فوم
ف - و - م
جذر- الورود: ١
- الآيات: ١
- الصيغ: ١
- المعاجم: ١١
معناه في القرآن: Ve onun sarmısağı
ملاحظاتي
المعاجم(١١)
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٨٢٦باب الفاء والميم و و ا ي ء معهما
ف أ م، ف و م مستعملان
فأم:
الفِئام: الجماعة من النّاس وغيرهم، قال:
كأنّ مجامعَ الرّبلات منها فِئامٌ يَنهَضُون إلى فِـئامِ
والفِئامُ: وطاءُ الهَوْدَج، والجميعُ: فُؤُمٌ. ورَحْلٌ مُفْأَمٌ: مَوَسَّع. والمُفْأَم من الإبل: الواسعُ الجوف، ويقال: أَفْئِمْ دَلْوَكَ، أي: زِدْ فيها.
فوم:
الفُوم: يُقال: الحِنطة.
والفاميّ: السُّكري.
والفم: أصل بنائه: الفوه، حذفت الهاء من
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٣١٠الفومُ: الثومُ: وفي قراءة عبد الله: "وثومِها" ويقال: هو الحِنْطة. وأنشد الأخفش:
قد كنت أحسبني كأغنَى واحدٍنزل المدينة عن زراعة فُوم
وقال ابن دريد: الفومَةُ: السُنبلة. وقال بعضهم: الفومُ الحِمِّصُ، لغةٌ شاميّةٌ. وبائعه فامِيٌّ، مُغَيَّرٌ عن فومِيٍّ. والفومُ: الخُبزُ أيضاً. ويقال فَوَّمُوا لنا، أي اختبزوا.
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٦٬٧٠١(باب الفاء والواو وما يثلثهما)
(فوت) الفاء والواو والتاء أُصَيلٌ صحيح يدلُّ على خلافِ إدراكِ الشّيءِ والوصولِ إليه. يقال: فاته الشَّيءُ فوتاً. وتفاوَتَ الشَّيئانِ: تباعَدَ ما بينهما، أي لم يُدرِك هذا ذاك. والافتيات: افتعالٌ من الفَوت، وهو السَّبق إلى الشَّيء دون الائتمار([1]) . يقال: فلانٌ لا يُفْتاتُ عليه، أي لا يُعْمَل شيءٌ دون أمرِه.
ومن الباب: الفَوْت: الفُرْجة بين الشَّيئين، كالفُرجة بين
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ١٤٧- الفوم: الحنطة، وقيل: هي الثوم، يقال: ثوم وفوم، كقولهم: جدث وجدف (انظر الغريب المصنف ورقة 261 نسخة تركيا). قال تعالى: ﴿وفومها وعدسها﴾ [البقرة/61].
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٦٥ف و م
فوّموا لنا أي اخبزوا من الفوم وهو البُرُّ وقيل: الخبز.
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٢٬٢٦٦الفُومُ: الزَّرع أو الحِنْطة، وأََزْدُ الشَّراة يُسمون
السُّنْبُل فُوماً، الواحدة فُومة؛ قال:
وقالَ رَبِيئُهم لَمّا أَتانا
بِكَفِّه فُومةٌ أوْ فُومَتانِ
والهاء في قوله بكفه غير مشبعة. وقال بعضهم: الفُومُ الحِمَّص لغة شامية، وبائِعُه فامِيٌّ مُغَيَّر عن فُومِيّ، لأنَهم قد يُغيِّرون في النسب كما قالوا في السَّهْل والدَّهْر سُهْليٌّ ودُهْرِيٌّ. والفُوم: الخبز أيضاً. يقال: فَوِّموا لنا أي
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٢١٥* ف و م * * الفُوُم * الثوم وفي قراءة عبد الله وثومها وقيل الفوم الحنطة وقيل الحمص لغة شامية و * فَوِمُوا * لنا أي اختبزوا وقال الفراء هي لغة قديمة و * الفَيُّومُ * من أرض مصر قتل بها مروان بن محمد أخر ملوك بني أمية
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٣٬٨٢٣| | ( *!الفُومُ بالضَّمِّ : الثُّومُ ) لُغَةٌ فيه ، قال ابنُ | سِيدَه : أَرَاهُ عَلَى البَدَلِ ، قَالَ ابنُ جِنِّي : | ذَهَبَ بَعْضُ أَهْلِ التَّفْسِيرِ في قَوْلِه عَزَّ وَجَلّ | ! 2 < *!وفومها وعدسها > 2 ! إلى أَنَّه أَرادَ الثُّومَ ، | فالفَاءُ على هذا عِنْدَه بَدَلٌ من الثّاء ، قال : | ( و ) الصَّوابُ عِنْدَنَا : أَنَّ الفُومَ ( الحِنْطَةُ ) ، | ولَيْسَتِ الفَاءُ علَى هَذَا بَدَلاً مِن
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٢٬٩١٧فَوَّمْتُ الخُبْزَ
2 فَوَّمْتُ الخُبْزَ ذ I made bread, or the bread. (IJ, M.) [And] فَوِّمُوا لَنَا Make ye bread for us: (T, S:) a phrase said by Fr to have been heard from the Arabs as meaning thus. (T.)
