قسس
ق - س - س
جذر- الورود: ١
- الآيات: ١
- الصيغ: ١
- المعاجم: ٩
معناه في القرآن: Yöneticiler
ملاحظاتي
المعاجم(٩)
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٥٢٠القاف مع السين
ق س مستعمل فقط قس: قسّ يَقُسُّ فلان قَسّاً من النميمة وذكر الناس بالغيبة، قال:
يصبحن عن قسَ ِّالأَذَى غَوافِلا
والقَسَّةُ: القرية الصغيرة بلغة السواد.
والقَسْقَسُ: الدليل الهادي المتفقد الذي لا يغفل إنما هو تلفتا ونظراً.
والقَسُّ: رأس من رءوس النصارى، وكذلك القِسِّيسُ، ومصدره القُسوسَةُ والقَسيسةُ. ويجمع على قِسَّيسين، ويقال: يجمع على قَساوِسةٍ، قال أمية:
لو كان منفلت كانت
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٤٢٤القَسُّ تتبُّع الشيء وطلبه. وتَقَسَّسْتُ أصواتهم بالليل، أي تسمَّعْتها. والقَسُّ: النميمةُ. والقَسُّ أيضاً: رئيسٌ من رؤساء النصارى في الدين والعلم، وكذلك القِسِّيسُ. والقَسِّيُّ: ثوب يُحْمَلُ من مصر يخالطه الحرير. والقَسوسُ: الناقة التي ترعى وحدها. وقد قَسَّتْ تَقُسُّ، أي رعت وحدها. والقُساسُ: معدن الحديد بأرْمينيةَ. والقُساسِيُّ: سيفٌ منسوب إليه. وأنشد:
إنَّ القُساسِيُّ الذي يُعْصى به
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٢١٠- القس والقسيس: العالم العابد من رؤوس النصارى. قال تعالى: ﴿ذلك بأن منهم قسيسين ورهبانا﴾ [المائدة/82] وأصل القس: تتبع الشيء وطلبه بالليل، يقال: تقسست أصواتهم بالليل، أي: تتبعتها، والقسقاس والقسقس: الدليل بالليل.
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٦٣٦ق س س
هو قسّ النصارى وقسّيسهم: رأسهم وكبيرهم.
ولفلان القسوسة والقسّيسيّة.
وتقول: هو ممن دخل القوس وصحب القسوس.
قال ذو الرمة: على أمر منقدّ العفاء كأنه عصا قسّ قوس لينها واعتدالها " وأبلغ من قسّ ".
وفلان قتّات قسّاس وهو يتجسس الأخبار ويتقسّسها.
وتقسّس أصوات الناس بالليل: تسمعها.
وبات يعس ويقس.
وقسّ ما على العظم من اللحم: تتّبعه حتى لم يترك منه شيأ.
وهو يلبس
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٧٬٣٩٤ابن الأَعرابي: القُسُسُ العُقَلاء، والقُسُسُ السَّاقة الحُذّاق، والقُِسُّ النَّميمة، والقَسّاس النَّمَّام. وقَسَّ يَقُسُّ قَسّاً: من النميمة وذِكرِ الناس بالغِيبَة. والقَِسُّ: تَتَبُّع الشيء وطَلَبه. اللحياني: يقال للنمَّام قَسَّاس وقَتَّات وهَمَّاز وغَمَّاز ودَرَّاج. والقَِس في اللغة: النميمة ونشْرُ الحديث؛ يقال: قَسَّ الحديث يقُسُّه قَسّاً. ابن سيده: قَسَّ الشيء يقُسُّه قَسّاً وقَسَساً تتبَّعه
ابن الأَعرابي: القُسُسُ العُقَلاء، والقُسُسُ السَّاقة الحُذّاق، والقُِسُّ النَّميمة، والقَسّاس النَّمَّام. وقَسَّ يَقُسُّ قَسّاً: من النميمة وذِكرِ الناس بالغِيبَة. والقَِسُّ: تَتَبُّع الشيء وطَلَبه. اللحياني: يقال للنمَّام قَسَّاس وقَتَّات وهَمَّاز وغَمَّاز ودَرَّاج. والقَِس في اللغة: النميمة ونشْرُ الحديث؛ يقال: قَسَّ الحديث يقُسُّه قَسّاً. ابن سيده: قَسَّ الشيء يقُسُّه قَسّاً وقَسَساً تتبَّعه وتطلبه؛ قال رؤبة بن العجاج يصف نساء عفيفات لا يتتبعن النَّمائم: يُمْسِينَ من قَسَّ الأَذى غَوافِلا، لا جَعْبَريّات ولا طَهامِلا الجَعْبَرِيّات: القِصار، واحدتها جَعْبَرة، والطَّهامِل الضِّخام القِباح الخلقة، واحدتها طَهْمَلة. وقَسَّ الشيءً قَسّاً: تتلاه وتَبَغَّاه. واقْتَسَّ الأَسدُ: طَلب ما يأْكل. ويقال: تَقَسَّسْت أَصواتَ الناس بالليل تَقَسُّساً أَي تسمَّعتها. والقَسْقَسَة: السؤال عن أَمْرِ الناس. ورجل قَسْقاسٌ: يسأَل عن أُمور الناس؛ قال رؤبة: يَحْفِزها ليلٌ وحادٍ قَسْقاسُ، كأَنهنَّ من سَراءٍ أَقْواسْ والقَسْقاس أَيضاً: الخفيف من كل شيء. وقَسْقَس العظم: أَكل ما عليه ن اللحم وتَمَخَّخَه؛ يمانيَة. قال ابن دريد: قَسَسْت ما على العظم أَقُسُّه قَسّاً إِذا أَكلتَ ما عليه من اللحم وامْتَخَخْتَه. وقَسْقَسَ ما على المائدة: أَكَلَه. وقَسَّ الإِبل يَقُسُّها قَسّاً وقَسْقَسَها: ساقَها، وقيل: هُما شدَّة السَّوْق. والقَسُوس من الإِبل: التي تَرْعى وحدَها، مثل العَسُوس، وجمعها قُسُسٌّ، قَسَّتْ تَقُسُّ قَسّاً أَي رَعَتْ وحدها، واقْتَسَّتْ، وقَسَّها: أَفرَدَها من القَطيع، وقد عَسَّتْ عند الغَضَب تَعُسّ وقَسَّتْ تَقُسُّ. وقال ابن السكيت: ناقَة عموس وقَسُوس وضَرُوس إِذا ضجِرت وساء خُلُقها عند الغَضَب. والقَسُوس: التي لا تَدِرّ حتى تَنْتَبذ. وفلان قَسُّ إِبل أَي عالم بها؛ قال أَبو حنيفة: هو الذي يلي الإِبل لا يفارقُها. أَبو عبيد: القَسُّ صاحب الإِبل الذي لا يفارقُها؛ وأَنشد: يتبعُها تَرْعِيَّةٌّ قَسٌّ ورَعْ، تَرى برجْلَيْه شُقُوقاً في كَلَعْ، لم تَرْتمِ الوَحْشُ إِلى أَيدي الذَّرَعْ جمع الذَّريعَة وهي الدَّريئَة. وقال أَبو عبيدة: يقال ظَلَّ يَقُسُّ دَّابَّتَه قَسّاً أَي يَسُوقُها. والقَسُّ: رَئيس من رُؤساء النصارى في الدِّين والعِلْم، وقيل: هو الكَيِّس العالم؛ قال: لو عَرَضَتْ لأَيْبُلِيٍّ قَسِّ، أَشْعَثَ في هَيْكَلِه مُنْدَسِّ، حَنَّ إِليها كَحَنِينِ الطَّسِّ والقِسِّيسُ: كالقَسِّ، والجمع قَساقِسة على غير قياس وقِسِّيسُون. وفي التنزيل العزيز: ذلك بأَن منهم قِسِّيسِينَ ورُهْباناً؛ والاسم القُسُوسَة والقِسِّيسِيَّة؛ قال الفرَّاء: نزلت هذه الآية فيمن أَسلم من النصارى، ويقال: هو النجاشي وأَصحابه. وقال الفراء في كتاب الجمع والتفريق: يُجمع القِسِّيس قِسِّيسين كما قال تعالى، ولو جمعه قُسُوساً كان صواباً لأَنهما في معنى واحد، يعني القَسَّ والقِسِّيس، قال: ويجمع القِسِّيس قَساقِسة (* قوله «ويجمع القسيس قساقسة إلخ» هكذا في الأصل هنا وفيما مر. وعبارة القاموس: قساوسة، وبها يظهر قوله بعد فأبدلوا إحداهن واواً. ويؤخذ من شرح القاموس أن فيه الجمعين حيث نقل رواية البيت بالوجهين.) جمعوه على مثال مَهالِبة فكثرت السينات فأَبدلوا إِحداهن واواً وربما شدّد الجمع (* قوله «وربما شدد الجمع إلخ» الظاهر في العبارة العكس بدليل ما قبله وما بعده.) ولم يشدّد واحده، وقد جمعت العرب الأَتُّون أَتاتين؛ وأَنشد لأُمية: لو كان مُنْفَلتٌ كانت قَساقِسَةٌ، يُحْييهمُ اللَّه في أَيديهم الزُّبُرُ والقَسَّة: القِرْبَة الصغيرة. قال ابن الأَعرابي: سئل المُهاصِر بن المحلّ عن ليلة الأَقْساسِ من قوله:عَدَدْتُ ذنوبي كُلَّها فوجدتُها، سوى ليلةٍ الأَقْساسِ، حِمْلَ بَعير فقيل: ما ليلة الأَقْساس؟ قال: ليلة زنيت فيها وشربت الخمر وسرقت. وقال لنا أَبو المحيَّا الأَعرابي يَحْكيه عن أَعرابي حجازي فصيح إِن القُساس غُثاء السَّيْل؛ وأَنشدنا عنه: وأَنت نَفِيٌّ من صَناديد عامِرٍ، كما قد نَفى السيلُ القُساسَ المُطَرَّحا وقَسٌّ والقَسُّ: موضع، والثياب القَِسِّيَّة منسوبة إِليه، وهي ثياب فيها حرير تجلب من نحو مصر. وفي حديث علي، كرم اللَّه وجهه: أَنه، صلى اللَّه عليه وسلم، نهى عن لبس القَسِّيّ؛ هي ثياب من كتان مخلو بحرير يؤْتى بها من مصر، نسبت إِلى قرية على ساحل البحر قريباً من تِنِّيس، يقال لها القَسُّ، بفتح القاف، وأَصحاب الحديث يقولونه بكسر القاف، وأَهل مصر بالفتح، ينسب إِلى بلاد القَسِّ؛ قال أَبو عبيد: هو منسوب إِلى بلاد يقال لها القَسّ، قال: وقد رأَيتها ولم يعرفها الأَصمعي، وقيل: أَصل القَسِّيّ القَزِّيّ، بالزاي، منسوب إِلى القَزّ، وهو ضرب من الإِبريسم، أُبدل من الزاي سين؛ وأَنشد لربيعة بن مَقْرُوم: جَعَلْنَ عَتِيقَ أَنْماطٍ خُدُوراً، وأَظْهَرْنَ الكَرادي والعُهُونا (* قوله «وأَظهرن الكرادي» هكذا في الأصل وشرح القاموس. وفي معجم البلدان لياقوت: الكراري، بالراء بدل الدال.) على الأَحْداجِ، واسْتَشْعَرْن رَيْطاً عِراقِيّاً، وقَسِّيّاً مَصُونا وقيل: هو منسوب إِلى القَسِّ، وهو الصَقيعُ لبَياضه. الأَصمعي: من أَسماء السُّيوف القُساسِيّ. ابن سيده: القُساسيُّ ضرْب من السيوف، قال الأَصمعي: لا ادري إِلى أَي شيء نسب. وقُساس، بالضم: جبل فيه معدن حديد بأَرْمِينِيَّة، إِليه تنسب هذه السيوف القُساسيَّة؛ قال الشاعر: إِن القُساسِيَّ الذي يُعْصى به، يَخْتَصِمُ الدَّارِعَ في أَثوابه وهو في الصحاح: القُساسُ مُعَرَّفٌ. وقُساس، بالضم: جبل لبني أَسد. وقَساس: اسم. وقُسُّ بن ساعدة الإِياديُّ: أَحد حكماء العرب، وهو أُسْقُفُّ نَجْران. وقُسُّ النَّاطف: موضع. والقَسْقَس والقَسْقاس: الدليل الهادي المُتفقِّد الذي لا يَغْفُل إِنما هو تَلَفُّتاً وتنَظُّراً. وخِمْسٌ قَسْقاس أَي سريع لا فُتور فيه. وقَرَبٌ قَسْقاس: سريع شديد ليس فيه فُتور ولا وَتِيرَة، وقيل: صعب بعيد. أَبو عمرو: القَرَب القَسِّيّ البعيد، وهو الشديد أَيضاً؛ قال الأَزهري: أَحسبه القسين (* قوله «القسين» هكذا في الأصل.) لأَنه قال في موضع آخر من كتابه القسين. والقِسْيَبُّ: الصُّلْب الطويل الشديد الدُّلجة كأَنه يعني القَرَب، واللَّه أَعلم. الأَصمعي: يقال خِمْس قَسْقاس وحَصْحاص وبَصْباص وصَبْصاب، كل هذا: السير الذي ليست فيه وَتيرة، وهي الاضطراب والفُتور. وقال أَبو عمرو: قَرَبٌ قِسْقِيس. وقد قَسْقَس ليله أَجمع إِذا لم يَنَمْ؛ وأَنشد: إِذا حداهُنَّ النَّجاء القِسْقِيس ورجل قَسْقاس: يسوق الإِبل. وقج قَسَّ السير قَسّاً: أَسرع فيه. والقَسْقَسَة: دَلْجُ الليل الدَّائب. يقال: سَيْرٌ قِسْقِيس أَي دائب. وليلة قَسْقاسَة: شديدة الظلمة؛ قال رؤبة: كَمْ جُبْنَ من بِيدٍ ولَيْلٍ قَسْقاسْ قال الأَزهري: ليلة قَسْقاسة إِذا اشتد السير فيها إِلى الماء، وليست من معنى الظلمة في شيء. وقَسْقَسْت بالكلب: دعوت. وسيفٌ قَسْقاسٌ: كَهامٌ. والقَسقاس: بقلة تشبه الكَرَفْسَ؛ قال رؤبة: وكُنْتَ من دائك ذا أَقْلاسِ، فاسْتَسقِيَنْ بثمر القَسْقاسِ يقال: اسْتقاء واسْتَقى إِذا تَقَيَّأَ. وقَسْقَس العصا: حَرَّكها. والقَسْقاسُ: العصا. وقوله، صلى اللَّه عليه وسلم، لفاطمة بنت قيس حين خطبها أَبو جَهْم ومعاوية: أَمَّا أَبو جَهْم فأَخاف عليك قَسْقَاسَته؛ القَسْقاسة: العصا؛ قيل في تفسيره قولان: أَحدهما أَنه أَراد قَسْقَسَتَه أَي تحريكه إِياها لضربك فأَشبع الفتحة فجاءت أَلفاً، والقول الآخر انه أَراد بِقسقاسَته عصاه، فالعصا على القول الأَول (* قوله «العصا على القول الأول إلخ» هذا إِنما يناسب الرواية الآتية.) مفعول به، وعلى القول الثاني بدل. أَبو زيد: يقال للعصا هي القَسْقاسة؛ قال ابن الأَثير: أَي أَنه يضربها بالعصا، من القَسْقَسة، وهي الحركة والإِسراع في المَشْي، وقيل: أَراد كثرة الأَسفار. يقال: رفع عصاه على عاتقه إِذا سافر، وأَلْقَى عصاه إِذا أَقام، أَي لا حظَّ لك في صحبته لأَنه كثير السَّفر قليل المُقام؛ وفي رواية: إِني أَخاف عليك قَسْقاسَتَه العصا، فذكر العصا تفسيراً للْقُسْقاسة، وقيل: أَراد بِقَسْقَسَةِ العصا تحريكه إِياها فزاد الأَلف ليفْصل بين توالي الحركات. وعن الأَعراب القُدمِ: القَسْقاس نبت أَخضر خبيث الريح ينبت في مَسيل الماء له زهرة بيضاء. والقَسْقاس: شدَّة الجوع والبَرْد؛ وينشَد لأَبي جهيمة الذهلي : أَتانا به القَسْقاسُ ليلاً، ودونه جَراثِيمُ رَمْلٍ، بينهنَّ قِفافُ وأَورده بعضهم: بينهنَّ كِفاف؛ قال ابن بري: وصوابه قِفافُ، وبعده: فأَطْعَمْتُه حتى غَدا وكأَنه أَسِيرٌّ يُداني مَنْكِبَيْه كِتافُ وصفَ طارقاً أَتاه به البرد والجُوع بعد أَن قطع قبل وُصوله إِليه جراثيم رمل، وهي القِطَع العظام، الواحدة جُرْثُومة، فأَطعمه وأَشبعه حتى إِنه إِذا مشى تظن أَن في منكِبَيْه كتافاً، وهو حَبْل تشدُّ به يد الرجل إِلى خلقه. وقَسْقَسْت بالكلب إِذا صِحْتَ به وقلت له: قُوسْ قُوسْ.
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٣٣٧* ق س س * * القَسُّ * رئيس من رؤساء النصارى في ا لدين والعلم وكذا * القِسِيّسُ * بكسر القاف و * القَسِّيُّ * ثوب يحمل من مصر يخالطه الحرير وفي الحديث ﴿أنه نهى عن لبس القسيّ﴾ قال أبو عبيد هو منسوب الى بلاد يقال لها * القَسُّ * وأصحاب الحديث يقولونه بكسر القاف وأهل مصر بالفتح و * قُسُّ * بن ساعدة الايادي اسقف نجران وكان أحد حكماء العرب
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٧٬٤٦٤القس: مثلثة: تتبع الشيء وطلبه، والصاد لغة فيه كالتقسس. والقس: النميمة، ونشر الحديث، وذكر الناس بالغيبة، قال اللحياني: يقال للنمام: قساس وقتات وهماز وغماز ودراج. ويقال: فلان قس إبل، بالفتح، أي عالم بها، قال أبو حنيفة رحمه الله تعالى: هو الذي يلي الإبل لا يفارقها. وقال أبو عبيد وأبو عمرو: هو صاحب الإبل الذي لا يفارقها، وأنشد لأبي محمد الفقعسي:
يتبعـهـا تـرعـية قـس ورع
ترى برجليه
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬٢٧٥قَسَّ
قَسَّ U ( n. ac. قَسّ 1 , قِسّ 2 , قُسّ 3 , قَسَس 4 ),
a. Sought after, pursued.
