قسط

اختصارات لوحة المفاتيح

البحث
/
ملاحظة جديدة
n
الآية السابقة / التالية
[ ]
وضع القراءة
f
وضع الشبكة
g
كون القرآن
e
إغلاق / رجوع
Esc
تخطَّ الشبكة

شبكة الجذر

شبكة الجذر: ق-س-طالصيغ: ٩ · الجذور المجاورة: ٦٣ · الآيات: ٢٤ · السور: ١٧؛ المحتوى نفسه مسرود في بطاقات «الصيغ» و«الجذور المجاورة» و«الآيات».دينقوموفيالْقِسْطَتُقْسِطُواوَأَقْسِطُواقسطبِالْقِسْطِالْقَاسِطُونَوزنبِالْقِسْطَاسِعدلكيلحببنكح

الجذرالصيغ ٩الآيات ٢٤السور ١٧المجاورة ٦٣

▶ افتح الشبكة (ثلاثية الأبعاد)

قسط

ق - س - ط

جذر
  • الورود: ٢٧
  • الآيات: ٢٤
  • الصيغ: ٩
  • المعاجم: ١٣

Bir şeyi böldükten sonraki yarım parçası, “nısf” bölmeden bir şeyin yarısı demektir.المزيد ›

ملاحظاتي

المعاجم(١٣)

★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية

Bir şeyi böldükten sonraki yarım parçası, “nısf” bölmeden bir şeyin yarısı demektir.

كتاب العين

الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ١٬٦٧٩
القاف والسين والطاء معهما ق س ط، س ق ط، ط س ق مستعملات قسط: القُسْطُ: عود هندي يجعل في البخور والدواء. والقُسُوط: الميل عن الحق، وقَسَطَ فهو قاسِطٌ، قال: يشفى من الغيظ قُسُوطَ القاسِطِ ورجل قَسطاءُ: في ساقها اعوجاج حتى تتنحى القدمان وتنضم الساقان. والقَسَطُ خلاف الفحج. والإِقْساطُ: العدل في القسمة والحكم، وتقول: أَقسَطْتُ بينهم وأَقسَطْتُ إليهم. والقِسْطُ: الحصة التي تنوبه، وتقسطوا بينهم الشيء
اقرأ المدخل كاملًا

الصحاح

الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٥٩١
القُسوطُ: الجَورُ والعدولُ عن الحقّ. وقد قَسَطَ يَقْسِطُ قُسوطاً. قال الله تعالى: "وأمَّا القاسِطونَ لجهنَّمَ حَطَبا" والقِسْطُ بالكسر: العَدْلُ. تقول منه: أقْسَطَ الرجلُ فهو مُقْسِطٌ. ومنه قوله تعالى: "إنَّ الله يُحِبُّ المُقْسِطين". والقِسْطُ أيضاً: مكيال، وهو نصف صاعٍ. والقِسْطُ: الحِصَّةُ والنصيب. يقال: تَقَسَّطْنا الشيء بيننا. والقُسْطُ بالضم: من عقاقير البحر. والقُسْطُ بالضم: انتصابٌ في
اقرأ المدخل كاملًا

تهذيب اللغة

الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٧٬٤٧٨
ق س ط قسط ، سقط ، طسق : مستعملة . قسط : قال الليث : القُسْطُ : عودٌ يجاء به من الهند يجعل في البخور والدواء . عمرو عن أبيه : يقال لهذا البخور قُسْطٌ وكُسْطٌ وكشْطٌ . قال : والقِسْطُ بكسر القاف : العدل والفعل منه أقسط بالألف . قال : والقَسْطُ بفتح القاف : الجورُ ، يقال منه قسطَ يقسِطُ قَسْطاً وقسوطاً ، والقَسطُ : طول الرِّجل وسَعَتها . قال : والقِسْط : النصيب ، والقُسطانة : قوس قزح ، والقُسْطُناس
اقرأ المدخل كاملًا

مقاييس اللغة

ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٣٬٥١٠
(باب القاف والسين وما يثلثهما) (قسط) القاف والسين والطاء أصلٌ صحيح يدلُّ على معنَيَين متضادَّين والبناءُ واحد. فالقِسط: العَدل. ويقال منه أقْسَطَ يُقْسِط. قال الله تعالى: ﴿إنَّ اللهَ يُحبُّ المُقْسِطِين﴾ [المائدة 42، الحجرات 9، الممتحنة8]. والقَسْط بفتح القاف: الجَور. والقُسوط: العُدول عن الحق. يقال قَسَطَ، إذا جار، يَقْسِطُ قَسْطاً. والقَسَط: اعوجاجٌ في الرِّجلين، وهو خلاف الفَحَج. ومن الباب
اقرأ المدخل كاملًا

