طعن
ط - ع - ن
جذر- الورود: ٢
- الآيات: ٢
- الصيغ: ٢
- المعاجم: ١٢
معناه في القرآن: Ve dil uzatmak
ملاحظاتي
المعاجم(١٢)
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٢٬٥٧٨باب العين والطّاء والنون معهما
ع ط ن، ع ن ط، ط ع ن، ن ع ط، ن ط ع مستعملات ط ن ع مهمل عطن: العَطَنُ: ما حول الحوض و البئر من مَبارِكِ الإبل و مُناخِ القوم، و يجمع على أعطان. عَطَنَتِ الإِبلُ تَعْطُنُ عُطوناً وإعطانُها حَبْسُها على الماء بعدَ الوِرْدِ. قال لبيدُ بنُ ربيعةَ العامريّ:
عافتا الماءَ فلم يُعْطِنْهـمـا إنّما يُعْطِنُ من يرجو العلَلْ
ويقال: كُلُّ مَبْرَكٍ يكون إلفاً للإبل فهو عَطَنٌ
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٥٤٥طَعَنَهُ بالرمح. وطَعَن في السنّ يَطْعُنُ بالضم طَعْناً. وطَعَنَ فيه بالقول يَطْعُنُ أيضاً طَعْناً وطَعَناناً. وقال أبو زبيد:
وأبى ظاهِرُ الشَناءَةِ إلاطَعَناناً وقولَ ما لا يقالُ
وطَعَنَ في المفازة يَطْعُنُ ويَطْعَنُ أيضاً، أي ذهب. والفرس يَطْعُنُ في العنانُ، إذا مدَّهُ وتبسَّط في السير. قال لبيد:
تَرْقى وتَطْعُنُ في العنان وتنتحيورْدَ الحمامة إذْ أجَدَّ حَمامُهـا
أي كوِرد الحمامة.
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٥٬٦٣٠باب العين والطاء مع النون
عطن ، عنط ، نعط ، نطع ، طعن : الْمُوقَدَةُ الَّتِى تَطَّلِعُ عَلَى } مستعملات .
عطن : رُوي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه نهى عن الصلاة في أعطان الإبل . أخبرني المنذريّ عن الحرّاني عن ابن السكيت قال : العَطَن :
مَبْرَك الإبل حول الماء . وقد عَطَنَت الإبلُ على الماء وعَطَّنَت ، وأعْطَنْتُها أنا إذا سقيتها ثم أنحتها في عَطَنِهَا لتعود فتشرب . وأخبرني عن ثعلب عن ابن
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٢٬٨٧٦(باب الطاء والعين وما يثلثهما)
(طعم) الطاء والعين والميم أصلٌ مطَّرد منقاسٌ في تذوُّقِ الشَّيء. يقال طَعِمْتُ الشيءَ طَعْماً. والطَّعام هو المأكول. وكان بعضُ أهلِ اللّغةِ يقول: الطَّعام هو البُرُّ خاصّة، وذكر حديث أبي سعيد([1]): "كُنّا نُخرج صدقةَ الفِطر على عهد رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم، صاعاً من طعامٍ أو صاعاً من كذا([2])". ثم يُحمَلُ على باب الطعام استعارةً ما ليس من باب التذوُّق،
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ١٥٥- الطعن: الضرب بالرمح وبالقرن وما يجري مجراهما، وتطاعنوا، واطعنوا، واستعير للوقيعة. قال تعالى: ﴿وطعنا في الدين﴾ [النساء/46]، ﴿وطعنوا في دينكم﴾ [التوبة/12].
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٧٣١ط ع ن
طعنه بالرمح وهو مطعان وطاعنته وتطاعنوا واطعنوا ورجل طعين.
ومن المجاز: طعن فيه وعليه وطعن عليه في أمره طعناناً.
قال: وهو طعان في أعراض الناس.
وفي الحديث " لا يكون المؤمن طعاناً ولا لعاناً " وله فيه مطعن ومطاعن.
وطعن في المفازة.
وطعنت بالقوم: سرت بهم.
قال درهم بن زيد: وأطعن بالقوم شطر الملو - ك حتى إذا خف المجدح وخرج يطعن الليل: يسري فيه.
