قتر
ق - ت - ر
جذر- الورود: ٥
- الآيات: ٥
- الصيغ: ٥
- المعاجم: ١٣
Moloz demektir. Katran zift demektir.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(١٣)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Moloz demektir. Katran zift demektir.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ١٬٥٩٨القاف والتاء والراء معهما
ق ت ر، ر ت ق، ت ق ر، ق ر ت، ت ر ق مستعملات
قتر: القُتْر: الرُّمْقةُ في النفقة، ويقال: فلان لا ينفق عليهم إلا رمقة، أي مساك رمق. وهو يُقترُ عليهم، فهو مُقَترٌ وقَتُورٌ، واقتر الرجل، فهو مُقتِرُ إذا أقل فهو مُقِلُّ.
والقُتارُ: ريح اللحم المشوي والمحرق، وريح العود الذي يحرق فيذكى به. والعظم ونحوه.
والتَّقتيرُ: تهييج القُتار.
والقُتْرَةُ: هي الناموس يَقتَتِرُ فيها الرامي.
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٬١٨٠القَتَرُ: جمع القَتَرَةِ، وهي الغبار. ومنه قوله تعالى: "تَرْهَقُها قَتَرَةٌ". قال الفرزدق:
مُتَوَّجٌ برداءِ المُلـكِ يَتْـبَـعُـهُمَوْجٌ ترى فوقه الراياتِ والقَتَرا
والقُتْرُ: الجانب والناحيةُ، لغةٌ في القُطْرِ. والقُتْرَةُ: ناموسُ الصائد. والقِتْرُ بالكسر: ضربٌ من النصال نحوٌ من المَرماةِ، وهو سهمُ الهدف. والقِتْرَةُ والسِروَةُ واحدٌ. وابنُ قِتْرَةَ: حيَّةٌ خبيثة إلى الصغَر ما هي. ورحلٌ
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٥٬٢٦٧ق ت ر
قتر ، قرت ، رتق ، ترق : مستعملة .
قتر : قال الله جلَّ وعزَّ : ( وَالَّذِينَ إِذَآ أَنفَقُواْ لَمْ يُسْرِفُواْ وَلَمْ يَقْتُرُواْ ) ( الفرقان : 67 ) ، قرىء ( لم يَقْتِروا ) و ( لم يَقْتُروا ) . وقرىء : ( ولم يُقتِروا ) .
وقال الفراء : لم يَقتروا : لم يقصِّروا عما يجب عليهم من النفقة ، ويقال : قَتَر وأَقتَر بمعنى واحد .
وقال الليث : القَتْرُ : الرُّمْقة في النَّفقة ، ويقال : فلان لا يُنفق على
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٦٬٠٠٤(باب القاف والتاء وما يثلثهما)
(قتد) القاف والتاء والدال أصلٌ صحيح، وهو كلمتان: القَتَد: خَشَبُ الرَّحْل، وجمعه أقتادٌ وقُتود. والكلمة الأخرى القَتَاد: ضربٌ من العِضاهِ، ليس فيه غير هذا. ويقولون: قُتَائد([1]): مكان.
(قتر) القاف والتاء والراء أصلٌ صحيح يدلُّ على تجميعٍ وتضييقٍ. من ذلك القُتْرة: بيت الصَّائد؛ وسمِّي قُترةً لضيقِهِ وتجمُّع الصَّائد فيه؛ والجمع قُتَر. والإقْتار: التَّضييق. يقال:
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٨٣١- القتر: تقليل النفقة، وهو بإزاء الإسراف، وكلاهما مذمومان، قال تعالى: ﴿والذين إذا أنفقوا لم يسرفوا ولم يقتروا وكان بين ذلك قواما﴾ [الفرقان/67]. ورجل قتور ومقتر، وقوله: ﴿وكان الإنسان قتورا﴾ [الإسراء/100]، تنبيه على ما جبل عليه الإنسان من البخل، كقوله: ﴿وأحضرت الأنفس الشح﴾ [النساء/128]، وقد قترت الشيء وأقترته وقترته، أي: قللته. ومقتر: فقير، قال: ﴿وعلى المقتر قدره﴾ [البقرة/236]، وأصل ذلك من القتار
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ١٬٤٨٠ق ت ر
بات الصائد في قترته وباتوا في قترهم.
قال امرؤ القيس: واقتتر الصائد: استتر في القترة وتقتر للصيد: تخفّى في القترة ليختله.
ورماه بالقترة وهي سهم صغير النصل يقال لها: القطبة.
وبوجهه قتر وقترةٌ وهو ما يغشاه من غبرة الكرب والموت.
وقتر على أهله يقتر ويقتِر وأقتر وقتّر عليهم " لم يسرفوا ولم يقتروا " وقريء ولم يقتّروا ولا ينفق على عياله إلا قتراً وهو الرّمقة في النفقة
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٧٬٥٠٥القَتْرُ والتَّقْتِيرُ: الرُّمْقةُ من العيش.
