صوع
ص - و - ع
جذر- الورود: ١
- الآيات: ١
- الصيغ: ١
- المعاجم: ١١
معناه في القرآن: Tas
ملاحظاتي
المعاجم(١١)
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٢٬٤١٧باب العين والصّاد وواي معهما
ع ص و، ع ص ي، ع و ص، ع ي ص، ص ع و، ص و ع، و ص ع مستعملات
عصو، عصي:
العصا: جماعة الإسلام، فمن خالفهم فقد شقّ عصا المسلمين.
والعصا: العود، أنثى عصا وعَصَوان وعِصِيّ.
وعَصِيَ بالسّيف: أخذه أخذ العصا، أو ضرب به ضربه بالعصا. وعصا يعصو لغة. قال:
وإنَّ المشرفيةَ قد عَلِمْـتُـمْ إذا يَعْصَى بها النَّفرُ الكرامُ
والعصا: عرقوة الدّلو، والإثنان عَصَوانِ، قال:
فجاءتْ
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٦٠٥صُعْتُ الشيءَ فانْصَاعَ، أي فرَّقته فتفرّق ومنه قولهم: يَصوعُ الكَمِيُّ أقرانَه، إذا أتاهم من نواحيهم. والرجلُ يَصوعُ الإبلَ، والتيسُ يَصوعُ المعزَ. وانْصاعَ، أي انفتل راجعاً ومرّ مسرعاً. والتَصَوُّعُ: التفرّق. قال ذو الرمة:
تَظَلُّ بها الآجالُ عني تَصَوَّعُ
وتَصَوَّعُ النباتُ: لغةٌ في تَصَوَّحَ إذا هاج. وتَصَنَّعَ مثله. والصاعُ: المطمئنُّ من الأرض. قال المُسَيَّبُ بن عَلَسٍ:
مَرِحَتْ يَداها
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٩٬٤٧٢باب العين والصاد
عصا ، عيص ، صعا ، صوع ، وصع ، عوص .
وعص . ولاَوْضَعُواْ خِلَالَكُمْ } ( مهمل ) .
عصا : روي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال لرجل : ( لا ترفع عصاك عن أهلك ) . قال أبو عبيد قال الكسائي وغيره : يقال : إنه لم يُرد العصا التي يَضرب بها ، ولا أمر أحداً قطّ بذلك ، ولكنه أراد الأدب .
قال أبو عبيد : وأصل العصا الاجتماع والائتلاف ، ومنه قيل للخوارج : قد شقُّوا عصا المسلمين ، أي
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٨٬٧٣٨(باب الصاد والواو وما يثلثهما)
(صوي) الصاد والواو والياء أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على شدّةٍ وصَلابة ويُبْس. عن ابن دريد([1]): "صَوَى الشَّيء، إذا يَبِس، فهو صاوٍ. ويقال صوِيَ يَصوَى". والصَّوَّانُ: حجارةٌ فيها صلابة. وربَّما استُعِير من هذا وحُمِلَ عليه فقيل صَوَّيْت لإِبلي فَحْلاً، إذا اخترتَه لها. ولا يكون الاختيارُ وحدَه تصويَةً، لكن يُصنَع لذلك حتَّى يقوَى ويصلُب. قال:
* صَوَّى لها ذا كِـَدْنَةٍ
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٤٤٤ص و ع
عنده أصوع من التمر وأصواع وصيعان.
ورأيت التمر يصاع: يكال بالصاع.
ومن المجاز: الراعي يصوع إبله والكميّ يصوع أقرانه: يحوذهم كما يصوع الكائل المكيل.
ومنه: انصاع القوم إذا مروا سراعاً.
والصبيان يلعبون بالكرة في صاعٍ من الأرض وهو مكان مطمئن.
قال المسيب: مرحت يداها للنجاء كأنما تكرو بكفّي لاعبٍ في صاع وضربه في صاع جؤجؤه وفي صاع صدره وهو وسطه.
