فوض
ف - و - ض
جذر- الورود: ١
- الآيات: ١
- الصيغ: ١
- المعاجم: ١٣
(fe vav dad) Feyd, vadiyi dolduran sel yığıntısı.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(١٣)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
(fe vav dad) Feyd, vadiyi dolduran sel yığıntısı.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٣٬٨٨٩باب الضاد والفاء و و ا ي ء معهما
ض ف و، ف ض و، ف و ض، ف ي ض، ض ي ف، و ف ض مستعملات
ضفو:
ضَفَا الشَّعْرُ يَضْفُو أي كُثُرُ.
وشَعْرٌ ضافٍ، وذَنَب ضافٍ، وأنشد قوله: بضافٍ فُوَيْقَ الأرض ليس بأعزَلِ ودِيمةٌ ضافيةٌ تَضْفُو ضَفْواً أي تُخصِبُ الأرضَ.
وفَرَسٌ ضافي العُرْفِ والذَّنَبِ.
وفلان ضافي العَطِيّة أي كثيرة، قال: فجُدْ علينا من جَداكَ الضافي والضَّفْوُ: السَّعَةُ والخيرُ والكَثْرة، وأنشدَ:
اذا
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٤١٥فَوَّض إليه الأمرَ، أي ردَّه إليه. والتفويضُ في النكاح: التزويج بلا مَهْرٍ. وقومٌ فَوْضى، أي متساوون لا رئيسَ لهم. قال الأفوَهُ الأوْديُّ:
لا يَصْلُحُ الناسُ فَوْضى لا سَراةَ لهمولا سَراةَ إذا جُهَّـالُـهُـم سـادوا
شركاء فيها. وفَيْضوضى مثله، يُمَدُّ ويقصر. وتَفاوَضَ الشريكان في المال، إذا اشتركا فيه أجمعَ. وهي شركة المُفاوضة. وفاوَضَهُ في أمره، أي جاراه. وتَفاوضَ القومُ في الأمر، أي فاوَضَ
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١١٬٩٩٧ض ف ( و ا ي ء )
ضفا ، ضيف ، فضا ، فيض ، فوض ، وفض ، وضف ، فضأ .
ضفا : قال اللّيث : يقال : ضَفَا الشَّعَرُ يَضْفُو : إذا كَثُر . وشَعرٌ ضَافٍ ، وذَنَبٌ ضافٍ ، وأَنشد قوله :
يضافٍ فوَيقَ الأرض ليسَ بأَعزَل
ودِيمَةٌ ضافِية ، وهي تَضفو ضَفواً : إذا أَخْصبت الأرضُ منها .
والضَّفْوُ : السَّعةُ والخَيْر والكَثْرة ، وأَنشدَ :
إذا الهَدَفُ المعْزالُ صَوّبَ رأسَه
وأَعجَبَه ضَفْوٌ من الثَّلةِ الخُطْلِ
وقال
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٦٬٧٠١(باب الفاء والواو وما يثلثهما)
(فوت) الفاء والواو والتاء أُصَيلٌ صحيح يدلُّ على خلافِ إدراكِ الشّيءِ والوصولِ إليه. يقال: فاته الشَّيءُ فوتاً. وتفاوَتَ الشَّيئانِ: تباعَدَ ما بينهما، أي لم يُدرِك هذا ذاك. والافتيات: افتعالٌ من الفَوت، وهو السَّبق إلى الشَّيء دون الائتمار([1]) . يقال: فلانٌ لا يُفْتاتُ عليه، أي لا يُعْمَل شيءٌ دون أمرِه.
ومن الباب: الفَوْت: الفُرْجة بين الشَّيئين، كالفُرجة بين
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٢٣١- قال تعالى: ﴿وأفوض أمري إلى الله﴾ [غافر/44]، أرده إليه، وأصله من قولهم: مالهم فوضى بينهم قال الشاعر:
*طعامهم فوضى فضا في رحالهم*
(الشطر تقدم في مادة (فضى) ؛ وهو في غريب الحديث للخطابي 2/531؛ وكشف المشكل 1/253)
ومنه: شركة المفاوضة.
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٣٨٨ف و ض
" وأفوض أمري إلى الله ".
وفاوضته في أمري: جاريته وكانت بيننا مفاوضات ومخاوضات.
