صفد

اختصارات لوحة المفاتيح

البحث
/
ملاحظة جديدة
n
الآية السابقة / التالية
[ ]
وضع القراءة
f
وضع الشبكة
g
كون القرآن
e
إغلاق / رجوع
Esc
تخطَّ الشبكة

شبكة الجذر

شبكة الجذر: ص-ف-دالصيغ: ١ · الجذور المجاورة: ٥ · الآيات: ٢ · السور: ٢؛ المحتوى نفسه مسرود في بطاقات «الصيغ» و«الجذور المجاورة» و«الآيات».يومصفدقرنالْأَصْفَادِجرمرأي

الجذرالصيغ ١الآيات ٢السور ٢المجاورة ٥

▶ افتح الشبكة (ثلاثية الأبعاد)

صفد

ص - ف - د

جذر
  • الورود: ٢
  • الآيات: ٢
  • الصيغ: ١
  • المعاجم: ١٢

معناه في القرآن: Boyunduruklar

ملاحظاتي

المعاجم(١٢)

كتاب العين

الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٧٤٧
باب الصاد والدال والفاء معهما ص د ف، ف ص د، ص ف د مستعملات صدف: الصَّدَفُ: غِشاءٌ خَلْقٍ في البَحرِ تضُمُّه صَدَفَتانِ مَفرُوجتان عن لَحْمٍ فيه رُوحٌ يُسَمّى المَحارَةَ فيه اللُّؤْلُؤُ. والصُّدُفان: جَبَلان مُتَصادِفان أي مُتلاقِيان بيننا وبين يَأجُوج ومَأْجُوج. وصادَفْتُ فلاناً: لقِيتُه. والصُّدُوف: المَيْلُ عن الشيءِ، وأصَدَفني عنه كذا. والأصْدَفُ: مَن في يده اعِوجاجٌ، والمصدر الصَّدَفُ،
اقرأ المدخل كاملًا

الصحاح

الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٢٧٢
صَفَدَهُ يَصْفِدُهُ صَفْداً، أي شَدَّه وأَوْثَقَه. وكذلك التَصْفيدُ. والصَفَدُ بالتحريك: العَطاءُ. والصَفَدُ أيضاً: الوَثاقُ. وأَصْفَدْتُهُ إصْفاداً، أي أعْطَيْتُهُ مالاً، ووَهبْتُ له عَبْداً. والصِفادُ: ما يوثَقُ به الأسيرُ من قِدٍّ وقَيْدٍ وغُلٍّ. والأَصْفادُ: القُيودُ.
اقرأ المدخل كاملًا

تهذيب اللغة

الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٣٬٥٩٩
ص د ف صدف ، صفد ، دفص ، فصد : مستعملة . ( دفص ) : أهمل الليث : دفص . وروى أبو العبّاس عن ابن الأعرابي أنه قال : الدَّوفص : البَصَل . قلتُ : وهو حرف غريب . صدف : قال الليث : الصَّدَف : غِشاءُ خَلْقٍ في البَحْر تضمُّه صَدَفَتان مَفرُوجَتان عن لحم فيه روح يسمَّى المَحارَة ، وفي مِثلِه يكون اللّؤلؤ . وقال الفرّاء في قوله تعالى : ( حَتَّى إِذَا سَاوَى بَيْنَ الصَّدَفَيْنِ ) ( الكهف : 96 ) . قرىء : (
اقرأ المدخل كاملًا

مقاييس اللغة

ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٧٬٥٣٠
(باب الصاد والغين وما يثلثهما ) (صغو/ي) الصاد والغين والحرف المعتل أصلٌ صحيح يدلُّ على المَيْل، من ذلك قولُهم: صِغْو فلانٍ معك، أي ميلُه. وصَغتِ النجوم: مالت للغُيوب. وأصغى إليه، إِذا مال بسمعِهِ نحوَه. وأَصْغَيت الإِناءَ أَمَلْتُهُ. ومنه قولهم للذين يَميلون مع الرَّجُل من أصحابِهِ وذوي قُرْباه: صاغِيةٌ. وحُكي: صَغَوْتُ إليه أَصْغَى صَغْواً وصَغىً، مقصور. (صغر) الصاد والغين والراء أصلٌ صحيح
رابط المدخل