b. Slandered, calumniated, defamed.
c. ( n. ac. قَسّ 1 ), Gnawed, picked ( bone ).
d. Tended, pastured well ( cattle ).
e. ( n. ac. قِسِّيْسَة 30t , قُسُّوْسَة 32t ), Became a priest.
قَسَّسَ
قَسَّسَ II ,
a. see I (d) .
تَقَسَّسَ
تَقَسَّسَ V ,
a. see I (a) .
b. Listened to, heard.
اِقْتَسَسَ
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيبلا ترجمةالحروف: ٢٣٬٢١٨قسس
قَسَّ - يَقُسُّ - قِسِّيْس - قِسِّيْسِيْن
قَسَّ - يَقُسُّ + الراعي + إبله: يرعاها ويقودها ويكون مسؤولاً عنها
قِسِّيْس: على وزن" فـِعّليل " من " قَسَّ - يَقُسُّ ": الراعي القائد المسؤول عن رعية: وهو في النصرانية راعي الأبرشية: أي المسؤول عن دير فيه عدد من الرهبان، أو المسؤول عن رعاية جمع من المؤمنين
قِسِّيْسِيْن: جمع " قِسِّيْس "
واللفظ
الجذور المجاورةالمجاورة: ١٣ (الإجمالي: ١٨)
- رهب
الآيات المشتركة: ١ · Cübbe demektir
- ودد
الآيات المشتركة: ١ · Vadi, bir ırmağın veya derenin içinde bulunduğu sahadır
- هود
الآيات المشتركة: ١ · “Hidayet”in değişik söylenişidir
- عدو
الآيات المشتركة: ١ · Mu’ted, “adeve”den iftial babından gelmektedir
- قرب
الآيات المشتركة: ١ · Suyun içine konduğu kap veya tulum demektir
- شدد
الآيات المشتركة: ١ · Sicim bağıdır
- وجد
الآيات المشتركة: ١ · Su birikintisidir
- نصر
الآيات المشتركة: ١ · Bereketli yağmurla sulanmış toprak demektir
- شرك
الآيات المشتركة: ١ · Tasma kayış demektir
- كبر
الآيات المشتركة: ١ · Yaşlı adamdır
- أنس
الآيات المشتركة: ١ · Ok tan yayın iç tarafna üns, dış tarafına vahş denemektedir
- أمن
الآيات المشتركة: ١ · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir
الآيات التي ورد فيها(١)
… آمَنُوا الَّذِينَ قَالُوا إِنَّا نَصَارَى ذَلِكَ بِأَنَّ مِنْهُمْ قِسِّيسِينَ وَرُهْبَانًا وَأَنَّهُمْ لَا يَسْتَكْبِرُونَ
Yöneticiler
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | قسس |
| Yapı | Üçlü kök |
| Özel Durum | Mükerrer kök |
| Bağlamsal Yakın Kökler | رهب, حبر, عقل |
| Zıt Kök | جهل |
| Çekirdek Özet 1 | Karanlıkta veya gizlilikte bir şeyi dikkatle arama, iz sürme, ses dinleme ve kemikteki eti son kırıntısına kadar sıyırma |
| Çekirdek Özet 2 | Hakikati titizlikle araştıran, ilim ve ibadetle derinleşen, kibre kapılmayan Hristiyan din bilginleri ve önderleri |
| Çekirdek Özet 3 | Meseleleri inceden inceye araştırma, hakikatin izini sürme ve bilginin gerektirdiği tevazu ile amel etme yetkinliği |
| Kritik Hata Riski | Kavramı yalnızca kurumsal kilise hiyerarşisindeki ruhban sınıfına indirgeyerek kelimenin taşıdığı ilmi tecessüs, hakikat arayışı ve ahlaki erdem boyutunu gözden kaçırma |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| قس | Sertlik, zorlama, sınır çekme, paylaştırma ve inceden inceye arama hareketidir; nitekim قسر zorlamayı, قسط adaletle paylaştırmayı, قسم parçalara ayırarak belirlemeyi ve قسو taşlaşma derecesinde katılaşmayı ifade eder | س | Çekirdekteki ayrıştırma ve zorlama hareketini işitme ve hissetme duyularına kaydırarak karanlıkta fısıltı ve seslerin peşine düşme, gizli şeyleri inceden inceye araştırma ve nesnenin özünü sonuna kadar yoklama anlamına özelleştirmiştir |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ق | Ufuktaki güneş, iğne deliği; dönme, toplanma, sınır | Odaklanma noktasını, sınırları dikkatle taramayı ve küçük ayrıntılardan bütünü yakalamayı simgeler |