وبنو فلان فوضى: مختلطون لا أمير عليهم.
قال: لا يصلح الناس فوضى لا سراة لهم ولا سراة إذا جهّالهم سادوا طعامهم فوضى فضًا في رحالهم ولا يحسنون السر إلا تناديا أي مختلط واسع لا يخبأون منه شيئاً بل يتداعون إليه ومنه: شركة المفاوضة وهي المساواة والمخالطة.
وتفاوض الشريكان: تساويا.
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٢٬٢١٠فَوَّضَ إِليه الأَمرَ: صَيَّرَه إِليه وجعَلَه الحاكم فيه. وفي حديث الدعاء: فَوَّضْتُ أَمْري إِليك أَي رَدَدْتُه إِليك. يقال: فَوَّضَ أَمرَه إِليه إِذا ردّه إِليه وجعله الحاكم فيه؛ ومنه حديث الفاتحة: فَوَّضَ إِليَّ عَبْدي. والتَّفْوِيضُ في النكاح التزويجُ بلا مَهْر. وقَوْمٌ فَوْضَى: مُخْتَلِطُون، وقيل: هم الذين لا أَمير لهم ولا من يجمعهم؛ قال الأَفْوَهُ الأَوْدِي:
لا يَصْلُحُ القَوْمُ فَوْضَى لا
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٢٦٥* ف و ض * * فَوَّضَ * اليه الأمر * تَفْويضاً * رده اليه وقوم * فَوْضَى * بوزن سكرى أي متساوون لا رئيس لهم و * تَفَاوَضَ * الشريكان في المال اشتركا فيه أجمع وهي شركة * المُفَاوَضَةِ * و * فَاوَضَهُ * في أمره أي جاراه و * تَفَاوَضَ * القوم في الأمر أي فاوض بعضهم بعضا
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ١٬٩٨٢فوض إليه الأمر تفويضا: رده إليه ، وجعله الحاكم فيه. ومنه قوله تعالى: وأفوض أمري إلى الله . فوض المرأة تفويضا: زوجها بلا مهر ، وهو نكاح التفويض. وقوم فوضى، كسكرى: متساوون لا رئيس لهم ، نقله الجوهري، وأنشد للأفوه الأودي:
لا يصلح الناس فوضى لا سراة لهم ولا سراة إذا جهـالـهـم سـادوا
أو الناس فوضى، أي متفرقون ، قاله الليث. قال: وهو جماعة الفائض،
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٦٬٣١٨فوّض اـِلَيْهِ الأَمْرَ
2 فوّض اـِلَيْهِ الأَمْرَ ذ , (S, M, A, O, Msb, K,) inf. n. تَفْوِيضٌ, (Mgh, O, Msb,) He committed to him the thing, affair, or case; syn. رَدَّ (S, A, O, K,) or صَيَّرَ, (M,) or سَلَّمَ; (Mgh, Msb;) abstaining from contention, or litigation; (Mgh;) and made him arbiter thereof. (TA.) It is said in the Kur [xl. 47], (TA,) وَأُفَوِّضُ أَمْرِى اـِلَى اللّٰه (A, TA) And I
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬٠٠٧فَاضَ
فَاضَ ( w )
a. II [ acc. & Ila ], Confided, intrusted , committed to; gave power, authority, jurisdiction over.
b. Married, espoused without paying any dowry ( woman ).
c. Renounced, gave up.
فَاْوَضَ
فَاْوَضَ III
a. [ acc. & Fī ], Was the equal, the partner of....in.
b. [ acc. & Fī ], Conversed, conferred, deliberated, consulted with....about.
