صمت
ص - م - ت
جذر- الورود: ١
- الآيات: ١
- الصيغ: ١
- المعاجم: ١١
معناه في القرآن: Sessiz kalanlar
ملاحظاتي
المعاجم(١١)
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٨٣٧باب الصاد والتاء والميم معهما
ص م ت، م ص ت، ص ت م مستعملات
صمت:
الصَّمْتُ: طُولُ السُّكوتِ.
وأخَذَه الصُّماتُ. وقُفْلٌ مُصْمَتٌ: أبْهِمَ إِغلاقُه، وبابٌ مُصمَتٌ كذلك، قال: ومن دونِ لَيْلَى مُصمَتاتُ المَقاصِرِ والصِّماتُ: إِشرافُكَ على أمر، وتقول: هو منه على صِماتٍ.
والصُّمْتَةُ: ما أصْمَتَكَ من قضاء حاجتك.
مصت:
المَصت: لغة في المَسْط، فاذا جَعَلوا مكان السِّين صاداً جَعَلوا مكان الطّاءِ تاءً،
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٨٥٦صَمَتَ يَصْمُتُ صَمْتاً وصُموتاً وصُماتاً: سَكَتَ. وأَصْمَتَ مثله. والتَصْميتُ: التَسكيتُ. والتَصْميتُ أيضاً: السُكوتُ. ورجلٌ صِمِّيتٌ، أي سِكِّيتٌ. والصُمْتَةُ: مثل السكْتَة. أبو زيد: رَمَيْتُهُ بصُماتِهِ سُكاتِهِ، أي بما صَمَتَ به وسكت. ويقال فلان على صُماتِ الأمر، إذا أَشْرَفَ على قضائه. وبات من القوم على صُماتٍ، أي بمرأىً ومسمعٍ في القرب. قال الشاعر:
وحاجةٍ كنتُ على صُماتِها
أي كنت على
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٣٬٢٦٥ص ت م
مصت ، صمت ، صتم : مستعملى .
مصت : قال الليث : المَصْتُ : لغةٌ في المسط ، فإذا جعلوا مكان السّين صاداً جعلوا مكان الطّاء تاءً ، وهو أَنْ يُدْخِل يَدَه فيقبضَ على الرَّحِم فَيَمْصُتَ ما فيها مَصْتاً .
صمت : سلَمة عن الكسائيّ قال الفراء : تقول العرب : لا صمْتَ يوماً إلى الليل ، ولا صَمْتَ يومٌ إلى الليل ، ولا صَمْتَ يومٍ إلى الليل ، فمن نصب أراد : لا تَصْمُتْ يوماً إلى الليل ، ومن رفع أراد :
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٤٬٨١٦(باب الصاد والميم وما يثلثهما )
(صمي) الصاد والميم والحرف المعتل أصلٌ واحدٌ يدلُّ على السُّرعة في الشيء. يقال للرَّجُل المبادِر إلى القتال شَجاعةً: هو صَمَيانٌ. وهو من الصَّمَيان وهو الوثْب والتقلُّب. ويقال انصمى الطائر، إِذا انقضَّ. ويقال أصمى الفَرسُ، إِذا مضى على وجْهه عاضّاً على لجامه.
ومن الباب: رمى الرَّجُل الصّيدَ فأصمى، إذا قتله مكانه، وهو خلاف أنْمَى.