فُومٌ
فُومٌ ذ , a word occurring in the Kur ii. 58, (T, S, M, &c.,) is expl. as signifying the same as ثُومٌ [which generally means Garlic; but is said to have also the meaning here next
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٢٣٧فَامَ
فَامَ ( w )
a. II, Made bread.
فُوْم
فُوْم [ 3 ],
a. Garlic.
b. Peas.
c. Wheat, corn; bread.
فُوْمَة
فُوْمَة [ 3t ] , ( pl. فُوَم 9 ),
a. Ear of corn.
b. Pinch.
فُوْمًا فُوْمًا
فُوْمًا فُوْمًا
a. In pieces, piece-meal.
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ٦٬٩٢٧فوم
فَامَ - يَفُوْمُ - فُوْم
فَامَ - يَفُوْمُ + النبت: ينمو على شكل ثمر ذي فصوص
فُوْم: اسم جنس للنبث والثمر المعروف، وأحد أنواعه الثوم: ويحتمل أنه قد أخذ هذا الاسم لبنائه من فصوص: وكذلك في سنبلة القمح التي تتجمع فيها الحبات على شكل فصوص متراكبة ويبدوا أن كليهما من الفوميات
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " نمو النبات بحسب شكل الجذر الثمري"
الجذور المجاورةالمجاورة: ٣٥ (الإجمالي: ٤٦)
- بصل
الآيات المشتركة: ١ · Soğan demektir
- بقل
الآيات المشتركة: ١ · Bakla
- عدس
الآيات المشتركة: ١ · Ve onun mercimeği
- قثأ
الآيات المشتركة: ١ · Ve onun salatalığı
- مصر
الآيات المشتركة: ١ · Büyük şehir demektir
- هبط
الآيات المشتركة: ١ · İnin
- بوأ
الآيات المشتركة: ١ · Bve bye’den dönüşmüştür
- غضب
الآيات المشتركة: ١ · Kızgınlık
- ذلل
الآيات المشتركة: ١ · Zeyl etek denektir
- نبت
الآيات المشتركة: ١ · Bitki
- عصي
الآيات المشتركة: ١ · İsyan eder
- بدل
الآيات المشتركة: ١ · Bedr dolunay demektir
الآيات التي ورد فيها(١)
… يُخْرِجْ لَنَا مِمَّا تُنْبِتُ الْأَرْضُ مِنْ بَقْلِهَا وَقِثَّائِهَا وَفُومِهَا وَعَدَسِهَا وَبَصَلِهَا قَالَ أَتَسْتَبْدِلُونَ الَّذِي هُوَ أَدْنَى بِالَّذِي …
Ve onun sarmısağı
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | فوم |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | İlletli (ecvef-vâvî) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | ثوم, حنط, خبز |
| Zıt Kök | جوع |
| Çekirdek Özet 1 | Topraktan biten, taneli başak veren buğday ve hububat yahut dişli yumru hâlindeki sarımsak |
| Çekirdek Özet 2 | İnsanın zahmetli tarımsal üretimle elde ettiği temel doyurucu besin ve nebatat |
| Çekirdek Özet 3 | İlahi ve zahmetsiz lütuflara karşı beşeri ihtirasla talep edilen yerleşik ziraat metası |
| Kritik Hata Riski | Kelimeyi sadece sarımsak ile sınırlandırıp kadim tahıl, buğday ve ekmek anlamını göz ardı etmek |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| فو | Boşluk, ağız, açılma, yayılma ve dışarı taşma; فوت, فوج, فور, فوز, فوض, فوق, فوه köklerinde görüldüğü üzere bir açıklıktan geçme veya hacim kazanma hareketi | م | Mîm harfinin toplayıcı ve kütleleştirici etkisiyle boşluk ve kabarma hareketini ağız yoluyla tüketilen, çiğnenen, öğütülüp hamur hâline getirilen veya diş diş toplanan somut bir gıda kütlesine dönüştürmüştür |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ف | Ağız | Açıklık, besinin girdiği ağız kapısı ve tüketim eylemi |
| و | Çengel, çadır kazığı | Bağlama, bitiştirme, besin unsurlarını bir arada tutma |
| م | Su | Akış, yoğunlaşma, unun su ile yoğrulup hamura ve ekmeğe dönüşmesi |