قَتَرَ يَقْتِرُ ويَقْتُر قَتْراً وقُتوراً، فهو قاتِرٌ وقَتُور وأَقْتَرُ، وأَقْتَرَ الرجل: افتقر؛ قال:
لكم مَسْجِدا اللهِ: الْمَزورانِ، والحَصى
لكم قِبْصُهُ من بين أَثْرَى وأَقْتَرَا
يريد من بين مَنْ أَثْرَى وأَقْتَر؛ وقال آخر:
ولم أُقْتِرْ لَدُنْ أَني غلامُ
وقَتَّر وأَقْتَرَ، كلاهما: كَقَتَر. وفي التنزيل العزيز: والذين إِذا أَنفقوا لم يُسْرِفوا ولم
القَتْرُ والتَّقْتِيرُ: الرُّمْقةُ من العيش. قَتَرَ يَقْتِرُ ويَقْتُر قَتْراً وقُتوراً، فهو قاتِرٌ وقَتُور وأَقْتَرُ، وأَقْتَرَ الرجل: افتقر؛ قال: لكم مَسْجِدا اللهِ: الْمَزورانِ، والحَصى لكم قِبْصُهُ من بين أَثْرَى وأَقْتَرَا يريد من بين مَنْ أَثْرَى وأَقْتَر؛ وقال آخر: ولم أُقْتِرْ لَدُنْ أَني غلامُ وقَتَّر وأَقْتَرَ، كلاهما: كَقَتَر. وفي التنزيل العزيز: والذين إِذا أَنفقوا لم يُسْرِفوا ولم يُقْتِرُوا، ولم يَقتُروا؛ قال الفراء: لم يُقَتِّروا عما يجب عليهم من النفقة. يقال: قَتَرَ وأَقْتَر وقَتَّر بمعنى واحد. وقَتَرَ على عياله يَقْتُرُ ويَقْتِرُ قَتْراً وقُتُوراً أَي ضيق عليهم في النفقة. وكذلك التَّقْتيرُ والإِقْتارُ ثلاث لغات. الليث: القَتْرُ الرُّمْقةُ في النفقة. يقال: فلان لا ينفق على عياله إِلا رُمْقةً أَي ما يمسك إِلا الرَّمَقَ. ويقال: إِنه لَقَتُور مُقَتِّرٌ. وأَقْتر الرجلُ إِذا أَقَلَّ، فهو مُقتِرٌ، وقُتِرَ فهو مَقْتُور عليه. والمُقْترُ: عقيب المُكْثرِ. وفي الحديث: بسُقْمٍ في بدنه وإِقْتارٍ في رزقه؛ والإِقْتارُ: التضييق على الإِنسان في الرزق. ويقال: أَقْتَر الله رزقه أَي ضَيَّقه وقلله. وفي الحديث: مُوسَّع عليه في الدنيا ومَقْتُور عليه في الآخرة. وفي الحديث: فأَقْتَر أَبواه حتى جَلسَا مع الأَوْفاضِ أَي افتقرا حتى جلسا مع الفقراء. والقَتْر: ضِيقُ العيش، وكذلك الإِقْتار. وأَقْتَر: قلَّ مائه وله بقية مع ذلك. والقَتَرُ: جمع القَتَرةِ، وهي الغَبَرة؛ ومنه قوله تعالى: وجوه يومئذ عليها غَبَرَةٌ تَرْهَقُها قَتَرَةٌ؛ عن أَبي عبيدة، وأَنشد للفرزدق: مُتَوَّج برِداء المُلْكِ يَتْبَعُه مَوْجٌ، تَرى فوقَه الرَّاياتِ والقَتَرا التهذيب: القَتَرةُ غَبَرة يعلوها سواد كالدخان، والقُتارُ ريح القِدْر، وقد يكون من الشِّواءِ والعظم المُحْرَقِ وريح اللحم المشويّ. ولمٌ قاترٌ إِذا كان له قُتار لدَسَمه، وربما جعلت العرب الشحم والدسم قُتاراً؛ ومنه قول الفرزدق: إِليكَ تَعَرَّفْنَا الذُّرَى بِرحالِنا، وكلِّ قُتارٍ في سُلامَى وفي صُلْبِ وفي حديث جابر، رضي الله عنه: لا تُؤْذِ جارَك بقُتار قِدْرك؛ هو ريح القِدْر والشِّواءِ ونحوهما. وقَتِرَ اللحمُ (* قوله« وقتر اللحم إلخ» بابه فرح وضرب ونصر كما في القاموس) . وقَتَرَ يَقْتِرُ، بالكسر، ويَقْتُر وقَتَّرَ: سطعت ريح قُتارِهِ. وقَتَّرَ للأَسد: وضع له لحماً في الزُّبْيةِ يجد قُتارَهُ. والقُتارُ: ريح العُودِ الذي يُحْرق فَيُدَخَّنُ به؛ قال الأَزهري: هذا وجه صحيح وقد قاله غيره، وقال الفراء: هو آخر رائحة العُود إِذا بُخِّرَ به؛ قاله في كتاب المصادر، قال: والقُتارُ عند العرب ريح الشِّواءِ إِذا ضُهّبَ على الجَمْر، وأَما رائحة العُود إِذا أُلقي على النار فإِنه لا يقال له القُتارُ، ولكن العرب وصفت استطابة المُجْدِبين رائحةَ الشِّواءِ أَنه عندهم لشدّة قَرَمِهم إِلى أَكله كرائحة العُود لِطيبِهِ في أُنوفهم. والتَّقْتيرُ: تهييج القُتارِ، والقُتارُ: ريح البَخُور؛ قال طرفة: حِينَ قال القومُ في مَجْلِسِهمْ: أَقُتَارٌ ذاك أَم رِيحُ قُطُرْ؟ والقُطْرُ: العُود الذي يُتَبَخَّر به؛ ومنه قول الأَعشى: وإِذا ما الدُّخان شُبِّهَ بالآ نُفِ يوماً بشَتْوَةٍ أَهْضامَا والأَهْضام: العود الذي يوقد ليُسْتَجْمَر به؛ قال لبيد في مثله: ولا أَضِنُّ بمَغْبوطِ السَّنَامِ، إِذا كان القُتَارُ كما يُسْتَرْوحُ القُطُرُ أَخْبَرَ أَنه يَجُود بإِطعام اللحم في المَحْل إِذا كان ريح قُتارِ اللحم عند القَرِمينَ كرائحة العود يُبَخَّر به. وكِباءٌ مُقَتَّر، وقَتَرت النارُ: دَخَّنَت، وأَقْتَرْتُها أَنا؛ قال الشاعر: تَراها، الدَّهْرَ، مُقْتِرةً كِباءً، ومِقْدَحَ صَفْحةٍ، فيها نَقِيعُ (* قوله« ومقدح صفحة» كذا بالأصل بتقديم الفاء على الحاء ولعله محرف عن صفحة الاناء المعروف.) وأَقْتَرَت المرأَةُ، فهي مُقْترةٌ إِذا تبخرت بالعود. وفي الحديث: وقد خَلَفَتْهم قَتَرةُ رسولِ الله، صلى الله عليه وسلم؛ القَتَرةُ: غَبَرةُ الجيش، وخَلَفَتْهم أَي جاءت بعدهم. وقَتَّر الصائدُ للوحش إِذا دَخَّن بأَوبار الإِبل لئلا يجد الصيدُ ريحَه فَيهْرُبَ منه. والقُتْر والقُتُر: الناحية والجانب، لغة في القُطْر، وهي الأَقْتار والأَقْطار، وجمع القُتْر والقُتُر أَقْتار. وقَتَّرهُ: صرعه على قُتْرة. وتَقَتَّر فلانٌ أَي تهيأَ للقتال مثل تَقَطَّرَ. وتَقَتَّر للأَمر: تهيأَ له وغضب، وتَقَتَّرهُ واسْتَقْتَرهُ: حاولَ خَتْلَه والاسْتِمكانَ به؛ الأَخيرة عن الفارسي، والتَّقَاتُر: التَّخاتل؛ عنه أَبضاً، وقد تَقَتَّر فلان عنا وتَقَطَّر إِذا تَنَحَّى؛ قال الفرزدق: وكُنَّا بهِ مُسْتَأْنِسين، كأَنّهُ أَخٌ أَو خَلِيطٌ عن خَليطٍ تَقَتَّرَا والقَتِرُ: المتكبر؛ عن ثعلب، وأَنشد: نحن أَجَزْنا كلَّ ذَيَّالٍ قَتِرْ في الحَجِّ، من قَبْلِ دَآدِي المُؤْتَمِرْ وقَتَرَ ما بين الأَمرين وقَتَّره: قَدَّره. الليث: التَّقتيرُ أَن تدني متاعك بعضه من بعض أَو بعضَ رِكابك إِلى بعض، تقول: قَتَّر بينها أَي قارب. والقُتْرةُ: صُنْبور القناة، وقيل هو الخَرْق الذي يدخل منه الماء الحائط. والقُتْرةُ: ناموس الصائد، وقد اقتتر فيها. أَبو عبيدة: القُتْرةُ البئر يحتفرها الصائد يَكْمُن فيها، وجمعها قُتَر. والقُتْرةُ: كُثْبَةٌ من بعر أَو حصًى تكون قُتَراً قُتَراً. قال الأَزهري: أَخاف أَن يكون تصحيفاً وصوابه القُمْزة، والجمع القُمَزُ، والكُثْبة من الحصى وغيره. وقَتَرَ الشيءَ: ضمَّ بعضَه إِلى بعض. والقاترُ من الرحال والسروج: الجَيِّدُ الوقوعِ على ظهر البعير، وقيل: اللطيف منها، وقيل: هو الذي لا يَسْتَقْدمُ ولا يَسْتَأْخِرُ، وقال أَبو زيد: هو أَصغر السروج. ورحْل قاتِرٌ أَي قَلِقٌ لا يَعْقِرُ ظهرَ البعير. والقَتِيرُ: الشَّيْبُ، وقي: هو أَوّل ما يظهر منه. وفي الحديث: أَن رجلاً سأَله عن امرأَة أَراد نكاحها قال: وبِقَدْرِ أَيّ النساء هِي؟ قال: قد رَأَتِ القَتِيرَ، قال: دَعْها؛ القَتيرُ: المَشيب، وأَصلُ القَتِير رؤوسُ مسامير حَلَق الدروع تلوح فيها، شُبّه بها الشيب إِذا نَقَبَ في سواد الشعر. الجوهر: والقَتِيرُ رؤوس المسامير في الدرع؛ قال الزَّفَيانُ: جَوارناً تَرَى لها قَتِيرَا وقول ساعدة بن جؤية: ضَبْرٌ لباسُهُمُ القَتِيرُ مُؤَلَّب القَتِيرُ: مسامير الدرع، وأَراد به ههنا الدرع نفسها. وفي حديث أَبي أمامة، رضي الله تعالى عنه: من اطَّلَعَ من قُتْرةٍ فَفُقِئَتْ عينه فهي هَدَرٌ؛ القترة، بالضم: الكُوَّة النافذة وعين التَّنُّور وحلقة الدرع وبيت الصائد، والمراد الأَول. وجَوْبٌ قاتِرٌ أَي تُرْس حسن التقدير؛ ومنه قول أَبي دَهْبَلٍ الجُمَحي:دِرْعِي دِلاصٌ شَكُّها شَكٌّ عَجَبْ، وجَوْبُها القاتِرُ من سَيْرِ اليَلَبْ والقِتْرُ والقِتْرةُ: نِصال الأَهْداف، وقيل: هو نَصْل كالزُّجّ حديدُ الطرف قصير نحو من قدر الأُصبع، وهو أَيضاً القصب الذي ترمى به الأَهداف، وقيل: القِتْرةُ واحد والقِتْرُ جمع، فهو على هذا من باب سِدْرة وسِدْرٍ؛ قال أَبو ذؤيب يصف النخل: إِذا نَهَضَتْ فيه تَصَعَّدَ نَفْرُها، كقِتْرِ الغِلاءِ مُسْتَدِرٌّ صِيَابُها الجوهري: والقِتْرُ، بالكسر، ضرب من النِّصال نحو من المَرْماة وهي سهم الهَدَف، وقال الليث: هي الأَقْتار وهي سِهام صغار؛ يقال: أُغاليك إِلى عشر أَو أَقلّ وذلك القِتْرُ بلغة هُذَيْل. يقال: كم فعلتم قِتْرَكُمْ، وأَنشد بيت أَبي ذؤيب. ابن الكلبي: أَهْدى يَكْسُومُ ابن أَخي الأَشْرَم للنبي ، صلى الله عليه وسلم، سلاحاً فيه سَهْمُ لَعِبٍ قد رُكِّبَتْ مِعْبَلَةٌ في رُعْظِهِ فَقَوَّم فُوقَهُ وقال: هو مستحكم الرِّصافِ، وسماه قِتْرَ الغِلاء. وروى حماد بن سلمة عن ثابت عن أَنس: أَن أَبا طلحة كان يَرْمي والنبي، صلى الله عليه وسلم، يُقَتِّر بيت يديه وكان رامياً، فكان أَبو طلحة، رضي الله تعالى عنه، يَشُور نَفْسَه ويقول له إِذا رَفَع شَخْصه: نَحْري دون نَحْرِك يا رسول الله؛ يقتر بين يديه، قال ابن الأَثير: يُقَتِّر بين يديه أَي يُسَوّي له النصالَ ويَجْمع له السهامَ، من التَّقْتِير، وهو المقاربة بين الشيئين وإِدناء أَحدهما من الآخر، قال: ويجوز أَن يكون من القِتْر، وهو نَصْل الأَهداف، وقيل: القِتْرُ سهم صغير، والغِلاءُ مصدر غَالَى بالسهم إِذا رماه غَلْوةً؛ وقال أَبو حنيفة: القِتْر من السهام مثل القُطْب، واحدته قِتْرةٌ؛ والقِتْرَة والسِّرْوَةُ واحد. وابن قِتْرَةَ: ضرب من الحيات خبيث إِلى الصغر ما هو لا يسلم من لدغها، مشتق من ذلك، وقيل: هو بِكْر الأَفْعى، وهو نحو من الشِّبْرِ يَنْزو ثم يقع؛ شمر: ابن قِتْرَةَ حية صغيرة تنطوي ثم تَنْزو في الرأْس، والجمع بنات قِتْرةَ؛ وقال ابن شميل: هو أُغَيْبِرُ اللون صغير أَرْقَطُ ينطوي ثم يَنْقُز ذراعاً أَو نحوها، وهو لا يُجْرَى؛ يقال: هذا ابنُ قِتْرَة؛ وأَنشد: له منزلٌ أَنْفُ ابنِ قِتْرَةَ يَقْتَري به السَّمَّ، لم يَطْعَمْ نُقاخاً ولا بَرْدَا وقِتْرَةُ معرفة لا ينصرف. وأَبو قِتْرة: كنية إِبليس. وفي الحديث: تعوّذوا بالله من قِتْرةَ وما وَلَد؛ هو بكسر القاف وسكون التاء، اسم إِبليس.
