صعد
ص - ع - د
جذر- الورود: ٩
- الآيات: ٩
- الصيغ: ٦
- المعاجم: ١٣
Bayır, yokuş yer demektir.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(١٣)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Bayır, yokuş yer demektir.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٣٬٥٠٢باب العين والصاد والدال معهما
ع ص د، ص ع د، د ع ص، ص د ع مستعملات ع د ص، د ص ع مهملان عصد: قلت لأبي الدُّقَيش: ما العَصْدُ? قال: تقليبك العصيدة في الطَّنجير بالمِعصدة. تقول: عَصَدَ يَعْصِدُ عَصْداً.
قلت: هل تعرفه العرب العاربة ببواديها? قال: نعم! أما سمعت قول غيلان:
على الرَّحْل ممّا منّه السير عاصد
أي: يذبذب رأسه ويضطرب شبه الناعس الذي يعصد لخفة رأسه. وقال بعضهم: العاصد في هذا البيت هو الميّت
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٬٠٨٢صَعِدَ السُلَّمِ صُعوداً. وصَعَّدَ في الجبلِ وعلى الجبل تصعيداً. قال أبو زيد: ولم يعرفوا فيه صَعِدَ. وقال الأخفش: أَصْعَدَ في الأرض: أي مضَى وسار. وأَصْعَدَ في الوادي وصَعَّدَ تَصْعيداً، أي انْحَدَرَ فيه. وأنشد:
فَإِمّا تَرَيْني اليومَ مُزجي ظَعينَتي أُصَعِّدُ طَوْراً في البلادِ وأُفْرِعُ
وقال الشمّاخ:
فإنْ كَرِهْتَ هِجائي فاجْتَنبِ سَخَطيلا يدْهَمَنَّكَ إفْراعي وتَصْـعـيدي
وتَصَعَّدَني
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١١٬٥١٣باب العين والصاد مع الدال
عصد ، صدع ، صعد ، دعص : مستعملة
عصد : أبو عُبَيد عن أبي زيد : يقال : عَصَد فلان يَعْصِد عُصُوداً إذا مات . وأنشد شَمِر :
على الرحل ممَّا منَّه السَيْر عاصدُ
وقال الليث : العاصد ههنا : الذي يعصِد العَصِيدة أي يُديرها ويقلبها بالمِعْصَدة ، شبَّه الناعس به لِخَفَقان رأسه . قال : ومن قال : إنه أراد الميّت بالعاصد فقد أخطأ . ابن شُمَيل : تركتُهم في عِصْواد وهو الشَّرّ من
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٤٬٦٧٣(باب الصاد والعين وما يثلثهما)
(صعف) الصاد والعين والفاء ليس بشيء. على أنهم يقولون الصَّعَْف: شرابٌ([1]).
(صعق) الصاد والعين والقاف أصلٌ واحدٌ *يدلُّ على صَلْقَةٍ وشِدَّة صَوت. من ذلك الصَّعْق، وهو الصَّوت الشَّديد. يقال حِمارٌ صَعِقُ الصَّوتِ، إِذا كان شديدَه. ومنه الصَّاعقة، وهي الوقع الشّديدُ من الرَّعْدِ. ويقال إنَّ الصُّعاق الصَّوت الشديد. ومنه قولهم: صَعِق، إِذا ماتَ، كأنَّه أصابته صاعقةٌ.
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ١٬٧٣٥- الصعود: الذهاب في المكان العالي، والصعود والحدور لمكان الصعود والانحدار، وهما بالذات واحد، وإنما يختلفان بحسب الاعتبار بمن يمر فيهما، فمتى كان المار صاعدا يقال لمكانه: صعود، وإذا كان منحدرا يقال لمكانه: حدور، والصعد والصعيد والصعود في الأصل واحد، لكن الصعود والصعد يقال للعقبة، ويستعار لكل شاق. قال تعالى: ﴿ومن يعرض عن ذكر ربه يسلكه عذابا صعدا﴾ [الجن/17]، أي: شاقا، وقال: ﴿سأرهقه صعودا﴾
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ١٬٣٦٢ص ع د
صعد السطح وصعد إلى السطح وصعد في السلم وفي السماء وتصعد وتصاعد وصعد في الجبل وطال في الأرض تصويبي وتصعيدي.
وأصعد في الأرض: ذهب مستقبل أرض أرفع من الأخرى.
وأصعدت السفينة: مد شراعها فذهبت بها الريح.
وعليك بالصعيد أي اجلس على الأرض.
وصعيد الأرض: وجهها.
وبتنا على صعيد طيب.
وتقول: طار صيتك في القريب والبعيد وبلغ منتهى الصعيد.
