طوق
ط - و - ق
جذر- الورود: ٤
- الآيات: ٤
- الصيغ: ٣
- المعاجم: ١٢
معناه في القرآن: Güç
ملاحظاتي
المعاجم(١٢)
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ١٬٦٩٦القاف والطاء و"وايء" معهما
ط و ق، ق ط و، ق و ط، و ق ط، أ ق ط مستعملات قطو، قطي: القَطَا: طير، والواحدة قطاة، ومشيها القَطْوُ والاقطيطاء.
يقال: اقطَوْطتِ القطاةُ تقطَوْطي، وأما قطت تقطُو فبعض يقول: من مَشيها، وبعض يقول: من صوتها، وبعض يقول: صوتها القَطقَطَةُ.
والرجل يَقْطَوْطي إذا استدار وتجمع، قال:
يمشي معاً مُقْطَوْطِياً إذا مشى
والقَطاةُ من الدابة: موضع الردف، وهي لكل خلق، قال:
وكست المرط
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٥٦٢الطَوْقُ: واحد الأطْواقِ. وقد طَوَّقْتُهُ فَتَطَوَّقَ، أي ألبسته الطَوْقَ فلبِسه. والمُطَوَّقَةُ: الحمامةُ التي في عنقها طَوْقٌ. والطَوْقُ: الطاقَةُ. وقد أطَقْتُ الشيءَ إطاقَةً، وهو في طَوْقي، أي وُسْعي. وطَوَّقْتُكَ الشيءَ، أي كَلَّفْتُكَهُ. وطَوَّقَني الُله أداءَ حقِّك، أي قوّاني. وطوَّقَتْ له نفسه: لغةٌ، في طَوَّعَتْ، أي رخَّصت وسهَّلت. والطاقُ: ما عُطِفَ من الأبنية، والجمع الطاقاتُ والطيقانُ،
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٥٬١٣٣ق ط ( وايء )
قطا ، قوط ، طوق ، وقط ، أقط .
قطا : قال الليث : القطا : طيرٌ ، والواحدة قَطاةٌ ، ومَشْيها القَطْو والأقطيطاءُ .
يقال : اقطَوْطَت القَطاة تَقْطَوْطِي ، وأمَّا قَطَتْ تَقْطو فبعضٌ يقول : مِن مشيها ، وبعضٌ يقول : مِن صَوْتها ، وبعضٌ يقول : صَوْتُها القَطقطة .
أبو عبيد عن أبي عمرو : القَطْوُ : تقارُب الْخَطْو مِن النَّشاط ، وقد قَطا يقْطو ، وهو رجُلٌ قَطَوان .
وقال شمر : هو عندي قَطْوانُ
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٧٬٥٢٦(باب الطاء والواو وما يثلثهما)
(طوي) الطاء والواو والياء أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على إدراج شيءٍ حتَّى يدرَج بعضُه في بعض، ثم يحمل عليه تشبيهاً. يقال طويت الثَّوبَ والكِتاب طَيّاً أطويه. ويقال طَوَى الله عُمر الميّت. والطَّوِيّ: البئر المطوية. قال:
فقالت له: هذا الطَّوِيُّ وماؤه *** ومحترقٌ من يابسِ الجِلْدِ قاحِلُ([1])ومما حمل على هذا الباب قولهم *لمن مضى على وجهه: طوى كَشْحَه. وأنشد:
وصاحبٍ لي طوى
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ١٬٧٧٦- أصل الطوق: ما يجعل في العنق، خلقه كطوق الحمام، أو صنعة كطوق الذهب والفضة، ويتوسع فيه فيقال: طوقته كذا، كقولك: قلدته. قال تعالى: ﴿سيطوقون ما بخلوا به﴾ [آل عمران/180]، وذلك على التشبيه، كما روي في الخبر (يأتي أحدكم يوم القيامة شجاع أقرع له زبيبتان فيتطوق به فيقول أنا الزكاة التي منعتني) (الحديث ذكره المؤلف بمعناه، فقد جاء عن أبي هريرة أنه قال: قال رسول الله صلى الله عليه وسلم: (من آتاه الله مالا
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٤٥١ط و ق
لست بمطيق لهذا الأمر ومالي به طوق وطاقة وعجز عنه طوقي.
وطوقه الأمر: كلفه إياه " وجلّ عمرو عن الطوق " وله طوق من ذهب وأطواق.
وبنوا طاقاً مرتفعاً وأطواقاً وطيقاناً.
وفتل الحبل طاقتين وطاقات وهي القوى.
