قدر

اختصارات لوحة المفاتيح

البحث
/
ملاحظة جديدة
n
الآية السابقة / التالية
[ ]
وضع القراءة
f
وضع الشبكة
g
كون القرآن
e
إغلاق / رجوع
Esc
تخطَّ الشبكة

شبكة الجذر

شبكة الجذر: ق-د-رالصيغ: ٥٠ · الجذور المجاورة: ١٢٨ · الآيات: ١٢١ · السور: ٥٨؛ المحتوى نفسه مسرود في بطاقات «الصيغ» و«الجذور المجاورة» و«الآيات».خلقسموملكبِقَادِرٍوَيَقْدِرُقدرشيأالْقَدْرِقَدَّرَبسطقَدِيرًاقَدِيرٌموهأرضنزل

الجذرالصيغ ٥٠الآيات ١٢١السور ٥٨المجاورة ١٢٨

▶ افتح الشبكة (ثلاثية الأبعاد)

قدر

ق - د - ر

جذر
  • الورود: ١٣٢
  • الآيات: ١٢١
  • الصيغ: ٥٠
  • المعاجم: ١٣

Kıdr kazandır. Malzeme ölçüleri kard ile, pişirme süresi ve şekli kaderle anlatılmaktadır. “Kard” değer demektir. Kader de plan demektir. Mastar olarak kullanıldığın planlamak anlamı çıkar.المزيد ›

ملاحظاتي

المعاجم(١٣)

★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية

Kıdr kazandır. Malzeme ölçüleri kard ile, pişirme süresi ve şekli kaderle anlatılmaktadır. “Kard” değer demektir. Kader de plan demektir. Mastar olarak kullanıldığın planlamak anlamı çıkar.

كتاب العين

الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٢٬٣٣٨
القاف والدال والراء معهما ق د ر، ق ر د، ر د ق، د ق ر، ر ق د مستعملات قدر: القَدَرُ: القضاء الموفق، يقال: قَدره الله تقديراً. وإذا وافق الشيء شيئاً قيل: جاء على قَدَرِه. والقَدَريّة: قوم يكذبون بالقَدرِ. والمِقدارُ: اسم القدر إذا بلغ العبد المِقدارَ مات. والأشياء مقادير أي لكل شيء مقدار وأجل. والمطر ينزل بمقِدار أي بقَدّرٍ وقدر مثقل ومجزوم، وهما لغتان. والقَدْرُ: مبلغ الشيء. وقول الله عز وجل: "وما
اقرأ المدخل كاملًا

الصحاح

الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٬٤٨٥
قَدْرُ الشيءِ: مبْلَغُهُ. وقَدَرُ الله وقَدْرُهُ بمعنًى، وهو في الأصل مصدر. وقال الله تعالى: "ما قَدَرُوا الله حَقَّ قَدْرِهِ"، أي ما عظَّموا الله حقَّ تعظيمه. والقَدَرُ والقَدْرُ أيضاً: ما يُقَدِّرُهُ الله عزّ وجلّ من القضاء. وأنشد الأخفش: ألا يا لِقومي لـلـنـوائبِ والـقَـدْرِ وللأمرِ يأتي المرءَ من حيث لا يدري ويقال: مالي عليه مَقْدَرَةٌ ومَقْدِرَةٌ ومَقْدُرَةٌ، أي قُدْرَةٌ. ومنه قولهم:
اقرأ المدخل كاملًا

تهذيب اللغة

الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٥٬٣٥٧
ق د ر قدر ، قرد ، دقر ، درق ، رقد ، ردق : مستعملة . قدر : قال الليث : القَدَر : القضاء الموفَّق ، يقال : قدّر الله هذا تقديراً ، قال : وإذا وافَقَ الشيءُ الشيءَ ، قلت : جاء قَدَرُه . والقَدَرية : قوم يُنسَبون إلى التكذيب بما قَدَّر الله من الأشياء . وقال بعض متكلّميهم : لا يَلزمنا هذا النبز ، لأنّا نَنفِي القَدَر عن الله ، ومن أَثبتَه فهو أولى به . وهذا تمويهٌ منهم ، لأنهم يتبينون أنَّ القَدَر
اقرأ المدخل كاملًا

