عدس
ع - د - س
جذر- الورود: ١
- الآيات: ١
- الصيغ: ١
- المعاجم: ١١
معناه في القرآن: Ve onun mercimeği
ملاحظاتي
المعاجم(١١)
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٣٬١١١باب العين والسين والدال معهما
ع س د - ع د س - س ع د - د ع س - س د ع - د س ع عسد: العَسْدٌ لغةٌ في العَزْدِ، كالأسد والأزد. والعِسْوَدَّةُ: دُوَيَّبة بيضاء كأنّها شحمة يقال لها: بنت نقا، تكون في الرّمل يُشبَّه بها بنان الجواري، ويجمع على عِسْوَدّات وعَساوِد.
قال زائدة: هي على خلق العظاء إلاّ أنها أكثر شحماً من العظاء وإلى السواد أقرب.
عدس: العَدَس: حبوب. الواحدة عَدَسة.
والعَدَسُ: بثرة من جنس
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٤٨١عَدَسَ في الأرض، أي ذهب، يقال: عَدَسَتْ به المنيّةُ. قال الكميت:
أُكَلِّفُها هَوْلَ الظَلامِ ولـم أزَلْأخا الليلِ مَعْدوساً عَلَيَّ وعادِسا
أي يُسارُ إليّ بالليل. وعَدَسْ: لغة في حَدَسْ. والعَدْسُ: شدّة الوطءِ، والكدحُ أيضاً. وجاء في وصف الضبُع: عَدوسُ السُرى، أي قويّة على السير. والعَدَسَةُ: بثرةٌ تخرج بالإنسان، وربَّما قَتَلَتْ. وعَدَسْ: زجرٌ للبغل. قال يزيد بن مُفَرِّغٍ:
عَدَسْ ما
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١١٬١٦٨باب العين والسين مع الدال
عسد ، عدس ، سعد ، سدع ، دسع ، دعس : مستعملات .
عسد : قال ابن المظفّر : العَسْد لغة في العَزْد ، كالأسْد والأزْد . قلت : يقال : عَسَد فلان جاريته وعَزَدها عَصَدها إذا جامعها . وقال الليث : العِسْوَدّة : دويبة بيضاء كأنها شحمة يقال لها : بِنْت النَقَا تكون في الرمل يشبَّه بها بنات العَذَارَى ، وتجمع عساود وعِسْوَدَّات وقال ابن شميل : العِسْوَدّ بتشديد الدال : العَضْرَفُوط
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ١٠٬٢٥٥(باب العين والدال وما يثلثهما)
(عدر) العين والدال والراء ليس بشيء. وقد ذُكرت فيه كلمة. قالوا: العدْر([1]) : المطر الكثير.
(عدس) العين والدال والسين ليس فيه من اللّغة شيء، لكنّهم يسمُّون الحبَّ المعروفَ عَدَساً. ويقولون: عَدَسْ، زجرٌ للبغال. قال:
عَدَسْ ما لِعَبَّادٍ عليك إمارةٌ *** نَجوتِ وهذا تحملينَ طليقُ([2])
وقوله:
*إذا حَمَلْتُ بِزَّتي على عَدَس([3]) *
فإنّه يريد البغلة، سمَّاها "عَدَسْ"
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٢٣٧- العدس: الحب المعروف. قال تعالى: ﴿وعدسها وبصلها﴾ [البقرة/61]، والعدسة: بثرة على هيئته، وعدس: زجر للبغل ونحوه، ومنه: عدس في الأرض (يقال: عدس في الأرض: ذهب فيها. انظر: المجمل 3/651)، وهي عدوس (يقال: امرأة عدوس السرى: إذا كانت قوية عليها).
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٤٬٥٤٤العَدْسُ، بسكون الدال: شدة الوطء على الأَرض والكَدْح أَيضاً. وعَدَس الرجلُ يَعْدِسُ عَدْساً وعَدَساناً وعُدُوساً وعَدَسَ وحَدَسَ يَحْدِسُ: ذهب في الأَرض؛ يقال: عَدَسَتْ به الـمَنِيَّةُ؛ قال الكميت: أُكَلِّفُها هَوْلَ الظلامِ، ولم أَزَلْ
أَخا اللَّيلِ مَعْدُوساً إِليَّ وعادِسا
أَي يسار إِليَّ بالليل.