وأعطاني طاقة من الريحان: شعبة منه.
ومن المجاز: طوقني نعمة وطوقت منه أيادي وتقلدتها طوق الحمامة وتقول: في عنقي من نعمته طوق مالي بأداء شكره طوق.
وتطوقت الحية:
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٦٬٣٣٥الطَّوْقُ: حَلْيٌ يجعل في العنق. وكل شيء استدار فهو طَوْقٌ كطَوْق الرَّحى الذي يُدِير القُطْب ونحو ذلك. والطَّوْقُ: واحدُ الأَطْواق، وقد طَوَّقْتُه فتَطَوَّقَ
أَي أَلبسته الطَّوْقَ فلَبِسه، وقيل: الطَّوْقُ ما استدار بالشيء، والجمع أَطْواقٌ.
والمُطَوَّقةُ: الحمامةُ
التي في عنقها طَوْقٌ. والمُطَوَّقُ من الحمام: ما كان له طَوْقٌ. وطَوَّقَه بالسيف وغيره وطَوَّقه إِيّاه: جعله له طَوْقاً. وفي التنزيل:
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٣٩٠* ط و ق * * الطَّوْقُ * واحد * الأطْواقِ * و * طَوَّقَهُ فَتَطَوَّقَ * أي ألبسه الطوق فلبسه و * المُطَوَّقَةُ * الحمامة التي في عنقها طوق و * الطَّوْقُ * أيضا * الطَّاقَةُ * و * أطاقَ * الشيء * إطاقةً * وهو في * طَوْقِهِ * أي في وسعه ز و * طَوَّقَهُ * الشيء كلفه إياه و * الطاقُ * ما عُقد من الأبنية والجمع * الطَّاقَاتُ * و * الطِّيقَانُ * فارسي معرب ويقال * طاقُ * نعل و * طَاقَةُ * ريحان
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٩٬٨٧٤الطوق: حلي يجعل للعنق. وكل ما استدار بشيء فهو طوق، كطوق الرحى الذي يدير القطب، ونحو ذلك. ج: أطواق. وتطوق: لبسه هو مطاوع طوقه تطويقا: إذا ألبسه الطوق. والطوق: الوسع والطاقة، وأنشد الليث:
كل امرئ مجاهد بطوقه
والثور يحمي أنفه بروقه يقول: كل امرئ مكلف ما أطاق. وقال غيره: الطوق: الطاقة، أي: أقصى غايته، وهو اسم لمقدار ما يمكن أن يفعله بمشقة منه. وقال ابن دريد: الطوق: حابول النخل، وهو
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٤٬٠٣٦طَاقَهُ
1 طَاقَهُ ذ , inf. n. طَوْقٌ: see 4.
طوّقه
2 طوّقه ذ , (S, TA,) or طوّقهُ طَوْقًا, (O, K, TA,) inf. n. تَطْوِيقٌ, (TA,) He attired him with a طَوْق [or neck-ring]. (S, TA.) ― -b2- [Hence,] طَوَّقْتُهُ الشَّىْءَ means (assumed tropical:) I made the thing to be [as though it were] his طَوْق [or neck-ring]: and thereby is expressed the imposing [upon one] a thing that is difficult,
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٩٤٠طَاقَ
طَاقَ ( w ) U ( n. ac. طَوْق 1 )
a. [ acc. or 'Ala ], Was able to do, capable of, equal to.
طَوَّقَ
طَوَّقَ II ,
a. Put a necklace round the neck of.
b. [ acc. or La ], Enabled, helped, empowered to do; rendered easy to, facilitated to.
c. [ La ], Believed ( himself ) capable of.
أَطْوَقَ
أَطْوَقَ IV ,
a. see I .
تَطَوَّقَ
تَطَوَّقَ V ,
a. Put on a necklace.