تَفَاْوَضَ
تَفَاْوَضَ VI
a. [
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ٩٬٣٢٠فوض
فَوَضَ - يَفْوِضُ - فَوَّضَ - يُفَوِّضُ
فَوَضَ - يَفْوِضُ + كائن + في كائن: يتداخل فيه ويتشارك معه: يدخل كائن في كائن آخر دون أن يصير جزءاً منه، فيخالطه ويؤثر فيه ويتشارك معه
فوضى: اسم فعل مبالغة على وزن " فَعلى" من " فَوَضَ - يَفْوِض ": التداخل والتشارك، بعض الشيء في بعض الشيء الآخر: وبالعامية: الأمور فايتة ببعضها
فاوض - يفاوض + كائن +
الجذور المجاورةالمجاورة: ٦ (الإجمالي: ١٠)
- بصر
الآيات المشتركة: ١ · Basar çevresiyle birlikte göz, ayn ise gözbebeği…
- أمر
الآيات المشتركة: ١ · Murar acı bir ağacın adıdır
- عبد
الآيات المشتركة: ١ · Ana kapının önündeki bekçidir
- ذكر
الآيات المشتركة: ١ · Zikr : Yay görevi gören ağaç dal parçasıdır
- قول
الآيات المشتركة: ١ · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
- أله
الآيات المشتركة: ١ · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
الآيات التي ورد فيها(١)
فَسَتَذْكُرُونَ مَا أَقُولُ لَكُمْ وَأُفَوِّضُ أَمْرِي إِلَى اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ بَصِيرٌ بِالْعِبَادِ
Ismarlarım
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | فوض |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | İlletli (ecvef-vâvî) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | وكل, سلم, ردد |
| Zıt Kök | قبض |
| Çekirdek Özet 1 | Bir işi, yetkiyi veya tasarrufu bütünüyle başkasına devretmek, ortak alana açmak |
| Çekirdek Özet 2 | Kulun kendi aczini ikrar ederek işinin tedbir ve sonucunu kayıtsız şartsız Allah'a havale etmesi |
| Çekirdek Özet 3 | Hüküm ve nihai tasarrufu asıl sahibine bırakma bilinci; mutlak ittikâl ve sığınma |
| Kritik Hata Riski | Tevfîzi pasif bir sorumsuzluk, kaderci bir atalet veya eylemsizlik olarak görüp sorumluluktan kaçınma sanmak |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| فو | Ağız, açıklık, dışa taşma, serbest kalma ve kendi sınırından dışarı yönelme hareketi. Bu çekirdek فوت (elden kaçma, boşlukta kaybolma), فوج (toplu halde akma, yayılma), فور (kaynayıp taşma), فوز (dar alandan kurtulup genişliğe çıkma), فوق (üste çıkma, aşma) ve فوه (ağız, dışa vurma) köklerinde de görülür. | ض | ض harfinin getirdiği yayılma, kuşatma ve kesin temas niteliğiyle, dışa taşan yetki veya işin başkasına bütünüyle tevdi edilmesi, ortak alana veya nihai mercie aktarılması manası pekişmiştir. |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ف | ağız; söz, açıklık, kenar | İradenin, sözün veya tasarruf yetkisinin içten dışa doğru açığa vurulması ve sınırından çıkması payını taşır. |
| و | çengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturma | Dışa aktarılan işin veya yetkinin diğer bir mercie rabtedilmesi ve bağlanması payını taşır. |
| ض | olta, bitki (ikiz harf ص imgesi temelinde türetme); yayılma, kuşatma, temas | Ses yapısındaki genişleme ve baskı imgesiyle, aktarılan yetkinin karşı tarafa bütünüyle sirayet etmesi ve alanı kaplaması payını taşır. |
| فوض | Ağızdan çıkan bir irade veya yetkinin (ف), sağlam bir rabıta ile (و), başka bir mercie tamamen aktarılıp oraya tevdi edilmesi ve yayılması (ض). | Kendi elindeki hüküm ve tasarrufu çıkarıp güvenilir bir odağa bağlama ve ona bırakma hareketini simgeler. |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir mülkün, malın veya işin herkesin tasarrufuna açık biçimde ortaklaşa ortaya konulması, başıboş bırakılması veya yetkinin bütünüyle başkasına devredilmesi; insanların veya hayvanların başlarında bir sevk edici olmaksızın rastgele yayılması (kavmün fevdâ). |