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٢٥١* ق ت ر * * القَتَرُ * جمع * قَتَرةٍ * وهي الغبار ومنه قوله تعالى ﴿ترهقها قترة﴾ و * القُتْرُ * الجانب والناحية لغة في القطر و * قَتَرَ * على عياله أي ضيق عليهم في النفقة وبابه ضرب ودخل و * قَتَّر تقتِيراًو * أقْتَر * أيضا ثلاث لغات وأقتر الرجل افتقر
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٨٬١٤١القتر والتقتير: الرمقة من العيش. وقال الليث: القتر:الرمقة في النفقة، قتر يقتر، بالضم، ويقتر، بالكسر، قترا وقتورا، كقعود، فهو قاتر وقتور، كصبور، وقتر عليهم تقتيرا وأقتر إقتارا: ضيق في النفقة، وقرئ بهما قوله تعالى: لم يسرفوا ولم يقتروا وقال الفراء: لم يقتروا عما يجب عليهم من النفقة. وفاتته اللغة الثالثة، وهي: قتر على عياله يقتر ويقتر قترا وقتورا: ضيق عليهم، فالقتر والتقتير والإقتار ثلاث لغات، صرح
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٦٬٥٣٠قَتَرَ
1 قَتَرَ ذ , aor. قَتِرَ (S, Msb, K) and قَتُرَ , (Msb, K,) inf. n. قَتْرٌ and قُتُورٌ; (TK;) and قَتِرَ, aor. قَتَرَ ; (S, K;) It (roast meat, S, Msb, K, and a cookingpot, and burnt bone, and a perfume with which one fumigates, K, or aloes-wood, TA) exhaled its scent, smell, or odour; (S, Msb, K;) as also ↓ قتّر, inf. n. تَقْتِيرٌ. (K.) ― -b2- قَتَرَتِ النَّارُ The fire smoked. (TA.) -A2-
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬٧٢٧قَتَرَ
قَتَرَ I , U ( n. ac. قَتْر 1 , قُتُوْر 27 ),
a. Was sparing; economized.
b. Was scanty, insufficient ( food ).
c. [ 'Ala ], Stinted, scanted.
d. Exhaled an odour.
e. Smoked ( fire ).
قَتِرَ
قَتِرَ A ( n. ac. قَتَر 4 ),
a. see supra (d) .
قَتَّرَ
قَتَّرَ II ,
a. see I (c) , ( d ).
c. [ La ], Laid snares for.
d. [ Bain ], Brought together.
e. Clung to.
f. see IV (d) .
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ٢٥٬٩٥٥قتر
قَتَرَ - يَقْتُرُ - قَتَر - قَتَرَة - قَتُوْر - أقترَ - يُقتِرُ - مُقتِر
قَتَرَ - يَقْتُرُ + الكائن: ضد أسرف: يُقِلُّ من اندفاعه وميله تجاه فعل معين: يبطئ ويخفف ويُلَطِّف من حدة سير الفعل الذي يقوم به، وخاصة من خوفه من نتائج غير مرضية منه، كما في الخوف من إنفاق المال
قَتَر: اسم فعل " قَتَرَ - يَقْتُرُ ": قِلَّة الاندفاع، والإحباط
الجذور المجاورةالمجاورة: ٣٠ (الإجمالي: ٤٦)
- رهق
الآيات المشتركة: ٢ · Bira gibi hafif sarımtırak içkidir
- نفق
الآيات المشتركة: ٢ · İki yüzlüler
- حسن
الآيات المشتركة: ٢ · Hüsn : Sıra dağların yan yana olan iki büyük dağın en…
- خزن
الآيات المشتركة: ١ · Hazen : Depo demektir
- فرض
الآيات المشتركة: ١ · Farz (dat) Ayırmada ayrılacak yerin belirtildiği yer…
- سرف
الآيات المشتركة: ١ · Aşırı gidenler
- طلق
الآيات المشتركة: ١ · “Dalk” sansar demektir
- ذلل
الآيات المشتركة: ١ · Zeyl etek denektir
- مسك
الآيات المشتركة: ١ · Koku veren yağdır
- وسع
الآيات المشتركة: ١ · “Sunv’a” tas demektir
- جنح
الآيات المشتركة: ١ · Kanat demektir
- خشي
الآيات المشتركة: ١ · Haşy : Ayaktaki kuru ottur
الآيات التي ورد فيها(٥)
… تَفْرِضُوا لَهُنَّ فَرِيضَةً وَمَتِّعُوهُنَّ عَلَى الْمُوسِعِ قَدَرُهُ وَعَلَى الْمُقْتِرِ قَدَرُهُ مَتَاعًا بِالْمَعْرُوفِ حَقًّا عَلَى الْمُحْسِنِينَ
Dar geçimli
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | قتر |
| Yapı | Üçlü kök |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | بخل, شحح, مسك |
| Zıt Kök | سرف |
| Çekirdek Özet 1 | Darlık, duman gibi ince sızıntı, avcı kulübesi gibi daracık yere sıkışma ve yaşamsal payı asgari sınıra indirme |
| Çekirdek Özet 2 | Harcamada aşırı kısıntıya gitme, imkânı daraltma ve yüzü kaplayan kederli is veya toz tabakası |
| Çekirdek Özet 3 | Kaynak akışını felç eden aşırı daraltma ve psikolojik darlığın dışa vuran karaltısı |
| Kritik Hata Riski | Kökün yalnızca ekonomik cimrilik sanılarak yüzü kaplayan keder ve toz bağlamındaki varoluşsal darlık boyutunun gözden kaçırılması |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| قت | Bir şeyi sınırlandırma, kesme, parçalayarak veya sıkıştırarak azaltma ve asgari miktara indirme; nitekim aynı ikili çekirdeğe dayanan قتل kökünde hayatı kesin bir sınırla sonlandırma ve kesip ayırma anlamı bulunur. | ر | Çekirdeğe eklenen ر harfi (baş, akış, yayılma ve devamlılık) sıkışma ve darlık hareketini sürekli bir kısma, duman veya toz gibi sızan ince bir kalıntıya ve yaşayacak kadar olan asgari sınıra (ramak) dönüştürmüştür. |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ق | Ufuktaki güneş veya iğne deliği | Yoğunlaşma, dar bir kanaldan geçme, merkeze çekilme ve sınırlandırma hareketini başlatır. |
