فقع
ف - ق - ع
جذر- الورود: ١
- الآيات: ١
- الصيغ: ١
- المعاجم: ١٢
معناه في القرآن: Koyu
ملاحظاتي
المعاجم(١٢)
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٣٬٩٠٤باب العين و القاف والفاء
)ع ق ف، ع ف ق، ق ع ف، ق ف ع، ف ق ع( عقف: عَقَفْتُ الشَّيْءَ أعقِفُه عَقْفاً: أي عَطَفْتُه. والعُقّافةُ: خَشَبَةٌ في رأسِها حُجْنَةٌ يُمَدُّ بها الشيء كالمِحْجَن. وهو أعقَفُ وعَقْفاءُ: إذا كان فيه انحِناءٌ.
والأعْقَفُ: الفَقيرُ المُحتاجُ، ويجمع على عُقْفان، قال يزيد بن معاوية:
يا أيُّها الأعْقَفُ المُزْجي مَطِيَّتَه لا نِعْمةً تبْتَغي عندي ولا نَشَبا
والعَقْفاءُ من
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٦١٢الفقوعُ: مصدرُ قولك أصفر فاقِعٌ، أي شديد الصفرة. وقد فَقَعَ لونُه يَفْقَعُ ويَفْقُعُ فُقوعاً. وبقرةٌ صفراءُ فاقِعٌ لونها، أي لونها فاقِعٌ. والفاقِعَةُ: الداهيةُ. وفَواقِعُ الدهر: بَوائِقُهُ. والفُقَّاعُ: الذي يشرب. والفَقاقيعُ: النُفّاخاتُ التي ترتفع فوق الماء كالقوارير. والفَقْعُ: الحُصاصُ. وفَقَّعَ أصابعَه تَفْقيعاً: فَرْقَعَها. والفَقْعُ: ضربٌ من الكمأة، قال أبو عبيد: وهي البيضاء الرِخوة،
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠بلا ترجمةالحروف: ٢٨٬٥١٥باب العين والقاف مع الفاء
عقف ، عفق ، قعف ، قفع ، فقع : مستعملات .
عقف : أبو العباس عن عمرو عن أبيه قال : قال النسّابة البكري : للنَّمل جدّان : فازرٌ وعُقْفان . ففازرٌ : جدّ السُّود . وعُقفان : جدّ الحُمر .
وأخبرني المنذريّ عن إبراهيم الحربيّ أنه قال : النمل ثلاثة أصناف : النمل ، والفازر ، والعُقيفان . قال : والعُقيفان الطويلة القوائم تكون في المقابر والخرابات . وأنشد :
سُلِّط الذرُّ فازراً
باب العين والقاف مع الفاء عقف ، عفق ، قعف ، قفع ، فقع : مستعملات . عقف : أبو العباس عن عمرو عن أبيه قال : قال النسّابة البكري : للنَّمل جدّان : فازرٌ وعُقْفان . ففازرٌ : جدّ السُّود . وعُقفان : جدّ الحُمر . وأخبرني المنذريّ عن إبراهيم الحربيّ أنه قال : النمل ثلاثة أصناف : النمل ، والفازر ، والعُقيفان . قال : والعُقيفان الطويلة القوائم تكون في المقابر والخرابات . وأنشد : سُلِّط الذرُّ فازراً وعقيفاً ن . . . قال : والذرّ : الذي يكون في البيوت يؤذي الناس . قال : والفازر : المدوَّر الأسود يكون في التَّمر . وقال الليث : يقال للفقير المحتاج أعقَف ، والجمع عُقفان . وأنشد : يا أيُّها الأعقف المُزْجى مطيَّتَه لا نعمةً تَبتغِي عندي ولا نَشَبا قال : والعَقْفاء : ضرب من البقول معروف . قلت : الذي أعرفه في بُقول البادية القَفعاء ، ولا أعرف العقفاء . وقال الليث : العُقَاف : داء يأخذ الشاة في قوائمها حتّى تعوجّ . يقال عُقفت الشاة فهي معقوفة . والعُقّافة : خشبة في رأسها جُحنةٌ يحتجَن بها الشيء . والعقفاء : حديدةٌ قد لُوِي طرفُها . والعقْفُ والعَطف واحد . وعقفت الشيء أعْقِفُه عقفاً فانعقَف ، أي عطفتُه فانعطف . قال : وعُقْفانُ : حيٌّ من خُزاعة . قعف : أبو عبيد عن الفراء : سَيل جُحافٌ وقُعافٌ وجُراف ، بمعنًى واحد . وقال الليث : القاعف من المطر : الشديد يقعَف الحجارة