(باب الصاد والغين وما يثلثهما ) (صغو/ي) الصاد والغين والحرف المعتل أصلٌ صحيح يدلُّ على المَيْل، من ذلك قولُهم: صِغْو فلانٍ معك، أي ميلُه. وصَغتِ النجوم: مالت للغُيوب. وأصغى إليه، إِذا مال بسمعِهِ نحوَه. وأَصْغَيت الإِناءَ أَمَلْتُهُ. ومنه قولهم للذين يَميلون مع الرَّجُل من أصحابِهِ وذوي قُرْباه: صاغِيةٌ. وحُكي: صَغَوْتُ إليه أَصْغَى صَغْواً وصَغىً، مقصور. (صغر) الصاد والغين والراء أصلٌ صحيح يدلُّ على قِلَّةٍ وحقارة. من ذلك الصِّغَر: ضدّ الكِبَر. والصَّغير: خلاف الكبير. والصاغِر: الرَّاضي بالضَّيمِ صُغْراً وصَغاراً. ويقال أصغَرت النَّاقةُ وأكبَرَتْ. والإِصْغار: حنينُها [الخفيض. والإِكبار([1]):] العالي. قالت الخنساء: * لها حنينان إِصْغارٌ وإِكبارُ([2]) * (صغل) الصاد والغين واللام ليس بشيء، إِنَّما الصَّغِل السَّيِّئ الغِذاء. والأصل فيه السين: سَغِلٌ. والله أعلم بالصواب. (صفق) الصاد والفاء والقاف أصلٌ صحيح يدلُّ على ملاقاةِ شيءٍ ذي صَفْحةٍ لشيءٍ مثله بقُوَّة. من ذلك صَفَقْتُ الشَّيءَ بيدي، إِذا ضربتَه بباطن يدكِ بقُوّة. والصَّفْقَة: ضربُ اليدِ على اليدِ في البَيْعِ والبَيْعةِ، وتلك عادةٌ جاريةٌ للمتبايِعين. وإذا قيل أصفَق القومُ على الأمر، إِذا اجتمعوا عليه، فهو من ذلك، وإِنَّما شُبِّهوا بالمتصافِقين على البيع. وممّا حُمِل على ذلك الصَّفَقُ، وهو الماء يُصَبُّ على الأديمِ الجديد فيخرُج مُصْفرَّا. ومن الباب أيضاً: الشَّراب المصفَّق، وهو أن يُحوَّل من إِناءٍ إلى إِناءٍ، كأنَّه صَفَقَ الإِناءَ إذا لاقاه، وصُفِقَ به الإِناء. ومنه صَفَقَ الإِبلَ، إِذا حوَّلـها مِن مرعَىً إلى مرعَىً. ثم حُمِل على ذلك فقيل لكلِّ منبسطٍ صَفقٌ وإن لم يُضربْ به على شيء. فيقال لجانِبَي العُنُق صفقانِ، ولكلِّ ناحيةٍ صَفْق وصُفْق([3]). ويقال للجِلدِ الذي يلي سوادَ البطنِ صُفْق. ومما شذَّ عن الباب، وقد يمكن أن يُخرّج له وجه، قولهم: قَوسٌ صَفوقٌ، إِذا كانت ليّنة راجعة. (صفن) الصاد والفاء والنون أصلانِ صحيحانِ، أحدهما جنسٌ من القيامِ، والآخر وِعاءٌ من الأوعية. فالأوّل: الصُّفون، وهو أن يقومَ الفرسُ على ثلاثِ قوائمَ ويرفعَ الرَّابعة، إلاَّ أنَّه ينالُ بطرَف سُنْبُكِها الأرض. والصَّافن: الذي يصفُّ قدمَيه. وفي حديث البَرَاء: "قمنا خَلْفَ رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم صُفُوناً". ومنه تَصَافَنَ القومُ [الماء([4])]، وذلك إِذا اقتسموه بالصُّفْن، والصُّفْن: جلدةٌ يُسْتَقَى بها. قال: فلما تصافَنَّا الإداوةَ أجهشَتْ *** إِلَيَّ غُصونُ العنبريِّ الجُراضِمِ([5])ويقال إنَّ ذلك إِنَّما يكون على المَقْلَة، يُسقى أحدُهم قَدْر ما يغمُرها. ومما شذَّ عن الأصلين: الصَّافن، وهو عِرْقٌ([6]). (صفو) الصاد والفاء والحرف المعتلّ أصلٌ واحدٌ يدلُّ على خلوصٍ من كل شَوب. من ذلك الصَّفاءُ، وهو ضدُّ الكَدَرِ؛ يقال صفا يصفو، إذا خَلص. يقال لكَ صَفْوُ هذا الأمرِ وصِفْوته. ومحمَّد صِفوة الله تعالى وخِيرَتُه من خَلْقِه، ومُصْطفاهُ صلَّى الله عليه * وآلهِ وسلّم. والصَّفِيُّ: ما اصطفاه الإمام من المَغْنم([7]) لنفسه، وقد يسمَّى بالهاء الصَّفِيَّة، والجمع الصَّفَايا. قال: لك المِرْبَاعُ منها والصَّفَايا *** وحُكْمُكَ والنَّشيطةُ والفُضُولُ([8])والصَّفِيَّة والصَّفِيّ، وهو بغير الهاء أشهر: النّاقةُ الكثيرة اللّبَن، والنَّخْلة الكثِيرةُ الحَمْل، والجمع الصَّفَايا. وإِنَّما سُمِّيت صفيّاً لأنَّ صاحِبَها يصطفيها. ومن الباب قولهم: أَصْفت الدَّجاجةُ، إِذا انقطع بيضُها، إِصفاءً. وذلك كأنَّها صَفَتْ أي خَلَصت من البَيْضِ، ثم جُعِلَ ذلك على أَفْعَلتْ فرقاً بينها وبين سائرِ ما في بابها، وشبّه بذلك الشَّاعِرُ إذا انقطع شِعْرُهُ. ومن الباب الصَّفَا، وهو الحجر الأَمْلَسُ، وهو الصَّفْوانُ، الواحدة صَفوانةٌ، وسمِّيت صفوانَةً لذلك، لأنَّها تَصْفُو من الطِّين والرَّمْل. قال الأصمعيُّ: الصَّفْوان والصَّفْواءُ والصَّفَا، كله واحد. وأنشد: * كما زَلَّتِ الصَّفْواء بالمتنَزِّلِ([9]) * ويقال يومٌ صفوانُ، إِذا كان صافِيَ الشَّمسِ شديدَ البَرْدِ. (صفح) الصاد والفاء والحاء أصلٌ صحيحٌ مطَّرد يدلُّ على عَرْض وعِرَض. من ذلك صَُفْح الشَّيء: عُرْضُهُ. ويقال رأس مُصْفَحٌ: عريض. والصفيحة: كلُّ سيفٍ عريض. وصَفْحَتا السَّيف: وَجْهاه. وكلُّ حجرٍ عريضٍ صفيحةٌ، والجمع صَفائِح. والصُّفَّاح: كلُّ حجرٍ عريض. قال النّابغة: تقدُّ السَّلوقيَّ المضاعفَ نسجُهُ *** ويُوقِدْن بالصُّفّاحِ نارَ الحُباحِبِ([10])ومن الباب: المُصافحةُ باليد، كأنَّه ألصقَ يدَه بصَفحةِ يدِ ذاك. والصَّفْح: الجنْب. وصَفحا كلِّ شيء: جانباه. فأمَّا قولهم: صَفَح عنه، وذلك إِعْراضُهُ عن ذنْبِهِ، فهو من البابِ؛ لأنَّه إِذا أعرضَ عنه فكأنَّه قد ولاَّه صَفْحتَه وصُفحه، أي عُرضه وجانِبَه، وهو مَثَلٌ. ومن الباب: صَفحت الرَّجلَ وأصفحتُهُ، إِذا سألك فمنعتَه([11]). وهو من أنّك أريتَه صَفْحَتَك مُعْرِضاً عنه. ويقال: صَفحتُ الإِبلَ على الحوض، إِذا أمررتَها عليه، وكأنَّكَ أَرَيْتَ الحوضَ صَفَحَاتِها، وهي جُنوبُها. ومما شذَّ عن الباب قولُهم: صفحت الرَّجل صفحاً، إِذا سَقيتَه أيَّ شرابٍ كان ومتى كان. (صفد) الصاد والفاء والدال أصلان صحيحان: أحدُهما عَطاءٌ، والآخَر شَدٌّ بشيء. فالأوَّل الصَّفَد؛ يقال أَصفدتُهُ، إِذا أعطيتَه. قال: هذا الثناءُ فإِنْ تَسمعْ لقائِلِهِ *** فماعَرَضتُ أبيتَ اللَّعنَ بالصَّفَدِ([12])وأمَّا الصَّفْد فالغُلّ، ويقال الصَّفْد التقييد([13]). والأصفاد: الأقْياد. والصِّفاد: القَيد أيضاً. قال: هَلاَّ مننتَ على أَخيكَ مَعْبَدٍ *** والعامِريُّ يقودُه بِصِفادِ([14]) وفي الحديث: "إذا دخل شهرُ رمضانَ صُفِّدت الشياطين". (صفر) الصاد والفاء والراء ستّة أوجه: فالأصل الأوَّل لونٌ من الألوان. والثاني الشَّيء الخالي. والثالث جوهرٌ من جواهر الأرضِ. والرَّابع صَوت. والخامس زَمان. والسادس نَبْت. فالأوَّلُ: الصُّفْرة في الألوان. وبنو الأصفر: مُلوكُ الرُّومِ؛ لِصُفْرةٍ اعتَرَتْ أبَاهم. والأصفر: الأسود في قوله: تلكَ خَيْلِي منه وتلك ركابي *** هنَّ صُفْرٌ أولادُها كالزَّبيبِ([15])والأصل الثاني: الشيء الخالي، يقال هو صِفْر. ويقولون في الشتم: ما له صَفِر إِناؤه. أي هلكت ماشيتُهُ. ومن الباب قولُهم للذي به جنونٌ: إنه لفي صُفْرَةٍ وصِفْرة بالضم والكسر، إِذا كان في أيامٍ يزول فيها عقلُهُ. والقياس صحيح؛ لأنه كأنه خالٍ بين عقله. والأصل الثالث: الصُّفْر من جواهر الأرض، يقال إنَّه النُّحاس. وقد يقال الصِّفْر. وقد أخبرني عليُّ بن إبراهيمَ القطانُ، عن عليّ بن عبد العزيز، عن أبي عُبيد قال: قال الأصمعي: النُّحاس الطَّبيعة والأصل، والنُّحاس هو الصُّفر الذي تعمل منه الآنية، فقال "الصُّفْر"، بضم الصاد. قال أبو عبيدٍ مثلَهُ، إلاَّ أنَّه قال الصِّفْر، بكسر الصاد. وأمَّا الرَّابع فالصَّفير للطّائر. وقولهم: ما بها صافرٌ، من هذا، أي كأنَّه يصوِّت. وأمَّا الزمان فصَفَر: اسم هذا الشهر. قال ابنُ دريد([16]): الصَفَرَانِ * شهرانِ في السَّنة، سمِّي أحدُهما في الإِسلام المحرَّم. والصَّفَريّ، نباتٌ يكون في أوّلِ الخريفِ. والصَّفَريّ في النَّتاج بعد اليقظيّ. وأمَّا النَّبات فالصَّفَار، وهو نبتٌ، يقال إنَّه يبيس البُهْمَى. قال: فبتنا عُرَاةً لدى مُهرِنا *** ننزِّعُ من شَفَتيهِ الصَّفَارا([17])(صفع) الصاد والفاء والعين كلمةٌ واحدة معروفة. --------------ـــ ([1]) هذه التكملة من المجمل. ([2]) صدره كما في الديوان 42 واللسان (صغر): * فما عجول على بوٍّ تطيفُ به * ([3]) وصفق أيضاً، بالتحريك، كما في المجمل. ([4]) التكملة من المجمل واللسان. ([5]) البيت للفرزدق في اللسان (صفن، جرضم). ([6]) في اللسان: "عرق في باطن الصلب طولاً، متصل به نياط القلب، ويسمى الأكحل". ([7]) في الأصل: " من الغنم"، وأثبت ما في المجمل. ([8]) البيت لعبد الله بن عنمة الضبي، كما سبق في (ربع)، وهو من أبيات ثمانية رواها أبو تمام في الحماسة: (1: 420). وأنشده في اللسان (ربع، صفا، نشط، فضل)، وسيأتي في (نشط). ([9]) لامرئ القيس في معلقته. وصدره: * كميت يزلُّ اللِّبد عن حال متنه *. ([10]) ديوان النابغة 7 برواية : "وتوقد". ([11]) فرق بينهما ابن الأثير فقال: "يقال صفحته، إذا أعطيته، وأصفحته إذا حرمته". ([12]) للنابغة في ديوانه 27 واللسان (صفد)، والرواية فيهما: "فلم أعرض". ([13]) كذا ضبطت العبارة في المجمل. وفي اللسان بفتح فاء الصفد. والظاهر أن التقييد بسكون الفاء، والغل بفتحها. يؤيده عبارة اللسان: "والاسم من العطية الصفد ـ أي بالتحريك ـ وكذلك من الوثاق". ([14]) البيت لعوف بن عطية التيمي، يعير لقيط من زرارة بموت أخيه معبد في الأسر. اللسان (بدد). وروايته في (بدد): "ألا كررت على ابن أمك معبد". وروايته في (صفد) كروايته هنا، مع تحريف في عجز البيت. ([15]) البيت للأعشى في ديوانه 219، واللسان (صفر). ([16]) الجمهرة (2: 355). ([17]) البيت لأبي دُوَاد الإِيادي، كما في حواشي الجمهرة. وسيأتي منسوباً في (عري).