اِطْتَوَقَ
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيبلا ترجمةالحروف: ٥٤٬٣٤٢طوق
طَاقَ - يَطُوقُ - طَاقَة - أَطاقَ - يُطِيْقُ
طَاقَ - يَطُوْقُ + كائن + شيئاً أو أمراً: يقدر ويستطيع حمل عبء أو وزن أوتكليف، ولكن بجهد شديد، بحيث يكون هذا الحمل هو أعلى قدر يستطيعه
طَاقَة: على وزن " فـَعـْلة ": اسم فعل بمعنى مفعول من " طَاقَ - يَطُوقُ ": أعلى قدر من الاستطاعة في حمل وزن أو عبء أوتكليف: وهي كذلك القوة اللازمة لحمل عبء أو
الجذور المجاورةالمجاورة: ٦٤ (الإجمالي: ٨٣)
- طعم
الآيات المشتركة: ٢ · Yiyecek demektir
- طالوت
الآيات المشتركة: ١ · Talut
- يوم
الآيات المشتركة: ٣ · “Yemm” durgun akan su demektir
- أصر
الآيات المشتركة: ١ · Asire çadırın eteğini bağlayan ip demektir
- جالوت
الآيات المشتركة: ١ · Câlut
- جوز
الآيات المشتركة: ١ · Ceyeze vadinin girilen sırtı, su veya insanın geçtiği geçit…
- غرف
الآيات المشتركة: ١ · Ğurfe, Çardak denilen yazlık evdir
- بخل
الآيات المشتركة: ١ · Buhar sıcak sudan çıkan buğu, bahl çok az veren, verdiği…
- كلف
الآيات المشتركة: ١ · Yükümlü tutarız
- خير
الآيات المشتركة: ٢ · Hayr : At sürüsü demektir
- صوم
الآيات المشتركة: ١ · “Sume” damga demektir
- سفر
الآيات المشتركة: ١ · “Sufur” süpürgedir
الآيات التي ورد فيها(٤)
… فَلَمَّا جَاوَزَهُ هُوَ وَالَّذِينَ آمَنُوا مَعَهُ قَالُوا لَا طَاقَةَ لَنَا الْيَوْمَ بِجَالُوتَ وَجُنُودِهِ قَالَ الَّذِينَ يَظُنُّونَ أَنَّهُمْ …
Güç
… الَّذِينَ مِنْ قَبْلِنَا رَبَّنَا وَلَا تُحَمِّلْنَا مَا لَا طَاقَةَ لَنَا بِهِ وَاعْفُ عَنَّا وَاغْفِرْ لَنَا وَارْحَمْنَا أَنْتَ …
Güç
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | طوق |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Ecvef (orta harfi illetli / vâv) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | وسع, جهد, قدر, كلف |
| Zıt Kök | عجز |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeyi çepeçevre kuşatan dairesel halka, boyun bağı veya nesneyi saran çember |
| Çekirdek Özet 2 | İnsanın bir yükü çepeçevre sarıp taşıyabileceği azami takat ve sorumluluk sınırı |
| Çekirdek Özet 3 | Kuşatan bağın ya meşru taşıma gücüne ya da boyna geçirilen azap tasmalarına dönüşmesi |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca sıradan bir güç veya enerji sanıp kuşatıcı nihai sınır ve boyun bağı boyutunu gözden kaçırmak |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| طو | Bir merkezin etrafında bükülme, sarılma, uzama veya dairesel hareket gösterme; bu çekirdek طوف kökünde dönerek dolaşmayı, طوي kökünde dürüp bükmeyi, طور kökünde çevreleyen sınırı, طول kökünde tek eksende uzamayı ifade eder. | ق | Dairesel sarılma hareketini sert, bağlayıcı, boyna veya nesneye tam kilitlenen kapalı ve katı bir halka veya kesin bir sınır çizgisi haline getirir. |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ط | Sepet, çark; sarma, kuşatma, içine alma | Dairesel bir hat çizerek bir varlığı çevreleme ve içine hapsedici bir daire oluşturma hareketini başlatır. |
| و | Çengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturma | Dairenin iki ucunu birbirine raptetme, nesneyi merkezdeki varlığa sıkıca bağlama ve iliştirme işlevini üstlenir. |
| ق | Ufuktaki güneş, iğne deliği; dönme, toplanma, sınır | Halkanın çevresini tam bir kilitlenme ve nihai sınır noktasıyla kapatarak kuşatıcı bir çerçeve ve taşınabilir azami takat haddi oluşturur. |
| طوق | Sepet çemberinin bağlanıp kilitlenmesi | Nesneyi veya boynu çepeçevre saran, taşınabilir yükün veya boyna takılan halkanın tam sınırını belirleyen kapalı kuşatma hareketi meydana gelir. |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Boyna takılan gerdanlık, tasma, demir halka veya değirmen milinin etrafında döndüğü dairesel bilezik; ayrıca mimaride kemer biçimli kavisli dairesel açıklık. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem Arap şiirinde insanın var gücüyle direnmesini ve sınırını niteleyen şu beyitte geçer: / وقد وجدت الموت قبل ذوقه / والمرء يأتي حتفه من فوقه / كل امرئ مجاهد بطوقه / كالثور يحمي جلده بروقه |