ويجرفها . والقَعف : شدّة الوطء واجترافُ التراب بالقوائم . وأنشد : يقعفن قاعاً كفراشِ الغِضرمِ مظلومةً وضاحياً لم يُظلَم أبو عمرو : انقعف الجُرف ، إذا انهارَ وانقعَر . وأنشد الأصمعي : واقعتفِ الجِلْمةَ منها واقتثِثْ فإنّما تكدحها لمن يَرِثْ قوله منها ، أي الدنيا وما فيها . اقتعفِ الجَلْمة ، أي اقلع اللحم بجملته . أبو العباس عن ابن الأعرابي قال : القَعْف : السُّقوط في كلّ شيء . وقال في موضع : القَعَف محركاً : سقوط الحائط . قال : والنَّعَف : الجبال الصغار بعضُها على بعض ، الواحدة نَعَفة . عفق : سمعتُ غير واحدٍ من العرب يقول للذي يُثير الصيدَ ناجش . وللذي يَثني وجهه ويردُّه على الصائد عافق . ويقال اعفقْ عليَّ الصيد ، أي اثنه واعطفه . وقال رؤبة : فما اشتَلاهَا صَفقةً للمنصفَقْ حتَّى تَردَّى أربعٌ في المنعَفَقْ يصف عيراً أورد أُتُنَه الماءَ فرماها الصائد فصَفَقها العَير لينجوَ بها ، فرماها الصائد في منعفَقها ، أي في مكان عَفْق العير إيّاها . وقال أبو تراب : قال بعضُ العرب : عفقت الإبلُ تَعفِق عَفْقاً ، إذا كانت ترجع إلى الماء في كلِّ يومٍ أو كلِّ يومين . وكلُّ راجعٍ مختلفٍ عافقٌ وغافق . ويقال إنك لتَعفِق ، أي تكثر الرجوع . وقال أبو عمرو : إنّه ليعفّق الغنمَ بعضَها على بعض ، أي يردّها عن وجهها . وأنشد : ولاتكُ مِعفاقَ الزيارة واجتنبْ إذا جئتَ إكثارَ الكلامِ المعَيَّبِ وقال الليث : عفَق الرجلُ يَعفِق ، إذا ركِبَ رأسَه ومضى . قال : وعفقَ يعفق ، إذا خنَس وارتدّ ورجَع . أبو عبيد عن الأصمعي : يقال للرجل وغيره : عَفَق بها وحَبَجَ بها ، إذا ضَرَط . قال : وقال أبو زيد : يقال كذبَتْ عَفّاقته ، وهي استُه . ثعلب عن ابن الأعرابيّ : أعفقَ الرجلُ ، إذا أكثرَ الذَّهابَ والمجيء في غير حاجة . قال : وعافقَ الذئبُ الغنم ، إذا عاثَ فيها ذاهباً وجائياً . وتعفَّق فلانٌ بفلان ، إذا لاذ به . وقال علقمة : تعفَّق بالأرطَى لها وأرادها قال : والعُفُق : الضرّاطون في المجالس . والعُفُق : الأستاه . قال : والعُفُق : الذئاب التي لا تنام ولا تُنيم تردُّداً في الفساد . وقال غيره : اعتفق الأسدُ فريستَه ، إذا عطف عليه فافترسَه . وقال : وما أسدٌ من أسود العري نِ يعتفق السائلين اعتفاقا وعفقَ الرجلُ جاريتَه ، إذا جامَعها . وقال القتيبي في تفسير قول لقمان : ( خذي منّي أخي ذا العِفَاق ) : أخبرني أبو سفيان عن الأصمعيّ قال : عفَق يَعفِق ، إذا ذهبَ ذَهاباً سريعاً . قال : والعَفْقُ هو العطف أيضاً . فقع : تقول العرب : ( فلانٌ أذلُّ من فَقْع بقَرقر ) ، قال أبو عبيد : قال أبو زيد والأحمر : الفِقَعة : البِيض من الكمأة ، واحدها فَقْع . وقال الليث : الفَقْع : كمءٌ يخرج من أصل الإجرِدّ ، وهو نبت ، وهو من أردأ الكمأة وأسرعها فساداً . قال : والفُقّاع هو الشَّراب المعروف . قال : والفقاقيع واحدتها فُقّاعة ، وهي الحَجَا التي تعلو ماء المطر والشرابَ إذا مُزج بالماء ، كأنّها قوارير صغارٌ مستديرة . وفي الحديث النَّهي عن التفقيع في الصلاة يقال فقَّعَ فلانٌ أصابعَه تفقيعاً ، إذا غمزَ مفاصلَها فأنقضَتْ ، وهو الفرقعة أيضاً ، وكل ذلك قد جاء في الحديث . وقال بعضهم : التفقيع : التشدُّق في الكلام ؛ يقال قد فقّع ، إذا تشدَّقَ وجاء بكلامٍ لا معنَى له . وتفقيع الوردة : أن تُضرَب بالكفّ فتفقع حتَّى تسمعَ لها صوتاً عالياً . وفقَع الحمار ، إذا ضرط . وإنّه لفَقَّاعٌ ، أي ضرّاط . وقال الله جلّ ذكره : ( صَفْرَآءُ فَاقِعٌ لَّوْنُهَا ) ( البَقَرَة : 69 ) قال أبو إسحاق : فاقع نعت للأصفر الشديد الصُّفرة . يقال أصفر فاقع ، وأبيض ناصع ، وأحمر قانىء . وقال أبو عبيد : يقال أبيض ناصع . وقال اللحياني . يقال أصفر فاقع وفُقّاعي . وقال الليث : الإفقاع : سوء الحال ، وقد أفقَعَ فهو مُفقِع : فقير مجهود . يقال فقير مُفْقِع مُدقع . قال : والمُفْقِع أسوأ ما يكون من حالاته . وقال عدي بن زيد في فقاقيع الخمر إذا مزجت : وطفا فوقَها فقاقيعُ كاليا قوتِ حمرٌ يُثيرها التصفيقُ قفع : قال الليث : يقال أحمر قُفَاعيٌّ ، وهو الأحمر الذي يتقشَّر أنفه من شدَّة حمرته . قلت : لم أسمع لغير الليث أحمر قُفاعي القاف قبل الفاء ، والمعروف في باب الألوان أصفر فاقع وفُقَاعيٌّ ، الفاء قبل القاف ، وهو الصحيح . ويقال شاهٌ قفعاء ، وهي القصيرة الذّنَب ، وقد قَفِعتْ قَفَعاً . وكبشٌ أقفَع ، وهي كباشٌ قُفْع . وقال الشاعر : إنّا وجدنا العِيسَ خيراً بقيّةً من القُفْع أذناباً إذا ما اقشعرَّتِ قلت : أراه أراد بالقُفْع أذناباً المِعزَى ؛ لأنها إذا صَرِدت اقشعرَّت . وأمّا الضأن فإنها لا تقشعرُّ من الصَّرَد . والقفعاء من أحرار البقول ، وقد رأيتها في بلاد تميم ، ولها نُوَير أحمر . وقد ذكرها زهير فقال : بالسِّيِّ ما تُنبتُ القَفْعاء والحَسَكُ وقال الليث : القَفْعاء : حشيشة خوّارة من نبات الربيع خَشْناء الورق ، لها نَورٌ أحمر مثل شَرَر النار ، وورقها تراها مستعْلياتٍ من فوق ، وثمرها مُقَفَّعٌ من تحت . قال : والأذن القَفعاء كأنّما أصابَتْها نارٌ فتزوَّت من أعلاها وأسفلها . قال : والرِّجْل القفعاء : التي ارتدّت أصابعُها إلى القَدَم ، وقد قَفِعَتْ قَفَعاً . ويقال تقفَّعت الأصابعُ من البرد ، وقد قَفَّعها البرد . قال : ونظر أعرابيٌّ إلى قُنفذةٍ قد تقبّضتْ فقال : أتُرى البردَ قَفَّعها . قال : والمِقْفعة : خشبةٌ يضرب بها الأصابع . والقُفَّاع : نباتٌ متقفِّع كأنّه قرونٌ صَلابةً إذا يبِس ، يقال له كفُّ الكلب . وفي حديث عمر أنه ذُكر عنده الجرادُ فقال : ( ليت عِندنا منه قَفعةً أو قَفعتين ) . قال أبو عبيد : القَفْعة : شيءٌ شبيه بالزَّبِيلِ ليس بالكبير ، يُعمَل من خُوص ، وليس له عُرًى . وقال شمر : القَفعة مثل القُفَّة تُتَّخذ واسعةَ الأسفل ضيّقة الأعلى ، حشوُها مكانَ الحَلفاء عَراجين تُدَقُّ ، وظاهرها خ
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٤٬٦٥٧(باب الفاء والقاف وما يثلثهما)
(فقم) الفاء والقاف والميم أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على اعوجاج وقلة استقامة. من ذلك الأمْرُ الأفْقَمُ، هو الأعوج. والفَقَم: أن تتقدَّمَ الثَّنايا السُّفلى فلا تقَعَ عليها العُليا. وهذا هو أصل الباب: وزعم أبو بكر([1]) : أنَّ الفَقَم الامتلاء. يقال: أصاب من الماء حَتَّى فَقِمَ، هو أصل الباب. فإن كان هذا صحيحاً فهو أيضاً من قياسه.
