فرع
ف - ر - ع
جذر- الورود: ١
- الآيات: ١
- الصيغ: ١
- المعاجم: ١٣
Firavn, “Ferea”, ağaç dalıdır. Kişinin annebaba ve onların annebabalarına usul, çocukların ve onların çocuklarına da furu’ denir. Firavn soy anlamında hanedan demektir.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(١٣)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Firavn, “Ferea”, ağaç dalıdır. Kişinin annebaba ve onların annebabalarına usul, çocukların ve onların çocuklarına da furu’ denir. Firavn soy anlamında hanedan demektir.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٥٬٣٧٤باب العين والرّاء والفاء معهما
ع ر ف، ع ف ر، رعف، ر ف ع، ف ر ع مستعملات
عَرَفَ:
عَرَفت الشىءَ مَعْرِفَةً وعِرْفاناً. وأَمْرٌ عارفٌ، معروفٌ، عَرِيفٌ.
والعُرْفُ: المعروف. قال النّابغة:
أبَى الـلـهُ إلا عَـدْلَـهُ وقَـضـاءَهُ فلا النُّكْرُ مَعْروفٌ ولا العُرْفٌ ضائع
والعَريفُ: القيّم بأمرِ قومٍ عرّفَ عليهم، سُمّي به لأنّه عُرِفَ بذلك الاسم.
ويوم عَرَفَة: موقفُ النّاس بعَرَفات، وعَرَفات جبل،
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٬٦٢٣فَرْعُ كلِّ شيء: أعلاه. ويقال: هو فرْعُ قومه، للشريف منهم. والفَرْعُ أيضاً: الشَعْرُ التامُّ. والفَرْعُ أيضاً: القوسُ التي عُمِلَتْ من طرف القضيب. ويقال أيضاً: ائْتِ فَرْعَةً من فِراعِ الجبل فانزِلها. وهي أماكن مرتفعة منه. وفَرَعْتُ رأسَه بالعصا، أي عَلَوْتُهُ، وبالقاف أيضاً. وفَرَعْتُ قومي، أي علوتهم بالشرف أو بالجمال. وجبلٌ فارْعٌ، إذا كان أطول مما يليه. وفَرَعْتُ فرسي باللجام، أي قَدَعْتُهُ.
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠بلا ترجمةالحروف: ٢٢٬١١٧باب العين والراء مع الفاء
عرف ، عفر ، رفع ، رعف ، فرع ، فعر : مستعملات .
عرف : الليث : عَرَف يَعْرف عِرْفاناً ومَعْرِفة . وأمر عارف : معروف عَرِيف . قلت : لم أسمع أمر عارف أي معروف لغير الليث . والذي حصَّلناه للأئِمَّة : رجل عارف أي صَبُور . قال أبو عبيد وغيره : يقال : نزلت به مصيبة فوُجِد صَبُوراً عارفاً . قلت : ونفس عارفة بالهاء مثله . وقال غيره :
فصبرتُ عارفة لذلك حُرَّة
ترسو إذا نفسُ الجَبَان
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ١٩٬٢٢٧(باب الفاء والراء وما يثلثهما)
(فرز) الفاء والراء والزاء أُصَيْلٌ يدل على عَزْل الشيء عن غيره. يقال: فرَزْت الشيءَ فرْزاً، وهو مفروز، والقِطعة فَِرْزة([1]) .*فرس) الفاء والراء والسين أُصَيل يدلُّ على وطءِ الشَّيء ودقِّه. يقولون: فَرَسَ عنقَه، إذا دقَّّها. ويكون ذلك من دقِّ العُنق([2]) من الذَّبيحة. ثم صيِّر كلُّ قتلٍ فَرْسا، يقال: فرَسَ الأسدُ فريستَه. وأبو فِراسٍ: الأسد. وممكنٌ أن يكون الفَرَس
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٦٣٦- فرع الشجر: غصنه، وجمعه: فروع. قال تعالى: ﴿أصلها ثابت وفرعها في السماء﴾ [إبراهيم/24]، واعتبر ذلك على وجهين: أحدهما: بالطول، فقيل: فرع كذا: إذا طال، وسمي شعر الرأس فرعا لعلوه، وقيل: رجل أفرع، وامرأة فرعاء، وفرعت الجبل، وفرعت رأسه بالسيف، وتفرعت في بني فلان: تزوجت في أعاليهم وأشرافهم. والثاني: اعتبر بالعرض، فقيل: تفرع كذا، وفروع المسألة، وفروع الرجل: أولاده.