ورجل عَدُوسُ الليل: قوي على السُّرَى، وكذلك الأُنثى بغير هاء، يكون في الناس والإِبل؛ وقول جرير:
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٣١* ع د س * * العَدَسُ * حب معروف
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٤٬٣٠٩عدس يعدس عدسا، من حد ضرب: خدم، عن أبي عمرو، ونقله ابن القطع أيضا. وعدس في الأرض يعدس عدسا، بالفتح، وعدسانا، محركة، وعداسا، ككتاب، وهذان عن ابن عباد، وعدوسا، كعقود: ذهب، يقال: عدست به المنية، قال الكميت:
أكلفها هول الظلام ولـم أزل أخا الليل معدوسا إلي وعادسا
أي يسار إلي بالليل. وعدس المال عدسا: رعاه، عن ابن عباد. والعدس، بالفتح: الحدس، وزنا ومعنى، وهو الذهاب
عدس يعدس عدسا، من حد ضرب: خدم، عن أبي عمرو، ونقله ابن القطع أيضا. وعدس في الأرض يعدس عدسا، بالفتح، وعدسانا، محركة، وعداسا، ككتاب، وهذان عن ابن عباد، وعدوسا، كعقود: ذهب، يقال: عدست به المنية، قال الكميت: أكلفها هول الظلام ولـم أزل أخا الليل معدوسا إلي وعادسا
أي يسار إلي بالليل. وعدس المال عدسا: رعاه، عن ابن عباد. والعدس، بالفتح: الحدس، وزنا ومعنى، وهو الذهاب في الأرض كما تقدم. والعدس والحدس: شدة الوطء على الأرض. والعدس والحدس: الكدح. ومن أسماء العرب عدس وحدس، كزفر، قال الجوهري: وعدس مثل قثم: اسم رجل، وهو زرارة بن عدس، أو صوابه عدس، بضمتين، اسم رجل، كما قاله ابن بري، وقال: رواه ابن الديناري عن شيوخه. أو عدس ابن زيد بن عبد الله بن دارم من تميم، بضمتين خاصة، ومن سواه كزفر،قال ابن بري: وكذلك ينبغي في زرارة بن عدس، فإنه من ولد زيد أيضا. قلت: وهذه الضابطة التي نقلها ابن بري قد صرح بها ابن حبيب في كتاب مختلف القبائل أيضا هكذا. وعدس المذكور من تميم من ذريته صحابة وأشراف. قال الحافظ لكن في الصحابة وكيع بن عدس، بضمتين، نعم قال أحمد بن حنبل: إن الصواب أنه بالحاء المهملة. وكلام المصنف، رحمه الله، هنا غير محرر، فإنه خلط كلام الجوهري مع كلام ابن بري وإيراده، ولو اقتصر على ذكر الضابطة المشهورة لأصاب، فتأمل. والعدوس، كصبور: الجريئة القوية، على السير، عن ابن عباد. ورجل عدوس السرى: قوي عليه، والذي نصوا عليه: رجل عدوس الليل، أي قوي على السرى. هكذا نص عبارتهم، وكذلك الأنثى بغير هاء، يكون في الناس والإبل، وقال جرير: لقد ولدت غسان ثالثة الشوىعدوس السرى لا يقبل الكرم جيدها يعني ضبعا. وثالثة الشوى: يعني أنها عرجاء، فكأنها على ثلاث قوائم، كأنه قال: مثلوثة الشوى. والعدس، محركة: حب، م، معروف، ويقال له: العلس والبلس، والعدسة، بهاء: واحدته، وإنما خالف هنا قاعدته ليفرع عليه ما يأتي بعده من المعنى، وقد تفعل ذلك أحيانا من باب التفنن. قال الليث: العدسة: بثرة صغيرة شبيهة بالعدسة تخرج بالبدن مفرقة كالطاعون فتقتل غالبا، وقلما يسلم منها، وقد عدس، كعني، فهو معدوس: خرج به ذلك. وفي