فوت
ف - و - ت
جذر- الورود: ٥
- الآيات: ٥
- الصيغ: ٣
- المعاجم: ١٢
Fevt İki parmak arasındaki açıklık demektir.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(١٢)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Fevt İki parmak arasındaki açıklık demektir.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٦١٤باب التاء والفاء و و ء ي معهما
ف و ت، ف ت و يستعملان فقط
فوت:
فاتَني يفُوتُني فأنا مَفُوتٌ، وبينهما فَوْتٌ فائت كما تقول: بائنْ.
وبينَهما تَفَوُّتٌ وتفاوُتٌ، وتقول: أَدْرِكْ أمرَ كذا قبل الموت، فيقول: إنَّه لا يُفْتاتُ، أي لا يَفوت، يُفْتَعَل من الفَوْت.
ولا أفتاتُه أي لا أسْبِقُ عليه.
فتو:
الفَتيُّ والفَتِيَّةُ: الشّابُّ الشّابَّةُ، والقياس فَتُو فَتَاءً.
وفَعَلَ ذلك في فَتائة، ممدود مهموز،
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٦٣٩الفَوْتُ: الفواتُ. تقول: فاتَهُ الشيء وأفاتَهُ إيَّاه غيره. ويقال: مات فلانٌ موتَ الفواتِ، أي فوجئ. وشتَم رجلٌ آخر فقال: جعل الله رزقَه فَوْتَ فمه، أي حيث يراه ولا يصل إليه. وتقول: هو منِّي فَوْتَ الرمح، أي حيث لا يبلغه. والفَوْتُ: الفُرجةُ ما بين إصبعين، والجمع أفْواتٌ. والافْتياتُ: افتعالٌ من الفَوْتِ، وهو السبْق إلى الشيء دون ائتمار من يُؤتمر. تقول: افْتات عليه بأمر كذا، أي فاتَهُ به. وفلان لا
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٧٬١٨٧ت ف ( وايء )
تفى ، توف ، فتا ، فوت ، أفت .
تفى : يقال : رأيته على تَفِئَةِ ذاك وتَئِفْة ذاك وأفّاية ذاك أي على حين ذاك .
قلت : وليست التَّاء في تَفِئَةٍ وتَئفَّةٍ أَصْلِيّة .
توف : وفي نوادر الأعراب : ما فيه تُوفَةٌ ولا تافَةٌ أي ما فيه عَيْبٌ .
فتا : ثعلب عن ابن الأعرابي : الفُتَيُّ قدَحُ الشُّطَار ، وقد أفتى إذا شرَبَ به .
شمر عن أبي حاتم عن الأصمعي : المُفْتِيُّ مِكيال هِشام بن هُبَيْرة ،
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٦٬٧٠١(باب الفاء والواو وما يثلثهما)
(فوت) الفاء والواو والتاء أُصَيلٌ صحيح يدلُّ على خلافِ إدراكِ الشّيءِ والوصولِ إليه. يقال: فاته الشَّيءُ فوتاً. وتفاوَتَ الشَّيئانِ: تباعَدَ ما بينهما، أي لم يُدرِك هذا ذاك. والافتيات: افتعالٌ من الفَوت، وهو السَّبق إلى الشَّيء دون الائتمار([1]) . يقال: فلانٌ لا يُفْتاتُ عليه، أي لا يُعْمَل شيءٌ دون أمرِه.
ومن الباب: الفَوْت: الفُرْجة بين الشَّيئين، كالفُرجة بين
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٦٠٥- الفوت: بعد الشيء عن الإنسان بحيث يتعذر إدراكه، قال: ﴿وإن فاتكم شيء من أزواجكم إلى الكفار﴾ [الممتحنة/11]، وقال: ﴿لكيلا تأسوا على ما فاتكم﴾ [الحديد/23]، ﴿ولو ترى إذ فزعوا فلا فوت﴾ [سبأ/51]، أي: لا يفوتون ما فزعوا منه، ويقال: هو مني فوت الرمح (انظر: المجمل 3/707)، أي: حيث لا يدركه الرمح، وجعل الله رزقه فوت فمه. أي: حيث يراه ولا يصل إليه فمه، والافتيات: افتعال منه، وهو أن يفعل الإنسان الشيء من دون
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٧٣٠ف و ت
فاتني بكذا: سبقني به وذهب به عني.