و (فرعون) : اسم أعجمي، وقد اعتبر
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ١٬٠٩٠ف ر ع
الفرع ينبت حوله الغصن.
وتقول: بنو هاشم ولدهم أشرف وفروع الدوحة ظلها أورف.
كلا أبويكم كان فرعاً دعامةً ولكنهم زادوا وأصبحت ناقصاً وفرع فرع أذنه.
ونزلوا فرع الوادي أي أعلاه.
وأجلست فرع فلان أي فوقه.
وامرأة طويلة الفروع وهي الشعر ولها فرع تطؤه وتقول: لابدّ للقرعاء من حسد الفرعاء وهي ذات الفرع.
وضربه على فرعي أليتيه وهما المماستان للأرض إذا قعد.
وقال الشماخ: حتى إذا
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ١١٬٥٣٨فَرْعُ كلّ شيء: أَعْلاه، والجمع فُرُوعٌ، لا يُكَسَّر على غير ذلك. وفي حديث افْتِتاحِ الصلاة: كان يَرْفَعُ يديه إِلى فُرُوعِ أُذُنَيْهِ أَي أَعالِيها. وفَرْعُ كل شيء: أَعلاه. وفي حديث قيام رمضان: فما كنا نَنْصَرِفُ إِلا في فُرُوعِ الفجْر؛ ومنه حديث ابن ذي المِشْعارِ: على أَن لهم فِراعَها؛ الفِراعُ: ما عَلا من الأَرض وارْتَفَعَ؛ ومنه حديث عطاء: وسئل ومن أَين أَرْمِي الجمرتين؟ فقال: تَفْرَعُهما أَي
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٢٥٩* ف ر ع * * فضرْعُ * كل شيء أعلاه و * الفَرْعُ * أيضا الشعر التام و * الفَرَعُ * بفتحتين أول ولد تنتجه الناقة كانوا يذبحونه لآلهتهم فيتبركون بذلك وفي الحديث ﴿لا فرع ولا عتيرة﴾ و * الأفْرَعُ * ضد الاصلع وكان النبي ]ص[ أفرع و * تَفَرَّعَتْ * أغصان الشجرة كثرت
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ١٤٬٩٤٠فرع كل شيء: أعلاه، والجمع: فروع، لا يكسر على غير ذلك، وفي الحديث: أي الشجر أبعد من الخارف? قالوا: فرعها، قال: وكذلك الصف الأول . من المجاز: الفرع من القوم: شريفهم، يقال: هو من فروعهم، أي من أشرافهم. الفرع: المال الطائل المعد، ووهم الجوهري فحركه. قلت: لم يضبطه الجوهري بالتحريك، وإنما ذكره بعد قوله: وفي الحديث: لا فرع ثم قال: والفرع أيضا ففهم منه أنه محرك. قال الشويعر:
فمن واستبقى
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩بلا ترجمةالحروف: ٢١٬٦٦٥فَرَعَ
1 فَرَعَ ذ [He, or it, overtopped, or surpassed in height or tallness: this seems to be the primary signification]. It is said in a trad., يَكَادُ يَفْرَعُ النَّاسَ طُولًا (O, TA) He is, or was, near to overtopping the people, or surpassing them in tallness. (TA.) And one says, فَرَعَ فِى قَوْمِهِ i. e. طَالَ [app. meaning He surpassed in tallness among his people or party]; as also ↓
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٢٬٥٨٧فَرَعَ
فَرَعَ A ( n. ac. فَرْع 1 )
a. [ acc. or Fī ], Ascended ( mountain ).
b. [ acc. or Min ], Descended.
c. [ acc. & Bi ], Smote, hit with.
d. ( n. ac. فَرْع 1 , فُرُوْع 27 ), Surpassed, excelled; overtopped.
e. [ acc. & Bi ], Pulled in, stopped by the ( bridle: horse ).
f. [ Bain ], Interposed between; reconciled.
g. see IV (e) & VIII ( a ).
فَرِعَ
فَرِعَ A ( n. ac. فَرَع 4
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ٣٧٬٩٩٨فرع
فَرَعَ - يَفْرَعُ - فَرْع
فَرَعَ - يَفْرَعُ + الكائن أو الشيء: يتَفرَّق الشيء الواحد من إحدى نهايتيه (العليا خصوصاً) إلى عدة أجزاء وشعب من جنس الأصل وأصغر منه: يتشعب ويتفرق عند نهايته وخاصة العليا إلى أجزاء أوشعب أو استطالات أو فروع أو أغصان
فَرْع: اسم فعل " فَرَعَ - يَفْرَعُ ": وهو كذلك بمعنى مفعول: التشعب والتفرع في نهاية شيء
واللفظ
الجذور المجاورةالمجاورة: ١٠ (الإجمالي: ١٣)
- أصل
الآيات المشتركة: ١ · Bitki kökü demektir
- ثبت
الآيات المشتركة: ١ · Sibat(Te) kayış demektir
- شجر
الآيات المشتركة: ١ · Ağaç
- طيب
الآيات المشتركة: ١ · İyi
- ضرب
الآيات المشتركة: ١ · Örnek verdi
- كلم
الآيات المشتركة: ١ · Kelime
- مثل
الآيات المشتركة: ١ · Çamurdan yapılan ve bir şeye benzetilen nesne, heykeldir
- رأي
الآيات المشتركة: ١ · Raye bir yere konmuş, oranın özelliğini gösteren işaret…
- سمو
الآيات المشتركة: ١ · “Sem” hayvanın sırtı, “ard” da hayvanın karnıdır
- أله
الآيات المشتركة: ١ · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
الآيات التي ورد فيها(١)
أَلَمْ تَرَ كَيْفَ ضَرَبَ اللَّهُ مَثَلًا كَلِمَةً طَيِّبَةً كَشَجَرَةٍ طَيِّبَةٍ أَصْلُهَا ثَابِتٌ وَفَرْعُهَا فِي السَّمَاءِ
Ve onun dalı
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | فرع |
| Yapı | Üçlü kök |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | غصن, شعب, سوق, نبت |
| Zıt Kök | أصل |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeyin tepesine çıkmak, en üst noktası olmak, gövdeden yukarıya ve dışa doğru uzayıp yayılan üst uzantı veya dal |
| Çekirdek Özet 2 | Kökü ve temeli sağlam bir hakikatin göğe doğru yükselen, semere veren, görünür ve üretken dış tezahürü |
| Çekirdek Özet 3 | Asıl-fürû ilişkisinde köke bağımlı türeme, ilkesel zeminden hayat bulan pratik uygulama ve hiyerarşik yükseliş |
| Kritik Hata Riski | Kökü gövdeden kopuk salt biçimsel bir ayrıntı veya tesadüfi bir eklenti sanmak; dalın mevcudiyetini ve canlılığını kökün sabitliğinden bağımsız değerlendirmek |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| فر | Yararak açığa çıkma, yayılma, ayrışıp ileri fırlama veya ortaya dökülme; nitekim فرق ayrıştırmayı, فرج aralığı açmayı, فرض yarıp belirlemeyi, فرغ içindekini boşaltıp açmayı ifade eder | ع | ع harfinin getirdiği derinlik, kabarma ve dışa açılma niteliğiyle, yarılarak açığa çıkan hareketin yukarıya doğru yükselmesi, dallanıp budaklanması ve en üst tepe noktayı oluşturması sağlanmıştır. |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ف | Ağız; açıklık, dışarı verme, nefes ve çıkış noktası | Bir kaynaktan, merkezden veya gövdeden dışa doğru patlama, açılma ve yayılma yönünü kurar. |
| ر | İnsan başı; tepe, üstünlük, başlangıç ve zirve | Açılan ve ilerleyen hareketin yukarıya, başa, zirveye ve en üst seviyeye doğru yönelmesini sağlar. |
| ع | Göz; kaynak, derinleşme, açığa çıkıp görünür olma | Zirveye yükselen ve dışa taşan oluşumun görünür kılınmasını, algılanabilir bir dal ve meyve alanına dönüşmesini temin eder. |