مقاييس اللغة

ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٧٬٧٤٣
(باب القاف والدال وما يثلثهما) (قدر) القاف والدال والراء أصلٌ صحيح يدلُّ على مَبْلَغ الشَّيء وكُنهه ونهايته. فالقدر: مبلغُ كلِّ شيء. يقال: قَدْرُه كذا، أي مبلغُه. وكذلك القَدَر. وقَدَرتُ الشّيءَ أَقْدِرُه وأَقْدُرُه من التقدير، وقدَّرته أُقَدِّره. والقَدْر: قضاء الله تعالى الأشياءَ على مبالغها ونهاياتها التي أرادَها لها، وهو القَدَرُ أيضاً. قال في القَدَر: خَلِّ الطَّريقَ لمن يبنِي المَنَارَ به
اقرأ المدخل كاملًا

المفردات في غريب القرآن

الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٥٬٠٥١
- القدرة إذا وصف بها الإنسان فاسم لهيئة له بها يتمكن من فعل شيء ما، وإذا وصف الله تعالى بها فهي نفي العجز عنه، ومحال أن يوصف غير الله بالقدرة المطلقة معنى وإن أطلق عليه لفظا، بل حقه أن يقال: قادر على كذا، ومتى قيل: هو قادر، فعلى سبيل معنى التقييد، ولهذا لا أحد غير الله يوصف بالقدرة من وجه إلا ويصح أن يوصف بالعجز من وجه، والله تعالى هو الذي ينتفي عنه العجز من كل وجه. والقدير: هو الفاعل لما يشاء
اقرأ المدخل كاملًا

أساس البلاغة

الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ١٬٠٥٢
ق د ر هو قادر مقتدر ذو قدرة ومقدرة‏.‏ وأقدره الله عليه‏.‏ وقادرته‏:‏ قاويته‏.‏ وهم قدر مائة وقدرها ومقدارها‏:‏ مبلغها‏.‏ والأمور تجري بقدر الله ومقداره وتقديره وأقداره ومقاديره‏.‏ وقدرت الشيء أقدره وأقدره وقدّرته‏.‏ وهذا شيء لا يقادر قدره‏.‏ وقدرت أن فلاناً يفعل كذا‏.‏ وهذا سرج قدر‏.‏ ورحلٌ قدر‏:‏ وسط‏.‏ ورجل مقتدر الطول‏:‏ ربعةٌ‏.‏ وصانع مقتدر‏:‏ رفيق بالعمل‏.‏ قال امرؤ القيس‏:‏ لها
اقرأ المدخل كاملًا

لسان العرب

ابن منظور · القرن ١٣بلا ترجمةالحروف: ١٧٬٩٨٩
القَدِيرُ والقادِرُ: من صفات الله عز وجل يكونان من القُدْرَة ويكونان من التقدير. وقوله تعالى: إِن الله على كل شيء قدير؛ من القُدْرة، فالله عز وجل على كل شيء قدير، والله سبحانه مُقَدِّرُ كُلِّ شيء وقاضيه. ابن الأَثير: في أَسماء الله تعالى القادِرُ والمُقْتَدِرُ والقَدِيرُ، فالقادر اسم فاعل من قَدَرَ يَقْدِرُ، والقَدِير فعيل منه، وهو للمبالغة، والمقتدر مُفْتَعِلٌ من اقْتَدَرَ، وهو أَبلغ. التهذيب:
اقرأ المدخل كاملًا