قال الأخطل: صحا القلب إلا من ظعائن فاتني بهن أمير مستبد فأصعدا وجاريته حتى فته أي سبقته.
وهم يتفاوتون إلى الشّرف.
وافتات فلان عليكم برأيه: سبقكم به ولم يشاوركم.
وفلان يتفوّت على أبيه في ماله أي يبذّره بغير إذنه.
ورجل فويت: يستبد برأيه.
وتقول: أبعد الله كلّ فويت قاعد بين لوّ وليت.
وهو مني فوت الرمح أي حيث لا يبلغه وسمع أعرابيّ
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٤٬٤٢٨الفَوْتُ: الفَواتُ.
فاتَني كذا أَي سَبَقَني، وفُتُّه أَنا. وقال أَعرابي: الحمد لله الذي لا يُفات ولا يُلاتُ. وفاتَني الأَمرُ فَوْتاً وفَواتاً: ذهَب عني. وفاتَه الشيءُ، وأَفاتَه إِياه غيره؛ وقول أَبي ذؤَيب:
إِذا أَرَنَّ عليها طارِداً، نَزِقَتْ،
والفَوْتُ، إِن فاتَ، هادي الصَّدْرِ والكَتَدُ
يقول: إِن فاتَتْه، لم تَفُتْه إِلا بقَدْرِ صَدْرها ومَنكِبها، فالفَوْتُ في معنى الفائت. وليس عنده فَوْتٌ ولا
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٣٣٥* ف و ت * * فَاتَهُ * الشيء من باب قال و * فَوَاتاً * أيضا بالفتح و * أَفاتَهُ * إياه غيره و * الفْتِيَاتُ * السبق الى الشيء دون ائتمار من يؤتمر تقول * افْتَاتُ * عليه بأمر كذا أي فاته به وفلان لا يفتات عليه أي لا يعمل شيء دون أمره و * تَفَاوَتَ * الشيئان تباعد ما بينهما * تَفضاوُتاً * بضم الواو ونقل فيه فتح الواو وكسرها على غير قياس
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٥٬٥٠٣فاته الأمر فوتا وفواتا: ذهب عنه وفي المصباح: فات الأمر، والأصل: فات وقت فعله، ومنه فاتت الصلاة، إذا خرج وقتها ولم تفعل فيه. وفاته الشيء: أعوزه. قال شيخنا: وهذا وإن عده بعضهم تحقيقا فهو لا يصلح في كل تركيب، إنما يأتي في مثل الصلاة، وأما الفوات في غيره فاستعمل بمعنى السبق، والذهاب عنه، ونحوه. انتهى. وليس عنده فوت ولا فوات، عن اللحياني. وفي اللسان والأساس: الفوت: الفوات، فاتني كذل، أي سبقني.
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ١١٬٠٥٣فَاتَ الأَمْرُ
1 فَاتَ الأَمْرُ ذ , aor. يَفُوتُ, inf. n. فَوْتٌ and فَوَاتٌ, originally signifies فَاتَ وَقْتُ فِعْلِهِ [i. e. The time, or opportunity, of the doing, or performing, of the affair passed, passed away, elapsed, or escaped, neglected by him, without his doing it or performing it]; and hence the phrase فَاتَتِ الصَّلَاةُ, meaning The time of prayer passed, passed away, elapsed, or
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬٥٧٣فَاتَ
فَاتَ ( w ) U ( n. ac. فَوْت 1 , فَوَاْت 22 ),
a. Passed, passed away, elapsed, expired ( time ); escaped ( opportunity ).
b. Missed ( mark ).
c. [ acc. & Bi ], Outstripped, anticipated, was before in.
d. [ Fī ] [ coll. ], Entered into.
e. [ Bi ], see VIII (c) .