| فرع | Merkezden dışa açılarak zirveye ve görünür alana doğru yükselen uzantı | Gövdeden veya temelden yarılıp fırlayarak yukarıya doğru boy veren, en tepeye tırmanan ve görünürlük kazanan dal ve zirve bütünlüğü. |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir şeyin en üst kısmı, dağın zirvesi, ağacın göğe doğru yükselen dalları ve devenin ilk yavrusu; bedende ise başın üstündeki gür ve uzun saç örtüsü. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Lebîd b. Rebîa el-Âmirî kökü dağın zirvesine çıkıp gözetleme anlamında kullanmıştır: لم أَبِتْ إلاّ عليه أو عـلـى / مَرْقَب يَفْرَعُ أطرافَ الجَبَلْ |
| Erken Arapça kullanım | Evs b. Hacer bir beytinde ilk doğan deve yavrusuna işaretle şöyle der: وشُبِّهَ الهَيْدَبُ العَبامُ من الأقْ / وامِ سَقْباً مُجَلَّـلاً فَـرَعـا |
المصدر Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha ve Kitābü’l-ʿAyn.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Sami dilleri ailesinde فرع kökü, dallanıp budaklanma, filiz verme, yukarıya uzanma ve soydan türeme semantiğini taşır. İbranicede yer alan פֶּרַع (peraʿ) kökü başın üstündeki uzun ve serbest bırakılmış saçı, liderliği ve öne çıkmayı gösterirken; Ge'ez (Etiyopya Sami dili) katmanında fərəyə / fərē biçimi meyve vermek, ürün ve filiz anlamlarına uzanır. Süryanicede de filizlenme ve saçaklanma bağlamındaki kullanımlarla örtüşür. Kökün en ilksel somut çekirdeği, kök veya gövdeden ayrılarak yukarı ve dışa doğru fırlayan her türlü uzantıdır (ağaç dalı, saç teli, dağ tepesi, ilk doğan döl). Kur'an'ın nazil olduğu vasatta bu kök, ağacın göğe doğru yükselen dallarını, soyun yukarıdan aşağıya uzanan kollarını ve bir ilkenin doğurduğu tatbiki uzantıları kapsayacak biçimde olgunlaşmıştır.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Brown-Driver-Briggs, David Cohen ve Lisān al-ʿArab.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Bir nesnenin en üst noktası, dağın başı ve ağacın dalı | Arapçada kök doğrudan bir gövdeden yükselen dalı, dağın zirvesine tırmanmayı ve saçın gürlüğünü karşılar. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice peraʿ ve Ge'ez fərē | İbranicede serbest uzayan saç ve baş olma; Güney Sami kolunda meyve ve ürün verme ile semantik akrabalık taşır. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik katmanda filizlenme ve dışa taşma | Kök formunun dışa açılma ve uzama nosyonunu taşıyan erken Afro-Asyatik morfemlerle paralelliği muhtemeldir. | Muhtemel |
المصدر Maqāyīs al-Lugha, Gesenius ve HALOT.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| فرع | Anlamlı | Yukarı uzanmak, dal olmak, zirveye çıkmak | Ağacın dalı, nesnenin en üstü, ilk döl | Hedef köktür; Kur'an'da geçer |
| فعر | Anlamlı | Şiddetle yemek, yutmak veya yarıp doldurmak | Karın doyurma veya bir boşluğu doldurma hareketi | Tehzîbü’l-Luğa’da müsta‘meldir; Kur'an'da geçmez |
| رفع | Anlamlı | Yukarı kaldırmak, yükseltmek | Bir şeyi aşağıdan yukarıya taşımak veya mertebesini yüceltmek | Hedef kökle ortak yönelim (yükseklik); Kur'an'da geçer |
| رعف | Anlamlı | Öne fırlamak, burnu kanamak | Kanın veya bir atlının grubun önüne hızla fırlaması | Dışa fırlama ortak çekirdeği; Kur'an'da geçmez |
| عفر | Anlamlı | Toza toprağa bulamak | Yüzü toprağa sürmek, toprağın rengi | Hedef kökün yüksekliğine zıt zemin anlamı; Kur'an'da geçmez |
| عرف | Anlamlı | Bilmek, tanımak, yüksek kısım | Yükselerek ayırt edici hale gelmek, atın yelesi, örf | Yükselerek belirginleşme ilişkisi; Kur'an'da geçer |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| فرع | Merkez | Yükselen dal ve zirve | Bir asıldan beslenip yukarıya ve dışa doğru uzanan en üst kısım | Asla bağımlı üretken uzantı |