ـ

المفردات في غريب القرآن

الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٢٢٥
- الصفد والصفاد: الغل، وجمعه أصفاد. والأصفاد: الأغلال. قال تعالى: ﴿مقرنين في الأصفاد﴾ [إبراهيم/49]، والصفد: العطية اعتبارا بما قيل: أنا مغلول أياديك، وأسير نعمتك (انظر: البصائر 3/423)، ونحو ذلك من الألفاظ الواردة عنهم في ذلك.
اقرأ المدخل كاملًا

أساس البلاغة

الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٢٤٣
ص ف د رأيته يرسف في الصفد والصفاد وقرنوا في الأصفاد وصفده وصفّده‏:‏ أوثقه بالحديد‏.‏ وصفده وأصفده‏:‏ أعطاه‏.‏ وتقول‏:‏ إن أفدتني حرفاً فقد أصفدتني ألفاً‏:‏ وتقول‏:‏ الصفد صفد أي العطاء قيد‏.‏ ومن المجاز‏:‏ صفدته بكلامي تصفيداً إذا غلبته‏.‏
اقرأ المدخل كاملًا

لسان العرب

ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ١٬٧٧٠
الصَّفَدُ والصَّفْدُ: العَطاءُ، وقد أَصْفَدَهُ، ويُعَدَّى إِلى مفعولين؛ قال الأَعشى في العطِية يَمْدح رجلاً: تضَيَّفْتُه يَوْماً فَقَرَّبَ مَقْعَدِي، وأَصْفَدَني على الزَّمانةِ قائِدا يُريد وهَبَ لي قائداً يَقُودُني. والصَّفْد والصَّفادُ: الشَّدُّ. وفي حديث عمر: قال له عبد الله بن أَبي عمار: لقَدْ أَرَدْتُ أَن آتيَ به مَصْفُوداً أَي مُقَيَّداً. وفي الحديث: نَهى عن صلاة الصَّافِدِ؛ هُوَ أَنْ
اقرأ المدخل كاملًا