وطعن في السن
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٤٬٣٩٠طَعَنه بالرُّمْحِ يَطْعُنه ويَطْعَنُه طَعْناً، فهو مَطْعُون وطَعِينٌ، من قوم طُعَْنٍ: وخَزَه بحربة ونحوها، الجمع عن أَبي زيد ولم يقل طَعْنى. والطَّعْنة: أَثر الطَّعْنِ؛ وقول الهذلي: فإِنَّ ابنَ عَبْسٍ، قد عَلِمْتُمْ مكانه،
أَذاعَ به ضَرْبٌ وطَعْنٌ جَوائِفُ
الطَّعْنُ ههنا: جمع طَعْنة بدليل قوله جوائف. ورجل مِطْعَنٌ ومِطْعانٌ: كثير الطَّعْنِ للعَدُوِّ، وهم مطاعينُ؛ قال:
مَطاعِينُ في الهَيْجا
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٧٦١* ط ع ن * * طَعَنهُ * بالرمح و * طَعَنَ * في السن كلاهما من باب نصر وطعن فيه أي قدح من باب نصر و * طَعَنَاناً * أيضا بفتح العين كذا في الصحاح وفيه أيضا والفرَّاء يجيز فتح العين من يطعن في الكل وقال الأزهري في التهذيب الطَّعنان قول الليث وأما غيره فمصدر الكل عنده الطعن لا غير وعين المُضارع مضمومة في الكل عند الليث وبعضهم يفتح العين من مضارع الطعن بالقول للفرق بينهما وقال الكسائي لم أسمع في مضارع
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٣٬٩٩٤: ( طَعَنَهُ بالرُّمْحِ ، كمَنَعَهُ ونَصَرَهُ ، طَعْناً : ضَرَبَهُ وَوَخَزَهُ ، فهو مَطْعُونٌ وطَعِينٌ ) .
قالَ أَبو زيْدٍ : ( ج طُعْنٌ بالضَّمِّ ) ، ولم يَقُلْ طَعْنى .
ومِن المجازِ : طَعَنَهُ بلِسانِه وعليه ( وفيه بالقَوْلِ طَعْناً وطَعَناناً ) ، الأخيرَةُ بالتَّحْريكِ : ثَلَبَهُ .
وقيلَ : الطَّعْنُ بالرُّمْحِ ، والطَّعَنَانُ بالقَوْلِ ، قالَ أَبو زُبَيْدٍ :
وأَبى المُظْهِرُ العَداوَةِ
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٨٬١٧٩طَعَنَهُ بِالرُّمْحِ
1 طَعَنَهُ بِالرُّمْحِ ذ , aor. طَعُنَ and طَعَنَ , (S, Msb, K,) the latter allowed by Fr as aor. of the verb in all its senses, (S, Msb,) because of the faucial letter, (Msb,) and heard by him as aor. of the verb in this phrase, but not by Ks in this case nor in relation to the grounds of pretension to respect or honour, (TA,) inf. n. طَعْنٌ, (S, Msb, K,) and مَطْعَنٌ,
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬٠٠٨طَعَنَ
طَعَنَ A , U ( n. ac. طَعْن 1 )
a. [ acc. & Bi ], Struck, smote, pierced with ( lance ).
b. [ Fī or 'Ala ], Reviled, inveighed against, railed at.
c. [ Fī ], Journeyed in, traversed ( desert ); was advanced in ( age ).
d. [ pass. ], see VII .
طَاْعَنَ
طَاْعَنَ III ,
a. see VI .
تَطَاْعَنَ
تَطَاْعَنَ VI ,
a. Fought with lances.