وخرجوا إلى الصعدات يجارون إلى الله
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ١٢٬٢٣٥صَعِدَ المكانَ وفيه صُعُوداً وأَصْعَدَ وصَعَّدَ: ارتقى
مُشْرِفاً؛ واستعاره بعض الشعراء للعرَض الذي هو الهوى فقال: فأَصْبَحْنَ لا يَسْأَلْنَهُ عنْ بِما بِهِ،
أَصَعَّدَ، في عُلْوَ، الهَوَى أَمْ تَصَوَّبَا
أَراد عما به، فزاد الباء وفَصَل بها بين عن وما جرَّته، وهذا من غريب مواضعها، وأَراد أَصَعَّدَ أَم صوّب فلما لم يمكنه ذلك وضع تَصوَّب موضع صَوَّبَ.
وجَبَلٌ مُصَعِّد: مرتفع عال؛ قال ساعدة بن
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٥٥٨* ص ع د * * صَعِدَ * في السلم بالكسر * صُعُوداً * و * صَعَّدَ * في الجبل أو على الجبل * تَصْعيدا * قال أبو زيد ولم يعرفوا فيه * صَعِدَ * بالتخفيف وقال الأخفش * أصْعَد * في الأرض أي مضى وسار وأصعد في الوادي و * صَعَّدَ * فيه أيضا * تَصْعِيدا * أي انحدر وعذاب * صَعَدٌ * بفتحتين أي شديد و * الصَّعُودُ * بالفتح ضد الهبوط والصعود أيضا العقبة الكئود و * الصَّعيدُ * التراب وقال ثعلب هو وجه الأرض لقوله
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ١١٬٢٦١صعد في السلم، وفي الدرجة، وأشباهه، كسمع، صعودا كقعود، ولا يقال: أصعد من مكة، وأصعد. و صعد في الجبل وصعد عليه تصعيدا، كاصعد اصعادا، بالتشديد فيهما، وحكي عن أبي زيد أنه قال: أصعد في الجبل، وصعد في الأرض: رقي مشرفا، ولم يسمع صعد فيه، أي كفرح. بل يقال: صعده. وهذا قول الجمهور، ونقله الجوهري عن أبي زيد، واتفقوا عليه، كما نقله شيخنا. قلت: وقرأ الحسن: إذ تصعدون جعل الصعود في الجبل كالصعود في السلم.
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٧٬٧٨٢صَعِدَ فِى السُّلَّمِ
1 صَعِدَ فِى السُّلَّمِ ذ , (S, A, Msb, K,) aor. صَعَدَ , (Msb, K,) inf. n. صُعُودٌ (S, Msb, K) and صَعَدٌ and صُعُدٌ; (Ham p. 407;) and ↓ تصعّد, (A,) or اِصَّعَّدَ, (L,) inf. n. اِصَّعُّدٌ; (K;) and ↓ تصاعد, (A,) or اِصَّاعَدَ, (L,) inf. n. اِصَّاعُدٌ; (K;) and ↓ اصطعد; (K;) He ascended, or went up, the ladder, or stair: (L, Msb, K:) and so the verb is used of ascending a
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬٢٢٦صَعِدَ
صَعِدَ A ( n. ac. صَعَد 4 , صُعُد 10 , صُعُوْد 27 )
a. [ Fī ], Mounted, ascended; climbed up.
b. [ Bi ], Made to ascend, mount.
صَعَّدَ
صَعَّدَ II
a. [ Fī or 'Ala ], see I (a) .
b. Melted, liquefied; sublimated.
أَصْعَدَ
أَصْعَدَ IV
a. [ Fī ], Travelled through, traversed.
b. [ acc. & Fī or 'Ala ], Made to ascend, mount.