القاموس المحيط

الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ١٩٣
* ص ف د * * صفَدَهُ * شده وأوثقه من باب ضرب وكذا * صَفَّدَهُ تَصْفِيداً * و * الصَّفَدُ * بفتحتين و * الصِّفَادُ * بالكسر ما يوثق به الأسير من قد وقيد وغل و * الأَصْفادُ * القيود واحدها * صَفَد
اقرأ المدخل كاملًا

تاج العروس

الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ١٬٥٢٠
صفده يصفده بالكسر صفدا وصفودا شده وقيده، وأوثقه في الحديد وغيره، كأصفده، وهذه عن الصاغاني، وصفده تصفيدا. والاسم الصفاد. وصفدته بالحديد. وفي الحديد، وصفدته، مخفف، ومثقل. وفي الحديث: إذا دخل شهر رمضان صفدت الشياطين يعني: شدت وأوثقت بالأغلال، يقال منه: صفدت الرجل فهو مصفود، وصفدته فهو مصفد. وفي حديث عمر: قال له عبد الله بن أبي عمار: لقد أردت أن آتي به مصفودا، أي مقيدا. والصفد، محركة، وقد روى
اقرأ المدخل كاملًا

معجم لين

إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٢٬٣٥٠
صَفَدَهُ 1 صَفَدَهُ ذ , (S, M, A, Mgh, K,) aor. صَفِدَ , (S, M, Mgh, K,) inf. n. صَفْدٌ (S, M, Mgh) and صُفُودٌ; (M;) He bound him, bound him fast or made him fast, (S, M, A, Mgh, K,) shackled him, or fettered him, in iron &c., (M,) or with iron, (A,) or with a [collar of iron put upon the neck or around the neck and hands together, such as is called] غُلّ; (L;) and ↓ صفّدهُ, (M, K,) inf. n.
اقرأ المدخل كاملًا

قاموس سالمون

هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٢٤٤
صفَدَ صفَدَ I ( n. ac. صَفْد 1 , صُفُوْد 27 ), a. Bound, fettered, shackled. أَصْفَدَ أَصْفَدَ IV , a. see I . b. Gave gratuitously. صَفَد صَفَد 4 , ( pl. أَصْفَاْد 38 ), a. Bond; fetter. b. Gift. صِفَاْد صِفَاْد 23 , a. see 4 (a) .
اقرأ المدخل كاملًا

كتاب الله

مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ٦٬٠٣١
صفد صَفَدَ - يَصْفِدُ - صَفَد - أَصْفَاد صَفَدَ - يَصْفِدُ + كائن + كائناً أو شيئاً + بشيء أو إلى شيء: أوثقه وشده وقيده إليه، وخاصة بالسلاسل والجنازير من الحديد صَفَد: على وزن " فـَعـَل" : اسم فعل بمعنى مفعول من " صَفَدَ - يَصْفِدُ ": اسم آلة منه: القيد من حديد أو حبل، والذي يترك للمقيد به جزءاً من القدرة على الحركة، فيمكنه العمل رغم القيد
اقرأ المدخل كاملًا

الصيغ(١)

الجذور المجاورةالمجاورة: ٥ (الإجمالي: ٦)

الترتيب: مدى قوة اجتماع الجذرين في الآية نفسها مقارنةً بالمصادفة (نسبة الأرجحية لدنينغ). يُذكر عدد الآيات المشتركة في كل سطر. الأدوات مخفية افتراضيًا.
  1. قرن

    الآيات المشتركة: ٢ · “Kevarir” kristal, “karun” mücevherci demektir

  2. جرم

    الآيات المشتركة: ١ · Cürame hurma döküntüsü demektir

  3. أخر

    الآيات المشتركة: ١ · Uhur ense demektir

  4. رأي

    الآيات المشتركة: ١ · Raye bir yere konmuş, oranın özelliğini gösteren işaret…

  5. يوم

    الآيات المشتركة: ١ · “Yemm” durgun akan su demektir

الآيات التي ورد فيها(٢)

  1. وَتَرَى الْمُجْرِمِينَ يَوْمَئِذٍ مُقَرَّنِينَ فِي الْأَصْفَادِ

    Boyunduruklar

  2. وَآخَرِينَ مُقَرَّنِينَ فِي الْأَصْفَادِ

    Boyunduruklar

تحليل الجذر

تعريف الجذر والخلاصة

AlanDeğer
Kökصفد
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerغلل, قيد, قرن, وثق
Zıt Kökطلق
Çekirdek Özet 1Bir şeyi başka bir şeye sıkıca bağlamak, prangalamak, hareket kabiliyetini bütünüyle sınırlandırmak
Çekirdek Özet 2İsyankâr ve haddi aşan varlıkların ontolojik veya cezai olarak kayıt altına alınması, hapsedilmesi
Çekirdek Özet 3Minnet veya cebir yoluyla failin serbest hareket alanını sıfırlayan bağlayıcı kısıtlama
Kritik Hata RiskiKavramı yalnızca ahirete özgü soyut bir ceza tasviri sayıp irade ve eylemi felç eden bağlayıcı mekanizmayı gözden kaçırmak