اِنْطَعَنَ
اِنْطَعَنَ VII
a. [ coll. ], Was
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ١١٬٦١٧طعن
طَعَنَ - يَطْعَنُ (طَعَنَ - يَطْعُنُ) - طَعْن - طَعْنَاً
طَعَنَ - يَطْعَنُ (طَعَنَ - يَطْعُنُ) + كائن + كائناً أو شيئاً: يشكه ويخزه ويغرز فيه أداة حادة، فيؤذيه ويضره: طعنه بالرمح أو بالقول السيء، فيؤذيه بالسلاح أو القول: يُدْخِلً فيه ما ليس منه من سلاح أو قول أو وصف، ليؤذيه
طَعَنَ - يَطْعَنُ + كائن + في أمر: يرميه بعيب أو نقص فيضره ويعطل
الجذور المجاورةالمجاورة: ٢٩ (الإجمالي: ٣٩)
- دين
الآيات المشتركة: ٢ · Dane, inek yavrusuna denir
- لوي
الآيات المشتركة: ١ · Ucu kıvrık demir veya ağaç demektir
- حرف
الآيات المشتركة: ١ · Haraf dağın sivri ucu, bıçağın ağzı demektir
- نكث
الآيات المشتركة: ١ · Bozulmuş iptir
- رعي
الآيات المشتركة: ١ · Otlak yerdir
- كفر
الآيات المشتركة: ٢ · Hufre, çukur demektir
- لسن
الآيات المشتركة: ١ · Dil demektir
- وضع
الآيات المشتركة: ١ · Koyar
- هود
الآيات المشتركة: ١ · “Hidayet”in değişik söylenişidir
- عصي
الآيات المشتركة: ١ · İsyan eder
- عهد
الآيات المشتركة: ١ · Söz
- لعن
الآيات المشتركة: ١ · Dışlama
الآيات التي ورد فيها(٢)
وَإِنْ نَكَثُوا أَيْمَانَهُمْ مِنْ بَعْدِ عَهْدِهِمْ وَطَعَنُوا فِي دِينِكُمْ فَقَاتِلُوا أَئِمَّةَ الْكُفْرِ إِنَّهُمْ لَا أَيْمَانَ لَهُمْ لَعَلَّهُمْ يَنْتَهُونَ
Ve dil uzattılar
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | طعن |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | لمز, همز, قدح |
| Zıt Kök | مدح |
| Çekirdek Özet 1 | Mızrak veya sivri bir cisimle bir şeyi delip içine nüfuz etmek, yaralamak |
| Çekirdek Özet 2 | İnanç ve nizamın meşruiyetini hedef alarak kınama, alay ve iftirayla temellerini sarsmaya çalışmak |
| Çekirdek Özet 3 | Bir sistemin iç tutarlılığına ve meşruiyet zeminine yönelen doğrudan yıkıcı, delik açıcı sözel müdahale |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca sıradan bir alay veya eleştiri sayarak, sistemin varlığını ve bağlayıcılığını ortadan kaldırmaya yönelik stratejik yıkıcılığı gözden kaçırmak |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| طع | Bir nesnenin içine girme, tat alma, nüfuz etme ve temas sağlama; bu çekirdek طعم kökünde bir şeyin tadına varıp bünyeye dahil edilmesi ve içine sirayet etmesi hareketini taşır. | ن | Bünyeye dahil olmaktan ziyade dışarıdan içeriye doğru keskin, yaralayıcı ve süreklilik taşıyan bir delme, zedeleme ve yapısal bütünlüğü bozma hareketi doğurmuştur. |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ط | Sepet, çark; sarma, kuşatma, içine alma | Hedef alınan sınırlandırılmış bir alanın veya bünyenin belirlenmesini sağlar. |
| ع | Göz; görme, bilme, kaynak | Doğrudan odaklanmayı, bir hedefin zayıf noktasına nazar etmeyi ve açık aramayı temsil eder. |
| ن | Filiz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılık | İnce ve kıvrak bir uçla derinlemesine ilerlemeyi, hareketin kesintisiz biçimde hedefe saplanmasını sağlar. |
| طعن | Belirlenmiş ve sınırları olan bir hedefin zayıf noktasına odaklanarak keskin bir uçla derinlemesine nüfuz etme ve orada yaralayıcı bir etki bırakma hareketidir. |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Mızrak veya boynuz gibi sivri ve kesici bir aletle bir cismi delmek, dürtmek ve içine geçirmek; ayrıca veba salgınına uğramak veya çölde yol alıp mesafeyi yarmak. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Nâbiğa ez-Zübyânî dize kullanımında dışlanmış ve mızrakla yaralanmış ya da veba illetine maruz kalmış kişiyi şöyle tasvir eder: فبتّ كأنّني حَرِجٌ لـعـينٌ / نفاه الناس، أو دَنِسٌ طعين |