تَصَعَّدَ
تَصَعَّدَ V , تَصَاْعَدَ VI ,
a. Rose,
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيبلا ترجمةالحروف: ٣٦٬١٨٢صعد
صَعِدَ - يَصْعَدُ - صُعُوْد - صُعُوْداَ - صَعِيْد- صَعْد - أَصْعَدَ - يُصْعِدُ - تَصَعَّدَ - يَتَصَعَّدُ، يَصَعَّدُ
صَعِدَ - يَصْعَدُ + كائن + إلى مكان أو كائن: يتحرك بحيث يزداد علوه وارتفاعه باضطراد عن مستوى سطح البدء، وذلك وهو يتجه إلى المكان أو الكائن
صُعُوْد: على وزن " فـُعول" اسم فعل مبالغة من " صَعِدَ - يَصْعَدُ ": التحرك الفعال
صعد صَعِدَ - يَصْعَدُ - صُعُوْد - صُعُوْداَ - صَعِيْد- صَعْد - أَصْعَدَ - يُصْعِدُ - تَصَعَّدَ - يَتَصَعَّدُ، يَصَعَّدُ صَعِدَ - يَصْعَدُ + كائن + إلى مكان أو كائن: يتحرك بحيث يزداد علوه وارتفاعه باضطراد عن مستوى سطح البدء، وذلك وهو يتجه إلى المكان أو الكائن صُعُوْد: على وزن " فـُعول" اسم فعل مبالغة من " صَعِدَ - يَصْعَدُ ": التحرك الفعال مرتفعاً عن مستوى سطح البدء متجهاً إلى مكان أو كائن صُعُوْداَ: حال من " صُعُوْد ": وهو يَصْعَد صَعِيْد: على وزن " فـَعيل" اسم فاعل مبالغة من " صَعِدَ - يَصْعَدُ ": اسم مكان منه: المكان الذي يصعد بالذي يسير عليه: السطح الذي يزداد علوه وارتفاعه باضطراد، وخاصة سطح قطعة من الأرض، فهو منحدر نسبة للذي يهبط، وصاعد نسبة للذي يرقى صَعْد: على وزن "فـَعـْل" اسم فعل من " صَعِدَ - يَصْعَدُ ": بشكل يزداد علوه وارتفاعه باستمرار: متزايد الشدة والارتفاع أَصْعَدَ - يُصْعِدُ + كائن + كائناً: على وزن " أفعل " من " صَعِدَ - يَصْعَدُ ": جعله " يَصْعَدُ ": جعله يتحرك مرتفعاً أَصْعَدَ - يُصْعِدُ + الكائن: التقدير: أَصْعَدَ - يُصْعِدُ + الكائن + نفسه: يحاول الكائن أن يقفز ويطير مرتفعاً عن سطح الأرض، وهي كناية عن شدة الخوف والهلع ومحاولة النجاة بنفسه تَصَعَّدَ - يَتَصَعَّدُ:على وزن " تَفَعَّل "من " صَعِدَ - يَصْعَدُ ": يقوم بفعل" " صَعِدَ - يَصْعَدُ " بشكل ذاتي وعلى وجه التكرار والشدة: يصعد بجسده بشكل سريع جداً نحو الأعلى يَصَعَّدُ : أصلها " يَتَصَعَّدُ " واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " حركة الكائن ذاتياً نحو الارتفاع" وهي: عَلا - يَعْلُوْ، سَمَا - يَسْموْ، عَرَجَ - يَعْرُجُ، صَعِدَ - يَصْعَدُ، رَقِيَ - يَرْقَى، شَخَصَ - يَشْخَصُ
يَصْعَدُ ﴿من كان يريد العزة فلله العزة جميعا إليه يصعد الكلم الطيب والعمل الصالح يرفعه والذين يمكرون السيئات لهم عذاب شديد ومكر أولئك هو يبور(10)﴾ فاطر صعوداَ ﴿سَأُرْهِقُهُ صَعُودًا(17)﴾ المدثر أصْعَدَ - يُصْعِدُ - تُصْعِدون ﴿إإِذْ تُصْعِدُونَ وَلَا تَلْوُونَ عَلَى أَحَدٍ وَالرَّسُولُ يَدْعُوكُمْ فِي أُخْرَاكُمْ فَأَثَابَكُمْ غَمًّا بِغَمٍّ لِكَيْلَا تَحْزَنُوا عَلَى مَا فَاتَكُمْ وَلَا مَا أَصَابَكُمْ وَاللَّهُ خَبِيرٌ بِمَا تَعْمَلُونَ(153)﴾ آل عمران يَصَعَّدُ ﴿فمن يرد الله أن يهديه يشرح صدره للإسلام ومن يرد أن يضله يجعل صدره ضيقا حرجا كأنما يصعد في السماءكذلك يجعل الله الرجس على الذين لا يؤمنون(125)﴾ الأنعام صعدا ﴿لنفتنهم فيه ومن يعرض عن ذكر ربه يسلكه عذابا صعدا (17)﴾ الجن ﴿سأرهقه صعودا (17)﴾ المدثر صعيدا ﴿ياأيها الذين آمنوا لا تقربوا الصلاة وأنتم سكارى حتى تعلموا ما تقولون ولا جنبا إلا عابري سبيل حتى تغتسلوا وإن كنتم مرضى أو على سفر أو جاء أحد منكم من الغائط أو لامستم النساء فلم تجدوا ماء فتيمموا صعيدا طيبا فامسحوا بوجوهكم وأيديكم إن الله كان عفوا غفورا(43)﴾ النساء ﴿ياأيها الذين آمنوا إذا قمتم إلى الصلاة فاغسلوا وجوهكم وأيديكم إلى المرافق وامسحوا برءوسكم وأرجلكم إلى الكعبين وإن كنتم جنبا فاطهروا وإن كنتم مرضى أو على سفر أو جاء أحد منكم من الغائط أو لامستم النساء فلم تجدوا ماء فتيمموا صعيدا طيبا فامسحوا بوجوهكم وأيديكم منه ما يريد الله ليجعل عليكم من حرج ولكن يريد ليطهركم وليتم نعمته عليكم لعلكم تشكرون(6)﴾ المائدة ﴿وإنا لجاعلون ما عليها صعيدا جرزا (8)﴾ الكهف ﴿فعسى ربي أن يؤتيني خيرا من جنتك ويرسل عليها حسبانا من السماء فتصبح صعيدا زلقا (40)﴾ الكهف مختار الصحاح ● [صعد] ص ع د: صَعِدَ في السلم