(فقه) الفاء والقاف والهاء أصلٌ واحد صحيح، يدلُّ
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٢٦٢- يقال: أصفر فاقع: إذا كان صادق الصفرة، كقولهم: أسود حالك. قال تعالى: ﴿صفراء فاقع﴾ [البقرة/69]، والفقع: ضرب من الكمأة، وبه يشبه الذليل، فيقال: أذل من فقع بقاع (انظر: المجمل 3/703)، قال الخليل (العين 1/176) : سمي الفقاع لما يرتفع من زبده، وفقاقيع الماء تشبيها به.
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٤٨٣ف ق ع
هو أصفر فاقع بيّن الفقوع وهو النّصوع.
ويقال: فقّعوا أديمكم أي حمّروه.
وحمامٌ فقيع: أبيض.
ويقال: " إنك لأذلّ من فقع القاع ".
وأصابته فاقعة من فواقع الدهر وهي بوائقه.
وتقول: كلّ باقعه ممنوّ بفاقعه.
وصفّق الشراب فطفت عليه الفواقع والفقاقيع وهي النّفّاخات.
قال عديّ: وطفا فوقها فقاقيع كاليا قوتِ حمر يثيرها التصفيق وفقّع أصابعه وفرقع.
ونهى ابن عباس عن
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٣٬٦٧٥الفَقْعُ والفِقْعُ، بالفتح والكسر: الأَبيض الرَّخْو من الكَمْأََ ة، وهو أَرْدَؤُها؛ قال الراعي:
بِلادٌ يَبُزُّ الفَقْعُ فيها قِناعَه،
كما ابْيَضَّ شَيْخٌ، من رِفاعةَ، أَجْلَحُ
وجمع الفَقْعِ ، بالفتحِ فِقَعةٌ مثل جَبْءٍ وجِبَأَةٍ، وجمع الفِقْعِ، بالكسر، فِقَعَةٌ أَيضاً مثل قِرْدٍ وقِرَدةٍ. وفي حديث عاتكة قالت لابن جُرْموزٍ: يا ابن فَقْعِ القَرْدَدِ؛ قال ابن الأَثير: الفَقْعُ ضرْب من أَردَإِ
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٢٦١* ف ق ع * * الفُقُوعُ * مصدر قوله أصفر * فاقِقٌ * أي شديد الصفرة وقد * فَقَع * لونه من باب خضع ودخل وبقرة صفراء فاقع لونها أي لونها فاقع و * الفُقّضاعُ * شراب ذو زبد و * الفَقاقِيعُ * النفاخات التي ترتفع فوق الماء كالقوارير و * فقّعَ * أصابعه * تفقيعاً * فرقعها
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٤٬٧٨٥الفقع، بالفتح، ويكسر، عن ابن السكيت: ضرب من الكمأة، وقال أبو عبيد: هي البيضاء الرخوة من الكمأة، وهو أردؤها، قال الراعي:
بلاد يبز الفقع فيهـا قـنـاعـه كما ابيض شيخ من رفاعة أجلح وفي حديث عاتكة قالت لابن جرموز:
يا ابن فقع القردد قال ابن الأثير: الفقع: ضرب من أردإ الكمأة، والقردد: أرض مرتفعة إلى جنب وهدة. وقال أبو حنيفة: الفقع يطلع من الأرض، فيظهر أبيض،
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٩٬٨٠٧فَقَعَ
1 فَقَعَ ذ , aor. فَقَعَ and فَقُعَ , inf. n. فُقُوعٌ (S, O, K) and فَقْعٌ, (K,) said of the colour of a thing, (S, O,) It was intensely yellow: (S, O, K:) or its yellowness was free from admixture. (K, TA. [See also فَقْعٌ below.]) [And] فَقَعَ said of a skin, or hide, or a tanned, or red, skin or hide, (أَدِيم,) It was beautiful and clear [in colour]. (Ham p. 562.) -A2- فَقَعَ said of a
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬٥٦٢فَقَعَ
فَقَعَ A , U ( n. ac. فَقْع 1 , فُقُوْع 27 ),
a. Was a deep yellow; was clear, bright.