| Erken Arapça kullanım | Ebû Züeyb el-Hüzelî bir kimsenin onuruna ve şerefine dil uzatılmasını şu mısra ile aktarır: وأبى الكاشحونَ يا هندُ إلاَّ / طَعَناناً وقولَ ما لا يُقالُ |
المصدر Lisânü’l-Arab, Kitâbü’l-ʿAyn, Mekâyîsü’l-Luğa.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Arapça طعن kökü, fiziksel planda delici bir aletle bir nesnenin veya canlının zırhını, derisini delip içine işleme eylemini ifade eden arkaik bir köktür. Kökün İbranice karşılığı olan טָעַן biçimi iki farklı anlamsal damar gösterir; bunlardan biri yük yüklemek iken diğeri mızrak veya kılıçla delip deşmektir. İkinci anlam doğrudan Arapçadaki asıl fiziksel anlamla örtüşür. Aramice ve Süryanicede kök daha çok yükleme ve taşıma alanına kaymış olsa da Batı Sami dillerindeki izler kılıç veya sivri uçla yaralama çekirdeğinin ortak bir Sami mirası olduğunu gösterir. Arapçada bu kök fiziksel delme eyleminden hızla itibar, soy, şeref ve nihayet din gibi kurumsal yapıların zedelenmesi ve manevi olarak delik deşik edilmesi anlamına doğru düzenli bir semantik genişleme yaşamıştır.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Brown-Driver-Briggs, HALOT, Lisânü’l-Arab.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Mızrakla saplama eyleminden dil ve sözle itibarsızlaştırmaya geçiş | Fiziksel olarak bedeni deşen mızrak darbesi, dille yapılan saldırıda kişinin manevi dokusunu ve toplumdaki meşruiyetini hedef alan sözel darbeye dönüşmüştür. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice טָעַן (saplamak, delmek) paralelliği | İbranicede kılıç ve mızrakla yaralama anlamında kullanılan kök ile Arapçadaki fiziksel saplama anlamı tam bir fonetik ve semantik denklik gösterir. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik delici ve batıcı alet tasvirleri | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı |
المصدر Brown-Driver-Briggs, Mekâyîsü’l-Luğa.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| طعن | Anlamlı | Delmek, mızrak saplamak, dil uzatmak | Sivri bir aletle yaralamak veya sözle onuru zedelemek anlamındadır. | Hedef köktür; Kur'an'da geçer. |
| طنع | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kitâbü'l-ʿAyn ve Tehzîb'de mühmel olarak kaydedilmiştir. |
| عطن | Anlamlı | Develerin su içtikten sonra çöktüğü yer | Su kaynağının etrafında develerin dinlendiği ve bekletildiği alan anlamına gelir. | Kur'an'da geçmez. |
| عنط | Anlamlı | Boynun uzun ve dik olması | Boyun veya yapının yukarıya doğru belirgin biçimde uzamasıdır. | Kur'an'da geçmez. |
| نطع | Anlamlı | Deri yaygı, dama tahtası | Tabaklanmış deri, yaygı veya damak derisi anlamındadır. | Kur'an'da geçmez. |
| نعط | Anlamlı | Dağa veya yüksek yere tırmanmak | Bir arazide hızla ve güç sarf ederek yukarı doğru çıkmaktır. | Kur'an'da geçmez. |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| طعن | Merkez | Yapısal bütünlüğü delme, sözel saldırı | Doğrudan zırhı ve temeli hedef alarak içeriden çökertmeyi amaçlayan keskin darbedir. | Dille veya aletle meşruiyeti yaralama eylemidir. |
| لمز | Komşu | Yüze karşı ayıplama ve kınama | Kusurları yüze karşı işaret ederek küçük düşürmeyi öne çıkarır. | Görünür eksiklikleri yüz vurma hareketidir. |
| همز | Komşu | Arkadan çekiştirme, kırma | Muhatabın gıyabında gizlice kıran ve parçalayan sözel eylemdir. | Gizli ve sinsi yıpratma çabasıdır. |
| قدح | Komşu | İtibarda çatlak oluşturma, kıvılcım çıkarma | Bir yapının veya güvenilirliğin içine şüphe düşürerek değerini eksiltmektir. | Güven zeminini sarsma girişimidir. |