| Erken Arapça kullanım | Hadis rivayetinde haksızlıkla bir karış toprak gasbedenin boynuna o yerin yedi katının dolanacağını bildiren kullanım: مَنْ غَصَبَ جَارَهُ شِبْرًا مِنَ الْأَرْضِ طُوِّقَهُ مِنْ سَبْعِ أَرَضِينَ |
المصدر Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Arapça طوق kökü, Sami dillerinde dairesel kuşatma, bükülme, halka ve nesnenin çevresini sarma kök fikriyle irtibatlı bir semantik gelişim sergiler. İbranice ve Aramice/Süryanice katmanlarında kökün doğrudan üçlü biçimi sınırlı olmakla birlikte, kuşatma ve bükme bildiren köklerle ve Arapçadaki dairesel kemer anlamıyla örtüşen geçişlerle temsil edilir; nitekim Süryanicede kemer veya bükülü bağ kavramlarında benzer fonetik açılımlar izlenir. Arapçada bu kök, boyna takılan somut halka ve tasmadan zihinsel veya bedensel olarak bir yükü çepeçevre sarıp kaldırma gücüne, yani takate doğru son derece düzenli bir soyutlama geçirmiştir. Nesneyi kuşatan kemer veya gerdanlık ile insanın yapabileceği işin tüm çerçevesini kuşatan nihai kapasite çizgisi arasında doğrudan bir semantik matris bulunmaktadır.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lisān al-ʿArab.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Boyun halkasından takat ve güç alanına genişleme | Boyna geçirilen somut halkanın boynu tamamen sarması gibi, taşınabilen azami yükün de insan kudretini çepeçevre sarıp sınırlaması anlamı türetilmiştir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Çevreleme, bükme ve bağlama semantiği | Kuzeybatı Sami dillerinde kuşatma, yay çizme ve bükülü nesnelerle ilgili kök kümeleriyle kavramsal paralellik gösterir. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Dairesel bağ ve kemer kavramı | Kavisli mimari kemer ve boyun bağı anlamları üzerinden erken Yakındoğu dillerinde dairesel yapı adlandırmalarıyla örtüşür. | Muhtemel |
المصدر Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Jeffery.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| طوق | Anlamlı | Çevreleyen halka ve taşıma sınırı | Boyun halkası, dairesel kemer, taşınabilen azami güç ve takat | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| طقو | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kök olarak işlek değildir; Kur'an'da geçmez |
| وطق | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde kayıtlı bir kullanımı yoktur; Kur'an'da geçmez |
| وقط | Anlamlı | Vurmak, yere sermek, ağır basmak | Ağır bir darbeyle veya hastalıkla bir kimseyi takatsiz bırakıp yere yığmak | Hedef kökteki kuşatıcı ağırlığın kişiyi çökertmesiyle yakın semantik bağ; Kur'an'da geçmez |
| قطو | Anlamlı | Kısa ve hızlı adımlarla yürümek | Kuşun adımlarını kısaltarak yürümesi ve bağdaş kurarak büzülme | Adımların dar bir çevreye hapsedilmesi yönüyle sınırlılık bildirir; Kur'an'da geçmez |
| قوط | Anlamlı | Küçük davar sürüsü | Az sayıdaki koyun veya keçi grubunun bir arada toplanıp çevrilmesi | Dairesel biçimde bir araya toplanma çağrışımı; Kur'an'da geçmez |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| طوق | Merkez | Kuşatıcı güç ve sınır | İnsanın bir yükü çepeçevre sarıp taşıyabileceği azami takat sınırı veya boyna geçirilen kuşatıcı bağ | Gücün son haddini, taşınabilecek yükün tavanını ve kuşatılmışlığı ifade eder. |
| وسع | Komşu | Genişlik ve imkân | Zorlanmadan, ferahlık ve genişlik içinde yapılabilen kapasite | Gücün tükeniş sınırını değil, hareket alanının rahatlığını ve genişliğini gösterir. |
| جهد / جهد | Komşu | Aşırı çaba ve gayret | Gücün tamamını harcayarak sıkıntıya ve meşakkate göğüs germe | Yükün kuşatıcılığından ziyade fiili olarak sarf edilen zorlayıcı emeğe odaklanır. |