(صمت) الصاد والميم والتاء أصلٌ
(باب الصاد والميم وما يثلثهما ) (صمي) الصاد والميم والحرف المعتل أصلٌ واحدٌ يدلُّ على السُّرعة في الشيء. يقال للرَّجُل المبادِر إلى القتال شَجاعةً: هو صَمَيانٌ. وهو من الصَّمَيان وهو الوثْب والتقلُّب. ويقال انصمى الطائر، إِذا انقضَّ. ويقال أصمى الفَرسُ، إِذا مضى على وجْهه عاضّاً على لجامه. ومن الباب: رمى الرَّجُل الصّيدَ فأصمى، إذا قتله مكانه، وهو خلاف أنْمَى. (صمت) الصاد والميم والتاء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على إبهام وإغلاق. من ذلك صَمَتَ الرّجُل، إذا سَكَتَ، وأَصْمَت أيضاً. ومنه قولهم: "لقيتُ فلاناً ببلدة إِصْمِتَ"، وهي القَفر التي لا أحد بها، كأنها صامتةٌ ليس بها ناطق. ويقال "ماله صامتٌ ولا ناطق". فالصَّامت: الذّهب والفِضّة. والنَّاطق: الإِبل والغنم والخيل. والصَّمُوت: الدِّرْع * الليّنة التي إِذا صَبَّها([1]) الرَّجُل على نفسه لم يُسمَع لها صوت. قال: وكلِّ صموتٍ نثرةٍ تُبّعيَّةٍ *** ونسج سليمٍ كل قَضَّاءَ ذائِلِ([2])وبابٌ مُصْمَت: قد أُبْهِمَ إغلاقه. والصامت من اللبن: الخاثر؛ وسمِّي بذلك لأنه إذا كان كذا فأفرغ في إناء لم يُسمع لـه صوت. ويقال: بِتُّ على صِمات ذاكَ، أي على قَصْدِهِ. فيمكن أن يكون شاذّاً، ويمكن أن يكون من الإِبدال، كأنّه مأخوذٌ من السَّمْت، وهي الطَّريقة. قال: وحاجةٍ بتُّ على صِمَاتِها([3]) *** أتيتُها وَحْدِيَ مِنْ مَأْتاتها ويقال : رمَاه بصِماتِهِ، أي بما أصمته. وأعطى الصَّبيَّ صُمْتَةً، أي ما يسكّنه. (صمج) الصاد والميم والجيم ليس بشيء، على أنَّهم يقولون: الصَّمَج: القناديل، الواحدة صَمَجة. وينشدون: * والنَّجم مثل الصَّمَج الرُّوميَّاتْ([4]) * (صمح) الصاد والميم والحاء أُصَيلٌ يدلُّ على قوّةٍ في الشيء، أو طُول. يقال الصَّمَحْمَح: الطَّويل. ويقولون: إنَّ الصُّمَاح الكيّ. والصُّمَاح: النَّتن. والصِّمحاءَةُ: المكان الخَشن. (صمخ) الصاد والميم والخاء أصلٌ واحد وكلمة واحدة، وهو الصِّماخ: خَرْق الأُذُن. يقال صَمَخْتُهُ، إِذا ضَربتَ صِماخَه. (صمد) الصاد والميم والدال أَصلان: أحدهما القَصْد، والآخَر الصَّلابة في الشَّيء. فالأوَّل: الصَّمْد: القصد. يقال صَمَدْتُه صَمْداً. وفلان مُصَمَّدٌ، إِذا كان سيِّداً يُقصَدُ إليه في الأمور. وصَمَدٌ أيضاً. والله جلَّ ثناؤه الصَّمَد؛ لأنه يَصْمِد إليه عبادُهُ بالدُّعاء والطَّلَب. قال في الصَّمَد([5]): علوتُهُ بحُسامٍ ثم قلتُ لـه *** خذْها حُذَيفَُ فأنت السيِّد الصَّمَدُ([6])وقال في المصَمَّد طَرَفَة: وإِنْ يَلْتَقِي الحيُّ الجميعُ تُلاقِني *** إلى ذِروةِ البيت الرَّفيعِ المُصمَّدِ([7])والأصل الآخر الصَّمْد، وهو كلُّ مكانٍ صُلْب. قال أبو النَّجم: * يغادِرُ الصَّمْدَ كظَهْر الأَجزَلِ([8]) * (صمر) الصاد والميم والراء، قال ابن دريد([9]): فعلٌ ممات، وهو أصل بناء الصَّمِير. يقال