المفردات في غريب القرآن

الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٥٣٨
- القسط: هوالنصيب بالعدل كالنصف والنصفة. قال تعالى: ﴿ليجزي الذين آمنوا وعملوا الصالحات بالقسط﴾ [يونس/4]، ﴿وأقيموا الوزن بالقسط﴾ [الرحمن/9] والقسط: هو أن يأخذ قسط غيره، وذلك جور، والإقساط: أن يعطي قسط غيره، وذلك إنصاف، ولذلك قيل: قسط الرجل: إذا جار، وأقسط: إذا عدل. قال: ﴿وأما القاسطون فكانوا لجهنم حطبا﴾ [الجن/15] وقال: ﴿وأقسطوا إن الله يحب المقسطين﴾ [الحجرات/9]، وتقسطنا بيننا، أي: اقتسمنا، والقسط:
اقرأ المدخل كاملًا

أساس البلاغة

الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٤٢٠
ق س ط هو قاسط غير مقسط‏:‏ جائر غير عادل‏.‏ وقد قسط عليّ قسطاً وقسوطاً‏.‏ وتقول‏:‏ الله يقبض ويبسط ويقسط ولا يقسط وأمر الله بالقسط ونهى عن القسط‏.‏ وقسّط الخراج عليهم‏.‏ وقسّط بينهم المال‏:‏ قسمه على القسط والسوية‏.‏ وتقسّطوه فيما بينهم‏.‏ ووفّاه قسطه‏:‏ نصيبه ‏"‏ وزنوا بالقسطاس المستقيم ‏"‏ وتقول‏:‏ فلان يقيس الأمر بمقياسه ويزنه بقسطاسه‏.‏ وبرجله قسط‏:‏ اعوجاج وساق قسطاء‏.‏ وأقسطت الريح
اقرأ المدخل كاملًا

لسان العرب

ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٥٬٧٣٩
في أَسماء اللّه تعالى الحسنى المُقْسِطُ: هو العادِلُ. يقال: أَقْسَطَ يُقْسِطُ، فهو مُقْسِطٌ إِذا عدَل، وقَسَطَ يَقْسِطُ، فهو قاسِطٌ إِذا جارَ، فكأَن الهمزة في أَقْسَطَ للسَّلْب كما يقال شَكا إِليه فأَشْكاه. وفي الحديث: أَنّ اللّهَ لا يَنامُ ولا ينبغي له أَن ينامَ، يَخْفِضُ القِسْطَ ويرفَعُه؛ القِسْطُ: المِيزانُ، سمي به من القِسْطِ العَدْلِ، أَراد أَن اللّه يَخفِضُ ويَرْفَعُ مِيزانَ أَعمالِ
اقرأ المدخل كاملًا

القاموس المحيط

الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٤١٢
* ق س ط * * القُسُوطُ * الجور والعدول عن الحق وبابه جلس ومنه قوله تعالى ﴿وأما القاسطون فكانوا لجهنم حطبا﴾ و * القِسْطُ * بالكسر العدل تقول منه * أقْسَطَ * الرجل فهو * مُقْسِطٌ * ومنه قوله تعالى ﴿وأما القاسطون فكانوا لجهنم حطبا﴾ و * القِسْطُ * بالكسر العدل تقول منه * أقْسَطَ * الرجل فهو * مُقْسِطٌ * ومنه قوله تعالى ﴿إن الله يحب المقسطين﴾ و * القِسْطُ * أيضا الحصة والنصيب يقال * تَقَسَّطْنَا
اقرأ المدخل كاملًا

تاج العروس

الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ١٠٬٩٠٨
القسط، بالكسر: العدل، قال الله تعالى: قل أمر ربي بالقسط وهو كقوله تعالى: إن الله يأمر بالعدل والإحسان وهو من المصادر الموصوف بها كالعدل، يقال: ميزان قسط وميزانان قسط، وموازين قسط، يستوي فيه الواحد والجميع. وقوله تعالى: ونضع الموازين القسط أي ذوات القسط، أي العدل، يقسط بالكسر قسطا، وهو الأكثر ويقسط، بالضم لغة، والضم قليل. وقرأ يحيى بن وثاب، وإبراهيم النخعي: وإن خفتم أن لا تقسطوا بضم السين.
اقرأ المدخل كاملًا