حديث أبي رافع: أن أبا لهب رماه الله بالعدسة، وهي من جنس الطاعون، كما صرح به غير واحد، وكانت قريش تتقي العدسة وتخاف عدواها، وعدس وحدس: زجر للبغال خاصة، عن أبن دريد، والعامة تقول: عد، قال بيهس بن صريم الجرمي: ألا ليت شعري هل أقولن لبغلتي عدس بعدما طال السفار وكلت وقد يعرب في ضرورة الشعر. وعدس: اسم للبغل أيضا، يسمونه بتسمية الزجر وسببه، لا أنه اسم له، لأن أصل عدس في الزجر، فلما كثر في كلامهم وفهم أنه زجر سمي به، كما قيل للحمار: سأسأ وهو زجر له فسمي به، وله نظائر غيره، قال يزيد بن مفرغ يخاطب بغلته: عدس ما لعباد عـلـيك إمـارة نجوت وهذا تحملين طـلـيق فإن تطرقي باب الأمير فإننـي لكل كريم ماجـد لـطـروق سأشكر ما أوليت من حسن نعمة ومثلي بشكر المنعمين خلـيق
وعباد هذا: هو عباد بن زياد بن أبي سفيان، وكان قد ولاه معاوية سجستان، وأصحب معه يزيد المذكور، فحبسه خوفا من هجائه، فافتكه معاوية، والقصة طويلة فانظرها في حواشي ابن بري. وقال الخليل: عدس: اسم رجل كان عنيفا بالبغال أيام سليمان، صلوات الله وسلامه عليه، كانت إذا قيل لها: عدس انزعجت، وهذا غير معروف في اللغة. أو هو بالحاء، رواه الأزهري عن ابن أرقم، و قد تقدم في موضعه. وعدست به: قلت له: عدس الدابة: زجرها لتنهض، عدوسا. وعبد الله وعبد الرحمن ابنا عديس بن عمرو بن عبيد البلوي، كزبير: صحابيان، نزل عبد الله مصر، ويقال: إنه بايع تحت الشجرة، وكان أمير الجيش القادمين من مصر لحصار عثمان، رضي الله عنه، روى عنه جماعة في دمشق. عداس، كشداد: اسم، ومنهم عداس: مولى شيبة بن ربيعة، من أهل نينوى، الموصلي، له ذكر في الصحابة، وإليه نسب البستان في الطائف، وقد دخلته. وذكره السهيللي في الروض، وقال: هو غلام عتبة بن ربيعة وشيبة بن ربيعة، وفيه أن عداسا حين سمع رسول الله صلى الله عليه وسلم يذكر يونس بن متى عليه السلام قال: والله لقد خرجت منها، يعني نينوى وما فيها عشرة يعرفون ما متى، فمن أين عرفت متى وأنت أمي، وفي أمة أمية? فقال صلى الله عليه وسلم: هو أخي، كان نبيا وأنا نبي. وعدسة، بالتحريك: من أسماء النساء. وبنو عدسة: في طيء، وفي كلب أيضا بنو عدسة. ومما يستدرك عليه: عدس الرجل عدسا، إذا قوي على الشر، نقله ابن القطاع. وعديسة ابنة أهبان بن صيفي، لها ذكر في الترمذي. ومحمد بن عديس الكوفي، عن يونس بن أرقم، وأبو عدس أبي ابن عرين الكلبي، شاعر، مختلف في داله. وأبو الحسين محمد بن عبد الله بن عبدك الجرجاني العدسي، عن القاسم بن أبي حكيم. وأبو بكر محمد بن يوسف العدسي، جرجاني أيضا، تفقه وحدث عن أبي القاسم البقالي. وعدس بن عاصم بن قطن، ذكر ابن قانع أن له وفادة. وعدس بن هوذة البكائي، ذكره الدارقطني في الصحابة. وأبو الحجاج يسف بن عبد العزيز بن عبد الرحمن بن عديس، كزبير، حدث عن أبي الوليد الوقشي. وأبو حفص عمر بن محمد بن عديس: إمام لغوي.