b. Died from heat.
c. Crushed, overwhelmed ( misfortune ).
d. [ coll. ], Broke, burst, split; died of vexation, mortification.
e. Throve ( child ).
f. Broke wind.
فَقِعَ
فَقِعَ A ( n. ac. فَقَع 4 ),
a. Was a deep red.
فَقَّعَ
فَقَّعَ II ,
a. Snapped, cracked ( fingers ); burst (
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ١٣٬٨٣٠فقع
فَقَعَ - يَفْقَعُ (فَقَعَ - يَفْقُعُ)- فَاقِع
فَقَعَ - يَفْقَعُ (فَقَعَ - يَفْقُعُ) + اللون: يكون اللون صافياً شديد النصوع خالصاً من الشوائب: يزداد اللون فيُبْهِر، ويدخل في العين بشدة وتأثير وكثافة وغنى
فَاقِع: اسم فاعل صفة مشبهة من " فَقَعَ - يَفْقَعُ ": صافياً شديد النصوع خالصاً من الشوائب
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " شدة اللون
الصيغ(١)
الجذور المجاورةالمجاورة: ٩ (الإجمالي: ١٢)
- صفر
الآيات المشتركة: ١ · Sufar, safra kesesinden çıkan sarı sudur
- لون
الآيات المشتركة: ١ · Her çeşit renk demektir
- بقر
الآيات المشتركة: ١ · Sığır
- سرر
الآيات المشتركة: ١ · Serer üstüne oturulan kanepe türü divandır
- نظر
الآيات المشتركة: ١ · Korkuluk demektir
- دعو
الآيات المشتركة: ١ · Deav : Dua, gel gel anlamına kalkan eller demektir
- بين
الآيات المشتركة: ١ · Beyn topraktaki yarık demektir
- ربب
الآيات المشتركة: ١ · Ribve, tümsek demektir
- قول
الآيات المشتركة: ١ · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
الآيات التي ورد فيها(١)
قَالُوا ادْعُ لَنَا رَبَّكَ يُبَيِّنْ لَنَا مَا لَوْنُهَا قَالَ إِنَّهُ يَقُولُ إِنَّهَا بَقَرَةٌ صَفْرَاءُ فَاقِعٌ لَوْنُهَا تَسُرُّ النَّاظِرِينَ
Koyu
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | فقع |
| Yapı | Üçlü kök |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | نصع, صفو, زهو |
| Zıt Kök | كمد |
| Çekirdek Özet 1 | Basınçla patlayarak, kabarıp yüzeye çıkarak parıldama, netleşme ve arı biçimde açığa çıkma |
| Çekirdek Özet 2 | Rengin başka hiçbir ton veya leke barındırmayacak derecede arı, parlak, saf ve göz alıcı doruk noktası |
| Çekirdek Özet 3 | Belirsizliğin, karışıklığın ve matlığın tamamen giderilerek nesnenin ayırt edici niteliğinin tam açıklıkla tecelli etmesi |
| Kritik Hata Riski | Sıfatı alelade veya koyu bir renk tonu sanıp arılık, parlaklık ve göz alıcı netlik boyutunu göz ardı etmek |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| فق | Yarılma, açılma, içte sıkışan şeyin dışarı fırlaması veya boşluk meydana gelmesi; nitekim فقد var olanın ayrılıp gitmesiyle oluşan boşluğu, فقر omurganın kırılarak yarılmasını ve derin yoksunluğu, فقه ise kapalılığın yarılarak mananın açığa çıkarılmasını ifade eder | ع | Boğaz harfinin getirdiği derinlik ve tazyik hissiyle yarılma ve patlama eylemi kabarma, köpüklenme ve rengin dışa doğru göz alıcı bir parlaklıkla fışkırıp arınması boyutuna taşınmıştır |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ف | Ağız | Açılma, dışarıya üfleme, bir yarık veya açıklıktan dışa doğru fırlama hareketi |
| ق | Ufuktaki güneş veya iğne deliği | Işığın yoğunlaşması, bir sınırdan geçerek odaklanma ve belirginleşme |
| ع | Göz | Açıkça görünme, algılanma, kaynağın bizzat tecelli etmesi ve nazarı celbetme |