| ت | İşaret, çarpı, sınır imi | Hareketi kesin bir sınırla bağlar, durdurur ve geçişi kısıtlayarak tayin eder. |
| ر | İnsan başı, akış | Sınırlandırılan ve daraltılan eylemin bir çizgi, iz veya duman gibi sürmesini ifade eder. |
| قتر | Dar bir sınıra sıkışarak iz halinde sürme | Akışın ve genişliğin tamamen kesilmeyip son derece dar, basık ve is gibi ince bir kanala hapsedilmesi eylemini gösterir. |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Avcının koku salmamak ve saklanmak için içine sığındığı dar ve basık çukur veya kulübe (el-kura); ayrıca kızaran etten veya yanan öd ağacından yükselen ince duman ve koku (el-kutar). |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Tarafe b. el-Abd muallakasında kavmin darlık ve kıtlık anında ateş dumanını ve et kokusunu sorgulamasını tasvir eder: وتَنادَى القومُ في نادِيهِمُ / أقُتَارٌ ذاكَ أم رِيحُ قُطُرْ |
| Erken Arapça kullanım | İmruü’l-Kays ve erken dönem avcı tasvirlerinde avcının pusuya yatıp kendini dar bir deliğe gizlemesi eylemi اقتتر الصائد kalıbıyla aktarılır; ayrıca canı çıkmak üzere olan kimsenin sadece nefesini koruyacak kadar beslenmesine er-ramaka fi’n-nafaka denir. |
المصدر Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Asās al-Balāgha, Lisān al-ʿArab.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Sami dilleri ailesinde قتر kökü, öncelikle yanma neticesinde yükselen duman, koku ve tütme eylemini ifade eden arkaik bir çekirdeğe dayanır. İbranicede yer alan qatar (קטר) kökü tütsü yakmak, kurban dumanı çıkarmak ve duman tütmek anlamlarına gelir; türevi olan qəṭoreṯ ise kurban veya tütsü dumanıdır. Süryanicede qṭar (ܩܛܪ) kökü hem duman tütmesini hem de bağlama, düğümleme ve daraltma hareketini karşılar. Akadcada qatāru kökü duman çıkarmak, tütmek ve kasvetle kararmak manalarını taşır. Arapçada bu ilksel fiziksel katman iki ana hatta çatallanmıştır: Birinci hat, et veya tütsü dumanının ince ince çıkması (kutar), yüzü bürüyen isli toz ve karanlık (katar); ikinci hat ise dumanın çıktığı deliğin veya avcı çukurunun (kutra) darlığından türeyen harcamayı ve nafayı kısma, hayatı yalnızca nefes alacak kadar daraltma (iktâr) anlamıdır. Duman ile darlık arasındaki semantik bağ, genzin tıkanması, basıklık ve maddenin bütünü yerine sadece kokusu ve isiyle yetinilmesi fikridir.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, The Assyrian Dictionary of the Oriental Institute of the Chicago (CAD), Lisān al-ʿArab.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Duman ve darlık geçişi | Yanan şeyden çıkan ince duman (kutâr) ve avcı sığınağının darlığı (kutre), harcamada eli sıkmaya ve yüzü kaplayan keder karaltısına kaynaklık etmiştir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice qatar / Akadca qatāru | Duman tütmesi, kurban dumanı ve tıkız duman bulutuyla kararma anlamları merkezi Sami gövdede ortaktır. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik çeper | Duman, is ve daraltma bağlamında bazı Doğu Çadik dillerinde duman kökleriyle fonetik yakınlıklar öne sürülmüşse de doğrulanmış veri sınırlıdır. | Muhtemel |
المصدر David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques), HALOT, Maqāyīs al-Lugha.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| قتر | Anlamlı | Daraltmak, duman salmak | Harcamada asgari sınıra inmek, yüzü toz veya keder kaplamak. | Hedef kök; Kur'an'da geçer. |
| قرت | Anlamlı | Donmak, katılaşmak | Kanın pıhtılaşması, soğuktan büzüşme ve kararma. | Ortak büzülme ve daralma payı; Kur'an'da geçmez. |
| تقر | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bağımsız kök anlamı tespit edilmemiştir. | Kur'an'da geçmez. |
| ترق | Anlamlı | Köprücük kemiği | Göğsün üst kısmı, boğaz ile omuz arasındaki dar kemik geçidi (terkûve). | Dar boğaz ve sıkışma ilişkisi; Kur'an'da geçer. |