وصوع الطارق موضعاً
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٤٬٦١٩صاعَ الشُّجاعُ أَقْرانَه والراعي ماشيته يَصُوعُ: جاءهم من نَواحِيهِمْ، وفي بعض العبارة: حازَهُم من نَواحيهم؛ حكى ذلك الأَزهري عن الليث وقال: غَلِط الليث فيما فسّر، ومعْنَى الكَمِيُّ يَصُوعُ أَقْرانَه أَي يَحْمِلُ عليهم فَيُفَرِّق جمعهم، قال: وكذلك الرّاعي يَصُوعُ إِبله إِذا فَرَّقَها في المَرْعَى، قال: والتيْسُ إِذا أُرْسِلَ في الشاءِ صاعَها إِذا أَراد سفادها أَي فَرَّقَها. والرجلُ يَصُوعُ
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ١٥٨* ص و ع * * الصاعُ * الذي يُكال به وهو أربعة أمداد والجمع * أصْوُعٌ * وإن شئت أبدلت من الواو المضمومة همزة و * الصُّواعُ * لغة في الصاع وقيل هو إناء يُشرب فيه
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٦٬٣١٢الصاع، والصواع، بالكسر، وبالضم، والصوع، بالفتح ويضم كلهن لغات في الصاع الذي يكال به، وتدور عليه أحكام المسلمين، وقرئ بهن، قرأ أبو هريرة رضي الله عنه، ومجاهد، وأبو البرهسم: قالوا نفقد صاع الملك وقرأ أبو حيوة وابن قطيب: صواع الملك بالكسر، وقرأ الحسن البصري وأبو رجاء، وعون بن عبد الله، وعبد الله بن ذكوان: صوع الملك بالضم، وقرأ أبو رجاء أيضا: صوع الملك بالفتح، وقرأ بعضهم: صوغ الملك بالغين
الصاع، والصواع، بالكسر، وبالضم، والصوع، بالفتح ويضم كلهن لغات في الصاع الذي يكال به، وتدور عليه أحكام المسلمين، وقرئ بهن، قرأ أبو هريرة رضي الله عنه، ومجاهد، وأبو البرهسم: قالوا نفقد صاع الملك وقرأ أبو حيوة وابن قطيب: صواع الملك بالكسر، وقرأ الحسن البصري وأبو رجاء، وعون بن عبد الله، وعبد الله بن ذكوان: صوع الملك بالضم، وقرأ أبو رجاء أيضا: صوع الملك بالفتح، وقرأ بعضهم: صوغ الملك بالغين المعجمة. كما سيأتي. أو الصاع الذي يكال به غير الصواع الذي يشرب به، قال الزجاج: هو يذكر ويؤنث وقرأ ابن مسعود: ولمن جاء بها على التأنيث، وهو: أربعة أمداد. كما في الصحاح، وفي الحديث: أنه صلى الله عليه وسلم كان يغتسل بالصاع، ويتوضأ بالمد قال ابن الأثير: والمد مختلف فيه، فقيل: كل مد رطل وثلث بالعد الله بن ذكوان: صوع الملك بالضم، وقرأ أبو رجاء أيضا: صوع الملك بالفتح، وقرأ بعضهم: صوغ الملك بالغين المعجمة. كما سيأتي. أو الصاع الذي يكال به غير الصواع الذي يشرب به، قال الزجاج: هو يذكر ويؤنث وقرأ ابن مسعود: ولمن جاء بها على التأنيث، وهو: أربعة أمداد. كما في الصحاح، وفي الحديث: أنه صلى الله عليه وسلم كان يغتسل بالصاع، ويتوضأ بالمد قال ابن الأثير: والمد مختلف فيه، فقيل: كل مد رطل وثلث بالعد الله بن ذكوان: صوع الملك بالضم، وقرأ أبو رجاء أيضا: صوع الملك بالفتح، وقرأ بعضهم: صوغ الملك بالغبلدنا، وأهل الكوفة يقولون: عيار الصاع عندهم أربعة أمنان، والمن: ربعه، وصاعهم هذا هو القفيز الحجازي، ولا يعرفه أهل المدينة ج: أصوع، وإن شئت أبدلت من الواو المضمومة همزة وقلت: أصؤع، هذا على رأي من أنثه، ومن ذكره قال: صاع وأصواع مثل: باب وأبواب، أو ثوب وأثواب، وصوع بالضم، كأنه جمع صواع، بالكسر، يجمع أيضا على