رجل صَمِير: يابس اللَّحم على العِظام. ويقال الصَّمْر: النَّتْن. ويقال المتصمِّر: المتشمِّس. ويقولون: لقيتُه بالصُّمَير، أي وقتَ غُروب الشّمس. وفي كلِّ ذلك نظَر. (صمع) الصاد والميم والعين أصلٌ واحدٌ، يدلُّ على لطافةٍ في الشّيء وتضامٍّ. قال الخليلُ وغيره: كلُّ منضمٍّ فهو متصمِّع. قال: ومن ذلك اشتقاق الصَّومعة. ومن ذلك الصَّمع في الأُذنَين. يقال هو أصمعُ، إِذا كان أَلصَق([10]) الأذنين. ويقال: قلبٌ أصمع، أي لطيف ذكيّ. ويقال للبُهْمَى إِذا ارتفعت ولم تتفَقأ: صَمْعاء. وذلك أنَّها [إِذا] كانت كذا كانت منْضَمَّةً لطيفة. وإِذا تلطَّخَ الشَّيء بالشيء فتجمَّعَ كريش السَّهم فهو متصمِّع. قال: فرمَى فأنفَذَ من نَحُوصٍ عائطٍ *** سهماً فخرّ وريشُه مُتصمِّعُ([11])أي متلطّخ بالدّم منْضمّ. والكلاب صُمْعُ الكعوب، أي صغارُها ولِطافُها قال النابغة: * صُمْعُ الكُعوبِ بريئاتٌ من الحَردِ([12]) * (صمغ) الصاد والميم والغين كلمةٌ واحدة، هي الصَّمغ([13]). (صمك) الصاد والميم والكاف أُصَيلٌ يدلُّ على قوةٍ وشِدة. من ذلك الصمكْمَك، وهو القويّ. وكذلك الصَّمْكُوك: الشَّيء الشديد. والصَّمكيك: كلُّ شيءٍ لزِج كاللُّبان ونحوِه. ويقال اصْمَاكَّ الرَّجلُ، إذا تغضّبَ([14]). وهو ذاك القياس. واصماكّ اللّبنُ، إِذا خثُر حتَّى يشتدّ فيصير كالجبْن. (صمل) الصاد والميم واللام أصلٌ واحدٌ يدلُّ على شِدّة وصلابة. يقال صَمَلَ الشيء صُمُولاً، إِذا صلُب واشتدَّ. ورجل صُمُلٌّ: شديد البَضْعة . وكان الخليل يقول: لا يقال ذلك إلاّ للمجتمع السنّ. واصمألَّ النّباتُ، إِذا قوِيَ والتفّ. والصَّامل مِنْ كلِّ شيء: اليابس. وصَمَل الشّجر، إِذا لم يجد رِيّاً فَخشُن. ويقال صَمَله بالعصا، إِذا ضَربَهُ. والله أعلم بالصواب. --------------ــــ ([1]) صبها، أي لبسها. وفي الأصل: "صلبها"، تحريف. وفي المجمل: "إذا صبت". ([2]) البيت للنابغة في ديوانه 64 واللسان (صمت). ورواية الديوان واللسان: "نثلة" وهما سيان. ([3]) البيت في اللسان (صمت 361). ([4]) البيت للشماخ، كما في اللسان (صمج). وفي ديوانه 103 أرجوزة البيت وليس فيها البيت. ([5]) بدله في المجمل: "أنشدني أبي رحمه الله". ([6]) أنشده في اللسان (صمد) بدون نسبة. ([7]) البيت من معلقته المشهورة. ([8]) أنشده في اللسان (صمد، جزل). وقد سبق في (جزل) حيث نبهت على أن صواب روايته: "تغادر" بالتاء. ويؤيد هذا الصواب أيضاً أنها رويت بالتاء في "أم الرجز" المنشورة في مجلة المجمع العلمي العربي بدمشق في العدد 8 سنة 1347. ([9]) في الجمهرة: (2: 359). ([10]) كذا وردت هذه التكملة، وفي المجمل: "الأصمع: اللاصق الأذنين". ([11]) لأبي ذؤيب الهذلي في ديوانه 8، والمفضليات (2: 225) واللسان (صمع). ([12]) صدره كما في الديوان 19 واللسان (صمع): * فبثهن عليه واستمر به *. ([13]) الصمغ، بسكون الميم، وقد تفتح. ([14]) في الأصل، "تغضت"، صوابه في المجمل.