| فقع | Ağızdan fışkıran basınçlı açıklık, ışığın odaklanması ve gözün doğrudan temaşa etmesi | İçerideki rengin veya gazın bir kabarcık gibi aniden patlayarak yüzeye vurması ve gözü dolduracak derecede saf, parlak bir tecelliyle algılanması hareketini kurar |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Düz arazide toprağı kabartıp aniden yüzeye çıkan, kökü ve tutunacak yeri bulunmayan, basılınca kolayca dağılan beyaz, gevşek yer mantarı (el-fak‘); ayrıca sıvının yüzeyinde basınçla kabarıp patlayan hava kabarcığı (el-fukkay‘a / el-fekâkî‘) |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Nâbiğa ez-Zübyânî’nin Nu‘mân b. el-Münzir’i yererken zikrettiği beyit: حَدِّثُوني بَنِي الشَّقِيقَةِ ما يَمْ / نَعُ فَقْعاً بِقَرْقَرٍ أَنْ يَزُولا (Bana haber verin ey Şakîka oğulları! Düzlükteki köksüz ve zelil bir mantarın ezilip yok olmasını ne engelleyebilir?) |
| Erken Arapça kullanım | Su veya şarabın yüzeyinde oluşan parıltılı kabarcıklar için Adî b. Zeyd’in tasviri (وطفا فوقها فقاقيع) ve parmak çıtlatma sesi ile aniden gelen felaketler (fevâkiu’d-dehr) için kullanımı |
المصدر Kitâbü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Arapça فقع kökü, Sami dil ailesinde patlama, çıtlama, kabarma ve dışa doğru fışkırma bildiren ses-yansımalı ve morfolojik bir çekirdeğe dayanır. Kökün İbranice ve Aramice/Süryanice katmanlarında doğrudan aynı üçlü harf dizilişiyle yaygın bir renk terimi olarak belirmesinden ziyade, kabarcık oluşturma, yarılma, çatlama ve ses çıkarma (İbranice p-k-’ / פקע "çatlamak, patlamak, kabuk kırmak") ekseninde soydaş kullanımları görülür. Arapçada ise bu fiziksel çatlama ve yüzeye fırlama eylemi, sıvının üstündeki parıldayan kabarcık (fukkâa) ve toprağı kabartıp çıkan açık renkli mantar (fak‘) üzerinden, rengin hiçbir tortu içermeksizin en duru, arı ve göz alıcı biçimde dışa vurması (fukû‘ / sarılıkta safiyet ve parlaklık) anlamına özelleşmiştir.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lisān al-ʿArab.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Çatlama, patlama ve hava kabarcığından renk saflığına geçiş | Kabarcığın patlaması ve parlak bir küre oluşturması gibi, rengin de matlıktan arınarak dışa vurup parlaması (asfaru fâki‘) anlamı gelişmiştir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice פקע (p-k-‘) "çatlamak, yarılmak, patlamak" | Ortak Sami kökünün fiziksel ayrılma ve sesli patlama manası Arapçada hem akustik hem de görsel arılık ve tecelli boyutunu korumuştur | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Belirgin dış soydaş tespit edilmedi | Afro-Asyatik ölçekte ses yansımalı patlama kökleriyle olası paralellikler dışında veri bulunamadı | Veri bulunamadı |
المصدر Brown-Driver-Briggs, Maqāyīs al-Lugha.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| فقع | Anlamlı | Kabarma, patlama, saf ve parlak renk | Kabarcığın patlaması, mantarın toprakta belirmesi ve rengin lekesiz parlaması | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| فعق | Anlamlı | Dağıtma, bozma, şiddetle vurma | Rüzgarın veya atın yürüyüşünün tozu etrafa şiddetle savurması | Zıtlaşan hareket yönü; Kur'an'da geçmez |
| قفع | Anlamlı | Büzülme, toplanma, bükülme | Soğuktan veya kuruluktan uçların içe doğru kıvrılması ve çekilmesi | Hedef kökün dışa yayılma hareketine zıt büzülme; Kur'an'da geçmez |
| قعف | Anlamlı | Kökünden söküp alma, süpürme | Suyun veya selin önüne kattığı her şeyi kökünden koparıp götürmesi | Ani koparma ve boşaltma; Kur'an'da geçmez |
| عفق | Anlamlı | Ansızın gelip gitme, yön değiştirme | Bir yere aniden uğrayıp hemen ayrılma veya işi çarçabuk savsaklama | Hızlı ve kesintili hareket; Kur'an'da geçmez |