صيعان، مثل قاع وقيعان، أو هذا جمع صواع، كغراب وغربان، وهو الجام الذي كان الملك يشرب فيه أو منه. وقال سعيد بن جبير: صواع الملك، هو المكوك الفارسي الذي يلتقي طرفاه، وقال الحسن: الصواع والسقاية شيء واحد. وقيل: إنه كان من ورق، فكان يكال به، وربما شربوا به، وأما قوله تعالى: ثم استخرجها من وعاء أخيه فإن الضمير يرجع إلى السقاية من قوله: جعل السقاءة في رحل أخيه . وقال الزجاج: جاء في التفسير أنه كان إناء مستطيلا يشبه المكوك، كان الملك يشرب به، وهو السقاية. قال: وقيل: إنه كان مصنوعا من فضة، مموها بالذهب، وقيل: إنه كان يشبه الطاس، وقيل: إنه كان من مس. من المجاز: الصاع: المطمئن من الأرض كالحفرة، وقيل: المطمئن المنهبط من حروفه المطيفة به، قال المسيب بن علس يصف ناقة: مرجت يداها للنجاء كأنمـا تكرو بكفي لاعب في صاع
كالصاعة، ومعنى تكرو، أي تلعب بالكرة، قيل: أراد بصاع أي بصاع صائع، ويعني بالصاع: الصولجان، لأنه يعطف للضرب به، لتصاع الكرة به، ويروى بكفي ماقط يعني الذي يضرب بالكرة. وقيل: الصاعة: البقعة الجرداء ليس فيها شيء. قال ابن عباد: الصاع: موضع يكنس، ثم يلعب فيه، وقال غيره: الصاعة يكسحها الغلام، وينحي حجارتها، ويكرو فيها بكرته، فتلك البقعة هي الصاعة. قال ابن فارس: صاع جؤجؤ النعام: موضع صدر النعام إذا وضعته بالأرض، وقال الزمخشري: يقال: ضربه في صاع جؤجئه، وفي صاع صدره، أي وسطه، وهو مجاز. من المجاز: الصاعة: الموضع تهيئه المرأة لندف القطن، قاله الليث. وقال ابن شميل: ربما اتخذت صاعة من أديم كالنطع، لندف القطن والصوف عليه، وقد صوعت الموضع تصويعا، إذا هيأته وسوته. وصعته، بالضم، أصوعه صوعا: كلته بالصاع، يقال: هذا طعام يصاع، أي يكال. صعت الشيء: فرقته. وهو مجاز، فانصاع. صعته خوفته وأفزعته. ولو اقتصر على أحدهما كان أخضر، وفي المحيط: صاعه، أي أفزعه. من المجاز: صعت الأقران وغيرهم: أتيتهم من نواحيهم، وفي العباب والصحاح: يصوع الكمي أقرانه، إذا أتاهم من نواحيهم، وفي التهذيب: صاع الشجاع أقرانه، والراعي ماشيته، يصوع: جاءهم من نواحيهم. وفي بعض العبارة: حازهم من نواحيهم، حكى ذلك الأزهري عن الليث، وقال: غلط الليث فيما فسر. ومعنى: الكمي يصوع أقرانه أي يحمل عليهم، فيفرق جمعهم. وقال: وكذلك الراعي يصوع إبله، إذا فرقها في المرعى، قال: والتيس إذا أرسل في الشاء صاعها، إذا أراد سفادها. والرجل يصوع الإبل، والتيس يصوع المعز. وصاع الغنم يصوعها صوعا: فرقها، قال أوس بن حجر: يصوع عنوقها أحوى زنـيم له ظأب كما صخب الغريم أنشد الجوهري المصراع الأول، وقال ابن بري والصاغاني: البيت للمعلى بن جمال العبدي، زاد الأخير: وجاءت خلعة دهس صفايا يصوع... إلى آخره، وقد ذكر في د-ه-س. قلت: وقد تبع ابن القطاع والزمخشري الليث، فجعلا الصوع من الأضداد. قال الزمخشري: الراعي يصوع إبله، والكمي يصوع أقرانه، ويحوزهم كما يحوز الكائل المكيل، فأشار إلى معنى الجمع، وقال ابن القطاع في الأفعال: صاع الشجاع أقرانه صوعا: جمعهم من كل ناحية، والراعي إبله كذلك، وأيضا: فرقها، من الأضداد. وفي كلام الجوهري إشارة إلى ذلك: لأن إتيان الكمي الأقران من النواحي