| فوم | Ağız yoluyla bedeni beslemek üzere un ve suyun birleşimiyle yoğrulup pişirilen ekmek veya topraktan derlenip bağlanan başak ve yumrulu besin |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Başak, biçilip harman edilen buğday ve taneli tahıl; unundan ekmek yapılan hububat yahut toprak altından çıkarılan dişli sarımsak yumrusu |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Ezd kabilesinin başağa fūm demesine dair nakledilen kadim şahitte kullanımı: وقالَ ربيئُهم لما أتانا / بكَفِّه فُومةٌ أو فُومتانِ |
| Erken Arapça kullanım | Erken dönem bedevi ve şehirli lehçelerinde buğday ekmeği yoğurup pişirmeyi ifade eden فَوِّمُوا لنا deyimi |
المصدر Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Sami dil ailesinde فوم kökü, hem fonetik ibdâl hem de zirai terminoloji bakımından dikkat çeken bir yapıya sahiptir. Kökün sarımsak anlamı, Kuzeybatı Sami dillerindeki ortak köklerle doğrudan irtibatlıdır; İbranicede שׁוּם (šūm), Ârâmîcede ve Süryanicede ܬܘܡܐ (tūmā), Akadcada ise šūmu biçiminde yaşayan bu kadim Afro-Asyatik sebze adı, Arapçada hem asli biçimi olan ثوم köküyle korunmuş hem de diş-dudak ünsüzleri arasındaki ses kaymasıyla (ibdâl: ث / ف denkliği) فوم biçimine dönüşmüştür. Arap dilcilerinin bir kısmı bu fonetik geçişi جدث ve جدف örneğinde olduğu gibi kabile lehçeleri arası düzenli bir ünsüz değişimi saymıştır. Buna karşılık kökün buğday, ekmek ve tahıl başağı anlamı, Sami dillerinde un, hamur ve temel besin maddelerini tanımlayan geniş bir semantik alana dayanır. Bu bağlamda kelime, toprağa bağlı yerleşik tarım toplumlarının en temel karbonhidrat ve besin kaynağını temsil eden arkaik bir kültürel terim niteliği taşır.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, David Cohen, Lisān al-ʿArab.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | ثوم ile ibdâl ilişkisi ve buğday/ekmek türevi | Arapça kabile lehçelerinde ث harfinin ف harfine dönüşmesiyle sarımsak; aynı zamanda buğday ekmeği pişirmek (تَفْوِيم) kökünden hububat | Güçlü |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice שׁוּם, Süryanice ܬܘܡܐ, Akadca šūmu | Ortak Sami katmanında sarımsak ve kokulu yumrulu bitkileri ifade eden kökün Arapçadaki fonetik varyantı | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Belirgin ve güvenilir bir Afro-Asyatik dışı bağ tespit edilmemiştir | Veri bulunamadı |
المصدر HALOT, Brown-Driver-Briggs, Lisān al-ʿArab.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| فوم | Anlamlı | Buğday, ekmek, sarımsak | Başak, öğütülen tahıl veya dişli sebze | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| فمو | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik lügatlerde ağız anlamındaki kelimenin türevi haricinde müstakil kök olarak işlenmez | Kur'an'da geçmez; mühmel |
| وفم | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Arapçada kullanılmaz |
| ومف | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Arapçada kullanılmaz |
| مفو | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Arapçada kullanılmaz |
| موف | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Arapçada kullanılmaz |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| فوم | Merkez | Temel tahıl veya sarımsak | Topraktan emekle elde edilen ekmeklik buğday veya çeşni bitkisi | Hem doyurucu temel gıdayı hem çeşniyi kapsayan ikili semantik yapı |