بالكسر صُعُوداً و صَعَّدَ في الجبل أو على الجبل تَصْعيدا قال أبو زيد ولم يعرفوا فيه صَعِدَ بالتخفيف وقال الأخفش أصْعَد في الأرض أي مضى وسار وأصعد في الوادي و صَعَّدَ فيه أيضا تَصْعِيدا أي انحدر وعذاب صَعَدٌ بفتحتين أي شديد و الصَّعُودُ بالفتح ضد الهبوط والصعود أيضا العقبة الكئود و الصَّعيدُ التراب وقال ثعلب هو وجه الأرض لقوله تعالى ﴿فتصبح صعيدا زلقا﴾ و صَعِيدُ مصر موضع بها و الصَّعْدةُ القناة المستوية تنبت كذلك لا تحتاج إلى تثقيف و الصُّعَداءُ بضم الصاد والمد تنفس ممدود الراغب صعد - الصعود: الذهاب في المكان العالي، والصعود والحدور لمكان الصعود والانحدار، وهما بالذات واحد، وإنما يختلفان بحسب الاعتبار بمن يمر فيهما، فمتى كان المار صاعدا يقال لمكانه: صعود، وإذا كان منحدرا يقال لمكانه: حدور، والصعد والصعيد والصعود في الأصل واحد، لكن الصعود والصعد يقال للعقبة، ويستعار لكل شاق. قال تعالى: }ومن يعرض عن ذكر ربه يسلكه عذابا صعدا﴿[الجن/17]، أي: شاقا، وقال:﴾سأرهقه صعودا﴿[المدثر/17]، أي: عقبة شاقة، والصعيد يقال لوجه الأرض، قال:﴾فتيمموا صعيد طيبا﴿[النساء/43]، وقال بعضهم: الصعيد يقال للغبار الذي يصعد من الصعود (وهذا قول الشافعي، فعنده لا يقع اسم صعيد إلا على تراب ذي غبار. انظر: اللسان (صعد) )، ولهذا لابد للمتيمم أن يعلق بيده غبار، وقوله:﴾كأنما يصعد في السماء﴿[الأنعام/125]، أي: يتصعد. وأما الإصعاد فقد قيل: هو الإبعاد في الأرض، سواء كان ذلك في صعود أو حدور. وأصله من الصعود، وهو الذهاب إلى الأمكنة المرتفعة، كالخروج من البصرة إلى نجد، وإلى الحجاز، ثم استعمل في الإبعاد وإن لم يكن فيه اعتبار الصعود، كقولهم: تعال؛ فإنه في الأصل دعاء إلى العلو صار أمرا بالمجيء، سواء كان إلى أعلى، أو إلى أسفل. قال تعالى:﴾إذ تصعدون ولا تلوون على أحد﴿[آل عمران/153]، وقيل: لم يقصد بقوله:﴾إذ تصعدون﴿إلى الإبعاد في الأرض وإنما أشار به إلى علوهم فيما تحروه وأتوه، كقولك: أبعدت في كذا، وارتقيت فيه كل مرتقى، وكأنه قال: إذ بعدتم في استشعار الخوف، والاستمرار على الهزيمة. واستعير الصعود لما يصل من العبد إلى الله، كما استعير النزول لما يصل من الله إلى العبد، فقال سبحانه:﴾إليه يصعد الكلم الطيب﴿[فاطر/10]، وقوله:﴾يسلكه عذابا صعدا{ [الجن/17]، أي: شاقا، يقال: تصعدني كذا، أي: شق علي. قال عمر: ما تصعدني أمر ما تصعدني خطبة النكاح (قيل: إنما تصعب عليه لقرب الوجوه من الوجوه، ونظر بعضهم إلى بعض، ولأنهم إذا كان جالسا معهم كانوا نظراء وأكفاء، وإذا كان على المنبر كانوا سوقة ورعية. انظر: النهاية: 3/30؛ والفائق 2/24؛ وعمدة الحفاظ: صعد). ملخص اللسان 1. صَعِدَ المكانَ وفيه صُعُوداً وأَصْعَدَ وصَعَّدَ: ارتقى مُشْرِفاً 2. وجَبَلٌ مُصَعِّد: مرتفع عال 3. والصَّعُودُ: الطريق صاعداً، مؤنثة، والجمع أَصْعِدةٌ وصُعُدٌ.والصَّعُودُ والصَّعُوداءُ، ممدود: العَقَبة الشاقة ، وأَكَمَة صَعُودٌ وذاتُ صَعْداءَ: يَشتدّ صُعودها على الراقي؛ والصَّعَدُ: المشقة 4. الصَّعُودُ ضد الهَبُوط ، فَصَعَّدَ فِيَّ النَّظَرَ وصَوَّبه أَي نظر إِلى أَعلاي وأَسفلي يتأَملني. 5. وأَصْعَدَتِ السفينةُ إِصْعاداً إِذا مَدَّت شِراعَها فذهبت بها الريح صَعَداً. 6. صَعِدَ إِذا ارتقى 7. وأَصْعَدَ يُصْعِدُ إِصْعاداً، فهو مُصْعِدٌ إِذا صار مُسْتَقْبِلَ حَدُورٍ أَو نَهَر أَو واد 8. والصعيدُ: المرتفعُ من الأَرض، وقيل: الأَرض المرتفعة من الأَرض الم
الجذور المجاورةالمجاورة: ٨٢ (الإجمالي: ١٠٦)
- غوط
الآيات المشتركة: ٢ · Çukur
- غسل
الآيات المشتركة: ٢ · Su bitkisi
- لمس
الآيات المشتركة: ٢ · Birbirinize dokundunuz
- طيب
الآيات المشتركة: ٣ · İyi
- يمم
الآيات المشتركة: ٢ · Büyük akarsu
- حرج
الآيات المشتركة: ٢ · Haric içiden geçilmesi zor ağaçlık yer demektir
- سفر
الآيات المشتركة: ٢ · “Sufur” süpürgedir
- مسح
الآيات المشتركة: ٢ · Mesih
- مرض
الآيات المشتركة: ٢ · “Bürde” gocuk demektir
- رود
الآيات المشتركة: ٣ · “Raid”, bir şeyi çevirmek için kullanılan koldur
- جنب
الآيات المشتركة: ٢ · Yan demektir
- وحد