حوز لهم، وجمع لا تفريق، فهو مع قول المصنف: وصعته: فرقته، ضد، وهو كلام ظاهر، وأباه الأزهري، وجعل صوع الكمي بالأقران تفريقا، فتأمل ذلك. صاعت النحل تصوع صوعا: تبع بعضها بعضا، عن ابن عباد، وفيه أيضا معنى الحوز والجمع. وصوعة: هضبة م قال ابن مقبل: أمن ظعن هبت بليل فأصبحـت بصوعة تحدى كالفسيل المكمم تبادر عيناك الدمـوع كـأنـمـا تفيضان من واهي الكلى متخرم الصوع، كصرد: اللمع من النبت، عن ابن عباد. وصوعت الريح النبات: هيجته، أي صيرته هيجا، كصوحته. وأنشد الليث قول ذي الرمة: وصوع البقل نآج تجيء به هيف يمانية في مرها نكب
قال الصاغاني: أما اللغة فصحيحة، وأما الرواية فهي: وصوح البقل لا غير. صوع الشيء تصويعا: حدد رأسه، عن ابن عباد. قال غيره: صوعه: دوره من جوانبه. صوع الحمار تصويعا: عدل أتنه يمنة ويسرة، عن ابن عباد. وتصوع النبت وتصوح، أي هاج، وكذلك تصيع، تصوعا وتصيعا. تصوع الشعر: تشقق وتقبض، قاله الليث أو تصوع: إذا انتشر وتمرط، وقال اللحياني: تصوع الشعر: تفرق. تصوع القوم: تفرقوا، قال ذو الرمة: عسفت اعتسافا دونها كل مجهل تظل بها الآجال عني تصـوع أي تتفرق، قيل: تصوعوا: تباعدوا جميعا. من المجاز: انصاع الرجل، أي انفتل راجعا، ومر مسرعا، وقيل: انصاع القوم، أي ذهبوا سراعا. وفي حديث الأعرابي: فانصاع مدبرا، أي ذهب سريعا، وقال ذو الرمة يصف ثورا: فانصاع جانبه الوحشي وانكدرت يلحبن لا يأتلي المطلوب والطلب وقد مر في و-ح-ش. ومما يستدرك عليه: صاع القوم: حمل بعضهم على بعض، عن اللحياني. وصاع الشيء صوعا: ثناه ولواه، عن ابن القطاع، وهو قريب من قول المصنف: ودوره من جوانبه. والمنصاع: الناكص. والصاعة: الموضع يتخذ للضيوف خاصة، وهو مجاز، نقله الزمخشري. ومن ملح التصغير: أصياع، في صيعان، كأجيار في جيران، وأنشد ابن بري في أماليه: أودى ابن عمران يزيد بالورق فاكتل أصياعك منه وانطلق والصاع من الأرض: الموضع يبذر فيه صاع، ومنه الحديث: أنه أعطى عطية بن مالك صاعا من حرة الوادي، كما يقال: أعطاه جريبا من الأرض، أي مبذر جريب . وصوع الطائر رأسه: حركه. وصوع الفرس: جمح برأسه، وامتنع على صاحبه، ويقال: صوع به فرسه، ويروى: ضرع به، كما سيأتي. وصوع إليه: قلب رأسه، والتفت إليه. نقله الصاغاني. والصوع، كصرد - من لحم الفرس - كالزيم، نقله ابن عباد.
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ١١٬٦٩٤صُعْتُهُ
1 صُعْتُهُ ذ , (O, K,) [from صَاعَهُ,] aor. أَصُوعُهُ, (K,) inf. n. صَوْعٌ, (TA,) I measured it with the صَاع [q. v.]. (O, K.) One says, هٰذَا طَعَامٌ يُصَاعُ i. e. [This is wheat] that is measured [with the صاع]. (O.) ― -b2- And (assumed tropical:) [I collected it together, like as the measurer collects the corn &c. in the measure: and the contr., i. e.] I dispersed it, or scattered it;
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٥١٢صَاعَ
صَاعَ ( w ) U ( n. ac. صَوْع 1 ),
a. Measured.
b. Came in single file.
c. Separated, scattered.
صَوَّعَ
صَوَّعَ II ,
a. Rounded, pointed.
b. Dried ( the herbage; wind ).