| ثوم | Komşu | Sarımsak | Keskin kokulu, dişli yumru sebzeye tahsis edilmiş asıl kök biçimi | Fonetik olarak ibdâlin kaynağı olan müstakil tür adı |
| حنط | Komşu | Buğday ve un | Doğrudan öğütülen sert taneli tahıl türü | Ekmek ve un sanayisinin ana hammaddesi olan buğday |
| خبز | Komşu | Ekmek | Hamurun fırında veya ateşte pişirilmiş nihai tüketim hâli | Pişirme ameliyesine ve mamul gıdaya odaklanan eylem ve isim |
| جوع | Zıt | Açlık ve yoksunluk | Bedenin besinsiz kalması, gıda maddelerinin bulunmayışı | Besleyici tahıl ve ekmeğin varlığıyla giderilen fizyolojik eksiklik |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | فوم | Buğday, ekmek, sarımsak | Kur'an'da geçen ve iki ana yoruma konu olan zirai ürün adı | Kesin |
| Latince | Allium / Triticum | Sarımsak / Buğday | Allium sebze ve sarımsak yönünü, Triticum ise tahıl ve ekmeklik buğday yönünü karşılar | Güçlü |
| İngilizce | Garlic / Wheat / Grain | Sarımsak / Buğday / Tahıl | Garlic yumrulu sebzeyi, wheat ve grain ise unluk başak ve ekmeklik taneyi ifade eder | Güçlü |
| Almanca | Knoblauch / Weizen / Getreide | Sarımsak / Buğday / Hububat | Knoblauch çeşni yönünü, Weizen ve Getreide ise temel besin maddesi olan buğdayı karşılar | Güçlü |
| Fransızca | Ail / Blé / Froment | Sarımsak / Buğday | Ail kelimesi kokulu çeşniyi, blé ve froment ise hamur yapılan temel tahılı belirtir | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lisān al-ʿArab.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| فُوم (Buğday / Tahıl / Ekmek) | Temel besin maddesi, unluk tane | İsrailoğullarının çölde zahmetsiz gelen kudret helvası ve bıldırcına karşılık talep ettikleri yerleşik ziraat mahsulü (Bakara 2:61) |
| فُوم (Sarımsak) | Çeşni ve kokulu yumru sebze | Ayette zikredilen kabakgiller, mercimek ve soğan gibi sebzelerle uyumlu çeşni türü (Bakara 2:61) |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Nimet ve şükür bahsi | Zahmetsiz ilahi lütufları bırakıp nefsi arzularla dünyevi ve adi olanı seçmenin ahlaki ve teolojik vebali | Nimetin kadrini bilmeme ve aşağı olanı üstün olana tercih etme psikolojisi |
| Fıkıh | Ziraat ve zekât hükümleri | Toprak mahsullerinin zekâtı (öşür) ve kokulu bitkilerin camiye girerken oluşturduğu kerahet bağlamı | Öşre tabi temel tahıllar yahut kokusu sebebiyle cemaatten uzak durmayı gerektiren nebatat |
| Tefsir | Garîbü'l-Kur'an ve lügat vecihleri | Kelimenin sarımsak mı yoksa buğday/ekmek mi olduğu, kıraat ve lehçe farkları (İbn Mes'ud kıraatindeki ثوم rivayeti) | İbdâl kuralı ile arkaik tarım söz varlığının metne yansıması |
| Hadis | Soğan-sarımsak nehiyleri | Çiğ soğan ve sarımsak yiyenlerin mescide yaklaşmaması yönündeki nebevî uyarılarda geçen koku bağlamı | Çiğ tüketildiğinde toplumsal rahatsızlık veren gıdaların adabı |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İlahi ihsan ve imtihan | Dünyevi rızık talebi | Beşeri ihtirası açığa çıkarma | Zahmetsiz manevi ve semavi rızka sabredemeyip toprağın meşakkatli ürününe meylediş | Güçlü |