| غصن | Komşu | Ağaç dalı | Salt yapraklı ve taze ağaç çubuğunu ifade eder, yükseklik veya üstünlük şartı aramaz | فرع ise mutlaka zirveye ve yukarıya doğru yükselişi içerir |
| شعب | Komşu | Ayrışma ve kollara ayrılma | Bir bütünün farklı yönlere doğru parçalanıp yayılması | فرع dikey yükselişi ve üstünlüğü öncelerken شعب yatay dağılmayı vurgular |
| سوق | Komşu | Gövde ve dik duruş | Ağacın veya bitkinin kök ile dallar arasındaki taşıyıcı ana gövdesi | فرع gövdenin bittiği yerden göğe uzanan kısımdır |
| نبت | Komşu | Çıkma ve bitme | Topraktan yeni filizlenip boy verme eylemi | فرع filizlenmenin ötesinde olgunlaşmış ve yukarı erişmiş uzantıdır |
| أصل | Zıt | Kök, temel ve dip | Bir şeyin üzerinde durduğu, yere çakılı en alt dayanak | فرع yerin üstündeki yükseliş iken أصل yerin altındaki sarsılmaz sabitedir |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | فرع | Ağaç dalı, zirve, asıldan türeyen kol | Kökün hem dikey yüksekliğini hem de asla bağlı türeyişini eksiksiz ifade eder | Kesin |
| Latince | ramus, vertex | Dal, ağaç kolu; tepe, doruk | Ramus dal ve şubeleşmeyi verirken zirve boyutu için vertex gerekir | Güçlü |
| İngilizce | branch, apex, offshoot | Dal, branş, doruk, türev uzantı | Branch kurumsal ve bitkisel dalı iyi karşılar ancak zirveye tırmanma fiilini dışarıda bırakır | Güçlü |
| Almanca | Zweig, Gipfel, Ableger | Dal, kol, zirve, filiz | Zweig sistemik türevleri ve ağaç dalını karşılar; yükseklik boyutu Gipfel ile tamamlanır | Güçlü |
| Fransızca | branche, sommet, rameau | Dal, şube, tepe noktası | Branche soy ve kurum kollarını kapsar; semadaki tepe anlamını sommet taşır | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary ve Lane’s Arabic-English Lexicon.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| فرع / İsim kalıbı | Ağacın göğe doğru yükselen, semere taşıyan ulu dalı | Güzel bir kelimenin (kelime-i tayyibe) sağlam köküne karşılık semaya uzanan üretken dalını tasvir eden temsil bağlamı: İbrâhîm 14:24 |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Asıl ve fürû ayrımı | İman ve tevhidin asıl, amellerin ve ahlaki tezahürlerin bu asıldan doğan fürû olup olmadığı tartışması | İnancın kök, amelin ise o kökten beslenen dal olarak konumlandırılması |
| Fıkıh | Fürû-i fıkıh ve nesep hukuku | Külli kaidelerden (usul) tikel hükümlerin (fürû) çıkarılması; mirasta kişinin çocukları ve torunlarının fürû sayılması | Hukuki türetim ve soyun aşağıya doğru uzanan nesil zinciri |
| Tefsir | İbrâhîm 14:24 tefsiri | Güzel sözün semaya yükselen dalının müminin ameli mi, tevhidi mi yoksa bizzat kelimenin melekût alemindeki kabulü mü olduğu | İmanın pratik hayatta meyve veren yüce mertebesi |
| Hadis | Namazda ellerin kaldırılması ve ilk kurban | Namaz başlangıcında ellerin kulak hizasındaki üst sınıra (fürû-i uzüneyn) kaldırılması ve Cahiliye adeti olan ilk deve yavrusu (fera') kurbanı | Uç nokta, en üst sınır ve ilk döl ıstılahı |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İnanç ve amel bütünlüğü | Fürûat ve salih amel | Kökün varlığını semere ile tescillemek | İman asıldır; ibadetler ve ahlak ise o asıldan semaya yükselen ve meyve veren dallardır. | Kesin |