تَصَوَّعَ
تَصَوَّعَ V , اِنْصَوَعَ VII ,
a. Was scattered, dispersed.
صَوْع
صَوْع [ 1 ] , ( pl. أَصْوُع 16 , صِيْعَان [ 34I ] , أَصْوَاْع 38 ),
a. A certain measure ( for corn & c. ).
b. Level ground;
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيبلا ترجمةالحروف: ١٧٬٠٨٨صوع
صَاعَ - يَصُوْعُ - صُوَاع
صَاعَ - يَصُوْعُ + كائن + شيئاً أو في شيء: يفرقه ليغرف منه: يغرف بيده أو بإناء في كومة من الحب أو الدقيق أو ما شابه، فيفرقه ويأخذ منه مقداراً ويترك فيه حفرة
صُوَاع: على وزن " فـُعال" اسم فعل مبالغة من " صَاعَ - يَصُوْعُ ": اسم آلة: الآلة التي تستعمل للغرف في الحبوب أو الدقيق لأخذ مقدار منه، واصطلاحاً نوع خاص
الصيغ(١)
الجذور المجاورةالمجاورة: ٧ (الإجمالي: ١٠)
- بعر
الآيات المشتركة: ١ · Bair deve sürüsü demektir
- فقد
الآيات المشتركة: ١ · (Fe, kaf,dal) Bağboğan ot,
- زعم
الآيات المشتركة: ١ · Ganimetten ve kollektif olarak elde edilen maldan…
- حمل
الآيات المشتركة: ١ · Haml: İple yüklenen yük demektir
- ملك
الآيات المشتركة: ١ · Melekut, tüm kainatı mülk olarak varlığını ifade eder
- جيأ
الآيات المشتركة: ١ · Ceyee yağmur sularının toplanıp biriktiği yerdir
- قول
الآيات المشتركة: ١ · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
الآيات التي ورد فيها(١)
قَالُوا نَفْقِدُ صُوَاعَ الْمَلِكِ وَلِمَنْ جَاءَ بِهِ حِمْلُ بَعِيرٍ وَأَنَا بِهِ زَعِيمٌ
Tas
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | صوع |
| Yapı | Üçlü (sülâsî) |
| Özel Durum | Ecvef (vâvî) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | كيل, وزن, وسع, حوز |
| Zıt Kök | شتت |
| Çekirdek Özet 1 | Çevresini kuşatarak toplamak, sınırlı ve çukur bir kapta veya alanda bir araya getirmek; ardından dağıtıp yönlendirmek |
| Çekirdek Özet 2 | Ölçü, tartı ve tasarruf aracı olan standart kap veya egemenlik ve otoriteyi temsil eden hükümdar kadehi |
| Çekirdek Özet 3 | Hem adil dağıtımı ve iktisadi ölçüyü hem de idari yetki ve hukuki denetimi somutlaştıran nesnel hacim standardı |
| Kritik Hata Riski | Kelimeyi yalnızca sıradan bir su tası veya içki kadehi sayıp onun iktisadi ölçü, yetki ve hukuki plan unsuru niteliğini göz ardı etmek |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| صو | Bir yöne doğru yönelme, toplanma, büzülme, ses veya maddeyi belirli bir sınırda tutma (صوب, صوت, صور, صوف, صوم) | ع | Genizsi ve derin boğaz sesi olan ع harfinin eklenmesiyle, toplanma ve yönelme hareketi sınırları belirli çukur bir hacme, nesneleri çepeçevre kuşatarak ölçmeye veya topluluğu dağıtarak sevk etmeye evrilmiştir. |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ص | Olta, bitki; yakalama, peşine düşme, sıkıştırma | Dağınık olan unsurları yakalama, belirli bir odakta toplama ve sıkıştırarak çevreleme hareketini başlatır. |
| و | Çengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturma | Toplanan ve çevrilen unsurları birbirine bağlar, sınırları sabitleyerek bir arada tutar. |
| ع | Göz; görme, bilme, kaynak | Derinlik, çukurluk ve algılanabilir sınır meydana getirerek hacmi ve kapasiteyi görünür, ölçülebilir bir kaynağa dönüştürür. |