ـ
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٧٣٦ص م ت
أخذه الصمات.
ورماه الله تعالى بصماته.
وصمت الرجل وأصمت.
وأصمته وصمته.
" وإنك لتشكو إلى غير مصمت ".
وقال: إنك لا تشكو إلى مصمت فأصبر على الحمل الثقيل أو مت وصمتي صبيك: أطعميه الصمتة وهي قدر ما تصمته به من الطعم.
وما عندها صمتة ليلة: قدر ما تصمت به صبيها ليلة واحدة.
" ولقيته ببلدة إصمت ": بقفر لا أحد بها.
وشيء ومن دون ليلى مصمتات المقاصر ومن المجاز:
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٦٬٢٧١صَمَتَ يَّسْمُتُ صَمْتاً وصُمْتاً
(* قوله «صمتاً وصمتاً» الأول
بفتح فسكون متفق عليه. والثاني بضم فسكون بضبط الأصل والمحكم. وأَهمله المجد وغيره. قال الشارح: والضم نقله ابن منظور في اللسان وعياض في المشارق.) وصُمُوتاً وصُماتاً، وأَصْمَتَ: أَطالَ السكوتَ. والتَّصْميتُ: التَّسْكِيت. والتَّصْميتُ أَيضاً: السكوتُ. ورجل صِمِّيتٌ أَي سِكِّيتٌ.
والاسم من صَمَتَ: الصُّمْتةُ؛ وأَصْمَتَه هو، وصَمَّتَه.
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٢٨٨* ص م ت * * صَمَتَ * سكت وبابه نصر ودخل و * صُمَاتاً * أيضا بالضم و * أصْمَتَ * مثله و * التَّصْمِيتُ * التسكيت والسكوت أيضا ورجل * صَمِيتٌ * كسكيت وزنا ومعنى ويقال ماله * صامِتٌ * ولا ناطق فالصامت الذَّهب والفضة والناطق الإبل والغنم أي ليس له شيء قلت هذا التفسير أخص مما فسره به في ن ط ق
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٧٬٠٣٣الصمت، بالفتح، كما يفهم من إطلاقه، والصمت، بالضم، كما نقله ابن منظور في اللسان، وعياض في المشارق. وأنشدني من سمع شيخنا الإمام أبا عبد الله محمد بن سالم الحفني، قدس سره ونفعنا به، إلقاء في بعض دروسه:
إذا لـم يكـن فـي الـسـمـع مـــنـــي تـــصـــامـــم وفـي بـصـري غـض وفـي مـنـطـقـــي صـــمـــت
فحظي إذا من صومي الجوع والظمافإن قلت يوما إنني صمت ما صمت ورواية شيخنا
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٢٬٤٤٦صَمَتَ
1 صَمَتَ ذ , (S, M, A, Mgh, Msb,) aor. صَمُتَ , (S, M, Msb,) inf. n. صَمْتٌ (S, M, A, Mgh, Msb, K) and صُمْتٌ (M, L, TA) and صُمُوتٌ and صُمَاتٌ, (S, M, Mgh, Msb, K,) or the first of these is the inf. n. and the rest are simple substs.; (M;) and ↓ اصمت, (S, M, Msb,) inf. n. اـِصْمَاتٌ; (K;) and ↓ صمّت, inf. n. تَصْمِيتٌ; (S, K; but only the inf. n. is mentioned;) He was, or became, silent,
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٩٨٤صَمَتَ
صَمَتَ U ( n. ac. صَمْت 1 , صُمْت 3 , صُمَاْت 24 , صُمُوْت 27 ),
a. Was, became silent; kept silence; was taciturn, mute.
صَمَّتَ
صَمَّتَ II ,
a. Silenced.
b. see I .
أَصْمَتَ
أَصْمَتَ IV ,
a. see I & II ( a ).
c. Became hard ( ground ).
d. Made solid, massive.