القاموس المحيط

الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ١٬٠٨٠
* ق د ر * * قَدُرُ * الشيء مبلغه قلت وهو بسكون الدال وفتحها ذكره في التهذيب والمجمل وقدر الله و * قَدْرُهُ * بمعنى وهو في الأصل مصدر قال الله تعالى ﴿وما قدروا الله حق قدره﴾ أي ما عظموه حق تعظيمه * القَدَرُ * و * القَدْرُ * أيضا ما يقدره الله من القضاء ويقال مالي عليه * مَقْدَرَةٌ * بكسر الدال وفتحها أي * قُدْرةُ * ومنه قولهم * المَقْدَرَةُ * تذهب الحفيظة ورجل ذو * مَقْدُرةٍ * بالضم أي ذو يسار
اقرأ المدخل كاملًا

تاج العروس

الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ١٤٬٨٠٣
القدر، محركة: القضاء الموفق، نقله الأزهري عن الليث، وفي المحكم: القدر: القضاء والحكم، وهو ما يقدره الله عز وجل من القضاء ويحكم به من الأمور. والقدر أيضا: مبلع الشيء. ويضم، نقله الصاغاني عن الفراء، كالمقدار، بالكسر. والقدر أيضا: الطاقة، كالقدر، بفتح فسكون فيهما، أما في معنى مبلغ الشيء فقد نقله الليث، وبه فسر قوله تعالى: وما قدروا الله حق قدره. قال: أي ما وصفوه حق صفته. وقال: والقدر والقدر ها هنا:
اقرأ المدخل كاملًا

معجم لين

إدوارد لين · القرن ١٩بلا ترجمةالحروف: ٢١٬٤٠٥
قَدَرْتُ الشَّىْءَ 1 قَدَرْتُ الشَّىْءَ ذ , aor. قَدِرَ and قَدُرَ , [or the former only accord. to the Mgh., as will be seen by what follows,] inf. n. قَدْرٌ, (S, Msb,) is from التَّقْدِيرُ, (S,) [or] it signifies the same as ↓ قدّرتُ الشَّىْءَ, inf. n. تَقْدِيرٌ: (Msb:) [which latter phrase is afterwards mentioned in the S, but unexplained: the meaning is, I measured the thing; computed, or
اقرأ المدخل كاملًا

قاموس سالمون

هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٤٬١٦٦
قَدَرَ قَدَرَ I , U ( n. ac. قَدْر 1 , قُدْرَة 3t , مَقْدَر 17 , مَقْدَرَة 17t , مَقْدِرَة 18t , مَقْدُرَة 19t , قَدَاْر 22 , قِدَاْر 23 , قِدْرَاْن 34 , قُدْرَاْن 35 ) a. [ 'Ala ], Was able to do, capable of; prevailed over; had power over. b. I , U ( n. ac. قَدْر 1 ), Measured, estimated; computed, calculated; appreciated, valued; estimed. c. [ acc. & Bi ], Measured by. d. [
اقرأ المدخل كاملًا

كتاب الله

مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ٧٩٬٦٨١
قدر قَدَرَ - يَقْدِرُ - قََدْر - قَدَر - ِمِقْدَارٍ- قَادِر - قَادِرُوْن - قََدِيْر- مَقْدُور - قِدْر - قُدُور - قَدَّر - يُقَدِّرُ - تَقْدِيْر قَدَرَ - يَقْدِرُ + كائن + شيئاً: يحدد المقاييس والأبعاد والمنزلة التي يكون عليها الشيء أو الأمر قَدَرَ - يَقْدِرُ + كائن + على كائن أو لـ ِكائن+ شيئاً: حدد له شيئاً بحساب دقيق: حدد المتاح والممكن له
اقرأ المدخل كاملًا

الصيغ(٥٠)

الجذور المجاورةالمجاورة: ١٢٨ (الإجمالي: ٤٠١)

الترتيب: مدى قوة اجتماع الجذرين في الآية نفسها مقارنةً بالمصادفة (نسبة الأرجحية لدنينغ). يُذكر عدد الآيات المشتركة في كل سطر. الأدوات مخفية افتراضيًا.
  1. شيأ