فَوَّتَ
فَوَّتَ II
a. [ coll. ], Made to pass, to escape; made to lose.
b. [ coll. ], Made to enter.
c. [ coll.
الجذور المجاورةالمجاورة: ٤١ (الإجمالي: ٥٦)
- طبق
الآيات المشتركة: ١ · Üst üste giyilen elbisenin her birdir
- أسي
الآيات المشتركة: ١ · Usve ilacın acıtmasından üzülmek anlamında kullanılmaktadır
- لوي
الآيات المشتركة: ١ · Ucu kıvrık demir veya ağaç demektir
- فخر
الآيات المشتركة: ١ · Fehr (hı) “Fehhar” çömlekçi demektir
- فزع
الآيات المشتركة: ١ · Hemen ürktü
- خيل
الآيات المشتركة: ١ · Heyl (hı) : At demektir
- صعد
الآيات المشتركة: ١ · Bayır, yokuş yer demektir
- غمم
الآيات المشتركة: ١ · Yol, işaret bulunmayan yer
- فطر
الآيات المشتركة: ١ · Fıtr ; “Futr” mantar demektir
- فرح
الآيات المشتركة: ١ · Ferh (ha) “Felah” çatlak toprak demektir, sonra toprağı…
- ثوب
الآيات المشتركة: ١ · Sevb dış elbise demektir
- سبع
الآيات المشتركة: ١ · Yırtıcı hayvan demektir
الآيات التي ورد فيها(٥)
… أُخْرَاكُمْ فَأَثَابَكُمْ غَمًّا بِغَمٍّ لِكَيْلَا تَحْزَنُوا عَلَى مَا فَاتَكُمْ وَلَا مَا أَصَابَكُمْ وَاللَّهُ خَبِيرٌ بِمَا تَعْمَلُونَ
Sizden uzaklaştı
لِكَيْلَا تَأْسَوْا عَلَى مَا فَاتَكُمْ وَلَا تَفْرَحُوا بِمَا آتَاكُمْ وَاللَّهُ لَا يُحِبُّ كُلَّ مُخْتَالٍ فَخُورٍ
Sizden uzaklaştı
وَإِنْ فَاتَكُمْ شَيْءٌ مِنْ أَزْوَاجِكُمْ إِلَى الْكُفَّارِ فَعَاقَبْتُمْ فَآتُوا الَّذِينَ ذَهَبَتْ أَزْوَاجُهُمْ مِثْلَ مَا أَنْفَقُوا وَاتَّقُوا اللَّهَ الَّذِي أَنْتُمْ بِهِ مُؤْمِنُونَ
Sizden uzaklaştı
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | فوت |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Ecvef (vâvî) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | سبق, عجز, ذهب, فلت |
| Zıt Kök | درك |
| Çekirdek Özet 1 | İki nesne veya nokta arasında yetişmeyi imkânsız kılacak ölçüde açıklık ve mesafe oluşması; bir şeyin erişim alanından çıkıp gitmesi. |
| Çekirdek Özet 2 | İnsanın dünya nimetlerini ve fırsatları kaçırması karşısındaki tavrı ile hesap gününde ilahi denetimden ve cezadan kaçıp kurtulmanın imkânsızlığı. |
| Çekirdek Özet 3 | Varlık düzeninde hiçbir çatlak, boşluk ve dengesizlik (tefâvüt) bulunmadığı gibi; insanın varoluşsal eylemlerinde ilahi adaletten kaçış (fevt) imkânının da bulunmayışı. |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca sıradan bir zamansal gecikme sayıp telafi edilemez erişim kaybı boyutunu atlamak; "tefâvüt"ü ise meşru bir çeşitlilik zannedip nizamdaki kusur ve kopukluk anlamını gözden kaçırmak. |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| فو | Açılma, dışarı taşma, sınırın ötesine geçme ve yayılma; فوج kökünde toplulukların akıp yayılması, فور kökünde kaynayıp taşma, فوز kökünde tehlike