| عقف | Anlamlı | Eğrilme, çengelleşme, bükülme | Düz bir nesnenin ucunun kıvrılarak kanca halini alması | Şekilsel eğilme; Kur'an'da geçmez |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| فقع | Merkez | Rengin katıksız saflığı ve göz alıcı parlaklığı | Rengin başka hiçbir tona karışmaksızın, fışkıran bir durulukla göze çarpması | Sarı rengin en arı ve parlak doruk noktasıdır |
| نصع | Komşu | Renkte ve nesnede lekesizlik, berraklık | نصع daha ziyade beyazda ve genel berraklıkta kullanılır; فقع ise sarıdaki özgül arılığı ve göz alıcılığı anlatır | Lekesiz beyazlık ve katıksız arılık |
| صفو | Komşu | Tortudan ve yabancı maddeden arınma | صفو bir karışımın içindeki bulanıklığın giderilmesini; فقع ise rengin kendi özünün ışıldayan doruğunu bildirir | Durgun ve berrak hale gelme |
| زهو | Komşu | Işıltı, canlılık ve albenili parlaklık | زهو olgunlaşan meyvenin veya süsün parıltısını anlatırken فقع renk doygunluğunun tam saflığını gösterir | Canlı ve alımlı görünüş |
| كمد | Zıt | Rengin kararması, solması, matlaşması | كمد ışıltının kaybolup rengin boğulmasını ve sönmesini ifade ederek فقع kökünün tam zıddı olur | Donuk, kederli ve solgun görünüm |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | فقع | ناصع، شديد الصفرة خالصها | Sarı rengin hiçbir yabancı ton içermeyen en arı, canlı ve parlak hali | Kesin |
| Latince | Luteus, vividus | Parlak sarı, canlı | Luteus safran sarısını, vividus ise rengin canlılığını karşılar; köpüksü patlama nüansını vermez | Güçlü |
| İngilizce | Vivid yellow, bright, unblemished | Parlak ve arı sarı | Rengin canlılığını ve katıksızlığını karşılar; kelimenin tazyikli açılma kök anlamını taşımaz | Güçlü |
| Almanca | Leuchtend gelb, sattgelb | Parlak, göz alıcı sarı | Işıldayan ve doygun sarıyı karşılar; tek başına kültürel arka planını içermez | Güçlü |
| Fransızca | Jaune éclatant, vif | Göz alıcı, ışıl ışıl sarı | Rengin göze çarpan şiddetini verir; Arapça terimdeki saflık nüansı kısmen dışarıda kalır | Güçlü |
المصدر Lane’s Lexicon, Oxford Latin Dictionary.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| فاقِعٌ | Rengin başka bir tona veya lekeye yer bırakmayacak biçimde son derece saf, parlak ve göz alıcı olması | İsrailoğullarının kurban etmeleri emredilen ineğin niteliği; sarının bakanlara sevinç ve ferahlık veren arılığı (Bakara 2:69) |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlahi emirlerin hikmeti ve teklif | Emrin ayrıntıya boğulması sonucu vasıfların daralması ve imtihanın ağırlaşması bağlamı | Rengin tecelli ve nitelik bakımından müphemlikten mutlak belirliliğe geçişi |
| Fıkıh | Kurban edilecek hayvanın vasıfları | Hayvanın renginin, kusursuzluğunun ve belirlenen şartlara uygunluğunun ibadetin geçerliliğine etkisi | Kusursuz, lekesiz ve tek renk olma şartı |
| Tefsir | Bakara kıssasındaki ineğin rengi ve etkisi | Ayetteki "bakanların içini açan / sevindiren" ifadesiyle rengin psikolojik ve görsel etkisi arasındaki bağ | Gözü yormayan, aksine sürur ve neşe veren parlak sarılık |
| Hadis | Namaz adabı ve mekruhlar | Hadiste geçen "tashbîk" ve "tefkî‘u'l-esâbi‘" (parmakları birbirine geçirip çıtlatmak) yasağı | Parmak boğumlarından sesli ve patlamalı gaz çıkışı yapmanın mekruhluğu |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Kurban ve adanma bilinci | Kusursuzluk ve safiyet | Şüpheyi ve kusuru bertaraf etme | İbadete konu olan nesnenin alelade değil, en saf ve ayırt edici nitelikte olması | Kesin |