الآيات المشتركة: ٣ · وَحْدَهُ kelimesi aslında منفرداً anlamındadır ve marifeye…
الآيات التي ورد فيها(٩)
… الْغَائِطِ أَوْ لَامَسْتُمُ النِّسَاءَ فَلَمْ تَجِدُوا مَاءً فَتَيَمَّمُوا صَعِيدًا طَيِّبًا فَامْسَحُوا بِوُجُوهِكُمْ وَأَيْدِيكُمْ إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَفُوًّا …
Yamaç yüzeyi
… الْغَائِطِ أَوْ لَامَسْتُمُ النِّسَاءَ فَلَمْ تَجِدُوا مَاءً فَتَيَمَّمُوا صَعِيدًا طَيِّبًا فَامْسَحُوا بِوُجُوهِكُمْ وَأَيْدِيكُمْ مِنْهُ مَا يُرِيدُ اللَّهُ …
Yamaç yüzeyi
وَإِنَّا لَجَاعِلُونَ مَا عَلَيْهَا صَعِيدًا جُرُزًا
Yamaç yüzeyi
فَعَسَى رَبِّي أَنْ يُؤْتِيَنِ خَيْرًا مِنْ جَنَّتِكَ وَيُرْسِلَ عَلَيْهَا حُسْبَانًا مِنَ السَّمَاءِ فَتُصْبِحَ صَعِيدًا زَلَقًا
Yamaç yüzeyi
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | صعد |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | علا, رقى, عرج |
| Zıt Kök | هبط |
| Çekirdek Özet 1 | Aşağıdan yukarıya doğru yönelmek, dik ve yokuş bir zemine tırmanmak, yeryüzünün en üst katmanı ve açık yüzeyi |
| Çekirdek Özet 2 | Fiziksel ve manevi yükseliş, irtifa arttıkça oluşan zorluk ve baskı, amellerin ve kelimelerin yücelişi |
| Çekirdek Özet 3 | Yerçekimi veya atalet etkisine karşı koyarak yukarı çıkış; enerji sarfı, direnç aşma ve yüzey açığa çıkışı ilkesi |
| Kritik Hata Riski | صَعِيد kelimesini yalnızca toz veya ince toprak sayıp yeryüzünün doğal taş ve açık yüzeyini dışarıda bırakmak; صَعُود ve صَعَد kavramlarındaki içkin zorluk ve irtifa baskısını göz ardı etmek |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| صع | Şiddetle sarsılma, açığa çıkma, sertleşme ve baskı altında kalma; nitekim صعر boynun kasılıp yukarı dikilmesi ve böbürlenmeyi, صعق ise gökten gelen şiddetli ses ve bayıltıcı darbeyi ifade eder | د | Çekirdeğin taşıdığı sarsıcı ve dikilme hareketine yön, süreklilik ve aşamalı geçiş ekleyerek yukarıya doğru tırmanma, yokuş aşma ve yüzeyin en üst katmanına çıkma anlamını kurmuştur |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ص | Olta, bitki | Kökten yukarı doğru uzanma, tutunarak yükselme ve gerilimli doğrulma hareketini simgeler |
| ع | Göz | Açığa çıkış, algılanabilirlik, yüzeye vurma ve pınarın kaynaması gibi dışarı yönelişi temsil eder |
| د | Kapı | Geçiş, eşik aşma, bir düzeyden diğerine adım adım ilerleme dinamizmini katar |
| صعد | Tutunarak yukarı fırlama, yüzeye çıkma ve eşik aşma | Eğilimli ve engelli bir düzlemde direnci aşarak basamak basamak yukarı tırmanmayı ve zemin yüzeyinde görünür kılınmayı anlatır |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Vadiden veya alçak bir araziden yukarıya, dağa ya da sırta doğru tırmanmak; çıkışı zor olan sarp tepe ve yokuş yol (صَعُود); yeryüzünün bitki ve toz barındırsın barındırmasın en üst sathı (صَعِيد) |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Şammâh b. Dırâr bir şiirinde iniş ve yokuş yukarı tırmanış hareketini karşıtlık içinde şöyle zikreder: لا يدركنّك إفراغي وتصعيدي (Burada إفراغ iniş, تصعيد ise yokuşa tırmanıştır) |
| Erken Arapça kullanım | Huzeyl şairi Sâide b. Cüeyye yüksek dağları tasvir ederken kelimeyi şöyle kullanır: يأْوِي إِلى مُشْمَخِرَّاتٍ مُصَعِّدَةٍ / شُمٍّ، بِهِنَّ فُرُوعُ القَانِ والنَّشَمِ (Aşılması güç, göğe doğru yükselen sarp zirvelere sığınır) |