çemberini aşıp kurtulma, فوق kökünde üst sınıra çıkma ve فوه kökünde ağız açıklığı bu çekirdeğin türevleridir. | ت | Çekirdeğin taşıdığı açılma ve taşma hareketi, ت harfinin getirdiği sınır ve temas niteliğiyle birleşerek iki nesne arasında erişimi kesen kesin bir mesafeye, hedefin menzil dışına çıkmasına ve elden kaçmasına dönüşmüştür. |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ف | ağız; söz, açıklık, kenar | Bir yarığın, boşluğun veya dışarıya doğru açılan bir geçidin başlangıcı. |
| و | çengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturma | İki nokta veya iki durum arasında uzanan mesafe ve devamlılık bağı. |
| ت | işaret, çarpı; im, sınır, antlaşma, son | Ulaşılan nihai sınır çizgisi, hareketin kesintiye uğraması ve kesin ayrışma. |
| فوت | Açıklık oluşturarak sınırın ötesine geçme ve erişimi kesme | İki nokta arasında oluşan aralıktan hızla geçip erişim sınırının ötesine uzanarak yakalanamaz ve telafi edilemez hale gelme eylemi. |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | İki parmak arasındaki açıklık (el-furce beyne'l-isbe'ayn); atılan bir mızrağın menzilini aşarak hedefe ulaşamaması (fevtü'r-rumh) ve avın avcının erişim dairesinden çıkıp gitmesi. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Ebû Züeyb el-Hüzelî dişi bir yaban eşeğinin kendisini kovalayan erkek eşeğe yetişilmez bir fark atmasını şu beyitle tasvir eder: إذا أرن عليها طاردا نزقت / والفوت إن فاتت هادي الصدر والكتد |
| Erken Arapça kullanım | Erken dönem Araplarının bir kimseye beddua ederken söylediği "جعل الله رزقه فوت فيه" (Allah onun rızkını ağzının hemen erişemeyeceği yerde kılsın; görsün ama ulaşamasın) ifadesi ile bir işi istişaresiz, başkalarını atlayarak yapmayı belirten "el-iftiyât" (الافتيات) tabiri. |
المصدر Lisânü’l-Arab, Kitâbü’l-ʿAyn, Maqāyīsü’l-Luğa.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Arapça فوت kökü, Afro-Asyatik dil ailesinin Sami kolunda bir aralık açılması, kaçıp kurtulma ve iki nokta arasına erişilmez bir mesafe girmesi tasarımıyla bağlantılıdır. İbranice ve Süryanicede üçlü kök düzeyinde birebir fonetik eşleşmeler sınırlı kalmakla birlikte, yarılma, açıklık ve geçiş bildiren p-t-h ve p-w-t ses tabanlarıyla anlamsal örtüşmeler mevcuttur. Arapçada bu kök, hem iki şey arasındaki somut açıklığı (furce) hem de takip edilen bir nesnenin ya da vaktin takip edenin kudretini aşarak kaybolmasını (fevât) ifade edecek şekilde özelleşmiştir. Erken Sami katmanındaki aralık ve uzaklaşma motifi, klasik Arapçada geri dönüşsüz kaçış ve yaratılışta nizam kusuru (tefâvüt) zıtlığı üzerinden kavramlaşmıştır.