| مدح | Zıt | Övme, sağlamlaştırma, takdir etme | Bir varlığın veya yapının erdemlerini överek onun meşruiyetini ve konumunu tahkim etmektir. | Değeri yüceltme ve sağlamlaştırma eylemidir. |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | طعن | Delmek, mızraklamak, dil uzatmak | Hem fiziksel mızrak darbesini hem de itibar ve dine yönelik sözel yıkıcılığı karşılar. | Kesin |
| Latince | Pungere, calumniari | Batırmak, delmek; iftira atmak | Fiziksel batırma anlamı pungere ile, sözel yıpratma ise calumniari ile karşılanır. | Güçlü |
| İngilizce | To pierce, to slander, to impugn | Delmek; karalamak; meşruiyetine saldırmak | To impugn kelimesi özellikle bir inancın veya sistemin doğruluğuna ve meşruiyetine dil uzatma nüansını tam karşılar. | Güçlü |
| Almanca | Durchbohren, verleumden, anfechten | Delip geçmek; iftira etmek; kuşku düşürüp saldırmak | Anfechten fiili bir kurumun veya kuralın geçerliliğini yıkmaya dönük saldırıyı tam verir. | Güçlü |
| Fransızca | Transpercer, calomnier, attaquer | Delmek; karalamak; meşruiyetine saldırmak | Hem somut delme eylemini hem de ilkesel bir temele yönelik saldırıyı ifade eder. | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Wörterbuch.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| Dinî meşruiyete ve ilahi mesaja doğrudan sözel saldırı | İlahi vahyi, tebliğ dilini ve peygamberi itibarsızlaştırarak inancın otoritesini sarsma çabası | Medine'de vahyi tahrif eden ve kelimeleri bükerek dine dil uzatan topluluk bağlamı; Nisâ 4:46. |
| Ahitleri çiğneyip nizama karşı yıkıcı düşmanlık sergileme | Yapılan sözleşmeleri bozduktan sonra İslam dininin ve toplumunun varlık temellerine yönelik açık saldırı | Antlaşmalarını bozan ve dine düşmanca dil uzatan müşrik önderlere karşı mücadele bağlamı; Tevbe 9:12. |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Dinin asıllarına yöneltilen itirazlar | Dinin kesin delillerine ve nübüvvete yönelen ta'n eyleminin küfür veya irtidat sayılıp sayılmayacağı | Sistemin ontolojik ve epistemolojik meşruiyetini imha edici inkâr faaliyeti |
| Fıkıh | Râvî ve şahitlerin cerh edilmesi, nikâh ve nesep davaları | Hadis râvîsinin adalet ve zabtına ta'n edilmesi veya birinin nesebine dil uzatılmasının had cezası gerektirip gerektirmeyeceği | Bir kimsenin hukuki ehliyetini veya nesep meşruiyetini sakatlayan iddia |
| Tefsir | Dine dil uzatma fiilinin tahlili | Kur'an'daki iki ayette geçen ifadenin sıradan bir sözlü hakaret mi yoksa savaşı gerektiren anayasal bir ihanet mi olduğu | Toplumsal barışı ve vahyin dokunulmazlığını hedef alan yıkıcı meydan okuma |
| Hadis | Ahlaki ilkeler ve dilin korunması | Müminin ayıplayıcı, lanet edici ve insanların şerefine dil uzatıcı (ta'ân) olamayacağına dair nebevî uyarılar | İnsan onurunu ve toplum dokusunu delik deşik eden ahlaki yozlaşma |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Vahyin ve peygamberliğin otoritesi | Dinin meşruiyet zeminini delme girişimi | İnancın bağlayıcılığını ortadan kaldırmak | Dine yöneltilen ta'n, yalnızca zihinsel bir şüphe değil, dinin kurucu ilkelerini tahrip etmeyi amaçlayan eylemdir. | Kesin |
| İlmi | Metodoloji ve rivayet zincirleri | Bilimsel verinin ve naklin güvenirliğine yöneltilen cerh | Kusurlu olanı ayıklamak veya iftirayla veriyi sakatlamak | İlimde ta'n, cerh ve ta'dil mekanizmasının bir parçası olarak rivayetin sıhhatini denetleme işlevi görür. | Güçlü |