| صوع | Bir hacmi çepeçevre sarıp sabitleyerek derinlik kazandırma ve ölçülebilir hale getirme hareketi | Unsurları yakalayıp sınırlı ve çukur bir form içinde toplayan, hem ölçüm kabı hem de sevk ve idare aracı oluşturan bütüncül hareketi ifade eder. |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Çukur zemin, devenin veya devenin göğsünün yere bastığı çukur yer; hububat ölçümünde kullanılan, nesneyi çepeçevre saran yuvarlak ve çukur kap; savaşçının hasımlarını veya çobanın davarlarını bir yönden kuşatarak sürmesi ve dağıtması. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Şair Zü’r-Rimme bir beytinde kökü dağılma ve savrulma anlamında kullanmıştır: تظَلُّ بها الآجالُ عَنِّي تَصَوَّعُ (Orada eceller benden yana dağılıp savrulur). Bir diğer şahitte el-Müseyyeb b. Ales şöyle der: مرحت يداها للنجاء كأنما / تكرو بكفّي لاعبٍ في صاعِ (Hızlı gitmekten elleri öyle neşelendi ki sanki çukur bir yerde [çocukların top oynadığı çukurda] bir oyuncunun iki avucuyla top sürmesi gibidir). |
| Erken Arapça kullanım | Yün ve pamuk ditmek için hazırlanan düzeltilmiş ve etrafı çevrilmiş çukurca yere صاعة denmesi; savaşçının hasımlarını kuşatması için الكَمِيُّ يَصُوعُ أقرانَه ve çobanın develerini otlakta yönlendirmesi için الراعي يصوع إبله denmesi. |
المصدر Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Arapça صوع kökü, Sami dil ailesinde hem belirli bir hacmi/kabı hem de etrafı kuşatıp toplamayı veya savurmayı ifade eden köklerle bağlantılıdır. İbranicede צוע kökü bükülmek, eğilmek, kap gibi çukurlaşmak veya adım atmak anlam alanıyla kesişirken, Süryanicede ve Batı Aramicede benzer fonetik biçimler ölçü kabı veya çanak için kullanılan nesne adlarına zemin hazırlar. Doğu Sami kolunda Akadca şâhu / sâhu biçimlerinde görülen kap ve sepet adları da bu semantik matrisin bir parçasıdır. Arapçada kök, hem geometrik bir çukurluğu ve içine alan kabı (صاع ve صواع) hem de bir nesneyi dört bir yanından sararak sevk etmeyi ve ardından dağıtmayı (صوع الإبل / تصوع القوم) kapsayan çift yönlü dinamik bir yapı kazanmıştır.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Maqāyīs al-Lugha.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Çepeçevre kuşatarak ölçüye vurmak veya bir araya toplayıp sürmek | Hacmi çevreleyerek toplayan kap ile nesneleri yönlendirip dağıtma eylemi aynı kökten türemiştir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice צוע ve Aramice/Süryanice türevler | Kap, çukur alan, eğrilerek oyuklaşan zemin ve adım atarak yayılma semantik paralellik gösterir. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik kap ve sepet kökleri | Hububat ölçümünde ve taşımada kullanılan çukur kap formları temel araç adlarıyla örtüşür. | Muhtemel |
المصدر HALOT, Brown-Driver-Briggs, Lisān al-ʿArab.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| صوع | Anlamlı | Kuşatıp toplamak, ölçü kabı, dağıtmak | Hedef köktür; standart hacim kabını ve nesneleri çevreleyip sevk etmeyi anlatır. | Kur'an'da geçer |
| صعو | Anlamlı | Küçük kuş, serçe benzeri kuş | Zayıflık, küçüklük ve boyun bükme anlamı taşır; hadis metinlerinde geçer. | Kur'an'da geçmez |
| وصع | Anlamlı | Küçük kuş, serçe yavrusu ve sesi | Küçülme, alçalma ve tiz ses çıkarma anlamına yoğunlaşır. | Kur'an'da geçmez |
| وعص | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir. | Kur'an'da geçmez |
| عصو | Anlamlı | Değnek, sopa, dayanılan nesne | Bir araya getirme, vurma, topluluğu idare etme ve dayanma aracıdır. | Kur'an'da geçer |
| عوص | Anlamlı | Güçlük, çetinlik, kapalılık | Anlaşılması ve aşılması zor olan söz veya meseleyi ifade eder. | Kur'an'da geçmez |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| صوع | Merkez | Hacimle ölçme, içine alma, yönetsel kap | Nesneyi çepeçevre sarıp çukur bir kapta toplayarak hem ölçüm hem egemenlik göstergesi kılar. | Kuşatıcı ve hacimsel kap standardıdır. |