| Cahiliye şiiri kullanımı | el-Efvah el-Evdî'nin beyti: لا يَصْلُحُ القَوْمُ فَوْضَى لا سَراةَ لَهم / ولا سَراةَ إِذا جُهّالُهُم سادُوا — Şair bu beyitte kökü, başında önderi ve hâkimi bulunmayan, işleri dağınık ve herkesin rastgele tasarrufta bulunduğu kabile anarşisini (başsızlık, denetimsizlik) ifade etmek üzere kullanmıştır. |
| Erken Arapça kullanım | Müşterek ticarette ortakların birbirine tam yetki vererek malı eşit tasarrufa açması anlamında şirket-i müfâvada (شركة المفاوضة) ve mehir belirlenmeksizin nikâh akdetme anlamında nikâh-ı tefvîz (نكاح التفويض) tabirleri erken dönem kullanımını yansıtır. |
المصدر Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Arapça فوض kökü, Sami dillerinde dışa taşma, yayılma, boşalma ve yetkiyi kendi alanından çıkarıp başka bir tarafa aktarma semantik ekseniyle irtibatlıdır. Kök, fonetik ve semantik açıdan فضو (geniş mekâna açılma, engellerin kalkması) ve فيض (suyun kabından taşması, yayılması) kökleriyle derin bir akrabalık gösterir. İbrânicede ve Ârâmî/Süryânîcede taşma, yayılma ve boşluğa yönelme bildiren akraba fiillerle ilksel bir ses-anlam bağı taşır. Arapçada kök, somut düzlemdeki başsızlık, serbest yayılma ve ortaklaşa tasarruf alanından; bir işin nihai tasarruf ve hükmünü bütünüyle bir başkasına bırakma (ittikâl ve radd) yönünde özelleşmiş ve soyut bir ahlakî-hukukî terime dönüşmüştür.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, David Cohen, Lisān al-ʿArab.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | فوض - فضو - فيض kök ailesi | İşin dışarıya, genişliğe veya başkasına aktarılması; yetkinin sınırlı alandan çıkarılıp yayılması ve devri. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Batı Sami paralel açılma ve yayılma kökleri | Taşma, serbest kalma ve engellerin ortadan kalkarak hükmün intikal etmesi ekseninde ortak semantik çekirdek. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik dışa yönelim çekirdekleri | Kabından dışarıya taşma ve serbest bırakma tabakası. | Muhtemel |
المصدر David Cohen, Brown-Driver-Briggs, Maqāyīs al-Lugha.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| فوض | Anlamlı | Bir işi devretmek, yetkiyi başkasına bırakmak, başıboş karışıklık | İşin veya yetkinin başkasına tevdi edilmesi, mutlak ortaklık ve başsızlık hali. | Hedef kök; Kur'an'da geçer. |
| فضو | Anlamlı | Genişlemek, boşalmak, aradaki engelin kalkması | Geniş mekân ve iki tarafın engelsizce birbirine kavuşması; Kur'an'da geçer (Nisâ 4:21). | Ortak çekirdek; dışa açılma ve perdenin kalkması yönüyle ilişkilidir. |
| وفض | Anlamlı | Hızla koşmak, dikili taş, sadak | Hızla bir hedefe seğirtme veya dikili taşa doğru yönelme; Kur'an'da geçer (Meâric 70:43). | Hızlı yöneliş ve sevk edilme anlamıyla bağlantılıdır. |
| وضف | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez; sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir. |
| ضفو | Anlamlı | Bol olmak, örtmek, taşmak | Giysinin veya nimetin bol olup her tarafı örtmesi, sarkması. | Kur'an'da geçmez; bolluk ve yayılma çekirdeği taşır. |
| ضوف | Anlamlı | Misafir olmak, yönelmek, sığınmak | Bir kimseye sığınma, konuk olma ve iltica etme anlamında kullanılır. | Kur'an'da geçmez; sığınma ve birine dayanma bağı vardır. |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| فوض | Merkez | Yetki devri ve tasarrufu terk | Bir işin nihai tasarrufunu ve hükmünü bütünüyle başka bir merciye havale etmek. | Merkez köktür; acziyetin ardından mutlak güvenle teslim etmeyi anlatır. |
| وكل | Komşu | Vekalet ve güven | Bir kimseyi kendi adına iş görmesi için yetkilendirmek veya ona dayanmak. | فوض kökünde yetki tamamen ve hükmüyle birlikte devredilirken, وكل kökünde adalet veya temsiliyet esasıyla işin yürütülmesi talep edilir. |