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٤٬٥١٥عَدَسَ فِى الأَرْضِ
1 عَدَسَ فِى الأَرْضِ ذ , (AA, S, O, K,) aor. عَدِسَ , inf. n. عَدْسٌ (AA, O, K) and عَدَسَانٌ and عِدَاسٌ (Ibn-'Abbلd, O, K) and عُدُوسٌ, (O, K,) He went away [or journeyed] into, or in, or through, the country, or land. (AA, S, O, K.) One says, عَدَسَتْ بِهِ المَنِيَّةُ (S, O) i. e. [Death] took him away. (O.) And El-Kumeyt says,
أُكَلِّفُهَا هَوْلَ الظَّلَامِ وَلَمْ أَزَلْ
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٥٤٧عَدَسَ
عَدَسَ I ( n. ac. عَدْس 1 ),
a. Served.
b. Pastured, fed, tended ( cattle ).
c. Stamped on, trampled, trod.
d. ( n. ac. عَدْس 1 , عِدَاْس 23 , عُدُوْس 27 , عَدَسَاْن 36 ) [ Fī ], Journeyed.
e. . [ pass. ], Suffered from red pimples.
عَدَس
عَدَس 4 ,
a. Lentils.
عَدَسَة
عَدَسَة 4t ,
a. A lentil.
b. Lentil-shaped glass, lens.
c. Red spot, pimple, pustule.
d. [ coll. ],
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ١٣٬٢٤٨عدس
عَدَسَ - يَعْدِسُ - عـَدْس
عَدَس - يَعْدِسُ + الكائن (النبت): ينبت على شكل عدس
عَدْس: على وزن " فَعْل" من " عَدَسَ - يَعْدِسُ ": اسم نوع معروف من حب البقل، وثمرته قرن مفلطح صغير
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " نمو النبات بحسب شكل الثمرة "
عَدَسَ - يَعْدِسُ، عَنَبَ - يَعْنِبُ، تَانَ - يَتِينُ، قَثَأَ - يَقْثَأُ، طَلَحَ - يَطْلَحُ (طَلِح -
الجذور المجاورةالمجاورة: ٣٥ (الإجمالي: ٤٦)
- بصل
الآيات المشتركة: ١ · Soğan demektir
- بقل
الآيات المشتركة: ١ · Bakla
- فوم
الآيات المشتركة: ١ · Ve onun sarmısağı
- قثأ
الآيات المشتركة: ١ · Ve onun salatalığı
- مصر
الآيات المشتركة: ١ · Büyük şehir demektir
- هبط
الآيات المشتركة: ١ · İnin
- بوأ
الآيات المشتركة: ١ · Bve bye’den dönüşmüştür
- غضب
الآيات المشتركة: ١ · Kızgınlık
- ذلل
الآيات المشتركة: ١ · Zeyl etek denektir
- نبت
الآيات المشتركة: ١ · Bitki
- عصي
الآيات المشتركة: ١ · İsyan eder
- بدل
الآيات المشتركة: ١ · Bedr dolunay demektir
الآيات التي ورد فيها(١)
… لَنَا مِمَّا تُنْبِتُ الْأَرْضُ مِنْ بَقْلِهَا وَقِثَّائِهَا وَفُومِهَا وَعَدَسِهَا وَبَصَلِهَا قَالَ أَتَسْتَبْدِلُونَ الَّذِي هُوَ أَدْنَى بِالَّذِي هُوَ …
Ve onun mercimeği
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | عدس |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | فوم, بصل, قثاء, زرع, نبت |
| Zıt Kök | منن |
| Çekirdek Özet 1 | Yere sert basma, zemini sıkı kavrayarak adım atma ve bu kökten türeyen basık yuvarlak daneli bakliyat (mercimek) |
| Çekirdek Özet 2 | Zahmetle üretilen, toprağa bağımlı kılan ve aşkın lütuf karşısında alttakini tercih etmeyi temsil eden yerel gıda |
| Çekirdek Özet 3 | Yüksek ufuklu ve özgürlükçü bir davanın yerine bedensel ve gündelik tüketim konforunun ikame edilmesi tehlikesi |