التحليل الثنائي

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
صفYan yana getirme, düz bir hat üzerinde sıralama, yan yana bitiştirerek dizme; nitekim صفف, صفح, صفن, صفو köklerinde yan yana gelme, yüzey oluşturma veya uzuvları toplama anlamı belirgindirدKapı, giriş ve sınırlandırma imgesi taşıyan harfin eklenmesiyle yan yana getirilip bitiştirilen uzuvların bir bağ, demir veya iple kilitlenerek hareketten alıkonulması anlamı doğmuştur

التحليل التصويري للحروف

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
صOlta, bitki; yakalama, peşine düşme, kıskaca almaHareket halindeki bir unsuru yakalama, yakalayıp kıstırma ve kontrol altına alma hamlesini başlatır
فAğız; açıklık, nefes, kenar veya çıkış noktasıYakalanan varlığın hareket ve çıkış menfezini belirler, bu açıklığın üzerine yönelir
دKapı; geçiş, hareket, sınır veya kapanmaÇıkış ve hareket yolunu kapatarak nesneyi bir eşiğe veya noktaya sabitleyip kilitler
صفدKıstırarak yakalama, çıkış menfezini kapatma ve kilitlemeHareketi yakalayıp bütün çıkış yollarını sabitleyerek bir nesneyi kımıldayamaz hale getiren bağlama eylemi

الاستعمال التاريخي والمبكر

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir kimsenin elini boynuna veya ayaklarını birbirine deri kayış, ip ya da demir bukağı ile sımsıkı bağlamak; bedenin serbestliğini yok eden kelepçe ve pranga vurmak
Cahiliye şiiri kullanımıEn-Nâbiġa ez-Zübyânî bir beytinde ihsan ve bağış yoluyla boyun eğdirmeyi bu kökle anar: هذا الثناءُ فإِنْ تَسمعْ لقائِلِهِ / فماعَرَضتُ أبيتَ اللَّعنَ بالصَّفَدِ (Bu övgüdür; şayet onu dinlersen bil ki ben bir bağış ve ihsan isteme kastıyla sözü açmadım). Bir diğer Cahiliye şahidinde ise el-A‘şâ boyun eğdiren lütfu överken kökü kullanır: تضَيَّفْتُه يَوْماً فَقَرَّبَ مَقْعَدِي / وأَصْفَدَني على الزَّمانةِ قائِدا
Erken Arapça kullanımEsirlerin ve suçluların zincirlerle sevk edilmesini anlatmak üzere kullanılmıştır; nitekim şiirde معبد adlı esirin bağlanıp çekilmesi şöyle zikredilir: هَلاَّ مننتَ على أَخيكَ مَعْبَدٍ / والعامِريُّ يقودُه بِصِفادِ. Ayrıca erken rivayetlerde ayakların birbirine bitişik tutularak namaz kılınması صلاة الصافد olarak adlandırılmıştır

المصدر Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn.

الطبقة الاشتقاقية السامية

Arapça صفد kökü, Kuzeybatı Sami dillerindeki büzülme, sımsıkı çekilme, yapışma ve daralma semantik alanıyla doğrudan örtüşür. İbranice ve Aramice/Süryanice katmanında צפד / ܨܦܕ kökü, derinin kemiğe yapışması, dokuların büzüşerek daralması ve sımsıkı birbirine çekilmesini ifade eder (örneğin Ağıtlar 4:8 metnindeki kullanım). Bu ilksel fiziksel büzülme ve yapışma hareketi, Arapçada dışsal bir bağ, kayış veya bukağı vasıtasıyla iki uzvun birbirine sımsıkı kenetlenmesi, elin boyna yapıştırılması ve hareket kabiliyetinin sıfırlanması yönünde somutlaşmıştır. Dolayısıyla kökün çekirdeğinde yer alan «büzerek, sararak temas ettirme ve bitiştirme» olgusu, Arap dilinde hem esaret aleti olan bukağıyı (صفد) hem de insanı minnet altında bırakıp hareket alanını daraltan cömertçe bağışı (صفد) türetmiştir.

درجة الثقة Güçlü

المصدر Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Maqāyīs al-Lugha.

التحليل الاشتقاقي

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönصفد kökünden türeyen iki ana hat: prangalama ve boyunduruk ile karşılıksız bağışBağışın insan iradesini minnetle bağlaması nedeniyle pranga ile aynı kökten türediği klasik lügatlerce doğrulanmıştırKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice צָפַד (ṣāp̄ad) ve Süryanice ܨܦܕ (ṣfad): büzüşmek, yapışmak, sımsıkı yapışıp kalmakBeden dokularının birbirine yapışıp büzülmesi semantiği, Arapçada uzuvların demir veya kayışla birbirine kilitlenmesine evrilmiştirGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıSami ailesi dışındaki Afro-Asyatik kollarda düzenli ses denkliği taşıyan güvenilir bir soydaş tespit edilmediVeri bulunamadı

المصدر David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, Brown-Driver-Briggs.