    الآيات المشتركة: ٦٤ · Şey

  2. بسط

    الآيات المشتركة: ١٠ · Bisat kilim demektir

  3. سمو

    الآيات المشتركة: ٢٦ · “Sem” hayvanın sırtı, “ard” da hayvanın karnıdır

  4. أرض

    الآيات المشتركة: ٣١ · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir

  5. رزق

    الآيات المشتركة: ١٤ · Üzüm demektir

  6. أله

    الآيات المشتركة: ٦٤ · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

  7. موه

    الآيات المشتركة: ٩ · Su

  8. خلق

    الآيات المشتركة: ١٦ · Halk: Halk, deri veya bez parçası demektir

  9. مثل

    الآيات المشتركة: ١٣ · Çamurdan yapılan ve bir şeye benzetilen nesne, heykeldir

  10. سنه

    الآيات المشتركة: ٥ · Seneler

  11. ملك

    الآيات المشتركة: ١٣ · Melekut, tüm kainatı mülk olarak varlığını ifade eder

  12. نزل

    الآيات المشتركة: ١٥ · “Nezle” konaklama yeri demektir

الآيات التي ورد فيها(١٢١)

  1. … لَذَهَبَ بِسَمْعِهِمْ وَأَبْصَارِهِمْ إِنَّ اللَّهَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ

    Güçlü

  2. مَا نَنْسَخْ مِنْ آيَةٍ أَوْ نُنْسِهَا نَأْتِ بِخَيْرٍ مِنْهَا أَوْ مِثْلِهَا أَلَمْ تَعْلَمْ أَنَّ اللَّهَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ

    Güçlü

  3. … يَأْتِيَ اللَّهُ بِأَمْرِهِ إِنَّ اللَّهَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ

    Güçlü

  4. وَلِكُلٍّ وِجْهَةٌ هُوَ مُوَلِّيهَا فَاسْتَبِقُوا الْخَيْرَاتِ أَيْنَمَا تَكُونُوا يَأْتِ بِكُمُ اللَّهُ جَمِيعًا إِنَّ اللَّهَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ

    Güçlü

  5. … لَهُ قَالَ أَعْلَمُ أَنَّ اللَّهَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ

    Güçlü

  6. … يَشَاءُ وَيُعَذِّبُ مَنْ يَشَاءُ وَاللَّهُ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ

    Güçlü

  7. … مَنْ تَشَاءُ بِيَدِكَ الْخَيْرُ إِنَّكَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ

    Güçlü

  8. قُلْ إِنْ تُخْفُوا مَا فِي صُدُورِكُمْ أَوْ تُبْدُوهُ يَعْلَمْهُ اللَّهُ وَيَعْلَمُ مَا فِي السَّمَوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ وَاللَّهُ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ

    Güçlü

  9. أَوَلَمَّا أَصَابَتْكُمْ مُصِيبَةٌ قَدْ أَصَبْتُمْ مِثْلَيْهَا قُلْتُمْ أَنَّى هَذَا قُلْ هُوَ مِنْ عِنْدِ أَنْفُسِكُمْ إِنَّ اللَّهَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ

    Güçlü

  10. وَلِلَّهِ مُلْكُ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ وَاللَّهُ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ

    Güçlü

تحليل الجذر

تعريف الجذر والخلاصة

AlanDeğer
Kökقدر
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerقضى, حكم, وسع, وزن
Zıt Kökعجز
Çekirdek Özet 1Bir şeyin sınırını, miktarını, dengeli ölçüsünü ve tam değerini belirleme
Çekirdek Özet 2İlahi iradenin varlığa koyduğu kanun, ölçü, sınır ve bu ölçüyü fiilen var etme kudreti
Çekirdek Özet 3Kör yazgı veya kontrolsüz güç değil; hikmet, adalet ve ölçüye dayalı mutlak yetkinlik ve nizam
Kritik Hata RiskiKökün «güç» ile «ölçü» boyutlarını birbirinden kopararak kaderi kör yazgıya veya kuru kudrete indirgemek