| İlmi | Filoloji ve tarım tarihi | İbdâl ve ziraat terimi | Lehçe ve kültür tarihini aydınlatma | Kadim Sami dillerindeki ses değişimlerini ve Akdeniz havzası tarım ürünlerini belgeleme | Kesin |
| Siyasi | Toplumsal hiyerarşi ve zillet | Yerleşik köylü düzeni | Bağımsızlığı mülkiyete feda etme | Göçebe ve hür bir topluluğun şehre inerek tarımsal vergi ve hâkimiyet boyunduruğuna girmesi | Güçlü |
| İktisadi | Üretim ve tüketim ekonomisi | Temel tahıl ve çeşni maddesi | Pazar talebini karşılama | Doğal ve hazır sermaye yerine emek yoğun tarımsal artı ürün üretimi ve meta değişimi | Güçlü |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Ayrık tanecikli kümelenme ve faz değişimi | Tane tane olan buğday başaklarının öğütülüp suyla birleşerek sürekli bir katı/hamur fazına geçmesi | Muhtemel |
| Beşeri bilimler | Avcı-toplayıcı/göçebe durumdan yerleşik tarım toplumuna geçiş | Hazır toplanan gıdadan toprağı sürme, ekme ve bekleme zorunluluğuna dayalı yerleşiklik psikolojisi | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimeyi sadece sarımsak olarak tercüme edip tefsir geleneğindeki güçlü buğday, un ve ekmek vechini tamamen yok saymak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Ayette sayılan sebzelerin yanında insanın açlığını dindiren asıl ana besin maddesini (ekmeklik tahılı) de içeren geniş zirai yelpaze |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | İsrailoğullarının talebini sadece bir çeşni arzusu sanarak, onların asıl temel besin olan ekmek ve yerleşik tarım düzenini arzuladıklarını gözden kaçırmak |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın kadim Arap lehçelerindeki zenginliğini, ses değişimlerini (ibdâl) ve insan psikolojisinin yüksek manevi idealleri basit dünyevi metalara değişme zaafını somutlaştırdığı için önemlidir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İsrailoğullarının çöldeki serüvenini, rızık imtihanını ve ilahi lütuflara karşı nankörlük psikolojisini anlatan kıssa ayetlerinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Kur'an vahyinin sadece tek bir kabile lehçesine hapsolmadığını gösterir ve İsrailoğullarının itirazının basit bir sebze aşermesi değil, hürriyet ve zahmetsiz rızkı yerleşik kölelik ve tarım zahmetine tercih etme krizi olduğunu ortaya koyar. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamTarlada yetişen başaklı buğday tanesi, unundan yapılan ekmek veya toprak altından çıkarılan dişli sarımsak yumrusu.
- Soyut anlamİlahi ve zahmetsiz ihsanlara karşı insanın kendi emeğiyle şekillendirmek istediği, bağımlılık üreten dünyevi ve yerleşik ziraat metası.
- Sistematik karşılıkHazır lütuf halinden feragat ederek meşakkatli üretim, mülkiyet ve yerleşik düzen ilişkisine geçişi sağlayan temel tarımsal nesne.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde üretilen veya talep edilen zirai metayı, toprak ve tohum potansiyelini, harcanan beşeri emeği ve meşakkati, ilahi hazır ihsan ve lütuf seviyesini, ise insanın dünyevi yere bağlanma katsayısını simgeler. Emek ve dünyevi talep arttıkça hazır lütfun yerini meşakkatli tarımsal meta alır.