| سلم | Komşu | Boyun eğme ve teslimiyet | Karşı konulmaz bir iradeye boyun eğerek direnci terk etmek. | سلم çekişmeyi bırakıp barışa ve itaate girmeyi; فوض ise aktif tercihle tasarrufun özünü devretmeyi ifade eder. |
| ردد | Komşu | İade ve geri çevirme | Bir şeyi kaynağına veya hak sahibine geri döndürmek. | ردد mekânsal veya maddî geri çevirmeyi de içerirken, فوض kararın ve sonucun takdirini havale etmeye odaklanır. |
| قبض | Zıt | Tutma, çekme ve el koyma | Bir nesneyi veya yetkiyi elinde tutmak, başkasına bırakmamak, sıkıca kavramak. | فوض yetkiyi ve tasarrufu kendinden çıkarıp başkasına açarken, قبض kendi elinde toplayıp kısıtlamayı anlatır. |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | فوض | Yetkiyi başkasına devretmek, ortak kılmak | İşi sahibine bırakıp hükmü ona havale etmeyi ifade eder; tef'îl babında mutlak teslimiyeti anlatır. | Kesin |
| Latince | delegare, committere | devretmek, tevdi etmek, emanet etmek | Bir vazifenin veya davanın yürütümünü başkasına bırakmayı karşılar; ancak manevi sığınma boyutunu tam vermez. | Güçlü |
| İngilizce | to delegate, to entrust, to commit | yetki devretmek, emanet etmek, havale etmek | Hukuki ve idari yetki devrini tam karşılar; dini bağlamdaki acziyet itirafını kısmen dışarıda bırakır. | Güçlü |
| Almanca | übertragen, anvertrauen | devretmek, güvenerek teslim etmek | Emanet etme ve tasarrufu bırakmayı içerir; ontolojik acziyet eksenindeki boyun eğişi sınırlı taşır. | Güçlü |
| Fransızca | déléguer, confier | yetkilendirmek, sır veya iş emanet etmek | Bir mercie güvenerek selahiyet aktarmayı iyi verir; ilahi kazaya teslimiyet nüansını eksik bırakır. | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Lewis & Short, Duden, Larousse.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| وَأُفَوِّضُ | İşi ve akıbeti bütünüyle Allah'a havale etmek, mutlak tevekkül ve sığınma | Firavun hanedanındaki müminin, kavminin tehdit ve tuzaklarına karşı dünyevi tebliğ ve uyarısını tamamladıktan sonra nihai korunma ve zaferi Allah'ın ilim ve kudretine tevdi etmesi (Mü'min 40:44). |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Müteşâbih sıfatların anlaşılması (Tefvîz yöntemi) | Sıfat ayetlerinin lafzını ikrar edip mahiyet, nasıllık ve keyfiyet bilgisini bütünüyle Allah'a bırakma tutumu; teşbih ve ta'tîlden kaçınma. | Sıfatların beşeri benzerliklerden tenzih edilerek hakiki bilgisinin ilahi ilme havale edilmesi. |
| Fıkıh | Nikâh ve şirket akitleri | Nikâh-ı tefvîz (mehir belirlenmeksizin kıyılan akit) ve şirket-i müfâvada (ortakların eşit sermaye ve tam yetkiyle birbirini temsil etmesi). | Hukuki hakların takdirinin veya ticari tasarruf yetkisinin karşı tarafa tam olarak devredilmesi. |
| Tefsir | Mü'min 40:44 bağlamında tevekkülün zirvesi | Düşman baskısı ve ölüm tehlikesi karşısında kulun beşeri imkânların ötesine geçerek koruyucu merciye sığınması. | Tevekkül, teslimiyet ve ilahi himayeye tam güven olarak tecelli eden ruh hali. |
| Hadis | Dua ve yatış adabı | Gece yatarken okunan dualarda kulun nefsini ve işini bütünüyle Allah'a ısmarlaması rivayetleri. | Benlik davasını terk ederek ilahi iradeye mutlak teslimiyet ve sığınış. |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevekkül ve teslimiyet | Kulluğun kemali | Tedbirin sınırında neticeyi Allah'a bırakarak kalbi endişelerden arındırma. | Kulun kendi gücünün bittiği yerde ilahi kudrete dayanarak psikolojik direnç kazanması. | Kesin |
| İlmi | Epistemoloji ve idrak sınırları | Bilinemeyenin teslimi | Aklın idrak kapasitesini aşan gaybî hakikatlerde ilmi sahibine havale etme. | Aklın haddini bilmesi, lafızları tahrif etmeden hakikati mutlak ilme tevdi etmesi. | Güçlü |