التحليل الثنائي

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
قدBir şeyi kesmek, biçmek, tam hizasından ve sınırından belirlemek (örnek: قدح, قدد, قدس, قدم, قدو)رÇekirdekteki kesip biçme ve sınır koyma eylemine süreklilik, oran, nizam ve kuşatıcı ölçümleme boyutu katarak bir şeyin kendi nihai miktarına ve değerine ulaşmasını sağlar

التحليل التصويري للحروف

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
قUfuktaki güneş, iğne deliği; dönme, toplanma, sınırBelirli bir odak noktası oluşturma, sınırları toparlama ve varlığın çerçevesini çizme
دKapı; giriş, geçiş, hareketBir durumdan diğerine geçişi düzenleme, sınırlı ve kontrollü bir geçiş koridoru açma
رİnsan başı; baş, ilk, üstBelirlenen sınır ve geçişi akli, idari ve hiyerarşik bir ilkeye, başat bir ölçüye bağlama
قدرBir şeyin sınırlarını toparlayıp (ق), kontrollü bir intizam içinde sevk ederek (د), en üstün nizam ve ilkeye göre neticelendirme (ر) hareketiVarlığın miktarını, sınırını, oluş biçimini ve fiiliyata geçiş kabiliyetini tam bir uyumla belirleyip gerçekleştirmek

الاستعمال التاريخي والمبكر

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir nesnenin diğer bir nesneye birebir denk gelmesi; et tenceresinin (kıdr) içine konan malzemenin tam ölçüsüyle kaynaması; atın koşarken arka ayaklarını tam ön ayaklarının bastığı yere basması (el-fersü’l-akder)
Cahiliye şiiri kullanımıİmruü’l-Kays bir atın bedenindeki kusursuz orantıyı ve zanaatkar elinden çıkmış kalkan gibi dengeli oluşunu şu dizeyle tasvir eder: لها جبهة كسراة المجنّ حذفه الصانع المقتدر
Erken Arapça kullanımHudbe b. Haşrem felaketler ve takdir edilen ölçü karşısında insanın durumunu şu beyitle ifade etmiştir: أَلا يا لَقَوْمي للنوائبِ والقَدْرِ / وللأَمْرِ يأْتي المَرءَ من حيثُ لا يَدْري

المصدر Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Asās al-Balāgha.

الطبقة الاشتقاقية السامية

Sami dillerinde قدر kökü, biçim ve fonetik bakımdan Arapçada «ölçmek, güç yetirmek, değer biçmek» ekseninde yüksek bir soyutlama ve nizam kavramına evrilmiş olsa da diğer Doğu ve Kuzeybatı Sami dillerinde daha çok fiziksel kap, tencere veya koyuluk, karanlık gibi somut bağlamlarla temsil edilir. İbranicede k-d-r kökü (qāḏar) kararmak, matem tutmak veya bulanıklaşmak anlamına gelirken, Aramice ve Süryanicede q-d-r biçimi kaynama, pişirme kabı (tencere, küp) anlamında kullanılır; bu da Arapçadaki «kıdr» (tencere) ismiyle birebir örtüşür. Akadcada qadāru fiili belirli bir büyüklük veya sınır gösterme bağlamlarında tartışılmış olmakla birlikte, kökün asıl semantik çekirdeği malzemenin bir kaba tam sığması, pişme oranının ve miktarının ayarlanması gibi fiziksel uyumdan türemiştir. Arapça, bu fiziksel kap ve denklik imgesinden yola çıkarak bir nesnenin nihayetine, hacmine ve hakikatine tam denk gelen «ölçü, kudret ve ilahi nizam» kavramlarını sistemleştirmiştir.

درجة الثقة Güçlü

المصدر Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Maqāyīs al-Lugha.

التحليل الاشتقاقي

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönBir şeyin miktarını, son noktasını ve nihayetini tam tespit etmekKök tencere, denklik ve ölçme somutluğundan güç, planlama ve hikmetli sınır koyma soyutluğuna evrilmiştirKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiSüryanice ve İbranicede pişirme kabı ve kararma/yoğunlaşma kökleriFiziksel kap (Arapça kıdr) ortak Sami tabanında mevcut olup ölçü ve kudret soyutlaması Arapçada doruğa ulaşmıştırGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıBelirgin ve güvenilir Afro-Asyatik dış bağlantı tespit edilmediVeri bulunamadı

المصدر Maqāyīs al-Lugha, Brown-Driver-Briggs.