المصدر Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Arapça صعد kökü, Sami dillerinin Güney kolunda özgün bir morfolojik ve semantik profil sergiler. Kuzeybatı Sami dillerinde (İbranice ve Aramice/Süryanice) tırmanma ve yükselme eylemi çoğunlukla עלה köküyle karşılanırken, Arapçada صعد kökü özellikle fiziksel bir engebe karşısında harcanan kuvveti, yokuşu ve toprağın/arazinin kabaran üst tabakasını karşılama noktasında uzmanlaşmıştır. Klasik Güney Arapçasında (Saba dili) ve Habeşçede (Ge'ez) kök, yukarı çıkma ve tepeye yönelme anlam alanıyla morfolojik yakınlık gösterir. Kökün içerdiği somut çekirdek, yer seviyesinden yukarı doğru dik bir eksende mesafe katetmeyi ve bu kat edişin beraberinde getirdiği fiziksel gerilimi ifade eder. Dolayısıyla kök, soyut bir yücelikten ziyade yerçekimine ve zemin direncine karşı yürütülen bir tırmanışı imler.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Brown-Driver-Briggs, Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques), Lane’s Lexicon.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | صعد / صعدات / صعيد | Yerden yukarı doğru hareket (صعود), dik yokuş (صعود), yeryüzünün üst tabakası (صعيد) ve açık geniş yollar (صعدات) arasında zemin ve irtifa ilişkisi kesindir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney Sami / Epigrafik Güney Arapçası ve Ge'ez | Yükselme, dik yamaçlara çıkma ve arazinin yüksek kısımlarına yönelme biçiminde ortak bir bölgesel katman mevcuttur | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik zemin | Kökün çekirdeği olan ses öbeğinin kabarma, yüzeye çıkma ve sertleşme tabanında paralellikleri izlenebilmektedir | Muhtemel |
المصدر Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Brockelmann.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| صعد | Anlamlı | Yukarı çıkmak, tırmanmak, yer yüzeyi | Hedef köktür; dikey hareket ve yeryüzünün açık üst yüzeyini bildirir | Kur'an'da geçer |
| صدع | Anlamlı | Yarmak, ikiye ayırmak, açıkça ortaya koymak | Bir bütünün çatlayıp açılması, hakikatin perdeyi yırtarak netleşmesi | Kur'an'da geçer |
| عصد | Anlamlı | Karıştırmak, bükmek, yoğurmak | Tencerede yemeği veya hamuru kuvvetle alt üst ederek karıştırma hareketi | Kur'an'da geçmez |
| عدص | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir | Kur'an'da geçmez |
| دصع | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir | Kur'an'da geçmez |
| دعص | Anlamlı | Kum tepesi, yığılmış toprak | Rüzgârın biriktirdiği yuvarlak ve basık kum yığını | Kur'an'da geçmez |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| صعد | Merkez | Tırmanmak, yükselmek, yer yüzeyi | Dikey eksende fiziksel efor ve direnç aşarak yükselmeyi, sathın en üstünü anlatır | Mesafe kat etmede yokuş ve zorlanma unsuru belirgindir |
| علا | Komşu | Yücelmek, üstün gelmek | Konum, makam veya kudret bakımından üstte bulunmayı ifade eder; tırmanma eforu zorunlu değildir | Hiyerarşik ve mutlak üstünlüğü bildirir |
| رقى | Komşu | Basamak basamak çıkmak | Merdiven veya aşamalarla, intizamlı biçimde yukarı doğru ilerlemektir | Düzenli basamak ve basiretli yükseliş öne çıkar |
| عرج | Komşu | Meyilli ve kıvrılarak yükselmek | Düz bir hat yerine eğimli, zikzaklar çizerek göğe doğru yükselişi imler | Açısal ve dolaylı irtifa alma hareketidir |
| هبط | Zıt | Aşağı inmek, düşmek, alçalmak | Yüksek bir yerden aşağıya, düzlüğe veya daha alt bir dereceye iniştir | Dikey eksendeki alçalışı ve seviye kaybını anlatır |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | صعد | Yükselmek, tırmanmak, yeryüzü sathı | Zorlanarak irtifa kazanmayı ve yeryüzünün en üst katmanını birlikte kuşatır | Kesin |
| Latince | Scandere, ascendere | Tırmanmak, yukarı çıkmak | Fiziksel olarak yukarı tırmanmayı karşılar; ancak kökün zemin (صعيد) anlam boyutunu dışarıda bırakır | Güçlü |