| Kritik Hata Riski | Ayetteki talebi masum bir damak tadı veya beslenme çeşitliliği sayıp arkasındaki konforist gerilemeyi gözden kaçırmak |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| عد | Bir şeyin sınırlarını belirleme, tek tek sayma, ileri doğru aşma veya belirli bir mecrada akıp gitme (örnek kökler: عدد, عدل, عدن, عدو) | س | Hareketin ve baskının zeminle doğrudan temas ederek sürtünmeli, ezici ve basık bir iz bırakacak şekilde somutlaşması; sert basış ve basık yuvarlak taneli bitki |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ع | Göz; kaynak, açığa çıkma, görme | Bir nesnenin yüzeyde belirginleşmesi, yere ve göze çarpan somut varlığı |
| د | Kapı; giriş, geçiş, hareket | Bir zeminden diğerine geçiş, adım atma ve temas hareketi |
| س | Diken, destek; tutunma, dayanma, sürtünme | Zemine saplanma, tutunarak baskı yapma, sürtünme ve ezilme hali |
| عدس | Zemine tutunup bastırarak ilerleme ve basık iz bırakma | Ayak tabanının veya yük hayvanının yere kuvvetle basması, bu baskı ve sürtünme izine benzeyen basık, yuvarlak taneli tohum |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Yere sertçe ve hızla basarak yürümek (şiddetü’l-vat’i ‘ale’l-ard); binek hayvanını (özellikle katırı) sürmek için çıkarılan ses ve toprakta yetişen basık taneli bilinen mercimek bitkisi |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Cahiliye ve erken dönem şairlerinden el-Kümeyt b. Zeyd bir beytinde gece yürüyüşüne katlanma ve sert adım atma anlamında bu kökü zikreder: أُكَلِّفُها هَوْلَ الظلامِ، ولم أَزَلْ / أَخا اللَّيلِ مَعْدُوساً إِليَّ وعادِسا |
| Erken Arapça kullanım | İbnü’l-Müferriğ’in binek katırına hitaben söylediği ve darb-ı mesel haline gelen beytinde geçer: عَدَسْ ما لِعَبَّادٍ عليك إمارةٌ / نَجوتِ وهذا تحملينَ طليقُ |
المصدر Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Arapça عدس kökü, genel Sami dil ailesinde özellikle tarımsal bir ürün olan mercimeği ifade eden ortak ve kadim bir leksikal tabana dayanır. İbranicede ‘adaşîm (עֲדָשִׁים), Süryanicede ‘aşşe (‘adşe / ܥܕܫܐ) ve Akadcada adişu biçimlerinde görülen sözcük, Yakındoğu’nun neolitik tarım devriminden itibaren temel besin kaynaklarından biri olan basık, yuvarlak taneli mercimeği (Lens culinaris) temsil eder. Fonetik açıdan kökün ilk harfi olan boğaz sesi ayn ve diş-damak ünsüzleri dâl ile sîn, merkezi ve güneybatı Sami dillerinde yüksek bir ses örtüşmesi gösterir. Anlamsal çekirdekte bir yandan sert kabuklu, basık ve yuvarlak bir tohum tasviri korunurken, Arapçada kök aynı zamanda binek hayvanını sürme (seslenme) ve ayakları yere sertçe vurarak yürüme gibi somut eylemlerle genişlemiştir.