| كيل | Komşu | Hacim ölçümü | كيل doğrudan tahılın hacimsel ölçüm işlemini ve eylemini ifade ederken, صوع o ölçümün yapıldığı somut kabın kendisidir. | Eylem ve nesne ayrımı bulunur. |
| وزن | Komşu | Kütle ve ağırlık ölçümü | وزن yerçekimi ve denge esaslı ağırlık belirlemeyi hedefler; صوع ise hacimsel kuşatmayı esas alır. | Boyut ve ağırlık farkı vardır. |
| وسع | Komşu | Genişlik, kapasite | وسع bir şeyin içine alabilme genişliğini ve gücünü belirtirken, صوع sınırları belirlenmiş sabit hacim kabıdır. | Soyut imkân ile somut standart farkı. |
| حوز | Komşu | Çevirip mülkiyetine alma | حوز bir şeyi kendi tarafına katıp toplarken, صوع bunu ölçüm ve dağıtım bağlamında yapar. | İdare ve ölçüm ayrımı. |
| شتت | Zıt | Dağılma, parçalanma, intizamsızlık | صوع kuşatıp bir araya getirirken ve düzenli sevk ederken, شتت birliğin bozulup hedefsizce dağılmasıdır. | Kuşatıp toplamanın tam zıddıdır. |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | صوع | صُوَاع، مِكْيَال، إِنَاء | Hububat ölçümünde kullanılan standart ölçek ve hükümdarın içecek kadehi. | Kesin |
| Latince | scyphus, modius | Kadeh, çanak, tahıl ölçeği | scyphus içki kadehini ve kraliyet kabını, modius ise tahıl ölçü kabını karşılar; kökün iki işlevini ayrı ayrı verir. | Güçlü |
| İngilizce | measuring cup, goblet, royal chalice | Ölçü kabı, hükümdar kadehi | Hacimsel ölçek ve krallık simgesi olan kadeh anlamlarını taşır; Arapçadaki sevk ve kuşatma fiilini içermez. | Güçlü |
| Almanca | Messbecher, Trinkbecher, Kelch | Ölçü kabı, kadeh, kupa | Hem hububatın ölçüldüğü kabı hem de seçkin içki kabını karşılar; dinamik kuşatma boyutu eksiktir. | Güçlü |
| Fransızca | coupe, gobelet de mesure | Kupa, kadeh, ölçüm tası | Hükümdara ait değerli kap ve erzak dağıtımında kullanılan ölçek fonksiyonunu karşılar. | Güçlü |
المصدر Lane’s Lexicon, Oxford Latin Dictionary, Grimm Wörterbuch.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| صُوَاعَ (İsim formu) | Hükümdarın hem içmekte hem de erzak ölçümünde kullandığı kıymetli ölçek kabı | Hz. Yûsuf kıssasında kardeşlerin erzak yüküne konulan ve kaybolması üzerine aranan kraliyet kabı bağlamında geçer; Yûsuf 12:72. |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlahi plan ve tedbirin inceliği | Yûsuf peygamberin kardeşlerini alıkoymak için kurduğu planın (keyd) meşruiyeti ve ilahi hikmetle uyumu. | Hüküm ve adaletin tahakkukunda vesile kılınan nesne. |
| Fıkıh | Zekât, kefaret ve fitre ölçüsü (Sâ‘) | Fıkıhta صاع (dört müdd) temel bir hacim ölçüsü olarak belirlenmiş; zekât ve fitrenin gramaj/hacim hesabı bu kök üzerinden yürütülmüştür. | Şer'î iktisatta standart hacim ölçü birimi. |
| Tefsir | Hükümdarın tası ve erzak ölçeği | Yûsuf 12:72 ayetinde geçen صواع ile 12:70 ayetindeki سقاية kelimelerinin aynı nesne mi yoksa farklı iki kap mı olduğu tartışılmıştır. | Değerli madenden mamul, hem içecek hem ölçek olarak kullanılan kadeh. |
| Hadis | Fıtır sadakası ve zekât standartları | Hz. Peygamber’in zekât ve fitre miktarlarını صاع ile tayin etmesi ve Medine sâ‘ının bereketine dair rivayetler. | Adaleti ve yeknesaklığı sağlayan ölçü birimi. |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Kul hakkı ve şer'î mükellefiyetler | Zekât ve fitre ölçüsü | İbadetlerde miktar standardı sağlamak | Dini vergilerin ve kefaretlerin keyfiyetten arındırılıp nesnel bir hacimle sabitlenmesini sağlar. | Kesin |