| İngilizce | Ascend, climb, steep ascent | Yükselmek, tırmanmak, sarp yokuş | Yokuş yukarı çıkışı ve zorlu irtifa artışını iyi verir; fıkhi arınma yüzeyini tek kelimede karşılamaz | Güçlü |
| Almanca | Aufsteigen, erklimmen, Steigung | Tırmanmak, yokuş çıkmak | Güç sarf ederek dik bir zemini aşmayı karşılar; yer kabuğu anlamı ayrı sözcük gerektirir | Güçlü |
| Fransızca | Gravir, monter, ascension | Tırmanmak, dik çıkış | Eforla yokuş tırmanışını ve yükselişi ifade eder; zemin satıh boyutunu doğrudan vermez | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane's Lexicon.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| صَعِيدًا طَيِّبًا | Yeryüzünün temiz üst sathı, doğal zemin | Teyemmüm bağlamında su bulunmadığında yüz ve kollara sürülen temiz yeryüzü katmanı (Nisâ 4:43, Mâide 5:6) |
| صَعِيدًا زَلَقًا / جُرُزًا | Üzerinde hiçbir bitki kalmamış, kaygan ve çıplak toprak/kaya yüzeyi | Dünyevi servetin yok oluşu ve kıyamet sahnesinde yeryüzünün bitkisiz, düz bir zemine dönüşmesi (Kehf 18:8, Kehf 18:40) |
| يَصَّعَّدُ فِي السَّمَاءِ | Göğe doğru zorlanarak, nefesi daralarak tırmanmak | İnkârcının kalbindeki sıkışma ve basınca maruz kalarak boğulma hissinin somut tabiat kanunuyla tasviri (En'âm 6:125) |
| إِلَيْهِ يَصْعَدُ الْكَلِمُ الطَّيِّبُ | Manevi olarak kabul makamına yükselmek | Güzel sözlerin ve salih amellerin Allah katına kabul edilerek yücelmesi (Fâtır 35:10) |
| تُصْعِدُونَ | Savaş alanından kaçarak vadiyi terk edip dağa/yokuşa doğru tırmanmak | Uhud hezimetinde arkaya bakmaksızın yamaçlara kaçış psikolojisi (Âl-i İmrân 3:153) |
| عَذَابًا صَعَدًا | Katlanılması son derece ağır, artan ve şiddetlenen azap | Rabbin zikrinden yüz çevirenlere uygulanan kuşatıcı ve boğucu ceza (Cin 72:17) |
| سَأُرْهِقُهُ صَعُودًا | Aşılması imkânsız sarp yokuş, tükenişe sürükleyen meşakkat | İnatçı inkârcının yüz yüze bırakılacağı kahredici ve bitmeyen çile (Müddessir 74:17) |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlahi kabul ve tenzih | Kelimelerin ve amellerin Allah'a yükselmesi (Fâtır 35:10) ayetinde mekan tayininden tenzih; amelin değer kazanıp arşa layık görülmesi | Manevi ve rütbevi yükseliş; amelin kabulü |
| Fıkıh | Taharet ve teyemmüm | Nisâ 4:43'teki صَعِيد lafzının yalnızca tozlu toprak mı yoksa yeryüzünün taş, kum, kaya gibi tüm doğal üst yüzeyi mi olduğu ihtilafı | Hanefî ve Mâlikîlerde yeryüzü sathının tamamı; Şâfiîlerde yalnızca toz kaldıran toprak |
| Tefsir | İcaz ve hakikat-mecaz dengesi | En'âm 6:125'teki göğe yükseldikçe göğsün daralması tasvirinin bilimsel ve ruhsal derinliği; cezanın dik yokuşla (صعود) istiaresi | Atmosferik basınç değişimi, ruhsal boğulma ve tırmanış meşakkati |
| Hadis | Sosyal ahlak ve kamusal alan | Yollarda ve geçitlerde oturmanın yasaklanması hadisinde geçen الصُّعُدَات lafzı | İnsanların gelip geçtiği ana arterler, yollar ve kamuya açık geçiş zeminleri |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Arınma ve kulluk bilinci | Doğal zeminle arınma (teyemmüm) ve amellerin manevi irtifası | Asli unsura dönüş ve niyetin arşa yönelmesi | Su bulunmadığında yeryüzünün açık yüzeyine yönelmek, toprağı ve yaratılış sathını temizlik vasıtası kılar | Kesin |
| İlmi | Fiziksel irtifa ve biyolojik direnç | Yükseklik arttıkça azalan oksijen ve basınç değişimi | Atmosferik sınırların insan bedenindeki etkisini bildirme | Göğe yükseldikçe göğsün daralması, biyofiziksel bir hakikatin semantik olarak kökte taşındığını gösterir | Kesin |