صَمْت
صَمْت 1 ,
a. Silence.
صِمْتَة
صِمْتَة 2t ,
a. see 3t (b) .
صُمْتَة
صُمْتَة 3t ,
a. Silence, muteness,
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيبلا ترجمةالحروف: ١٩٬٧٥٠صمت
صَمَتَ - يَصْمُتُ - صَامِت - صَامِتُوْن
صَمَتَ - يَصْمُتُ + الكائن: لا ينطق ولا يلفظ القول بل يبقيه داخل النفس من غير نطق ولا لفظ
صَامِت: اسم فاعل صفة مشبهة من " صَمَتَ - يَصْمُتُ "
صَامِتُوْن: جمع " صَامِت"
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " كتم أو إخفاء أو إنقاص شدة الصوت في الكلام المنطوق" وهي:
نَصَتَ - يَنْصِتُ، خَفَتَ - يَخْفِتُ،
الجذور المجاورةالمجاورة: ٤ (الإجمالي: ١٠)
الآيات التي ورد فيها(١)
وَإِنْ تَدْعُوهُمْ إِلَى الْهُدَى لَا يَتَّبِعُوكُمْ سَوَاءٌ عَلَيْكُمْ أَدَعَوْتُمُوهُمْ أَمْ أَنْتُمْ صَامِتُونَ
Sessiz kalanlar
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | صمت |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | سكت, خرس, عجم |
| Zıt Kök | نطق |
| Çekirdek Özet 1 | Bir nesnenin, yapının veya canlının dışarıya ses, titreşim veya geçiş vermeyecek biçimde bütünüyle kapanması, masif ve sessiz kalması |
| Çekirdek Özet 2 | İnsanın veya muhatap nesnenin yöneltilen çağrıya, iletişime veya uyarana hiçbir karşılık vermeyip tam bir sessizlik ve hareketsizlik içinde kalması |
| Çekirdek Özet 3 | Varlığın aktif fonksiyon üretmeyip kendi içine kilitlenmesi, iletişimsel ve varlıksal açıdan tepkisiz bir kütle durumuna indirgenmesi |
| Kritik Hata Riski | Kökün yalnızca iradi bir suskunluk veya ahlaki erdem olarak anlaşılıp somut masiflik, ontolojik tepkisizlik ve iletişim üretememe boyutunun göz ardı edilmesi |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| صم | İçinde boşluk bulunmama, geçişe kapalı olma, katılık, ses alıp vermeme ve masifleşme; nitekim صمم kökünde kulak kanalının tıkanıp ses almaması, صمد kökünde içinin boş olmaması ve masif kütle yapısı, صمع kökünde ise kulağın yapışık ve küçük olması bu tıkalı ve sıkı dokuyu gösterir | ت | Çekirdekteki kapalılık ve masiflik hareketine sonlanma, kesin durma ve dış dünyaya dönük ses üretimini tamamen keserek suskunlukta sabitlenme boyutu eklenmiştir |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ص | Olta, bitki; yakalama, peşine düşme, sıkıştırma | Hareketi daraltarak kıstırma, toparlama ve içeriye hapsetme etkisi |
| م | Su; akış, çokluk, derinlik | Yoğunluk, toplanma, kütlesel birikim ve içe dönük derin hacim |
| ت | İşaret, çarpı; im, sınır, antlaşma, son | Sürecin nihai sınıra dayanması, kesin kesilme ve durma |
| صمت | Olta, bitki; yakalama, peşine düşme, sıkıştırma | Su; akış, çokluk, derinlik | İşaret, çarpı; im, sınır, antlaşma, son | Enerjiyi ve sesi içeriye doğru kıstırıp yoğunlaştırarak dışa vurumu kesin bir sınırla sonlandırmak, böylece varlığı kapalı ve sessiz bir kütleye dönüştürmek |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | İçi dolu, aralıksız ve kilitli nesne; bir yere boşaltıldığında şıkırtı veya ses çıkarmayan koyu süt (el-lebenü's-sâmit), deliksiz ve kapalı kapı (bâbün musmet), hareket ettiğinde ses çıkarmayan yumuşak zırh (ed-dir'u's-samût) ve canlı olmayan, ses çıkarmayan taşınır mal / maden (el-mâlü's-sâmit) |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem şiirinde ses çıkarmayan, örülüşü sıkı ve yumuşak zırh anlamında kullanılmıştır: وكل صموت نثرة تبعية / ونسج سليم كل قضاء ذائل |
