairesinde kurulmuştur. Diğer Sami dillerinde doğrudan aynı üçlü kök dizilimiyle birebir morfolojik soydaşlıklar son derece sınırlıdır; kökün asıl belirginleştiği alan, Kuzeybatı Sami dillerindeki beliriş, yükseliş ve cismaniyet ifade eden kök kümeleriyle kavramsal örtüşmeleridir. Arapça içi gelişimde somut cisim ve gövde anlamındaki شَخْص kelimesi, nesnenin ufukta yükselip belirmesi (شُخُوص) ve bakışın korkudan faltaşı gibi açılarak donması eylemini (شَخَصَ البَصَرُ) aynı fiziksel dikilme ve kabarma matrisinde birleştirmiştir.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Lane’s Lexicon.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | شخص kökünün yükselme, kabarma ve sabit dikilme anlamı | Bir cismin uzaktan karaltı halinde yükselmesi ile gözün dehşet anında yukarı dikilip kırpılmaksızın donakalması arasındaki somut hareket ortaklığı | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Belirme, yükselme ve gövdeleşme semantiği | Klasik İbranice ve Süryanicede birebir fonetik eşdeğeri sınırlı olup, Arapçada cisim ve donakalan bakış üzerine özelleşmiştir | Muhtemel |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik katmanda güvenilir ve doğrulanabilir doğrudan kökdeş tespit edilmedi | Veri bulunamadı |
المصدر Lisān al-ʿArab, Brown-Driver-Briggs, David Cohen.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| شخص | Anlamlı | Yükselmek, uzaktan belirmek, donakalmak | Cismin silüet olarak yükselmesi veya gözün dehşetle yukarı dikilip kilitlenmesi | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| شصخ | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu harf dizilimi mühmel kabul edilmiştir | Kur'an'da geçmez |
| خشص | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu harf dizilimi mühmel kabul edilmiştir | Kur'an'da geçmez |
| خصش | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu harf dizilimi mühmel kabul edilmiştir | Kur'an'da geçmez |
| صشخ | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu harf dizilimi mühmel kabul edilmiştir | Kur'an'da geçmez |
| صخش | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu harf dizilimi mühmel kabul edilmiştir | Kur'an'da geçmez |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| شخص | Merkez | Bakışın dikilip kilitlenmesi | Korku veya dehşet sebebiyle göz kapaklarının kapanamayarak bakışın yukarı donakalması | Yükselme, beliriş ve donma eksenli dikilme |
| نظر | Komşu | İnceleme ve bekleme amaçlı bakış | Bir şeyi anlamak, kavramak veya sonucunu beklemek üzere bilinçli yönelme | Zihinsel yöneliş içeren dinamik bakış |
| بصر | Komşu | İdrak ve görme yetisi | Gözün nesneyi açıkça seçmesi ve algılaması | Görme duyusunun işlevsel faaliyeti |
| لمح | Komşu | Anlık ve hızlı bakış | Gözün bir şeye hızla çarpıp geri çekilmesi | Şimşek hızıyla kısa süreli bakış |
| طرف | Zıt | Göz kapağını kırpma ve bakışı çevirme | Göz kapağının olağan hareketiyle açılıp kapanması veya bakışın serbestçe yön değiştirebilmesi | شُخُوص halindeki gözün kırpılamamasına karşın gözü kırpabilme esnekliği |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | شخص | Yükselmek, belirmek, dikilip donakalmak | Cismin uzaktan yükselip görünmesi ve göz kapağının dehşetten kapanamayarak yukarı dikilmesi | Kesin |
| Latince | Rigere, stupeo, spectrum | Sertleşip donakalmak, taş kesilmek, silüet | Bakışın dehşetle tek bir noktaya kilitlenip donmasını ve beliren karaltıyı karşılar | Güçlü |
| İngilizce | Stare fixedly, gaze in horror, person / figure | Dehşetle dikilip kalmak, donakalmak, silüet | Gözün kırpılmaksızın korkuyla kilitlenmesini ve görünür formu ifade eder | Kesin |
| Almanca | Starr blicken, erstarren, Gestalt | Gözünü dikip donakalmak, taşlaşmak, karaltı | Şok anında göz hareketinin durmasını ve somut cüsseli yapıyı karşılar | Güçlü |
| Fransızca | Être médusé, regard fixe, silhouette | Taş kesilmek, dik dik bakakalmak, silüet | Aşırı dehşetle göz kapağını oynatamama durumunu ve silüeti açıklar | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane’s Arabic-English Lexicon.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| تَشْخَصُ فِيهِ الْأَبْصَارُ | Kıyamet günü zalimlerin ve inkârcıların dehşetten gözlerinin donakalması, kapanamaması | Zalimlerin ertelendiği büyük hesap gününün korkunç tablosu bağlamı; İbrâhîm 14:42 |
| فَإِذَا هِيَ شَاخِصَةٌ أَبْصَارُ الَّذِينَ كَفَرُوا | Ye'cûc ve Me'cûc seddinin açılması ve vaadin yaklaşmasıyla kâfirlerin gözlerinin dehşetle dikilip açık kalması | Kıyamet saatinin ve nihai tehdidin tahakkuk ettiği kriz ânı bağlamı; Enbiyâ 21:97 |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Allah'a «şahıs» lafzının ıtlak edilip edilemeyeceği | Hadiste geçen لا شخص أغير من الله ifadesi üzerinden zât-ı ilâhiyyeye cismaniyet isnat edilmeksizin ذات anlamında tevili tartışılmıştır | Cismaniyet ve hacim anlamından tenzih edilerek zât ve varlık manasına çekilmesi |