| قدر | Komşu | Ölçü ve güç yetirme | Bir işi belirli bir ölçü, plan ve denge dahilinde yapabilme yetisi | Kudretin niceliksel tayinine ve varlığın yapıp edebilme gücünün tam ölçüsüne işaret eder. |
| عجز | Zıt | Güçsüzlük ve yetersizlik | Yükün altında kalma, geride kalma ve işi taşımaktan aciz olma | طوق kökünün gösterdiği taşıma halkasının kırılıp yükün altında ezilmeyi veya geriye düşmeyi anlatır. |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | طوق | Halka, tasma; azami güç ve takat | Boynu saran nesne ile taşınabilir sorumluluk sınırı arasındaki bağı kurar. | Kesin |
| Latince | Torques, capacitas, facultas | Boyun halkası; alabilirlik ve güç yetirme | Torques kelimesi bükümlü boyun halkasını tam karşılarken, capacitas sınır kapasitesini ifade eder. | Güçlü |
| İngilizce | Torque, collar; ultimate capacity, endurance limit | Tork, tasma; nihai kapasite ve dayanma sınırı | Dönme kuvveti ve boyun halkası somut anlamı, capacity ise taşınabilir azami takati karşılar. | Güçlü |
| Almanca | Halsband; Tragfähigkeit, Leistungsvermögen | Boyun bağı; taşıma kapasitesi, güç erimi | Halsband nesnel halkayı, Tragfähigkeit yükün sınır çizgisine kadar taşınabilmesini açıklar. | Güçlü |
| Fransızca | Collier; capacité limite, force d'endurance | Gerdanlık, boyunluk; sınır kapasite | Hem boyna takılan kısıtlayıcı veya süsleyici bağı hem de meşakkatli gücü karşılar. | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Lewis & Short, Lane's Lexicon.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| طَاقَةَ | Taşınamayacak kadar ağır meşakkat ve nihai sınır | İnsanın kaldıramayacağı, meşakkati takatini aşan ağır sorumluluk veya savaş baskısı bağlamında; Bakara 2:249 ve Bakara 2:286. |
| سَيُطَوَّقُونَ | Cimrilik edilen malın boyna ateşten veya yılandan bir tasma kılınması | İnfaktan kaçınılan servetin kıyamet günü azap halkasına dönüşüp boynu sarması bağlamında; Âl-i İmrân 3:180. |
| يُطِيقُونَهُ | Büyük bir zorluk ve meşakkatle güç yetirebilme veya güç yetiremeyip takatsiz kalma | Oruç tutmakta son derece zorlanan, yaşlılık veya zayıflık sebebiyle güç sınırına dayananların durumu bağlamında; Bakara 2:184. |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Teklif-i mâ lâ yutâk meselesi | Allah'ın insana takatini aşan, kaldıramayacağı bir yükü yükleyip yüklemeyeceği tartışması | Kulun varoluşsal kapasite ve irade sınırını aşan yükümlülüklerin ontolojik imkânsızlığı. |
| Fıkıh | Oruç fidyesi ve ibadetlerde vüs‘-takat sınırı | Bakara 2:184 ayetindeki hükmün yaşlı ve düşkünlere fidye kolaylığı sağlaması veya nesh edilip edilmediği | Takatin meşakkatle sınırlanıp mükellefiyeti hafifletici fıkhi bir mazerete dönüşmesi. |
| Tefsir | Cimriliğin cezası ve boyun tasması | Âl-i İmrân 3:180 ayetinde bahrın azap tasmasına dönüştürülmesinin hakikat mi mecaz mı olduğu | Dünyada bağlanılan malın ahirette kişiyi kuşatan mutlak bir boyunduruk haline gelmesi. |
| Hadis | Gasbedilen arazinin ve zekâtı verilmeyen malın boyna dolanması | Zekâtı verilmeyen malın zehirli yılan olarak, gasbedilen arazinin yedi katının tasma olarak boyna asılması | Suçun cinsinden bir ceza olarak cisimleşen dairesel kuşatma ve boyunduruk. |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İlahi teklifin ve kulluğun sınırları | İnsani kapasite tavanı | Yükümlülüğün meşruiyet çerçevesini belirleme | Allah kullarına kuşatıcı sınırlarını aşan bir kulluk yükü yüklemez; sorumluluk takat dairesiyle sınırlıdır. | Kesin |
| İlmi | Bir yapının veya canlının dayanım eşiği | Kritik yük kapasitesi | Sistemin çöküş noktasını tespit etme | Bir organizmanın veya malzemenin deformasyona uğramadan taşıyabileceği azami gerilme haddini gösterir. | Güçlü |
| Siyasi | Hukuki otorite ve yaptırım gücü | Boyunduruk ve hukuki bağlayıcılık | İtaati veya cezayı somutlaştırma | Meşru yönetim sorumluluk halkası sunarken, gayrimeşru baskı ve sömürü tebaanın boynuna tasma vurur. | Güçlü |