| Erken Arapça kullanım | Çöl ve bedevi hayatında hiçbir canlının sesinin duyulmadığı ıssız arazi için "beldetü ısmit" deyimi kullanılmış; ayrıca ağlayan çocuğu susturacak küçük yiyecek veya hurma lokmasına "sumte" adı verilmiştir |
المصدر Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha ve Kitābü’l-ʿAyn.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Sami dilleri ailesinde صمت kökü, özellikle Güney-Batı Sami kolunda ve Arapçada belirginleşen, fonetik olarak sert ıslıklı bir konsonant ile başlayan ve temelde "kapalılık, yoğunlaşma, ses çıkarmama" matrisine dayanan bir kullanıma sahiptir. İbranicede צמת (ts-m-t / ṣāmat) biçimi "kesmek, yok etmek, susturmak, kesin olarak tüketmek" anlam alanını taşır; bu durum kökün bir süreci kesintiye uğratıp hareketsiz bırakma yönünü yansıtır. Süryanice ve diğer Doğu Aramice lehçelerinde de sesin veya hayat belirtisinin kesilmesiyle ilgili paralel semantik gölgeler mevcuttur. Arapçada kök, genel ses kesilmesinin ötesinde fiziki bir nesnenin pürüzsüz, aralıksız ve masif olması boyutuyla özelleşmiş; "musmet" kelimesinde görüldüğü üzere içi boşluksuz, yekpare ve kilitli olan her şey bu semantik çekirdekten türetilmiştir. Dolayısıyla Sami dillerindeki ortak arka plan, dışa dönük tezahürün kesilip yok olması veya susturulması ekseninde birleşmektedir.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Brown-Driver-Briggs, Payne Smith ve Maqāyīs al-Lugha.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | صم çekirdeğinden türeme ses ve geçiş kapalılığı | Sesin kesilmesi, sütün koyuluğundan dolayı dökülürken ses vermemesi, zırhın ve kapının yekpareliği üzerinden somut masiflikten soyut sükûta uzanır | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice צמת (kesmek, susturmak, yok etmek) | Eylemin veya sesin kesin biçimde kesilerek susturulması bağlamında ortak bir semantik kökene işaret eder | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik ailenin Sami dışı kolları arasında bu kökle birebir örtüşen güvenilir bir biçim tespit edilememiştir | Veri bulunamadı |
المصدر Brown-Driver-Briggs ve Lisān al-ʿArab.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| صمت | Anlamlı | Sessiz kalmak, kapalı olmak | Dışa ses vermemek, masif ve yekpare kütle oluşturmak | Hedef köktür, Kur'an'da geçer |
| صتم | Anlamlı | Tam, sağlam, sert ve kalın olmak | Her şeyin tam, eksiksiz ve iri cüsseli olması; binlik tam sayı veya sağlam taş ve deve | Kur'an'da geçmez; hedef kökle masiflik ve sağlamlık bağlamında akrabadır |
| مصت | Anlamlı | Sıvazlayıp çekmek, boşaltmak | Elini rahme sokup içindekini çekip alma veya sıvazlama; masat biçiminin harf dönüşümlü kullanımı | Kur'an'da geçmez |
| متص | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir |
| تصم | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Arap dilinde kullanılmayan bir dizilimdir |
| تمص | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Arap dilinde kullanılmayan bir dizilimdir |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| صمت | Merkez | İletişimsizlik ve sessizlik | Ses çıkarma imkânı varken veya yokken dışa doğru hiçbir reaksiyon ve ses vermeme durumu | Masif kütleleşme ve dışa kapalı olma halidir |
| سكت | Komşu | İradi duraklama | Konuşabilir durumdayken kendi iradesiyle sözü kesme ve beklemeye geçme | Süreklilik şartı taşımaz, konuşmanın arasına giren sükûneti ifade eder |