| İlmi | Metroloji ve fiziksel ölçüm | Standart hacim birimi | Ölçülebilirlik ve tekrarlanabilirlik | Katı ve akışkan maddelerin standart kaplar yoluyla objektif olarak ölçülmesini temin eder. | Güçlü |
| Siyasi | Devlet otoritesi ve teftiş | Hükümdarlık alâmeti ve denetim aracı | Hukuki meşruiyet ve kontrol tesis etmek | Kralın kabı egemenliği temsil eder; onun aranması ve çalınması devlet güvenliği ve yargı yetkisi doğurur. | Güçlü |
| İktisadi | Erzak dağıtımı ve piyasa dengesi | Hacimsel dağıtım ve mübadele ölçeği | Kıtlık anında adil bölüşüm sağlamak | Kaynakların tüketicilere eşit ve kontrollü biçimde paylaştırılmasında suiistimalleri önleyen kontrol aracıdır. | Kesin |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Hacim integrali ve kalibre edilmiş ölçüm standardı (Gauge calibration) | Maddenin sürekli formunun sonlu ve kalibre edilmiş bir sınır içine hapsedilerek net bir değerle ifade edilmesi prensibiyle izomorfiktir. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Otorite sembolü ve denetimli kaynak tahsisi (Institutional resource allocation) | Bürokratik sistemlerde hem iktidarın meşruiyet simgesi hem de kıt kaynakların kurallara bağlı olarak dağıtılmasını denetleyen idari araçtır. | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimeyi yalnızca primitif bir su bardağı veya sıradan bir yemek tası derecesine indirgemek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | صوع Kur'an'da yalnızca bir eşya değil; kıtlık yönetiminde adaleti sağlayan, devlet gücünü ve egemenliği somutlaştıran, aynı zamanda stratejik bir hukuki tasarrufun merkezinde yer alan sembolik bir ölçüttür. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Yûsuf kıssasındaki adli ve idari kurguyu sıradan bir hırsızlık vakasına indirgemek; ölçü ve tartı adaletinin devlet ciddiyeti ve peygamberi hikmetle olan bağını görememek. |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'da yalnızca bir defa geçmesine rağmen, iktisadi dağıtımın, devlet denetiminin ve peygamberî zekânın (keyd) nasıl maddi bir ölçü aleti üzerinden somutlaştığını gösterdiği için kritik bir öneme sahiptir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Yûsuf suresindeki erzak temini, tahıl dağıtımı, kardeşlerin imtihanı ve bürokratik soruşturma süreçlerini anlatan ayet grubunda belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Hükümdarın kabının keyfi bir lüks aracı değil, kamu kaynaklarının adil dağıtımında kullanılan resmi bir metroloji standardı olduğunu göstererek ayetin sosyo-ekonomik bağlamını netleştirir. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamHububat ve sıvıların ölçüldüğü, nesneyi çepeçevre saran standart çukur kap; hükümdarın kadehi.
- Soyut anlamDağınık unsurları belirli bir sınır içinde toplayıp kalibre etme, bu kalibrasyon üzerinden adil taksimat ve otorite tesis etme.
- Sistematik karşılıkSosyo-ekonomik sistemde adaletin ve siyasi nizamda kamu denetiminin nesnel ölçü aleti.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde ölçüm kabının kapalı sınırını ve kuşatıcı geometrisini, unsurları çepeçevre sarıp bir araya getiren sınır integralini temsil eder. fonksiyonu, içine alınan maddenin () hacmini sabit bir standart değerine (sâ‘ ölçüsüne) eşitleyen kalibrasyonu gösterir. Bu ölçüm süreci dönüşümüyle hem adil paylaştırmayı hem de siyasi/hukuki hükmü ifade eden nihai sonuca () bağlanır.