درجة الثقة Kesin
المصدر Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, David Cohen.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Basık yuvarlak tohum ve yere sert basarak yol alma | Maddi mercimek tanesi ile sertçe adım atma ve binek sürme eylemi arasındaki morfolojik bütünlük | Güçlü |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice ‘adaşîm, Süryanice ‘aşşe, Akadca adişu | Bütün kadim Sami kollarında mercimek bakliyatının ortak adı olarak süreklilik gösterir | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Sami ailesi dışındaki Afro-Asyatik kollarda düzenli bir izomorph bağı tespit edilememiştir | Veri bulunamadı |
المصدر HALOT, Brown-Driver-Briggs, Lisān al-ʿArab.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| عدس | Anlamlı | Sert basma ve mercimek | Yere kuvvetle basmak, katır sürmek ve basık taneli bakliyat | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| عسد | Anlamlı | Bükmek ve germek | İpi veya yayı sertçe büküp germek, sertleştirmek | Kur'an'da geçmez; gerilim ve sertlik ilişkisi |
| دعس | Anlamlı | Çiğnemek ve ezmek | Ayak altında şiddetle ezmek, yolu çokça yürüyerek çiğnemek | Kur'an'da geçmez; sert basma ile anlamdaşlık |
| دسع | Anlamlı | Dışarı fırlatmak, kusmak | Boğazdan veya içten bir şeyi zorla dışarı atmak, devenin geviş çıkarması | Kur'an'da geçmez; içten gelen tazyik hareketi |
| سعد | Anlamlı | Uğurlu ve kutlu olmak, yardım | Baht açıklığı, mutluluk, iyilik ve ilahi destek | Kur'an'da geçer; zahmetin zıddı kutluluk hali |
| سدع | Anlamlı | Boyun eğdirmek, yöneltmek | Birini istemediği bir işe yöneltmek veya bir şeyi yere vurmak | Kur'an'da geçmez; zemine yönelme payı |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| عدس | Merkez | Toprak mahsulü bakliyat | Yerde yetişen, emekle toplanan ve basık taneli basit taneli bakliyat | Kur'an'da alttakini üsttekine değişme bağlamındaki bitki |
| فوم | Komşu | Toprak mahsulü gıda | Hububat veya sarımsak cinsi temel tahıl ürünü | Mercimekle birlikte talep edilen toprak gıdası |
| بصل | Komşu | Katmanlı sebze | Toprak altında yetişen, katmanlı ve keskin kokulu soğan | Mercimek gibi düşük profilli tarımsal arzu nesnesi |
| قثاء | Komşu | Bostan ürünü | Toprak üstünde yayılan, sulu ve lifli acur cinsi sebze | Tarlada emek ve su isteyen gündelik besin |
| زرع | Komşu | Ekin ve tarım faaliyeti | Toprağa tohum atıp mahsul yetiştirme genel eylemi | Bakliyat ve sebzelerin üretildiği genel ziraat süreci |
| منن | Zıt | Zahmetsiz ilahi lütuf | Emeksiz, doğrudan ihsan edilen yüksek ve temiz rızık | Tarlaya ve ziraata bağımlı kılan mercimeğin zıddı olan kudret helvası |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | عدس | Mercimek; sert basış | Basık yuvarlak taneli bakliyat ve zemine sert temas | Kesin |
| Latince | Lens | Mercimek; mercek | Basık disk biçimli tohum; fizikteki optik mercek kavramının da kökenidir | Kesin |
| İngilizce | Lentil | Mercimek | Baklagillerden elde edilen küçük disk şeklinde tohum; eylem yönünü taşımaz | Kesin |
| Almanca | Linse | Mercimek; mercek | Hem botanik türünü hem de çift dışbükey optik camı karşılar | Kesin |
| Fransızca | Lentille | Mercimek; mercek | Bitkisel ürünü ve disk biçimli mercekleri adlandırır | Kesin |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| وَعَدَسِهَا | Topraktan biten bilinen mercimek tanesi | İsrailoğullarının ilahi lütuf olan bıldırcın eti ve kudret helvasına karşı tarlada zahmetle biten alt derece gıdaları tercih etmesi bağlamı (Bakara 2:61) |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlahi nimet ve şükür bahsi | Zahmetsiz ihsanı bırakıp yeryüzü meşakkatiyle üretilen gıdayı tercih etmenin ahlaki ve ontolojik alçalma boyutu | Nimetin kadrini bilmeyip aşağı olanı üstün olana tercih etme (istibdâl) |
| Fıkıh | Ziraat, zekât ve gıda hükümleri | Bakliyat türlerinin zekâta tabi hububat ve bakliyat kapsamına girip girmediği tartışması | Düşük maliyetli ve temel depolanabilir gıda maddesi |