معجم لين

إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٨٬٣٦٤
قَسَطَ 1 قَسَطَ ذ , (S, M, &c.,) aor. قَسِطَ , (S, Msb, K,) inf. n. قُسُوطٌ (S, M, Mgh, Msb, K) and قَسْطٌ, (Mgh, Msb, K,) He declined, or deviated, from the right course; acted unjustly, wrongfully, injuriously, or tyrannically. (S, M, Mgh, Msb, K.) -A2- See also 4, in two places: -A3- and see 2. قسّطهُ 2 قسّطهُ ذ , (IAar, M, TA,) inf. n. تَقْسِيطٌ, (IAar, TA,) He distributed it; or dispersed
اقرأ المدخل كاملًا

قاموس سالمون

هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬٧١٣
قَسَطَ قَسَطَ I ( n. ac. قَسْط 1 , قُسُوْط 27 ), a. Was unjust. b. Separated, dispersed; distributed, divided. c. I , U ( n. ac. قِسْط 2 ), see IV . قَسِطَ قَسِطَ A ( n. ac. قَسَط 4 ), a. Was hard in the sinews ( of the foot ). قَسَّطَ قَسَّطَ II , a. see I (b) . b. [ acc. & Bain ], Divided, distributed amongst. c. [ acc. & 'Ala ], Assigned, apportioned to; assessed ( taxes ).
اقرأ المدخل كاملًا

كتاب الله

مستخلص من الاستعمال القرآنيبلا ترجمةالحروف: ٣٦٬١٦٤
قسط قَسَطَ - يَقْسِطُ - قِسْط - قَاسِط - قِسْطَاس - أَقْسَطَ - يُقْسِطُ - مُقْسِط قَسَطَ - يَقْسِطُ + الكائن: يكون صلباً يابساً بشكل منتصب مستقيم لا يلين ولا يتغير ولا ينحني قِسْط - القِسْط: اسم فعل " قَسَطَ - يَقْسِطُ ": الصلابة واليبس المستقيم الذي لا يتغير ولا يلين ولا ينحني قَاسِط: اسم فاعل من " قَسَطَ - يَقْسِطُ ": الصلب واليابس والمنتصب
اقرأ المدخل كاملًا

الصيغ(٩)

الجذور المجاورةالمجاورة: ٦٣ (الإجمالي: ١٩٥)

الترتيب: مدى قوة اجتماع الجذرين في الآية نفسها مقارنةً بالمصادفة (نسبة الأرجحية لدنينغ). يُذكر عدد الآيات المشتركة في كل سطر. الأدوات مخفية افتراضيًا.
  1. وزن

    الآيات المشتركة: ٧ · Terazi demektir

  2. عدل

    الآيات المشتركة: ٦ · Denk tutuyorlar

  3. قوم

    الآيات المشتركة: ١٢ · Hayvanların ön ayaklarına denir

  4. كيل

    الآيات المشتركة: ٣ · Kile ölçü birimidir

  5. يتم

    الآيات المشتركة: ٣ · Tek başına bulunan ağaç ve cevher demektir

  6. بخس

    الآيات المشتركة: ٢ · Çalgın ekin, cılız ekin demektir

  7. حبب

    الآيات المشتركة: ٤ · Habbe حَبَّ tane demektir (Tahıl tanesi)

  8. دين

    الآيات المشتركة: ٤ · Dane, inek yavrusuna denir

  9. بدأ

    الآيات المشتركة: ٢ · Badiye çöl demektir

  10. شهد

    الآيات المشتركة: ٤ · Petekteki baldır

  11. وفي

    الآيات المشتركة: ٣ · “Vefyü” düzlük yerde oluşan tümsek yer veya tepecikler…

  12. نكح

    الآيات المشتركة: ٢ · Nikah

الآيات التي ورد فيها(٢٤)

  1. شَهِدَ اللَّهُ أَنَّهُ لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ وَالْمَلَائِكَةُ وَأُولُو الْعِلْمِ قَائِمًا بِالْقِسْطِ لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ

    Doğru bölüştürme ile

  2. إِنَّ الَّذِينَ يَكْفُرُونَ بِآيَاتِ اللَّهِ وَيَقْتُلُونَ النَّبِيِّينَ بِغَيْرِ حَقٍّ وَيَقْتُلُونَ الَّذِينَ يَأْمُرُونَ بِالْقِسْطِ مِنَ النَّاسِ فَبَشِّرْهُمْ بِعَذَابٍ أَلِيمٍ

    Doğru bölüştürme

  3. … أَنْ تَنْكِحُوهُنَّ وَالْمُسْتَضْعَفِينَ مِنَ الْوِلْدَانِ وَأَنْ تَقُومُوا لِلْيَتَامَى بِالْقِسْطِ وَمَا تَفْعَلُوا مِنْ خَيْرٍ فَإِنَّ اللَّهَ كَانَ بِهِ …

    Doğru bölüştürme ile

  4. يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُونُوا قَوَّامِينَ بِالْقِسْطِ شُهَدَاءَ لِلَّهِ وَلَوْ عَلَى أَنْفُسِكُمْ أَوِ الْوَالِدَيْنِ وَالْأَقْرَبِينَ …

    Doğru bölüştürme

  5. يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُونُوا قَوَّامِينَ لِلَّهِ شُهَدَاءَ بِالْقِسْطِ وَلَا يَجْرِمَنَّكُمْ شَنَآنُ قَوْمٍ عَلَى أَلَّا تَعْدِلُوا اعْدِلُوا …

    Doğru bölüştürme ile

  6. … عَنْهُمْ فَلَنْ يَضُرُّوكَ شَيْئًا وَإِنْ حَكَمْتَ فَاحْكُمْ بَيْنَهُمْ بِالْقِسْطِ إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُقْسِطِينَ

    Doğru bölüştürme ile

  7. … هِيَ أَحْسَنُ حَتَّى يَبْلُغَ أَشُدَّهُ وَأَوْفُوا الْكَيْلَ وَالْمِيزَانَ بِالْقِسْطِ لَا نُكَلِّفُ نَفْسًا إِلَّا وُسْعَهَا وَإِذَا قُلْتُمْ فَاعْدِلُوا …

    Doğru bölüştürme ile

  8. قُلْ أَمَرَ رَبِّي بِالْقِسْطِ وَأَقِيمُوا وُجُوهَكُمْ عِنْدَ كُلِّ مَسْجِدٍ وَادْعُوهُ مُخْلِصِينَ لَهُ الدِّينَ كَمَا بَدَأَكُمْ تَعُودُونَ

    Doğru bölüştürmeyi

  9. … الْخَلْقَ ثُمَّ يُعِيدُهُ لِيَجْزِيَ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ بِالْقِسْطِ وَالَّذِينَ كَفَرُوا لَهُمْ شَرَابٌ مِنْ حَمِيمٍ وَعَذَابٌ أَلِيمٌ …

    Doğru bölüştürme ile

  10. وَلِكُلِّ أُمَّةٍ رَسُولٌ فَإِذَا جَاءَ رَسُولُهُمْ قُضِيَ بَيْنَهُمْ بِالْقِسْطِ وَهُمْ لَا يُظْلَمُونَ

    Doğru bölüştürme ile

تحليل الجذر

تعريف الجذر والخلاصة

AlanDeğer
Kökقسط
YapıÜçlü
Özel DurumEzdâd (zıt anlamlılar barındıran yapı; yalın haliyle haktan sapma, türemiş if'âl kalıbıyla adaleti ikame etme)
Bağlamsal Yakın Köklerعدل, قسم, نصف
Zıt Kökجور
Çekirdek Özet 1Bir bütünü hakkaniyetli paylara ayırma, bacaklardaki eğrilik ve payı eksiltme veya denkleştirme
Çekirdek Özet 2Dağıtıcı adaleti somut ölçü ve terazilerle hayata geçirme; hakkı sahibine eksiksiz iade etme
Çekirdek Özet 3Toplumsal dengenin hak edilmiş paylar üzerinden korunması ve ölçünün sapmalardan arındırılması
Kritik Hata RiskiKökün if'âl kalıbındaki adalet kurucu anlamı ile sülâsî kalıbındaki zalim ve haktan sapan anlamının birbirine karıştırılması

التحليل الثنائي

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
قسSertlik, katılık, ölçme ve baskı uygulama; paylaştırma ve zorlama hareketi barındıran fiziksel baskı (örnekler: قسر zorlamak, قسس iz sürmek ve sıkı yoklamak, قسم parçalara ayırmak, قسو katılaşmak)طÇekirdekteki sert ve kesin ayrım hareketini somut bir nesne, kap, terazi veya pay çizgisiyle sabitleştirmiş; parçalamayı ölçülebilir bir sınıra ve hizaya kavuşturmuştur.