| İlmi | Metodoloji ve epistemoloji | Fürû-i ilim ve tatbikat | Ana ilkeleri tikel olaylara uyarlamak | Usul olmadan fürû olamaz; sağlam zemin üzerine inşa edilen dallar ilmin genişlemesini sağlar. | Kesin |
| Siyasi | Yönetim ve teşkilat yapısı | İdari kollar ve nesil zinciri | Merkezi otoritenin sahaya ve geleceğe yayılması | Siyasi yapıda hanedanın veya kurumun aşağıya ve çevreye doğru uzanan şubeleridir. | Güçlü |
| İktisadi | Sermaye ve kâr/hizmet ağı | Şubeleşme ve katma değer | Ana sermayeden doğan yeni üretim alanları | Sabit sermaye (asıl), piyasaya yayılan şubeler ve getiriler (fürû) aracılığıyla verimlilik üretir. | Güçlü |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Ağaç veri yapısı (tree structure) ve fraktal dallanma | Kök düğümden (root) türeyerek hiyerarşik biçimde alt dallara (branch/node) ayrılan ve her dalı ana gövdenin kurallarına bağlı olan matematiksel ve algoritmik düzenek. | Kesin |
| Beşeri bilimler | Kurumsal şubeleşme ve normatif türetim | Hukukta anayasal ilkelerden kanun ve yönetmeliklerin türetilmesi; sosyolojide ana klandan aile ve hısımlık kollarının dallanması. | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Fürûatı önemsiz, yüzeysel, terkedilebilir veya gereksiz bir ayrıntı yığını olarak görmek; kökü yeterli sayıp dalı ihmal etmek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da فرع asla bağımlı olmakla birlikte, asıl ancak onun sayesinde göğe erişir ve meyve verir. Dal yoksa meyve de yoktur; dolayısıyla فرع hakikatin nihai gayesine ulaştığı zirvedir. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | İmanın amelsiz, hukukun ilkesiz, sistemin ürünsüz kalması; kökü olan ama dalı olmayan güdük bir din veya ilim anlayışının meşrulaştırılması. |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın varlık, bilgi ve ahlak tasavvurundaki organik hiyerarşiyi açıklar. Hakikatin soyut bir kökten ibaret kalmayıp semaya uzanan, görünür ve üretken bir dal haline gelmesi gerektiğini öğretir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İman-amel ilişkisini, tevhid kelimesinin canlılığını ve hak ile batılın mukayesesini kuran mesel ayetlerinde (özellikle İbrâhîm 14:24-26) belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Fürûatın kökten bağımsız kendi başına var olabileceği yanılgısını ve kökün dallanıp semere vermeden de kâmil sayılabileceği iddiasını çürütür. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamBir ağacın ana gövdeden göğe doğru yükselen ulu dalı, dağın zirvesi, bedenin en üstündeki saç ve ilk döl.
- Soyut anlamBir ilke, kök veya merkezden türeyerek dikey boyutta yücelen, görünürlük kazanan ve tikel alanlarda meyve veren tatbiki uzantı.
- Sistematik karşılıkUsul-fürû bütünlüğü; kökün mevcudiyetinin ve gücünün semadaki üretken göstergesi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde sarsılmaz sabit kökü (asıl), kökten gövdeye doğru besin ve enerji iletimini, ise bu kökten neşet eden dalı (فرع) temsil eder. Dal, kuşatıcı uzamda () yer alır; yükseklik fonksiyonunu gösterir ve dalın konumu kökün seviyesinden daima yukarıdadır (). Meyve ve semere (), ancak köke bağlılık şartı altında dalın bir fonksiyonu () olarak teşekkül eder. Kök olmadan dal var olamaz; dal olmadan da sistem semere üretemez.