الجذور الشقيقة (التقاليب)

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
قدرAnlamlıÖlçmek, güç yetirmek, sınır koymakHedef kök; bir şeyin miktarı, değeri ve onu var etme yetkinliğiKur’an’da geçer
قردAnlamlıToplanmak, büzüşmek, maymunlaşmakYünün veya tüyün topaklanıp birbirine girmesi; aşağılık bir büzülmeKur’an’da geçer
دقرAnlamlıDoymak, bahçenin yeşermesiBir yerin su ve yeşillikle tamamen dolup taşması, sınırına kadar doymasıKur’an’da geçmez
درقAnlamlıHızla akmak, kalkan edinmekBir şeyin hızla dökülmesi veya korunma amaçlı deri kalkanKur’an’da geçmez
رقدAnlamlıUyumak, hareketsiz kalmakCanlının sakinleşip uykuda kalması, hareketin durmasıKur’an’da geçer
ردقAnlamlıİnce un veya elekten geçirmeBir şeyin inceltilmesi, un haline getirilip ayrıştırılmasıKur’an’da geçmez

الجذور المجاورة والجذر المضاد

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
قدرMerkezÖlçü ve güçBir şeyin miktarını, sınırını belirleyip ona tam denk gelecek kudreti haiz olmakEşyanın varlık ölçüsü ve o ölçüyü var kılma kudreti
قضىKomşuHüküm ve infazقدر sınır ve miktarı belirlerken, قضى o ölçünün geri dönülmez biçimde infaz edilip sonuca bağlanmasıdırHükmün tamamlanması ve kesilmesi
حكمKomşuİtkan ve hikmetحكم fesadı önleyecek sağlamlık ve hikmeti ifade eder; قدر ise bunun miktar ve oran boyutudurBozulmayı engelleyen nizam ve hikmet
وسعKomşuKapasite ve imkânوسع bir şeyin içine alabildiği genişlik ve potansiyel iken, قدر o genişliğin belirlenmiş sınırıdırKuşatma ve taşıma gücünün ferahlığı
وزنKomşuDenge ve tartıوزن iki şey arasındaki kütlesel veya ahlaki dengeyi; قدر ise nesnenin bizzat kendi iç hacmini ve kıymetini belirlerKarşılıklı denge ve hakkaniyet tartısı
عجزZıtGüçsüzlük ve yetersizlikقدر tam denk gelme ve güç yetirme iken, عجز bir işin gerisinde kalma, yetiştirememe ve zaaftırHedefe ulaşamama, geride kalma ve acziyet

مقابلات المعنى في لغات أخرى

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaقدرÖlçü, kudret, kıymetBir şeyin miktarını bilmek, ona güç yetirmek ve layık olduğu değeri tanımakKesin
Latincemensura, potentia, destinatioÖlçü, güç, önceden tayinmensura ölçüyü, potentia kudreti, destinatio tayin edilen hedefi karşılar; kökün tümel birliğini tek kelime veremezGüçlü
İngilizcemeasure, power, predestination, valueÖlçmek, muktedir olmak, takdir etmek, değermeasure ölçüyü, power kudreti verir; predestination kelimesi ilahi hikmetten ziyade katı kaderciliği çağrıştırırGüçlü
AlmancaMaß, Vermögen, Bestimmung, WürdeÖlçü, iktidar/güç, belirlenim, değerMaß kökün miktar boyutunu, Vermögen güç yetirmeyi, Bestimmung ise hikmetli tayini ifade ederGüçlü
Fransızcamesure, puissance, prédétermination, valeurÖlçü, kudret, önceden belirleme, değermesure tam miktarı, puissance gücü karşılar; ancak tek başına hiçbiri hem tencere kıvamını hem nihai kudreti kapsamazGüçlü

المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane’s Lexicon.