الجذور الشقيقة (التقاليب)

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
صفدAnlamlıPrangalamak, bağlamak, bağışlamakBukağı vurarak hapsetmek veya lütufla bağlamakHedef kök; Kur'an'da geçer
صدفAnlamlıYüz çevirmek, sapmak, kabukBir hedeften sapıp başka yana dönmek; sedef kabuğuKur'an'da geçer; yönelişin engellenmesiyle ilişkili
فصدAnlamlıDamar yarmak, kan akıtmakTedavi veya kan almak amacıyla damarı boydan boya yarmakKur'an'da geçmez; bedensel müdahale
فدصAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu diziliş için anlam kaydedilmemiştirKur'an'da geçmez; mühmel
دصفKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıBu harf dizilimi Arap dil sisteminde kök olarak teşekkül etmemiştirKur'an'da geçmez; mühmel
دفصAnlamlıYürüyüşte sallanmak, zayıflamakAdımları gevşek ve güçsüzce atmakKur'an'da geçmez; Tehzîb'de kayıtlı nadir kullanım

الجذور المجاورة والجذر المضاد

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
صفدMerkezHareketsiz kılacak biçimde bağlamakElleri ve ayakları birbirine veya boyna bağlayan sert pranga ve boyundurukUzuvları birbirine kenetleyip bütünüyle felç eden bağ
غللKomşuBoyna halka geçirmekÖzellikle boyna geçirilen ve çeneyi yukarı kaldıran halka veya kelepçeBoyun ve çene bölgesini hedef alan kısıtlama
قيدKomşuAyak bağı vurmakGenellikle ayaklara vurulan ve adım atmayı engelleyen bukağıYalnızca serbest dolaşımı ve adımı hedef alan bağ
قرنKomşuBirbirine iliştirmek, eşleştirmekİki veya daha fazla nesneyi aynı ip veya bağ altında bir araya getirmekİki faili birbirine bağlayarak ortak harekete zorlama
وثقKomşuSağlam bağlamakBağın çözülmeyecek şekilde pekiştirilmesi ve emniyete alınmasıGüvence ve sağlamlık boyutu öne çıkan bağlama
طلقZıtSalıvermek, serbest bırakmakBağı bütünüyle çözüp her türlü engeli ve kaydı ortadan kaldırmakKısıtlamanın bütünüyle kalkması ve tam serbestiyet

مقابلات المعنى في لغات أخرى

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaصفدPranga, bağ, ihsanUzuvları kitleyen fiziki bukağı veya iradeyi bağlayan lütufKesin
Latincevinculum, compesPranga, ayak bağı, zincirvinculum genel bağı, compes ayak bukağısını karşılar; manevi ihsan anlamını içermezGüçlü
İngilizceshackle, fetter, manaclePranga, kelepçe, bukağıshackle genel kısıtlamayı, manacle el kelepçesini verir; cömertlikle bağlama boyutu eksiktirKesin
AlmancaFessel, KettePranga, bukağı, bukağılamakFiziksel ve mecazi engellemeyi karşılar; kökün cömertlik boyutunu taşımazKesin
Fransızcaentrave, fer, carcanKöstek, bukağı, boyundurukentrave serbestiyeti engellemeyi, fer demir prangayı karşılarGüçlü

المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

الوجوه والنظائر

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
الْأَصْفَادِSuçluların ahiretteki kaçınılmaz esareti ve cezai prangalarıKıyamet gününde günahkârların ve zalimlerin birbirine bağlanmış, iradeleri bütünüyle felç edilmiş halde mahşere sevk edilmesi; İbrâhîm 14:49
الْأَصْفَادِDünyevi hükümranlık altında şer odaklarının ve azgın cinlerin zapturapt altına alınmasıSüleyman peygambere verilen mülk ve otorite kapsamında, fesat çıkaran şeytanların bağlanıp etkisiz kılınması; Sâd 38:38

سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamAhiret azabı ve cezanın mahiyetiKafirlerin zincire vurulmasının hakiki mi yoksa iradelerinin ellerinden alınmasını gösteren temsili bir anlatım mı olduğuCebir, mutlak acziyet ve ilahi adaletin kaçınılmaz icrası
FıkıhNamaz kılma adabı ve esir hukukuAyakları prangalanmış gibi birbirine yapıştırarak namaz kılmanın (صلاة الصافد) mekruh oluşu ve esirin bağlanma sınırlarıİbadette aşırı suni zorlamadan kaçınma ve bedensel kısıtlama ölçüsü
Tefsirقرن ile صفد kavramlarının terkibiSuçluların şeytanlarla veya kendi türdeşleriyle aynı prangaya vurulmasının psikolojik ve ontolojik ağırlığıKolektif suç ortaklığının kolektif azaba ve hareketsizliğe dönüşmesi
HadisRamazan ayında şeytanların kısıtlanmasıRamazan girdiğinde şeytanların zincire vurulması (صُفِّدت الشياطين) ifadesinin hakiki mi yoksa vesvese gücünün kırılması mı olduğuŞerrin yayılma imkânının ilahi kudretle daraltılması

تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
Diniİlahi ceza ve imtihan nizamıGünahın fıtratı köleleştirmesi ve esaretİsyankâr iradenin kendi ürettiği cürümlerle kilitlenmesiİnsan kendi tercihiyle hakikate başkaldırdığında nihai durakta mutlak bir irade iptaliyle karşılaşırKesin
İlmiYöntem ve düşünce kısıtlarıFikri durağanlık ve dogma prangasıDüşüncenin hareket alanını sıfırlayan katı peşin hükümlerZihnin hakikati arama işlevini engelleyen katı kısıtlar nesneyi atalete mahkûm ederMuhtemel
SiyasiKamu düzeni ve tebaa ilişkisiHukuki denetim, zapturapt ve lütufla bağlamaYıkıcı unsurların tecridi veya halkın ihsanla devlete raptedilmesiOtorite anarşi üreteni prangayla (صفد), sadık unsurları ise ihsanla (صفد) kontrol altında tutarGüçlü
İktisadiMülkiyet ve borç ilişkisiBorç esareti veya hibe bağıAlacaklının borçluyu iktisadi kısıt altına sokmasıBorçlunun hareket alanı daralırken hibe alan kimse verene karşı manevi bir yükümlülük prangasına girerMuhtemel

التماثل في العلوم العددية والإنسانية

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerSistem kısıtları ve serbestlik derecesinin sıfırlanmasıMekanikte bir noktanın hareket uzayındaki tüm serbestlik derecelerinin (degree of freedom) dışsal bağlayıcı denklemlerle sıfıra indirilerek sistemin durağanlaştırılmasıKesin
Beşeri bilimlerKurumsal tecrit ve hareket alanının felciKriminolojide failin tehlike potansiyelini yok etmek üzere fiziksel ve mekânsal olarak bütünüyle izole edilip eylemsizleştirilmesiGüçlü

التضييق الخاطئ وخطر الخطأ

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKavramı yalnızca mitolojik ya da arkaik bir cehennem işkencesi aleti (demir halka) olarak görüp ahlaki ve ontolojik mahiyetini dışarıda bırakmak
Kur'an içi daha geniş anlamHaddi aşan, başkalarının hakkına tecavüz eden ve bozgunculuk üreten güçlerin ilahi nizam karşısında mutlak bir acziyet ve hareketsizlikle sınırlandırılması ilkesi
Yanlış anlamanın doğuracağı hataİsyankâr varlıkların cezasını salt intikam aracı sanmak; oysa pranga, fesat çıkaran iradenin hareket imkânını bütünüyle elinden alarak evrensel dengeyi koruyan adil bir sınırlandırmadır

خلاصة موجَّهة لفهم القرآن

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Varlığın serbest iradesini şer yönünde sınırsızca kullanma iddiasının ilahi adalet karşısında mutlak bir kısıtlanma (صفد) ile son bulacağını gösterdiği için temel bir adalet ve ontoloji kavramıdır
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Mahşer sahnelerinde zalimlerin ve mücrimlerin sevk edilişini anlatan ayetler (İbrâhîm 14:49) ile peygamberi otoritenin şer odaklarını bastırmasını konu edinen kıssalarda (Sâd 38:38) belirleyicidir
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Suçun ve tuğyanın sonsuza kadar serbestçe hüküm sürebileceği vehmini düzeltir; her haddi aşan gücün nihayetinde hem birbirine hem de kendi eylemine prangalanacağını bildirir

التركيب النهائي والنموذج الرياضي

  • Somut anlamİki veya daha fazla uzvun sert bir demir, kayış veya iple birbirine sımsıkı bağlanarak serbest hareket kabiliyetinin bütünüyle ortadan kaldırılması, bukağılanması.
  • Soyut anlamBir iradenin veya dinamik unsurun dışsal bir müdahale ile tüm eylem imkânlarının kilitlenmesi; minnet veya ceza yoluyla mutlak bir kısıtlanışa ve çaresizliğe mahkûm edilmesi.
  • Sistematik karşılıkİsyankâr veya yıkıcı unsurların varlık nizamına zarar vermesini önleyen, onların serbestlik derecesini sıfırlayarak ontolojik ve ahlaki tecrit altına alan denge mekanizması.
  • LaTeX modeliS={x∈V∣f(x)=0}  ⟹  lim⁡c→cmax⁡D(x)=0
  • LaTeX açıklamasıFormülde V potansiyel eylem ve hareket uzayını, x faili veya varlığı, f(x)=0 failin üzerine vurulan bağlayıcı kısıt fonksiyonunu (صفد) temsil eder. Dışsal bağlama ve zapturapt parametresi olan c değeri maksimum sınıra (cmax⁡) ulaştığında, failin serbestlik ve hareket derecesi D(x) sıfıra yaklaşarak mutlak durağanlık ve eylemsizlik meydana gelir. Bu durum, kökün uzuvları kilitleyerek hareketi felç etme yönündeki temel semantik hareketini matematiksel olarak doğrular.
النسخة النصية (لأدوات الذكاء الاصطناعي)فهرس الجذور حسب الحروف: ص