| س | Diken, destek; tutunma, dayanma, koruma | Sürekli temas halinde olmayı, yüzeye batarak yoklamayı ve zemine tutunmayı simgeler |
| س | Diken, destek; tutunma, dayanma, koruma | İlk desteğin ve temasın yinelenmesini, araştırmanın kesintisiz ve katmanlı sürdürülmesini simgeler |
| قسس | Odağın yinelenen temaslarla zemin ve ayrıntı üzerinde ısrarla yoğunlaşması | Gizli veya karanlıkta kalan bir izin, sesin veya nesnenin peşine düşerek onu dikkatle, aşama aşama ve son kırıntısına varıncaya dek ortaya çıkarma hareketidir |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Geceleyin bir şeyin ardına düşüp izini sürmek, karanlıkta fısıltıları ve sesleri dikkatle dinlemek veya kemik üzerinde kalan eti didik didik ederek hiçbir şey bırakmaksızın sıyırmaktır |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Cahiliye şairi Ru'be bin el-Accâc dedikoduları ve laf taşımayı dikkatle takip etmeyen iffetli kadınları överken bu kökü kullanmıştır: يُمْسِينَ من قَسَّ الأَذى غَوافِلا / لا جَعْبَريّات ولا طَهامِلا |
| Erken Arapça kullanım | İbnü'l-A'râbî ve el-Asma'î nakillerinde geceleyin yol gösteren uyanık kılavuza قسقس ve sürüyü dikkatle güden çobana قس denilmiştir; ayrıca Zü'r-Rumme beytinde Hristiyan din bilgininin bastonu teşbihte yer almıştır: على أمر منقدّ العفاء كأنه / عصا قسّ قوس لينها واعتدالها |
المصدر Kitābü'l-ʿAyn, Lisānü'l-Arab, Asāsü'l-Belâga, el-Müfredât.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Arapça قسس kökü, Sami dil ailesinde iki farklı damarın kesişim noktasında yer alır. İç Arapça kök sisteminde fiil formu, geceleyin ses dinleme, iz sürme ve kemiği sıyırma gibi tamamen bedensel ve tecessüse dayalı somut eylemleri gösterir. Buna karşılık isim formundaki din adamı anlamı, Doğu ve Batı Aramicesi ile doğrudan temas halindedir. Süryanicede yaşlı, cemaat büyüğü, ihtiyar heyeti üyesi ve daha sonra Hristiyan cemaatinde rahip ve presbiter anlamında kullanılan kelime ܩܫܝܫܐ biçimindedir. Bu biçim, yaşlanmak ve büyümek anlamına gelen ܩܫ kökünden türemiştir. İbranicede aynı kök samanın sertleşmesi ve yaşlanma anlamlarını barındırır. Erken Arapça lehçeleri, sınır boylarındaki Hristiyan cemaatleriyle olan ticari ve kültürel temaslar neticesinde bu unvanı ödünçlemiş; ancak kelime Arapçaya yerleşirken zihindeki yerli fiil kökü olan ince araştırma, geceleri hakikatin sesini dinleme ve bilgide derinleşme çağrışımlarıyla birleşerek özgün bir anlamsal derinlik kazanmıştır.