الوجوه والنظائر

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
قَدِيرٌ / قَادِرُونَMutlak güç yetirme ve kudretAllah’ın her şeye gücünün yettiğini, yaratmaya ve diriltmeye muktedir olduğunu bildiren bağlamlar; örnek: Bakara 2:20, Mü’minûn 23:18
بِقَدَرٍ / قَدَّرَBelirli bir miktar, kanun ve nizamYağmurun, suyun veya evrensel rızkın belirli bir fiziki yasa ve dengeye göre indirilmesi; örnek: Hicr 15:21, Zuhruf 43:11, A‘lâ 87:3
يَقْدِرُ / قَدَرَ عَلَيْهِRızkı daraltmak, ölçülü ve kısarak vermekRızkın genişletilmesi (bast) zıddı olarak belli bir sınırda tutulup kısılması; örnek: Ra‘d 13:26, Talâk 65:7, Fecr 89:16
قَدْرِهِGerçek değer ve yücelikMüşriklerin Allah’ın şanını ve büyüklüğünü layıkıyla takdir edememesi; örnek: En‘âm 6:91, Hac 22:74, Zümer 39:67
الْقَدْرِHüküm, şeref ve tayin zamanıKur’an’ın indirildiği, ilahi hikmet ve emirlerin ayrıştırıldığı gece; örnek: Kadr 97:1, Kadr 97:2, Kadr 97:3
تَقْدِيرُKozmik planlama ve tasarımGece ile gündüzün, ay ve güneşin menzillerinin kusursuz hesaplanması; örnek: En‘âm 6:96, Yâsîn 36:38, Fussilet 41:12

سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamKader ve kaza meselesiİnsanın fiillerinde hür iradesi ile Allah’ın ezelî ilmi ve meşîetinin bağdaştırılması; Cebriyye ve Kaderiyye tartışmalarıAnlam ontolojik ve ezelî tayine doğru daralmış, fiziksel ölçü ikinci planda kalmıştır
FıkıhNafaka, ceza ve mükellefiyet sınırlarıGüç yetirilebilirlik (istitaat) ilkesi, zenginin ve fakirin kendi gücüne (kadri) göre nafaka ödemesiAnlam hukuki ehliyet, mali kapasite ve borcun miktarının tayinine odaklanmıştır
TefsirKozmolojik ve ahlaki ayetlerEvrendeki nizamın rastlantısal olmayıp bir ölçüye (kader) dayanması ve insanın Allah’ı layıkıyla takdir etmesi gereğiYaratılıştaki kusursuz denge, mizan ve varlık kanunlarının tefsiri yönünde derinleşmiştir
Hadisİman esasları ve rıza ahlakıHayır ve şerrin takdirine iman, tedbir ile tevekkül arasındaki denge ve ilahi ölçüye rızaİmanın bir rüknü olarak Allah’ın mutlak hâkimiyetine ve hikmetine güven ekseninde yoğunlaşmıştır

تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniYaratılış ve akideKozmik ölçü ve hikmetli sınırVarlığı tesadüften kurtarıp ilahi amaca bağlamakHer yaratılanın kendine has bir potansiyel ve sınırla var edilmesi ilkesidirKesin
İlmiDoğa bilimleri ve matematikDoğa yasaları, sabitler ve formüllerÖlçülebilirlik ve öngörülebilirlik sağlamakEvrende hiçbir şeyin kaotik olmayıp matematiksel bir miktar ve orana tabi olmasıdırGüçlü
SiyasiYönetim ve kamu otoritesiYetki ve liyakat dengesiGücün keyfiliğini önleyip hukukla sınırlandırmakYöneticinin gücünü mutlak değil, anayasal ve ahlaki ölçüler dairesinde kullanmasıdırMuhtemel
İktisadiÜretim, bölüşüm ve bütçePlanlama, kaynak tahsisi ve dengeİsrafı ve kıtlığı önleyerek kaynakları dengeli dağıtmakRızkın ve sermayenin ne saçılıp savrulması ne de cimrilikle hapsedilmesi, ölçülü kılınmasıdırGüçlü