درجة الثقة Güçlü
المصدر David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques), Brown-Driver-Briggs, Lisânü’l-Arab.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | فوت (fe-ve-te) | İki sınır arasındaki açıklık ve bir hedefin yakalama menzilini aşarak ulaşılamaz hale gelmesi. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Batı ve Güney Sami aralık/kaçış kökleri | Açıklık ve erişilmezlik bildiren piktografik ve fonetik morfemlerin Arapçada soyut kayıp anlamına evrilmesi. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik ayrılma ve yarılma tabanı | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı |
المصدر Maqāyīsü’l-Luğa, David Cohen.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| فوت | Anlamlı | Kaçmak, aralık kalmak, elden çıkmak | Hedef köktür; iki nokta arasında erişimi engelleyen açıklık oluşması. | Kur'an'da geçer |
| فتو | Anlamlı | Gençlik, açıklama, hüküm verme | Genç ve dinç olmak; müphem bir meseleyi açıklığa kavuşturup fetva vermek. | Kur'an'da geçmez |
| وفت | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kitâbü’l-ʿAyn ve Tehzîbü’l-Luğa'da mühmeldir |
| وتف | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kayıtlıdır |
| تفو | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kayıtlıdır |
| توف | Anlamlı | Bir şeyin sınırına ve kemaline ermek | Bir şeyin hakkını tam vermek, tüketmek veya tamamlanıp sona ermek. | Kur'an'da geçmez |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| فوت | Merkez | Kaçırma, erişim dışı kalma | Takip edilen hedefin veya fırsatın aradaki mesafe sebebiyle ulaşılamaz hale gelmesi. | Telafisi ve yetişilmesi mümkün olmayan ayrılık. |
| سبق | Komşu | Öne geçme, yarışta geçme | Bir failin diğerinden önce davranıp öne fırlaması; takip eden henüz yetişme ihtimalini kaybetmemiştir. | Zaman veya mekânda öncelik kazanma. |
| عجز | Komşu | Takatsizlik, geride kalma | Eksiklik doğrudan hedefin uzaklaşmasında değil, takip edenin kudret ve imkânının yetersizliğindedir. | Failin gücünün tükenmesiyle oluşan geri kalış. |
| ذهب | Komşu | Gitme, zeval bulma | Bir nesnenin veya durumun genel olarak ayrılıp gitmesi; fevtteki gibi bir kovalamaca veya yakalama çabasını şart koşmaz. | Genel bir ayrılış ve uzaklaşma hareketi. |
| فلت | Komşu | Ansızın kurtulma, sıyrılma | Elde veya baskı altında tutulan bir şeyin beklenmedik şekilde bağından sıyrılıp kaçması. | Ani ve zorlayıcı bir serbest kalış. |
| درك | Zıt | Yetişme, kavrama, kuşatma | Kaçan veya uzakta olan bir şeye bütünüyle ulaşıp onu sınırları içine alarak kavramak. | Aradaki mesafeyi sıfırlayıp hedefe tam erişim sağlama. |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | فوت | Kaçmak, aralık kalmak, elden çıkmak | Aradaki mesafe sebebiyle erişilmez olmak; nizamda kusur bulunması. | Kesin |
| Latince | praeterire, elabi | Yanından geçip gitmek, kayıp kurtulmak | Erişilemeden geçip gitmeyi karşılar; varlık düzenindeki kopukluk (tefâvüt) boyutunu eksik bırakır. | Güçlü |
| İngilizce | to miss, to escape, discrepancy | Iskamak, elden kaçırmak, uyumsuzluk | Kaçırma eylemini ve tefâvüt karşılığını ayrı ayrı verir; aradaki fiziksel boşluk kök birliğini tek sözcükte taşımaz. | Güçlü |
| Almanca | verpassen, entgehen, Unstimmigkeit | Kaçırmak, elinden kurtulmak, tutarsızlık | Zaman ve mekân farkıyla yetişememeyi ifade eder; iki şey arasındaki parmak arası açıklığı imgesini yansıtmaz. | Güçlü |