التحليل التصويري للحروف

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
قUfuktaki güneş, iğne deliği; dönme, toplanma, sınırBir araya getirme, toplanma noktasını belirleme ve kesin bir sınır çizgisi çekme hareketi.
سDiken, destek; tutunma, dayanma, korumaAyakta durmayı sağlayan dikey dayanak, yapısal destek ve sapmayı engelleyen tutunum.
طSepet, çark; sarma, kuşatma, içine almaBelirli bir hacmi kuşatma, kap içine alma ve payı sınırlandırarak muhafaza etme.
قسطSınırı çekilmiş desteğin ölçü kabıyla tartılmasıBir varlığın hakkı olan payı sınırlandırıp koruma altına alarak tartı ve kap düzenine oturtma hareketi.

الاستعمال التاريخي والمبكر

AlanVeri
İlk fiziksel anlamİnsanın baldır ve bacak kemiklerindeki eğrilik; bacakların birbirine yaklaşıp ayak uçlarının dışa açılması (el-kaset). Buradan hareketle payın eğrilmesi, bir şeyden hak edilen parça ve hisse (el-kıst) ile tütsü için kullanılan sert odun parçası (el-kust).
Cahiliye şiiri kullanımıErken Arap şiirinde ve recez beyitlerinde yalın kök haktan sapma ve zulüm yönüyle şahit getirilmiştir: يشفى من الغيظ قُسُوطَ القاسِطِ / Öfkesinden, zalimin haktan sapıp boyun büküşüyle şifa bulur.
Erken Arapça kullanımErken bedevi kullanımında paylaştırma kapları için mikyâl ve kıst tabirleri kullanılmış; idari ve ticari ölçüm kapları el-kıst olarak adlandırılmıştır.

المصدر Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha.

الطبقة الاشتقاقية السامية

Sami dil ailesinde قسط kökü, hem ölçme ve bölüştürme hem de sertlik ve eğrilik semantik ekseninde yer alır. İbranice ve Aramice/Süryanice katmanlarda kök, kistā ve qisṭā biçimleriyle bir hacim ve sıvı ölçü birimini (Yunan-Roma dünyasındaki sextarius karşılığı kap ve ölçek) ifade etmek üzere yaygınlaşmıştır. Erken Sami çekirdeğinde sert bir nesnenin kesilip ayrılması ve belirli bir pay haline getirilmesi anlamı mevcuttur. Arapçada kök morfolojik bir zıtlaşma (ezdâd) geliştirmiştir: Sülâsî قَسَطَ fiili paydan çalmak, eğrilmek ve haktan sapmak (cvr) anlamına gelirken; hemzenin izale (giderme) işlevi yüklenmesiyle أَقْسَطَ fiili eğriliği düzeltmek, hakkı tam vermek ve adaleti tesis etmek anlamına bürünmüştür. Böylece kök, Sami dünyasındaki somut kap ve pay ölçüsünü Arapçada ahlaki ve hukuki bir denge kurumuna dönüştürmüştür.

درجة الثقة Güçlü

المصدر Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Maqāyīs al-Lugha.

التحليل الاشتقاقي

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönقسط kökünün sülâsî ve if'âl ayrışmasıSülâsî form sapma ve eksiltmeyi (el-kasat: bacak eğriliği), if'âl formu ise bu eğriliği giderme eylemini (adaleti) ifade eder.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice ve Süryanice qisṭā / kistāBir pay, hisse, sıvı ölçü kabı ve adil paylaştırma aletine karşılık gelen ortak kullanım.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiGrekçe sextarius ile temasAkdeniz havzasındaki idari ölçü birimi sextarius sözcüğünün Sami dillerine qisṭ olarak geçmesi ve kökün yerli paylaştırma fiilleriyle kaynaşması.Muhtemel

المصدر Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Payne Smith.