درجة الثقة Kesin
المصدر Payne Smith Compendious Syriac Dictionary, Brown-Driver-Briggs, Lisānü'l-Arab, Fraenkel Die aramäischen Fremdwörter im Arabischen.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Gece ses dinleme, iz sürme ve kemikten eti sıyırma | Bir şeyi en ince ayrıntısına kadar araştırma, gizli kalan hakikatin ardına düşme ve kırıntı dahi bırakmama hareketidir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Süryanice ܩܫܝܫܐ ve Aramice קשישא | Yaşça büyük, saygın ihtiyar, cemaat önderi ve kilise presbiteri anlamındaki unvanın Arapçaya intikalidir | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Grekçe πρεσβύτερος kelimesinin Sami dillerindeki semantik karşılığı | Yaşlılık ve kıdem bildiren Grekçe terimin Aramice üzerinden Sami dünyasına cemaat lideri olarak uyarlanmasıdır | Güçlü |
المصدر Arthur Jeffery The Foreign Vocabulary of the Qur'an, Lisānü'l-Arab, Payne Smith.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| قسس | Anlamlı | Dikkatle araştırma, din büyüğü | Hedef köktür; geceleyin ses ve iz arama, eti kemikten sıyırma ve Hristiyan alimi anlamlarını taşır | Kur'an'da geçer |
| سقس | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kitābü'l-ʿAyn kaydına göre ihmal edilmiş permütasyondur, Kur'an'da geçmez |
| سسق | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kitābü'l-ʿAyn kaydına göre ihmal edilmiş permütasyondur, Kur'an'da geçmez |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| قسس | Merkez | İlmi derinlik ve hakikat arayışı | Metinleri, ilkeleri ve hakikatin izini derinlemesine araştıran ilim ve cemaat önderidir | Hem entelektüel tecessüsü hem de dinî hiyerarşik önderliği birlikte barındırır |
| رهب | Komşu | İbadet ve zahitlik | Bilgiden ziyade Allah korkusu, dünyadan el etek çekme ve kesintisiz ibadete yoğunlaşır | قسس bilme ve öğretme merkezli iken رهب içsel ürperti ve riyazet merkezlidir |
| حبر | Komşu | İlim ve yazılı miras | Yahudi bilginlerinin güzelleştirilmiş ilmi, yazılı metin koruyuculuğu ve estetik tahrir yetkisidir | حبر yazılı fıkhi tanzime, قسس ise hakikati tetkik ve yönetsel önderliğe işaret eder |
| عقل | Komşu | Kavrama ve tutma | Hakikati anlama ve nefsi bağlayarak doğru çizgide tutma zihinsel eylemidir | قسس eylemin dışta izini sürmek, عقل ise elde edilen bilgiyi zihinde bağlamaktır |
| جهل | Zıt | Bilgisizlik ve hoyratlık | Hakikatin izini sürmekten yoksun kalma, hoyratça davranma ve gerçeği örtbas etmedir | قسس kavramının barındırdığı titiz araştırma ve tevazunun tam zıddıdır |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | قسس | Derin din alimi, iz sürücü | Gizli hakikati araştıran, cemaate yol gösteren ve metinleri inceleyen ilim adamıdır | Kesin |
| Latince | Presbyter, investigator | İhtiyar, cemaat büyüğü, araştırmacı | Presbyter cemaat liderliğini karşılarken, kökün fiziksel tecessüs ve araştırma tarafını investigator kelimesi karşılar | Güçlü |
| İngilizce | Priest, presbyter, meticulous seeker | Rahip, cemaat önderi, titiz araştırmacı | Priest hiyerarşik yönü verir ancak kökteki gece iz sürme ve kibre kapılmama nüansını dışarıda bırakır | Güçlü |
| Almanca | Priester, Ältester, Erforscher | Rahip, ihtiyar meclisi üyesi, araştırmacı | Priester dini statüyü, Ältester Sami kökendeki yaşlılık bağını, Erforscher ise Arapçadaki tetkik manasını yansıtır | Güçlü |
| Fransızca | Prêtre, presbyte, scrutateur | Rahip, ruhani lider, dikkatle inceleyen | Prêtre dini işlevi, scrutateur ise Arapça fiildeki kırıntısına kadar araştırma eylemini karşılar | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Payne Smith.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| قسيسين | Kibre kapılmayan, ilim ve hakikat arayışındaki Hristiyan din bilginleri | Hakka teslim olmaya ve gözyaşıyla imana açık Ehl-i Kitap önderlerinin vasfı bağlamında Mâide 5:82 |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Ehl-i Kitabın kurtuluşu ve nübüvvet tasdiki | Hristiyan din bilginlerinin İslam davetine muhatap olduklarında kibre kapılmadan hakkı tanıyıp tasdik etme istidadı | İlim sahibi olmanın kişiyi kibre değil hakikate boyun eğmeye yöneltmesi gerektiği fikri |
| Fıkıh | Ehl-i Kitap ile münasebetler ve cizye hükümleri | Din adamlarının cizye mükellefiyeti, manastır ehline tanınan dokunulmazlık ve kestiklerinin yenmesi | Cemaat önderliği ile fiili savaşa katılmayan sivil ilim ehli arasındaki hukuki ayrım |