| خرس | Komşu | Yapısal dilsizlik | Biyolojik veya uzvi bir arıza sebebiyle konuşma yetisinin bütünüyle yok olması | Dış iradeden bağımsız, organ yetersizliğine dayalı konuşamama durumudur |
| عجم | Komşu | İfade kapalılığı | Ses ve söz bulunsa bile dinleyen tarafından anlaşılamayacak düzeyde kapalı ve yabancı kalması | Sesin yokluğu değil, anlam ve açıklığın kaybolması halidir |
| نطق | Zıt | Sesli ve anlamlı ifade | Düşüncenin sese bürünerek düzenli, anlaşılır ve muhataba yönelen bir beyan halinde açığa çıkması | Kökün kapalılık ve tepkisizlik niteliğini bütünüyle ortadan kaldıran karşıt durumdur |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | صمت | Dışa ses vermeme, masif kapanma | Hem konuşmaktan geri durmayı hem de nesnelerin tepkisizliğini kapsayan temel durumdur | Kesin |
| Latince | Silere, Tacere | Sessiz olmak, susmak | Silere daha çok nesnel ve genel sessizliği, tacere ise iradi konuşmamayı karşılar; kökün masif madde boyutunu tam yansıtmaz | Güçlü |
| İngilizce | Silence, Mutism, Taciturnity | Sessizlik, suskunluk | Silence genel ses yokluğunu verir, ancak kökün deliksiz ve yekpare olma fiziki çağrışımını dışarıda bırakır | Güçlü |
| Almanca | Schweigen, Stummheit | Susmak, dilsizlik/sessizlik | Schweigen eylemsel susmayı, Stummheit ise ses çıkaramamayı vurgular; ontolojik kapalılık nüansı eksik kalır | Güçlü |
| Fransızca | Silence, Mutisme | Sessizlik, suskunluk | İletişimin kesilmesi ve ses vermeme boyutunu tam karşılar, kütlesel ağırlık ve kapalılık anlamını taşımaz | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary ve Lane's Lexicon.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| İsmi fail çoğul kalıbı (sâmitûn) | Çağrıya cevap veremeyen, tepkisiz ve eylemsiz kalma yüzü | Sahte ilahların ve putların acziyetini, onlara dua edilse de edilmese de bir şey değiştiremeyeceklerini anlatan bağlam (A'râf 7:193) |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Uluhiyet ve ilahi sıfatlar | İlah kabul edilen varlıkların kelam ve hitap kabiliyetinin bulunması gerektiği, sessiz ve tepkisiz bir varlığın mabut olamayacağı | Konuşma ve icabet etme yetisinden tamamen yoksun olma hali |
| Fıkıh | Zekât ve iktisat | Canlı hayvan (en'âm) türünden zekâta tabi mallar "nâtık", altın ve gümüş gibi madenler ise "sâmit" olarak tasnif edilmiştir | Ses çıkarmayan, cansız madeni servet anlamı |
| Tefsir | Putperestliğin eleştirisi | Müşriklerin yöneldiği putların çağrıyı işitmemesi, yönlendirme yapamaması ve mutlak bir hareketsizliğe gömülü olması | İletişimsel körlük ve hiçbir ontolojik etki üretememe hali |
| Hadis | Ahlak ve dilin korunması | Kişinin gereksiz ve zararlı konuşmalardan kaçınarak susmayı tercih etmesinin necat (kurtuluş) vesilesi sayılması | Dili kontrol altına alma ve bilinçli sessizlik terbiyesi |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Mabut tasavvuru ve tevhîd | İcabet edemeyen ve konuşamayan bâtıl odak | Acziyet göstergesi | Dua edenle iletişim kuramayan, doğru yolu gösteremeyen tepkisiz nesnelerin ilahlık vasfını yitirmesi | Kesin |
| İlmi | İletişim teorisi ve sibernetik | Sıfır geri bildirim (no-feedback) | Sinyal kesintisi | Sisteme gelen uyarıcı girdiye hiçbir çıktı veya tepki vermeyen mutlak soğurucu durum | Güçlü |