| İktisadi | Servetin biriktirilmesi veya infakı | İktisadi kilitlenme ve mali boyunduruk | Stoklanan servetin sahibini boğması | Dolaşıma sokulmayan ve zekâtı verilmeyen artık değer, sahibini kurtaran değil onu kuşatıp yok eden bir yüke dönüşür. | Kesin |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Tork ve dairesel gerilme sınırı (elastik limit) | Fizikte bir eksen etrafında dönme momenti (tork) ve bir cismin kırılmadan veya kalıcı bükülmeye uğramadan evvel çeperinde taşıyabileceği azami dairesel gerilme gerilimi ile birebir örtüşür. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Hukuki sorumluluk tavanı ve psikolojik tükenme eşiği | Hukukta kişinin kusur veya ceza ehliyetinin sınırlarını çizen nihai kapasite; psikolojide ise bireyin stres ve baskıyı kompanse edebileceği son sınır, aşılması halinde patolojinin başladığı tükenme noktasıdır. | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca fiziksel kuvvet, efor veya genel bir yapabilirlik olarak anlamak; kavramın boyun bağı, kuşatıcı daire ve sınır haddi manalarını yok saymak. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | طوق kavramı, insanın kaldırabileceği son meşakkat sınırını (takat) ifade ettiği gibi, dünyada bencilce biriktirilen malın ahirette kişiyi çepeçevre sarıp boğan bir tasmaya ve boyunduruğa dönüşmesini de içine alan kuşatıcı bir adalet ilkesidir. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Bakara 2:286 ayetindeki dua sadece fiziki güçsüzlük talebi sanılır; oysa insanın varoluşsal dayanma eşiğini aşan, ruhsal ve ahlaki olarak altında ezileceği imtihanların yüklenmemesi talebidir. Aynı şekilde Âl-i İmrân 3:180'deki azap soyut bir mahrumiyet sanılarak malın ontolojik bir boyunduruk olacağı hakikati ıskalanır. |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | İlahi adaletin teklif boyutunu (insana gücünün son sınırını aşan yük vurulmaması) ve ceza boyutunu (haksız sahiplenmenin boyna tasma yapılarak cezalandırılması) dairesel kuşatma mantığıyla tek bir semantik eksende birleştirdiği için hayatidir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İlahi teklifin sınırlarını çizen ahkâm ayetlerinde (Bakara 2:286), oruç ve meşakkat ruhsatını düzenleyen ibadet ayetlerinde (Bakara 2:184), cihad ve direnç eşiğini bildiren kıssalarda (Bakara 2:249) ve infaktan kaçınanların akıbetini tasvir eden ikaz ayetlerinde (Âl-i İmrân 3:180). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | İbadet ve sorumlulukların keyfi birer zorlama olduğu zannını ortadan kaldırır; teklifin kulun takat dairesine göre ayarlandığını, infak edilmeyen mülkün ise kişiyi özgürleştirmeyip tam aksine boynuna tasma olacağını ortaya koyarak mülkiyet yanılgısını düzeltir. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamBoyna veya bir nesnenin çevresine tam oturan dairesel halka, tasma, kemer veya değirmen milini çevreleyen bilezik.
- Soyut anlamBir canlının veya sistemin çepeçevre sararak taşıyabileceği azami meşakkat ve yükümlülük sınırı; bu sınırın aşılması durumunda ortaya çıkan kuşatılmışlık ve boyunduruk.
- Sistematik karşılıkİlahi teklifte insanın elastik kapasite tavanı, iktisadi ve ahlaki sapmada ise bencilce tutulan servetin kişiyi hapseden kapalı azap dairesine dönüşmesi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde boyna veya sisteme dolanan kuşatıcı bağı ve tork etkisini, merkezdeki varlığı çepeçevre saran kapalı sınır eğrisini (halka/tasma), uygulanan yükü ve sorumluluğu, dairesel hat üzerindeki konumu temsil eder. varlığa yüklenen fiili yükü gösterirken, insanın taşıyabileceği azami takat sınırıdır. Eğer yük aralığında kalırsa meşru teklif ve takat dairesi korunur; yükün bu sınırı aşması veya haksız kazanımın birikmesi halinde sistem kapanarak boyna geçirilen bir tasmaya () dönüşür.