| İlmi | Optik ve renk algısı | Doygunluk ve spektral arılık | Görsel netliği azamiye çıkarma | Rengin monokromatik saflığı ve göz reseptörlerinde en berrak uyarımı oluşturması | Güçlü |
| Siyasi | Toplumsal temsil ve semboller | Açıklık ve şeffaflık | Tereddüdü ortadan kaldıran netlik | Kamusal kararların ve simgelerin hiçbir gizli ajanda barındırmayacak kadar berrak olması | Muhtemel |
| İktisadi | Malın kalitesi ve piyasa değeri | Ayıpsızlık ve yüksek standart | İhtilafı ve aldanmayı önleme | Ticarete konu malın niteliğinin şüpheye yer bırakmayacak derecede açık ve kusursuz olması | Güçlü |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Doygunluk (saturation) ve tek dalga boyu saflığı | Spektrumda gürültüden (noise) veya beyaz ışık karışımından arınmış, tek bir dalga boyunda azami genliğe ulaşan elektromanyetik ışınım profili | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Psikolojik ferahlık ve estetik tatmin | Karışık ve belirsiz uyaranların zihinde yarattığı yorgunluğun aksine, net ve duru bir görsel formun algılayıcıda sevinç ve rahatlama üretmesi | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimeyi sadece "koyu sarı" veya sıradan bir "ton" olarak tercüme edip kökün taşıdığı arılık, ışıltı ve sevinç verici parlaklık boyutunu göz ardı etmek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Rengin sadece pigment yoğunluğu değil, insanın ruhsal durumuna etki eden (tesurru’n-nâzirîn) saf, berrak ve ayırt edici bir tecelli olması |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayette istenen hayvanın niteliğinin rastgele bir renk koyuluğu sanılması ve İsrailoğullarının sürekli soru sorarak daralttığı ilahi çerçevenin estetik ve ayırt edici boyutunun anlaşılamaması |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın renkleri yalnızca fiziksel maddeler olarak değil, insan ruhunu etkileyen estetik ve psikolojik bir tecelli olarak ele aldığını gösterdiği için |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Bakara suresinde İsrailoğullarının kurban emri karşısındaki tavırlarını ve emrin vasıflarını bildiren kıssa ayetlerinde (Bakara 2:69) |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Sarı rengin daima solgunluk, hastalık ve zayıflık çağrıştırdığı yönündeki tek taraflı algıyı kırarak, arı sarının neşe, canlılık ve parlaklık kaynağı olduğunu ortaya koyar |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamSıvı yüzeyinde kabaran kabarcığın veya yer mantarının basınçla dışarı fırlaması, patlaması ve katıksız bir şekilde belirmesi.
- Soyut anlamBir rengin ya da niteliğin, hiçbir karışım ve bulanıklık taşımaksızın kendi doruk noktasında parıldayarak gözü ve zihni doldurması.
- Sistematik karşılıkBelirsizlik ve karmaşıklık perdesinin yırtılarak, nesnenin en saf ve kusursuz haliyle tecelli etmesi; algıda azami doyum.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde arı ve göz alıcı renk tecellisini (safiyeti), ışık veya rengin özsel şiddetini, renge karışan yabancı tonları, bulanıklığı ve matlığı, ise sıfıra bölünmeyi engelleyen en küçük payı simgeler. sıfıra yaklaştıkça (karışım ve leke tamamen yok edildikçe), algılanan renk parlaklığı ve saflığı () mutlak doruğuna ulaşır.