| Siyasi | Yönetim ve kamuoyu | Kitlelerin tepkisizliği veya yönetim mekanizmasının halka karşı sağırlığı | Statükonun kilitlenmesi | Yöneltilen taleplere, çağrılara ve ikazlara karşı yürütme organının tamamen duyarsız kalması | Muhtemel |
| İktisadi | Servet ve varlık sınıflandırması | Likit madenler, külçe altın ve gümüş (el-mâlü's-sâmit) | Pasif değer deposu | Kendiliğinden üremeyen ve ses çıkarmayan durağan servet türlerinin tanımlanması | Kesin |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Akustik yalıtım ve mutlak soğurucu ortam (akustik anekoik durum) | Sisteme giren ses dalgalarının yansımadan tamamen sönümlenmesi ve dış ortama hiçbir akustik geri dönüşün üretilmemesi yapısıyla izomorfiktir | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Katatonik tepkisizlik ve iletişimsel yabancılaşma | Bireyin veya grubun çevreden gelen sosyal, ahlaki veya duygusal uyarılara karşı tüm tepki kanallarını kapatıp donuklaşması durumuyla örtüşür | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün sadece insanların ağzını kapatıp konuşmaması şeklindeki ahlaki suskunluk boyutuna indirgenmesi |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kökün, putların ve sahte otoritelerin ontolojik niteliksizliğini, yani dua ve çağrıya karşı hiçbir varlıksal yankı üretemeyen kütlesel acziyetini ifade eden genişliği |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | İlgili ayette putların durumunun geçici bir susma eylemi sanılması; halbuki onların doğası gereği konuşma ve yol gösterme yeteneğinden büsbütün mahrum olduklarının kavranamaması |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın canlı, işiten ve dualara icabet eden gerçek İlah anlayışı ile insanların elleriyle ürettiği tepkisiz, durağan ve masif sahte otoriteler arasındaki ontolojik ayrımı tek bir sahnede ortaya koyduğu için temel önemdedir |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Tevhîd ve şirk tartışmalarının yürütüldüğü, putların acziyetinin delillendirildiği ve duanın yönlendirileceği makamın niteliklerinin açıklandığı ayetlerde belirleyicidir |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Mabut edinilen varlıkların kendilerine sığınıldığında veya seslenildiğinde lütuf ya da ceza üretebileceğine dair bâtıl beklentileri çürütür; çağrılmaları ile terk edilmeleri arasında sonuç bakımından hiçbir fark bulunmadığını gösterir |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamDeliksiz, pürüzsüz, aralıksız ve kilitli olan; yere döküldüğünde veya hareket ettirildiğinde hiçbir ses ve çınlama çıkarmayan masif ve yekpare yapı.
- Soyut anlamBir çağrıya, iletişime veya etkiye karşı bütünüyle sessiz, eylemsiz, tepkisiz ve kılavuzluktan yoksun kalma durumu.
- Sistematik karşılıkBir uyarana maruz kaldığında sisteme ait dönüşüm fonksiyonunun sıfır üretmesi; varlığın iletişim ve icabet üretmeyen bir durağanlığa gömülmesi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde kümesi sisteme veya varlığa dışarıdan yöneltilen tüm çağrı, talep, hidayet arayışı ve yönlendirme girdilerini temsil eder. bu girdilerden herhangi biridir. fonksiyonu varlığın dış uyaranlara karşı ürettiği karşılık ve icabet mekanizmasıdır. Model, girdinin niteliği ne olursa olsun fonksiyonun daima 0 değerini ürettiğini, yani dış etkiye karşı mutlak bir iletişimsel boşluk ve tepkisizlik durumu ortaya koyduğunu sembolize eder.