التماثل في العلوم العددية والإنسانية

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerFiziksel sabitler ve sınır değer teorisiFizikteki Planck sabiti, ışık hızı veya termodinamik dengeler gibi bir sistemin var olabilmesi için zorunlu olan kesin ölçü, sınır ve kapasite parametreleridirGüçlü
Beşeri bilimlerNormatif sınır ve ehliyet kavramıHukuk ve sosyolojide bireye veya kuruma tanınan gücün ve sorumluluğun, onun kapasitesi ve hukuki sınırlarıyla tam olarak örtüşmesi ilkesidirGüçlü

التضييق الخاطئ وخطر الخطأ

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiقدر kökünü yalnızca insan iradesini felç eden kör bir yazgı, kaçınılmaz bir talih veya sadece ham bir kudret/güç gösterisi olarak algılamak
Kur'an içi daha geniş anlamKök Kur’an’da her şeyin bir ölçü, matematiksel nizam, fonksiyonel sınır ve amaca uygun kapasite ile yaratılmasını; aynı zamanda bu ölçüyü koyanın sonsuz ilim ve kudretini ifade eder
Yanlış anlamanın doğuracağı hataKaderi pasifist bir boyun eğiş sanarak sebep-sonuç ilişkilerini ve ahlaki sorumluluğu terk etmek; ya da kudreti ölçüsüz bir tahakküm sanarak ilahi hikmeti göz ardı etmek

خلاصة موجَّهة لفهم القرآن

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur’an’ın tevhid, yaratılış ve sorumluluk tasavvurunun temel omurgasıdır; evrenin başıboş değil kusursuz bir ölçüyle kurulduğunu ve Allah’ın mutlak kudretinin kör kuvvet değil hikmetli bir ölçü olduğunu öğretir
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Kozmolojik delil ayetlerinde, rızık dağılımı ve infak hükümlerinde, ahiretteki yeniden diriltme vaatlerinde ve insanın sorumluluk sınırını çizen ayetlerde belirleyicidir
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Deterministik kadercilik ile tesadüfçü kaosu aynı anda reddeder; kudretin ancak adalet, hikmet ve tam ölçü ile tecelli ettiğini göstererek insanın acziyetini de sorumluluğunu da yerli yerine oturtur

التركيب النهائي والنموذج الرياضي

  • Somut anlamBir kabın içindeki malzemenin tam kıvamında ve ölçüsünde olması; bir nesnenin diğerine ne eksik ne fazla tam denk gelmesi.
  • Soyut anlamVarlığın miktarını, sınırlarını, işlevini ve zamansal seyrini hikmetle tayin etmek; bu tasarımı fiiliyata dökecek mutlak ve dengeli bir kudrete sahip olmak.
  • Sistematik karşılıkKör zorunluluk veya kontrolsüz güç yerine; her varlığa kendi kemal sınırını çizen ilahi yasa, matematiksel mizan ve adil kapasite tahsisi.
  • LaTeX modeliQ(x)=lim⁡ϵ→0(M(x)∩P(x))  ⟹  C(x)=1
  • LaTeX açıklamasıFormülde x yaratılmış herhangi bir varlığı, M(x) o varlığa takdir edilen kesin ölçü ve sınır fonksiyonunu, P(x) o ölçüyü var eden ve ayakta tutan kudret potansiyelini temsil eder. Bu iki kümenin hata payı sıfıra yaklaşırken (ϵ→0) tam olarak örtüşmesi, varlığın tam kıvam ve dengede (C(x)=1) vücut bulmasını sağlar; bu da قدر kökünün güç ile ölçünün mükemmel denkleşmesi olan kurucu mantığını ifade eder.
النسخة النصية (لأدوات الذكاء الاصطناعي)فهرس الجذور حسب الحروف: ق