| Fıkıh | Hukuki kişilik, muhataplık ve sehiv | Modern fıkıh dilinde tüzel kişilik (şahsiyyet-i i'tibâriyye) için temel teşkil etmiş; klasik fıkıhta ise namazda gözün semaya dikilmesinin mekruhluğu bağlamında ele alınmıştır | Somut ehliyet sahibi birey veya namazda bakışın kontrolü |
| Tefsir | Kıyamet ahvalinin ve eskatolojik dehşetin tasviri | İbrâhîm 14:42 ve Enbiyâ 21:97 ayetlerinde gözün korkudan kapanamaması, kapağının felç olmuşçasına yukarı dikilmesi olarak şerh edilmiştir | Bakışın hareket kabiliyetini yitirerek faltaşı gibi donması |
| Hadis | Ölüm anında can çıkarken veya dehşet anında gözün durumu | Ölünün ardından gözün dikilip kalması (شخص البصر) ve gayretullah hadislerindeki lafızlar | Ruhun bedeni terk edişini izleyen donuk bakış veya eşsiz zât |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Eskatolojik hesaplaşma ve ilahi adalet | Donakalış hali | Gerçeğin inkâr edilemez biçimde açığa çıktığı anda aldanışın iflasını tescil etme | Bütün sahte iddiaların, azabın çıplak gerçekliği karşısında gözlerin donup kalmasıyla son bulması | Kesin |
| İlmi | İdrak ve duyusal kilitlenme mekanizması | Bilişsel şok | Algı sisteminin aşırı uyaran karşısında hareket kabiliyetini yitirip donması | Beynin dehşet karşısında savunma reflekslerinin kilitlenerek göz bebeğini ve kapaklarını sabitlemesi | Güçlü |
| Siyasi | Otorite karşısında zalimlerin akıbeti | Güçsüzlüğün ifşası | Dünyevi iktidar sahiplerinin mutlak hakikat karşısında donup çaresiz kalması | Dünyada hesap sorulamaz sanılan odakların ilahi mahkemede tek bir adım dahi atamayacak şekilde felç olması | Güçlü |
| İktisadi | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kökün klasik ve Kur'ani kullanımında doğrudan iktisadi bir sistem karşılığı tespit edilmemiştir | Veri bulunamadı |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Durum sabitlemesi (state freeze / phase lock) | Dinamik bir sistemin aşırı bir dış kuvvet veya şok dalgası sebebiyle değişkenlik parametrelerini sıfırlayarak tek bir duruma çakılı kalması | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Travmatik donakalış (tonic immobility / stupor) | Bireyin aşırı korku ve kaçınılmaz tehlike karşısında motor ve görsel fonksiyonlarının kilitlenerek tepkisiz kalması | Kesin |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca günlük Türkçedeki veya modern Arapçadaki «kişi, birey, şahıs» manasına indirgeyip, kelimenin asıl fiziksel çekirdeği olan «uzaktan dikilip yükselme» ve «dehşetle bakakalma» anlamlarını bütünüyle dışarıda bırakmak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da kökün geçtiği iki yerde de failin gözler (el-ebsâr) olması; gözün kırpılamaz bir kilitlenmeyle, kapanma ve kaçınma refleksi elinden alınmış olarak nihai azaba ve gerçeğe dikilip kalması |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayetlerdeki şuhûs halini sıradan bir görme veya dikkatli bakma zannederek, suçluların yaşadığı ontolojik şokun ve ruhsal felcin şiddetini kavrayamamak |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın hesap günündeki psikolojik çöküşü ve azabın inkar edilemez ağırlığını görsel ve fiziksel bir kilitlenme metaforuyla nasıl zirveye taşıdığını gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Zalimlere mühlet verilmesinin gerekçesini açıklayan eskatolojik tehdit ayetlerinde ve kıyamet saatinin aniden bastırdığı dehşet tasvirlerinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Zalimlerin dünyadaki cezasızlığının ilahi bir ihmal olduğu zannını çürütür; ertelemenin sadece bakışların donakalacağı o korkunç güne kadar olduğunu gösterir. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamAçık arazide bir karaltının uzaktan dikilip görünür olması; okun hedefi aşarak yükselmesi; göz kapaklarının kapanamayarak bakışın yukarı dikilip donakalması.
- Soyut anlamZihnin veya bedenin aşırı dehşet, şok ve kaçınılmaz hakikat karşısında esneklik ve yöneliş serbestisini yitirerek tek bir noktaya kilitlenmesi.
- Sistematik karşılıkİlahi yargı ve nihai kriz anında, bireyin inkâr ve kaçış yollarının bütünüyle tıkanması ve algı mekanizmasının felç olmuş bir donakalışla teslim alınması.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde zaman içinde serbestçe yön değiştirebilen dinamik algı ve bakış durumunu temsil eder. parametresi sisteme aniden binen aşırı dehşet veya kaçınılmaz şok enerjisini gösterir. Bu kriz anında sistem tekil bir nihai duruma () evrilir; bakış açısının değişim oranı () sıfıra eşitlenerek bakış tek bir odağa kilitlenir ve donakalış (şuhûs) gerçekleşir.