| Fransızca | échapper, manquer, disparité | Kaçmak, eksik kalmak, uyumsuzluk | Failin elinden çıkmayı ve farklılaşmayı karşılar; ontolojik kaçış imkânsızlığı vurgusunu tam vermez. | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane’s Lexicon.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| فَاتَ (fiil) | Dünyevi bir menfaatin, zaferin veya eşin elden çıkıp gitmesi, yitirilmesi | Kaçırılan dünyalıklar, ganimet veya terk eden eşler karşısında üzülmeme, sabır ve telafi bağlamı; Âl-i İmrân 3:153, Hadîd 57:23, Mümtehine 60:11. |
| فَوْت (isim) | Kaçıp kurtulma, ilahi azaptan ve yakalanmaktan kurtulacak mesafe bulma | Kıyamet gününde dehşete kapılan inkârcıların sığınacak veya ilahi kudretten kaçacak hiçbir boşluk bulamamaları bağlamı; Sebe’ 34:51. |
| تَفَاوُت (mastar) | Uyumsuzluk, kusur, nizamda çatlak ve işlevsel kopukluk | Rahman'ın yaratışında hiçbir eksiklik, çelişki ve nizamsızlık bulunmadığını gösteren kozmolojik tefekkür bağlamı; Mülk 67:3. |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Nizâm-ı âlem ve ilahi adalet | Mülk 67:3'teki "tefâvüt" üzerinden âlemde anlamsızlık, kusur ve hikmetsizlik bulunmadığı; Sebe' 34:51 üzerinden ise ilahi kudretin mutlak kuşatıcılığı ve hiçbir günahkârın kaçamayacağı tartışılır. | Âlemdeki mutlak intizam ve ilahi iradenin kapsayıcılığı. |
| Fıkıh | Vakitli ibadetlerin kaçırılması (Fevât) | Bir rüknün belirlenen vakitte eda edilemeyip vaktin çıkması; özellikle Arafat vakfesine yetişemeyen kimsenin haccının fevte uğraması ve kaza/fidye hükümleri. | Vaktin geçmesiyle hakkın veya amelin telafisiz biçimde elden çıkması. |
| Tefsir | Kader, musibet ve kâinat tasviri | Hadîd 57:23'te elden çıkan dünyalıklar için ye'se düşmeme ahlakı ile Mülk 67:3'te göklerin kusursuz nizamının basiretle incelenmesi gereği işlenir. | Kader teslimiyeti ile kozmolojik intizam arasındaki paralellik. |
| Hadis | Vaktin kıymeti ve mevtü'l-fevât | İbadetlerin vaktinde ifa edilmesi uyarıları ve tövbe etme fırsatı bırakmadan ansızın yakalayan ani ölüm (mevtü'l-fevât) tasvirleri. | Fırsatın aniden ve geri döndürülemez biçimde yitirilmesi. |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Kader ve ibadet bilinci | Telafisiz fırsat / İlahi ihata | İnsanın vaktin sınırlarını bilmesi; kaçan dünyalığa yas tutmayıp ilahi iradeye teslim olması. | Dini alanda fevt, insanın mutlak bir ilahi gözetim altında olduğunu ve fırsatların sınırlı verildiğini hatırlatır. | Kesin |
| İlmi | Kozmoloji ve epistemoloji | Tutarlı nizam / Tefâvütsüzlük | Evrendeki yasaların kopukluksuz işlemesi sayesinde rasyonel ve deneysel bilginin üretilebilmesi. | Yaratılışta tefâvüt olmaması, evrenin matematiksel ve fiziksel olarak modellenebilmesinin ontolojik zeminidir. | Güçlü |
| Siyasi | Hukuki denetim ve meşruiyet | Cezasızlıktan kaçışın imkânsızlığı / Otorite | Suçlunun yargı eriminden kaçamayacağı bir adalet çemberi kurmak; keyfi yetki kullanımını (iftiyât) önlemek. | Siyasi yapıda meşru danışma olmaksızın iş buyurmak (iftiyât) nizamı bozar; adalet mekanizması ise fevte izin vermez. | Güçlü |