| Siyasi | Kamu yönetimi ve bürokrasi | Yetki devri (delegasyon) | Karar alma ve icra selahiyetini alt kademelere veya ehil temsilcilere bırakma. | Merkezi otoritenin iş yükünü paylaştırarak idari hantallığı önlemesi ve inisiyatif açması. | Güçlü |
| İktisadi | Ortaklık ve ticaret hukuku | Müfâvada ortaklığı | Ortakların sermaye, kâr ve tasarrufta eşit olup birbirini sınırsız yetkiyle temsil etmesi. | Karşılıklı tam güven esasına dayalı, yetki sınırlarının ortak alana yayıldığı ortaklık modeli. | Kesin |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Dağıtık sistemlerde kontrol devri ve açık sistem dengesi | Bir yerel alt birimin kontrol parametrelerini merkezi veya üst denetleyiciye aktararak kendi kısıtlarını serbest bırakması ve sistem kararlılığına intibak etmesi. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Örgütsel yetki aktarımı (delegation of authority) | Bir aktörün tasarruf ve karar gücünü rasyonel bir güven bağıyla başka bir aktöre devretmesi, böylece kendi yükünü azaltırken sorumluluk alanını yeniden yapılandırması. | Kesin |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün anlamını yalnızca "çaresizlikten ötürü pes etmek", "pasif bir ataletle kaderine razı olmak" veya "hiçbir tedbir almadan işi oluruna bırakmak" şeklinde kaderci bir vazgeçişe indirgemek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da tefvîz, zalim bir otoriteye karşı hakkı açıkça savunduktan, her türlü fikrî, ahlakî ve mantıkî tebliğ yürütüldükten sonra, tehditler karşısında sarsılmadan nihai koruma ve hükmü Allah'a emanet eden proaktif ve sarsılmaz bir imanın zirvesidir. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | İnananların siyasal, toplumsal ve bireysel sorumluluklarını yerine getirmeksizin eylemsizliğe düşmelerine, çaresizliği dindarlık gibi sunmalarına ve tefvîzi aksiyonun alternatifi zannetmelerine yol açar. |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | İnsanın sınırlı imkânı ile ilahi mutlak kudret arasındaki irtibatı kurar; tevekkülün bir acziyet veya eylemsizlik değil, hakiki güç kaynağına bağlanarak korkudan ve baskıdan özgürleşmek olduğunu ortaya koyar. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Müminlerin zalim güç odaklarına karşı hakikati savunduğu, yalnız kaldığı ve tehdit edildiği mücadele ve kıssa bağlamlarında belirleyicidir (özellikle Mü'min 40:44). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Tevekkülün tedbirsizlik veya korkaklık olduğu yönündeki yanılgıyı düzeltir; tefvîzin mücadeleden kaçış değil, mücadelenin en kritik anında gösterilen sarsılmaz bir manevi tahkimat olduğunu gösterir. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamBir malın, yetkinin veya işin sınırlarını kaldırarak ortak alana açmak, başkasına bütünüyle devretmek ve aradan çekilmek.
- Soyut anlamKulun kendi kudret ve tedbir davasından vazgeçerek bütün işlerinin sevk ve idaresini mutlak ilim ve hikmet sahibi Allah'a havale etmesi.
- Sistematik karşılıkİrade ve sorumluluk tamamlandıktan sonra sonucun kontrolünü nihai otoriteye devretme mekanizması (hukukta delegasyon, teolojide teslimiyet).
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde bireyin veya kulun elindeki sınırlı iş ve tasarruf alanını, ise nihai ve mutlak otoritenin tasarruf alanını temsil eder. tefvîz fonksiyonudur ve yetkinin bireyden mutlak mercie aktarılışını gösterir. ifadesi kulun kendi üzerindeki hüküm ve tasarruf iddiasını sıfırlamasını, ise hüküm ve koruma yetkisinin bütünüyle mutlak sahibine geçtiğini ve sistemin tam bir teslimiyetle güvenceye kavuştuğunu sembolize eder.