| رقت | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik kaynaklarda mühmel kabul edilmiştir. | Kur'an'da geçmez. |
| رتق | Anlamlı | Bitiştirmek, kapamak | Birbirine yapışık olma, açıklığın tamamen kapatılması ve tıkanması. | Hedef kökün darlığına karşılık tam kapalılık; Kur'an'da geçer. |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| قتر | Merkez | İmkânı asgari sınıra indirme | Harcamayı hayatın devamı için gereken en alt çizgiye çekmek ve alanı boğucu şekilde daraltmak. | Hem fiilî kısmayı hem de bu darlığın yüze yansıyan kederli isini içerir. |
| بخل | Komşu | Görev olan harcamayı yapmama | Hak sahibine verilmesi gereken maddî veya manevî değeri vermekten kaçınma. | Darlık hissinden ziyade mülkiyeti elden çıkarmama iradesine odaklanır. |
| شحح | Komşu | Hırsla harmanlanmış cimrilik | Kişinin nefsinin derinliklerine yerleşmiş, doyumsuzluk ve kıskançlıkla beslenen açgözlü tutumluluk. | İçsel bir hırs ve karaktere dönüşmüş mülkiyet tutkusudur. |
| مسك | Komşu | Elde tutma ve bırakmama | Sahip olunan imkânın dışarı akışını bütünüyle bloke edip depolama eğilimi. | Akışı durdurup tutmaya yöneliktir; قتر gibi az da olsa sızdırmaz. |
| سرف | Zıt | Haddi aşma ve saçıp savurma | Ölçüyü, meşru sınırı ve dengeyi hiçe sayarak kaynakları lüzumsuz yere tüketme. | قتر kökünün tam zıddı olup darlığın karşısındaki kontrolsüz taşmadır. |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | قتر | Kısıntı, darlık, is | Harcamayı asgari sınıra indirme ve kederden kaynaklanan yüz karaltısı. | Kesin |
| Latince | Parco, constringo | Kısıtlamak, esirgemek | Kaynağı esirgemeyi ve kısıtlamayı karşılar; yüzdeki toz ve duman tabakasını içermez. | Güçlü |
| İngilizce | Skimp, stinginess, gloom | kısmak, darlık, kasvet | Maddi kısmayı (skimp/pinch) ve yüzü bürüyen kederli kasveti (gloom) iki ayrı kelimeyle karşılar. | Güçlü |
| Almanca | Knausern, einschränken | Kısıntı yapmak, daraltmak | İmkânları son derece daraltarak yaşamayı ifade eder; is ve duman çağrışımı dışarıda kalır. | Güçlü |
| Fransızca | Lésiner, parcimonie | Kısmak, aşırı tutumluluk | Masrafı gereğinden fazla kısma eylemini verir; kökün fiziki duman ve keder nüansı eksiktir. | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane’s Lexicon.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| الْمُقْتِرِ | Maddî imkânı dar olan, dar gelirli | Boşanma durumunda mali güce göre müt‘a verilmesi bağlamı (Bakara 2:236). |
| قَتَرٌ | Yüzü bürüyen keder, zillet tozu ve karanlık | İyilik yapanların yüzünün berraklığına karşılık inkârcıların yüzünü kaplayan manevi is (Yûnus 10:26). |
| قَتَرَةٌ | Boğucu toz ve keder karaltısı | Kıyamet günü suçluların ve kâfirlerin yüzlerini saran karanlık ve toz tabakası (Abese 80:41). |
| قَتُورًا | Aşırı eli sıkı, harcamaktan korkan cimri | İnsanın tabiatındaki nankörlük ve Rabbinin hazinelerine sahip olsa bile harcamaktan korkması (İsrâ 17:100). |
| يَقْتُرُوا | Harcamayı aşırı derecede kısmak | Rahmân’ın kullarının harcamada israf ile cimrilik arasında orta yolu tutturması (Furkān 25:67). |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Ahiret halleri ve ceza psikolojisi | Kıyamet günü inkârcıların yüzünü bürüyecek olan is ve tozun (katar) fiziksel bir toz mu yoksa manevi zilletin yüze yansıması mı olduğu tartışması. | İçsel suçluluk ve korkunun yüze vuran karanlığı. |
| Fıkıh | Nafaka ve müt‘a hukuku | Bakara 2:236 gereğince boşanma bedelinin ve aile nafakasının zengin ve dar gelirli (muktir) ayrımında neye göre belirleneceği meselesi. | Zaruri geçim eşiğinde duran asgari ekonomik kapasite. |
| Tefsir | Denge ahlakı ve infak hudutları | Furkān 25:67’de israf ile iktâr arasında kurulan dengenin (kavâm) sınırları; cimrilik ile tasarruf arasındaki fark. | Kaynak akışını kesintiye uğratan harcama kısıntısı. |
| Hadis | Ahlak ve cömertlik tasvirleri | Sadaka vermekten kaçınan kimsenin göğsünün daralması ve zırhın sıkışması temsillerinde daralma motifi. | Ruhsal ve maddî darlığın birbirini tetiklemesi. |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Ahlaki denge ve kulluk | İktâr (aşırı kısıntı) | İfrat ve tefrit arasında tefrit kutbunu oluşturma | Mülkün asıl sahibini unutup rızkın tükeneceği korkusuyla kaynakları hapsetme zaafıdır. | Kesin |