| Siyasi | Toplumsal sözleşme ve anayasal nizam | Anlaşmaları bozarak siyasal otoritenin meşruiyetine kastetme | Toplum düzeninde meşruiyet krizi çıkarmak | Siyasi nizamın ahitlerine sadakat göstermeyip nizamın temeline saldırmak ihanet suçu oluşturur. | Kesin |
| İktisadi | Ticari itibar ve piyasa güveni | Bir tacirin veya para biriminin güvenilirliğine haksız yere leke sürme | Piyasa aktörlerinin itibarını ve akit zeminini çökertmek | İktisadi sistemde tarafların meşruiyetine ve akitlerin bağlayıcılığına yapılan haksız ta'n piyasa nizamını bozar. | Muhtemel |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Zırh delici gerilme ve malzeme penetrasyonu (penetration/fracture) | Malzeme biliminde yüksek yoğunluklu ve sivri uçlu bir kuvvetin yüzey gerilimini aşarak malzemenin içine işlemesi ve içsel bütünlüğünü çatlatıp parçalaması modelidir. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kurumsal meşruiyetin delegitimizasyonu (delegitimation) | Siyaset bilimi ve sosyolojide bir kurumun, anayasanın ya da inanç sisteminin otoritesini doğrudan temel iddialarını hedef alarak toplum nezdinde gayrimeşru kılma stratejisidir. | Kesin |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca sıradan bir sözlü hakaret, küfür veya basit bir fikir ayrılığına dayalı eleştiri düzeyine indirgemek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da kök, yapılan antlaşmaları bozduktan sonra dinin kurucu varlığına ve meşruiyet zeminine yönelen, sistemi yok etmeyi hedefleyen planlı ve fiili bir saldırı hareketidir. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ta'n kavramı basit bir ifade özgürlüğü veya sıradan eleştiri gibi görülürse, ayetlerde bu fiile karşı öngörülen kesin ve caydırıcı tavır orantısız veya anlaşılamaz bulunabilir; aksine bu tavır nizamı koruyan meşru müdafaadır. |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'da inanca ve toplumsal nizama yönelen saldırıların sıradan bir hoşnutsuzluk değil, kurumsal ve ilahi yapıyı temellerinden delip çökertmeyi hedefleyen yapısal darbeler olduğunu anlamayı sağlar. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Ehl-i Kitab'ın vahiy diliyle oynayarak dine dil uzatmasını anlatan ayetler (Nisâ 4:46) ile barış ve antlaşma zeminini terk edip din nizamına savaş açan müşrik önderleri konu edinen ayetlerde (Tevbe 9:12) belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Kur'an'ın muhaliflere karşı tavrının salt fikir ayrılığı sebebiyle değil, varoluşsal ahitlerin bozulması ve nizamın temellerine yönelen yıkıcı sabotajlar sebebiyle sertleştiğini göstererek bağlam kopukluğunu düzeltir. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamMızrak, boynuz veya sivri bir nesne ile bir yapının dış yüzeyini delip içine nüfuz etmek ve orada doku harabiyeti oluşturmak.
- Soyut anlamBir şahsın onuruna, kurumsal bir yapıya veya dinin kutsal meşruiyet zeminine yönelik tahrip edici, otoriteyi içeriden çökerten planlı sözlü saldırı.
- Sistematik karşılıkSistemin dış koruyucu zırhını ve meşruiyet bağını aşarak doğrudan kurucu çekirdeğe yönelen yıkıcı darbe eylemi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklaması
Modelde odaklanmış yıkıcı sözel veya fiziksel kuvveti, yönelmiş keskin doğrultuyu, hedef sistemin meşruiyet ve direnç eşiğini temsil eder. Bu kuvvetin eşiği aşmasıyla oluşan penetrasyonu yani delme fonksiyonu, sistemin içsel entropisini ve düzensizliğini şeklinde artırarak yapısal bütünlüğü bozar.