| Siyasi | Otorite kurma ve kriz yönetimi | Sarp engelleri aşma iradesi veya panikle cepheden kaçış | Zorluk karşısında direnç veya dağılma testi | Âl-i İmrân 3:153'te savaşı terk edip dağa kaçış, disiplinsizliğin siyasi ve askeri hezimete yol açışını örnekler | Güçlü |
| İktisadi | Verimli katmanın kaybı ve mali tükeniş | Zirveye çıkış maliyeti ve zeminin çıplak kalması | Üretim yüzeyinin tükenmesi ve altından kalkılamaz borç yükü | Servetin zayi olup toprağın bitkisiz bir kayaya dönüşmesi iktisadi çöküşü; صَعُود ise ödenemez külfetleri simgeler | Güçlü |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Potansiyel enerji artışı ve gradyan vektörü | Bir kütlenin yerçekimi alanında yukarı taşınması için gereken iş (), irtifa arttıkça ortam basıncının düşmesi () kökün dinamiğidir | Kesin |
| Beşeri bilimler | Sosyal hareketlilik eşiği ve bilişsel yük | Bireyin veya zümrenin alt sınıftan üste çıkarken maruz kaldığı kurumsal direnç ve psikolojik baskı artışı | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | صَعِيد kelimesini sadece toz veya ziraat toprağına indirgemek; kökün türevlerini yalnızca soyut bir iyi hissetme veya yücelme sanıp taşıdığı fiziki sürtünme ve meşakkat boyutunu silmek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Yeryüzünün jeolojik sathını (taş, toprak, kaya), göğe doğru çıkıştaki fizyolojik göğüs daralmasını ve ilahi azabın insanı yokuşta nefessiz bırakan kuşatıcılığını kapsayan çok katmanlı bir zemin ve irtifa ilişkisi |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Fıkıhta teyemmüm ibadetini sadece toza bağlayıp taş ve kaya üzerinde ifasını geçersiz saymak; En'âm 6:125 gibi ayetlerdeki biyofiziksel mucizevi tasviri sıradan bir benzetme kabul etmek |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın somut fiziksel olgular (yeryüzü sathı, dağ yokuşu, atmosferik basınç) ile manevi gerçeklikler (arınma, amelin kabulü, inkârcının ruhsal boğuntusu) arasında kurduğu organik rabıtayı en yalın biçimde sunduğu için vazgeçilmezdir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Teyemmüm ve taharet hükümleri içeren fıkhi ayetlerde (Nisâ 4:43, Mâide 5:6); kıyamet ve kriz sahnelerini canlandıran jeolojik tasvirlerde (Kehf 18:8, 40); inkâr psikolojisi ve azap tehditlerini anlatan ayetlerde (En'âm 6:125, Cin 72:17, Müddessir 74:17). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Arınmanın sadece su veya sadece tozla olabileceği zannını tashih ederek yeryüzünün temiz katmanının (صعيد) mutlak arındırıcılığını öğretir; ayrıca hakikate direnmenin getireceği cezanın dışsal bir şiddet kadar içsel bir tıkanma ve tırmanış meşakkati olduğunu gösterir. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamYeryüzünün açık üst yüzeyi ve zemin direncine karşı yokuş yukarı tırmanma hareketi.
- Soyut anlamEfor sarf ederek basamak aşma, manevi kabul düzeyine yükselme ve artan irtifa sebebiyle içsel daralma yaşama.
- Sistematik karşılıkYerçekimine ve dış engellere karşı harcanan kuvvetin dikey eksende işe dönüşmesi; irtifa arttıkça potansiyel enerjinin artıp ortam basıncının düşmesi prensibi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde dikey irtifayı, dikey konum arttıkça aşılması gereken potansiyel enerji engelini, yerçekimine ve zemin eğimine karşı koyan kuvveti, yükseldikçe artan direnç, içsel sürtünme ve basınç daralmasını, ise yükselme hızını temsil eder. Model, kökün ifade ettiği yokuş çıkışındaki zorluğu, irtifa arttıkça katlanan meşakkati ve zemin aşımını matematiksel olarak özetler.