| Tefsir | Mâide 5:82 ayetinin iniş sebebi ve tahlili | Necaşi ve beraberindeki heyetin Kur'an dinlerken gözyaşı dökmesi ve Hristiyan alimlerinin kibrini kıran ilmi olgunluk | Hakkı arayan samimi din bilgini ve hidayete açık entelektüel şahsiyet |
| Hadis | Ehl-i Kitap alimleri ve ahir zaman rivayetleri | Sahih rivayetlerde Hristiyan bilginlerin önceki kitaplardaki peygamber vasıflarını titizlikle araştırmaları | Hakikatin işaretlerini arayan ve metinleri inceleyen güvenilir ilim adamı |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Hakikati arama ve ilahi vahye muhatap olma | Tevazu sahibi din alimi | İlahi mesajı kibre kapılmadan dinleme ve kavrama | Dini hiyerarşinin kibre ve tahakküme dönüşmesini engelleyen samimi kulluk modelidir | Kesin |
| İlmi | Metin tetkiki ve delil takibi | Titiz araştırmacı ve muhakkik | Belirsizlikler içinde gerçeğin izini sürme ve ayrıştırma | Kökün kemikten eti sıyırma ve ses dinleme karakterinin ilmi tetkike dönüşmesidir | Güçlü |
| Siyasi | Cemaat liderliği ve diplomasi | Meşru manevi kanaat önderi | Toplumu adalet ve sükunetle yönetme, yönlendirme | Hükümranlık iddiası gütmeksizin toplumun vicdanını ve ahlaki dengesini temsil eder | Güçlü |
| İktisadi | Vakıf ve cemaat mallarının emaneti | Emanetçi ve denetçi | Dinî ve hayrî kaynakları ihtirassız muhafaza etme | Şahsi zenginleşme peşinde koşmayan, kaynakları adaletle gözeten güvenilir emanetçiliktir | Muhtemel |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Gürültü içinden zayıf sinyali ayıklama filtresi | Arka plandaki yüksek entropi veya karanlık ortamda gizlenmiş düşük genlikli anlamlı sinyalin adım adım tespit edilip gürültüden arındırılması sürecidir | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Katılımcı ve önyargısız hermeneutik yöntem | Metnin veya olgunun içine önyargısız girerek, güç hırsına kapılmadan anlam katmanlarını tek tek sıyırıp hakikate ulaşma çabasıdır | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimeyi sadece tarihsel Hristiyan kilisesinin bürokratik rahip sınıfına indirgemek ve Kur'an'ın övdüğü ahlaki tutumu yok saymaktır |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an bu vasfı, hakikati duyduğunda gözleri yaşaran, ilim sahibi olduğu halde böbürlenmeyen ve gerçeğe teslim olan muhakkik bilginler için kullanır |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Bütün din adamlarını yekpare biçimde menfi, sömürücü veya hakikat düşmanı ilan ederek, samimi ilim ehliyle kurumsal tahrifatçıları birbirine karıştırma tehlikesi doğar |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın muhataplarına toptancı bir yaklaşımla bakmadığını, Ehl-i Kitap içindeki kibirsiz, hakikati samimiyetle araştıran ve vicdanını kaybetmemiş ilim ehlini özel bir adaletle takdir ettiğini gösterir |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Müminlerin Yahudiler ve Hristiyanlarla ilişkilerini, Ehl-i Kitabın ahlaki tutumlarını ve vahiy karşısındaki duygusal ve zihni tepkilerini bildiren ayetlerde belirleyicidir (özellikle Mâide 5:82-85) |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Kur'an'ın diğer din mensuplarını bütünüyle dışladığı veya şeytanlaştırdığı yönündeki toptancı yanılgıyı düzeltir; ilim ve ibadetin tevazu ile birleştiğinde insanı hidayete yaklaştırdığını ortaya koyar |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamKaranlıkta ses ve iz sürerek arama yapmak, ayrıntıları yoklamak ve kemik üzerindeki eti son zerresine kadar ayıklamaktır.
- Soyut anlamBirikmiş önyargı ve engelleri aşarak hakikatin peşine düşmek, bilgiyle derinleşirken kibre kapılmamak ve gerçeği görünce teslim olmaktır.
- Sistematik karşılıkİnanç ve düşünce sistemlerinde ilmi derinliğin otoriter bir tahakküme değil, vicdani duyarlılığa ve hakkı kabule zemin hazırlamasıdır.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde zaman içinde hakikatin izini sürme ve sinyali araştırma fonksiyonunu, bilginin getirebileceği kibir katsayısını temsil eder. şartı kibrin sıfırlanmasını ifade eder; kibrin sıfıra yaklaşmasıyla çarpanı maksimize olur ve araştırma eyleminin integrali doğrudan hakikati tasdik ve idrak çıktısı olan değerine ulaşır.