| İktisadi | Fırsat maliyeti ve mülkiyet tazmini | Kaçan sermaye / Risk yönetimi | Kaçırılan kâr veya sermaye kaybı karşısında panik satışını önlemek; kaçan hakların telafi mekanizmasını kurmak. | Hadîd 57:23 iktisadi şoklar karşısında psikolojik denge sağlar; Mümtehine 60:11 ise kaçan hakların mübadelesini düzenler. | Güçlü |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Süreklilik ve pürüzsüz manifold (Continuity) / Kaçış hızı (Escape velocity) | Fizik ve matematikte bir sistemde boşluk, çatlak ve süreksizlik bulunmaması tefâvütsüzlüktür; keza bir cismin yerçekimi eriminden tamamen çıkması fevt dinamiğidir. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Fırsat maliyeti (Opportunity cost) / Cezasızlığın engellenmesi (Impunity gap) | İktisat ve sosyolojide geri döndürülemez kayıp kaynakların yönetimi; hukuk felsefesinde ise failin ceza dairesinden kaçamayacağı adalet bütünlüğü. | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca sıradan bir randevuyu veya dünyevi bir fırsatı kaçırmak gibi basit bir zamanlama kusuruna indirgemek; "tefâvüt"ü ise meşru çeşitlilik zannetmek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Yaratılışın bütününde hiçbir çatlak, kusur ve kopukluğun bulunmayışından (tefâvütsüzlük); ahirette ilahi azaptan kaçacak hiçbir aralık bulunamamasına (adem-i fevt) ve kayıplar karşısındaki varoluşsal sükûnete uzanan külli nizam. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | "Tefâvüt"ü çeşitlilik saymak Mülk Suresi'ndeki kozmolojik nizam delilini zayıflatır, zira ayet çeşitliliği değil nizamdaki kusuru reddeder; "fevt"i basit bir kayıp saymak ise kader bilincini zedeler ve ilahi adaletten kaçılabileceği zannına yol açar. |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | فوت kökü, Kur'an'ın kâinata baktığı kusursuz kozmolojik nizam ilkesi ile ahiretteki kaçınılmaz hesap bilincini ve insanın dünyevi kayıplar karşısındaki psikolojik olgunluğunu tek bir semantik eksende birleştirir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Yaratılışın mükemmelliğini ve tevhid delillerini sunan kozmolojik ayetlerde (Mülk 67:3); musibet, ganimet ve imtihan karşısında müminin sabır sınırını belirleyen ayetlerde (Hadîd 57:23, Âl-i İmrân 3:153); hukuki tazmin bağlamında (Mümtehine 60:11) ve kıyamet tasvirlerinde (Sebe' 34:51). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Dünyevi kayıplar karşısında yıkıcı bir ye'se kapılmayı önler; yaratılışta tesadüfi kusur ve plansız boşluklar vehmeden materyalist bakışı düzeltir; inkârcıların ilahi denetimden ve cezadan kaçıp kurtulabileceği yanılgısını ortadan kaldırır. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamİki sınır veya parmak arasında beliren ve hedefin yakalama menzilini aşarak erişilmez olmasına yol açan fiziksel açıklık.
- Soyut anlamBir nimetin, durumun veya vaktin insanın tasarruf alanından telafi edilemez biçimde çıkması; varlık dokusunda hiçbir çatlak ve dengesizliğin bulunmaması.
- Sistematik karşılıkKozmolojide sıfır tefâvüt (mutlak intizam), dünyevi imtihanda fevt (kayıp ve kader teslimiyeti) ve eskatolojide sıfır fevt (ilahi adaletten kaçışın imkânsızlığı).
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklaması
Model iki temel ilkeyi ifade eder. Birinci kısım olan , noktasındaki takipçinin hedefiyle arasındaki mesafesi menzili aştığında, hedefe ulaşma ve onu yakalama olasılığı 'nin sıfırlanmasını, yani mutlak elden kaçışı () formüle eder. İkinci kısım olan ise varlık evreni içinde tüm yaratılış bileşenleri birleştirildiğinde geriye hiçbir kusurlu boşluk, çatlak veya artık alan kalmadığını, yani kâinattaki ontolojik eksiklik ve uyumsuzluğun () mutlak yokluğunu simgeler.