| Tefsir | Bakara Suresi 61. ayetin tefsiri | İsrailoğullarının çöl özgürlüğü ve aşkın rızık yerine Mısır'daki yerleşik kölelik konforuna ve sebze bahçelerine dönme arzusu | Değersiz olanı (el-ednâ) hayırlı ve yüce olana (el-hayr) değişme psikolojisi |
| Hadis | Rivayetlerdeki adese ve tıbbi anlatımlar | Rivayetlerde mercimeğin kalp inceliği ve tevazu sağladığına dair nakillerin sıhhat tenkidi ile Ebu Leheb'in ölümüne sebep olan ölümcül veba çıbanı (adese) kullanımı | Ölümcül kabarcık çıbanı veya alçakgönüllülük sembolü sade gıda |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhid ve tevekkül | Nimet hiyerarşisinde aşağı kayma | İmtihan ve şükür | Zahmetsiz ilahi lütfu terk edip bedensel iştah için toprağa köleleşme riski | Kesin |
| İlmi | Botanik ve ziraat | Baklagiller familyasından tohum | Temel protein ve gıda kaynağı | İnsanlık tarihinin en eski kültür bitkilerinden biri olarak dayanıklı besin | Güçlü |
| Siyasi | Bağımsızlık ve egemenlik | Bağımlılık ve esaret konforu | Toplumsal motivasyon kırılması | Özgürlük mücadelesinin getirdiği zorlukları terk edip yerleşik ve esir bir düzenin mutfağını istemek | Güçlü |
| İktisadi | Üretim ve tüketim modeli | Yerel tarımsal emek ürünü | Düşük maliyetli geçimlik ekonomi | Katma değeri düşük, doğrudan toprağa bağlı ve yoğun emek isteyen geçim maddesi | Kesin |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Geometrik disk formu ve optik odaklanma | Mercimeğin iki yüzü dışbükey basık yuvarlak morfolojisi, optik fizikte ışığı kırarak tek noktada toplayan mercek (lens) sisteminin doğrudan yapısal eşdeğeridir | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Tercih gerilemesi ve konfor tuzağı | Sosyoloji ve psikolojide bireylerin veya kitlelerin riskli bir özgürleşme yerine, güvenceli ve asgari bir biyolojik tatmin düzeyine razı olarak geriye düşmesi | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü ve ayetteki mercimek kelimesini yalnızca sıradan bir botanik terim veya masum bir yemek tarifi listesi olarak görmek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Bir toplumun yüksek ideallerini, özgürlük davasını ve aşkın rızkı bırakıp gündelik mide konforu için geriye dönme temayülünün sembolik ifadesi |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayette kınanan tutumun besin çeşidi değil, o besin üzerinden açığa çıkan köle ruhluluk ve değerleri aşağıya yuvarlama hastalığı olduğunu kavramamak |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Bir kavmin zihniyet çöküşünü, en alt düzeydeki tarımsal ürün talebi üzerinden somutlaştırarak insan doğasındaki konforist sapmayı gösterdiği için |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İsrailoğullarının çölde yaşadığı ruhsal kırılmaları, nimet nankörlüğünü ve Mısır'daki esarete geri dönme arzusunu tasvir eden ayetlerde |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Kur'an'ın sebze veya bakliyat tüketimini kınadığı zannını bertaraf eder; eleştirilenin gıda türü değil, hayırlı olanı bayağı olana feda etme ahlakı olduğunu ortaya koyar |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamYere sertçe ve sürtünerek basmak, zemine temas eden basık yuvarlak taneli mercimek bitkisi.
- Soyut anlamZahmetli ve alt seviyedeki bir tatmin uğruna yüksek ideallerden ve ilahi ihsandan feragat etme hali.
- Sistematik karşılıkİnsanın aşkın hürriyet ve geniş ufuk yerine, toprağa ve yerleşik alışkanlıklara bağımlı kılan asgari konfora razı olması.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde yüksek ve aşkın nimeti, ise toprağa bağlı alt düzey faydayı temsil eder. Normal aksiyom 'nin 'ye üstünlüğü () iken, bireyin veya toplumun algıladığı sübjektif değer fonksiyonunda yanılsaması oluştuğunda, üst olandan alt olana doğru bir gerileme ve dönüşüm () kaçınılmaz hale gelir.