| İlmi | Bilgi üretimi ve paylaşımı | Bilgi cimriliği ve veriyi daraltma | Entelektüel akışı asgari düzeyde tutarak gelişimi engelleme | Hakikatin veya bilginin toplumla paylaşılmayıp dar bir zümrede hapsedilmesidir. | Muhtemel |
| Siyasi | Kamu yönetimi ve bütçe | Kemer sıkma ve kamu yatırımlarını boğma | Toplumsal refahı asgari hayatta kalma sınırına mahkûm etme | Devlet otoritesinin tebaasına karşı kaynakları aşırı kısarak kriz ve huzursuzluk üretmesidir. | Güçlü |
| İktisadi | Gelir dağılımı ve piyasa dolaşımı | Likidite daralması ve harcama kısıntısı | Paranın piyasada dönmesini engelleyerek durgunluğa (resesyon) yol açma | Tüketim ve yatırım harcamalarının tamamen kesilerek ekonomik can damarlarının tıkanmasıdır. | Kesin |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Akışkanlar mekaniğinde boğulma noktası (darboğaz / throttling) | Bir borudaki akışkanın kesitin aşırı daraltılması sonucu laminer akışını kaybedip sürtünme ve basınç kaybıyla asgari debiye inmesi gibi, قتر de sistemdeki akışı son sınırına kadar sıkar. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Ekonomide likidite tuzağı ve aşırı tasarruf paradoksu | Bireylerin veya kurumların belirsizlik ve korku sebebiyle harcamaları asgari seviyeye indirip parayı tutması, kolektif düzeyde ekonomik daralmaya ve toplam talebin çöküşüne yol açar. | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün sadece ekonomik anlamda tutumluluk veya basit cimrilik olarak algılanıp, ontolojik bir büzülme, daralma ve yüzü kaplayan keder tabakası anlamının unutulması. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da kök bir yandan infakın alt sınırındaki tehlikeli darlığı (Bakara 2:236, Furkān 25:67), diğer yandan suçluluk ve zilletin ruhu boğup yüze çökerttiği is ve tozu (Yûnus 10:26, Abese 80:41) aynı kök mantığıyla birleştirir. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | İktâr kavramı sıradan bir tasarruf gibi görülürse, Kur'an'ın israf kadar iktârı da zemmeden adalet ve denge nizamı bozulur; ayrıca ahiretteki yüz karaltısının psikolojik darlıkla olan bağı kopar. |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | İslam iktisat ve ahlak felsefesinin temel sütunu olan 'israf ile cimrilik arasındaki orta yol' (kavâm) ilkesinin alt sınırını tayin ettiği ve manevi çöküntünün bedensel/fizyonomik dışavurumunu betimlediği için hayatidir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İnfak ahlakı ve aile hukukuyla ilgili ahkâm ayetlerinde (Bakara 2:236, Furkān 25:67) ve kıyamet günü inkârcıların psikolojik ve fiziki durumunu resmeden eskatolojik tasvirlerde (Yûnus 10:26, Abese 80:41, İsrâ 17:100). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Tutumluluğun sınırsız bir erdem olduğu yanılgısını düzeltir; harcamayı asgari sınıra çekip hayatı daraltmanın (iktâr) tıpkı israf gibi yerilmiş bir ifrat/tefrit sapması olduğunu ortaya koyar. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamAvcının gizlendiği basık ve daracık çukur; yanan et veya ottan ince ince sızan isli duman; canı korumaya ancak yetecek asgari gıda payı.
- Soyut anlamİmkânların ve kaynakların akışını asgari sınıra kadar daraltarak hayatı boğma; korku ve zillet sebebiyle ruhun daralıp yüze karanlık bir is tabakası halinde yansıması.
- Sistematik karşılıkİsrafın karşıtı olarak sistemik tıkanmaya yol açan aşırı daraltma; varlık dolaşımını felç eden alt sınır tefriti.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde sisteme ait toplam potansiyel veya harcanabilir kaynağı, meşru ve dengeli harcama alanını, ise sıfıra yaklaşan asgari payı (ramak sınırını) temsil eder. fonksiyonu, kökün temsil ettiği aşırı kısma eylemini, yani kaynağın neredeyse sıfıra indirgenmiş bir katsayıyla dar bir kanala sıkıştırılmasını sembolize eder. İkinci kısımda ise ruhsal darlık ve yüzü kaplayan keder karaltısı (), dışa akan imkân ve cömertlik payı ile ters orantılı olarak modellenmiştir; akış daraldıkça keder ve is yoğunluğu sınıra yaklaşır.