الجذور الشقيقة (التقاليب)

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
قسطAnlamlıPaylaştırmak, adalet etmek veya sapmakHak edilen hisseyi belirlemek, tartmak ya da hakkı çiğneyip eğrilmek.Hedef kök; Kur'an'da geçer.
قطسKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu harf dizilimiyle kök türetilmemiştir.Kur'an'da geçmez.
سقطAnlamlıDüşmek, yukarıdan aşağı inmekBir şeyin tutunamayarak yerçekimi veya zaaf sebebiyle aşağıya düşmesi.Kur'an'da geçer; düşme ve dökülme anlamı taşır.
سطقAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıErken dönem dilcilerince mühmel bırakılmıştır.Kur'an'da geçmez.
طقسAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıKlasik Arap dil matrisinde kök olarak kullanılmamış, sonraki dönemlerde iklim anlamında Grekçe kökenli olarak girmiştir.Kur'an'da geçmez.
طسقAnlamlıVergi, ölçülü yükümlülükArazi üzerine konulan belirli harç ve ölçülü pay (tasq).Kur'an'da geçmez; sözlüklerde müsta'meldir.

الجذور المجاورة والجذر المضاد

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
قسطMerkezPaylaştırmada adaletÖlçülebilir payların, somut hakların ve terazinin kurduğu dağıtıcı denge.Bütünü parçalara ayırırken hak sahibine payını noksansız ulaştırma.
عدلKomşuEşitlik ve denklikİki taraf arasında denkliği sağlama, tartıda iki kefeyi bir tutma.İlkesel ve soyut eşitliği, istikameti ve ifrat-tefrit ortasını ifade eder.
قسمKomşuParçalara ayırmaBir bütünü bölme ve parçalama eyleminin teknik tarafı.Adalet vurgusu içermesi zorunlu değildir; salt taksim işlemini belirtir.
نصفKomşuYarı yarıya pay etmeBir şeyi tam ortasından ikiye bölerek taraflara eşit verme (insaf).İki odak arasındaki simetrik bölünmeye ve tarafsızlığa odaklanır.
جورZıtHaktan sapma, haksızlıkDoğru çizgiden, yoldan ve ölçüden saparak başkasının sınırını ihlal etme.Ölçü ve payda dengenin kasten aleyhte bozulması durumudur.

مقابلات المعنى في لغات أخرى

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaقسطPay, adalet, teraziSomut hisse verme ve sapmayı izale ederek adaleti sağlama.Kesin
LatinceDistributio, Iustitia distributiva, LibraDağıtıcı adalet, pay, teraziPaylaştırma adaleti yönünü tam karşılar; kökün yalın anlamındaki sapma boyutunu dışarıda bırakır.Güçlü
İngilizceEquity, fair share, balanceHakkaniyet, adil pay, dengeDağıtıcı hakkaniyet boyutunu iyi verir; ezdâd karakterini tek kelimede taşımaz.Güçlü
AlmancaGerechter Anteil, VerteilungsgerechtigkeitAdil pay, bölüştürme adaletiSistematik hakkaniyeti ve somut pay dağılımını ifade eder.Güçlü
FransızcaÉquité, juste part, balanceHakkaniyet, adil hisseBireysel hakların tartılarak verilmesini belirtir; kökün sülâsî zalimlik boyutunu kapsamaz.Güçlü

المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

الوجوه والنظائر

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
بِالْقِسْطِDağıtıcı adalet ve hakkaniyetHukuki hüküm verme, şahitlik etme ve toplumsal düzeni sağlama bağlamı (Âl-i İmrân 3:18, Mâide 5:8, Hadîd 57:25).
الْقَاسِطُونَHaktan sapanlar, zalimlerDoğru yoldan ayrılıp cehenneme yakıt olan inatçı inkârcılar bağlamı (Cin 72:14, Cin 72:15).
بِالْقِسْطَاسِDosdoğru ölçü aleti, teraziTicari hayatta hile yapmama, tartıyı tam ve dürüst tutma bağlamı (İsrâ 17:35, Şuarâ 26:182).
أَقْسَطُ / تُقْسِطُواDaha adil paylaştırma, hak tanımaYetimlerin haklarını koruma ve evlatlıkların soy bağını dürüstçe anma bağlamı (Bakara 2:282, Nisâ 4:3, Ahzâb 33:5).
الْمُقْسِطِينَHakkaniyetle hükmedenler, payı gözetenlerTopluluklar arasında barış yapma ve düşmanlık etmeyenlere adil davranma bağlamı (Mâide 5:42, Hucurât 49:9, Mümtehine 60:8).

سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİlahi fiiller ve el-Muksit ismiAllah'ın evrendeki nizamı ve ahiretteki amelleri tartması; adl ve hikmet sıfatlarıyla irtibatı.Zulümden münezzeh kılınan, her hak sahibine hak ettiğini eksiksiz veren mutlak irade.
FıkıhYargılama hukuku, miras ve ölçü tartıHâkimin taraflar arasında hükmederken gözeteceği hakkaniyet ve ticari tartıların standartlığı.Somut hakların, alacakların ve payların noksansız hesaplanıp infaz edilmesi.
TefsirKarşıt anlamlılık (ezdâd) ve if'âl farkıSülâsî kalıptan gelen kasitun ile if'âl kalıbından gelen muksitun arasındaki semantik zıtlığın incelenmesi.Hemzenin izale işlevi yüklenerek zulmü ve sapmayı kaldırma haline dönüşmesi.
HadisTerazinin indirilip kaldırılmasıAllah'ın rızık ve amel terazisini (el-kıst) alçaltıp yükseltmesine dair rivayetlerin izahı.Rızıkların ve amellerin adil taksimini yöneten ilahi ölçü aleti.

تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
Diniİlahi mizan ve hesapMutlak hakkaniyetAmellerin zerre sapma olmaksızın tartılmasıYaratılışın ve hesabın temelindeki ilahi adaleti temsil eder.Kesin
İlmiNesnel ölçümlemeStandart ölçü ve kalibrasyonDeğişkenlerin hatasız ve tarafsız biçimde tartılmasıBilimsel verinin ve gözlemin eğrilikten arındırılmış kesinliğidir.Güçlü
SiyasiHukukun üstünlüğüDağıtıcı kamu adaletiToplumsal sınıflar arasında hakkı hak sahibine paylaştırmaGüçlünün zayıf aleyhine sınır aşmasını engelleyen idari denge mekanizmasıdır.Kesin
İktisadiPazar ve bölüşüm nizamıAdil bölüşüm ve hilesiz tartıKaynakların, kârın ve alacakların hak ölçüsünce paylaştırılmasıTekelleşmeyi, tartıda eksiltmeyi ve emek gaspını engelleyen dağıtım ilkesidir.Kesin

التماثل في العلوم العددية والإنسانية

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerKalibrasyon, dinamik denge ve sıfır hata toleransıBir ölçüm cihazının referans noktasına göre sıfırlanması; tartım işleminde sapmanın (varyansın) yok edilerek kefelerin nötrlenmesi.Güçlü
Beşeri bilimlerDağıtıcı adalet (Distributive Justice) ve hakkaniyetli paylaşımBir topluluktaki kaynakların, hakların ve ödevlerin herkesin liyakatine ve konumuna göre hakkaniyetle bölüştürülmesi nizamı.Kesin

التضييق الخاطئ وخطر الخطأ

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiقسط kelimesinin sadece zihinsel bir adalet hissi veya genel ahlaki bir tavsiye sayılarak, somut paylaştırma ve ölçü aleti boyutunun göz ardı edilmesi.
Kur'an içi daha geniş anlamKök yalnızca soyut bir iyi niyet değil; bilfiil eldeki teraziyi, miras payını, yetim hakkını, ticari gramajı ve siyasi yargıyı kapsayan nesnel bir dağıtım sistemidir.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataAdaletin pratik ve maddi bölüşümdeki somut karşılığı kaybolur; ekonomik sömürü ve tartı hileleri ahlaki adalet söylemleri arkasında meşrulaştırılabilir.

خلاصة موجَّهة لفهم القرآن

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın teklif ettiği adalet düzeninin salt felsefi bir kavram değil, nesnel ölçüm araçları (kıstâs), net paylar ve pratik dağıtımla yürüyen bir nizam olduğunu ortaya koyar.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Peygamberlerin gönderiliş gayesini açıklayan mizan ayetlerinde (Hadîd 57:25), yetim ve kadın haklarının dağıtımında (Nisâ 4:3) ve uluslararası ilişkilerde barışın zemininde (Mümtehine 60:8).
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Adalet ile eşitliğin mutlak surette aynı şey olduğu yanılgısını düzeltir; kök herkese körü körüne aynı parçayı değil, herkese hak ettiği payı vermeyi (hakkaniyeti) şart koşar.

التركيب النهائي والنموذج الرياضي

  • Somut anlamBir bütünün ölçü kabı veya terazi vasıtasıyla somut paylara ayrılması; bacak kemiğindeki eğrilikte olduğu gibi ekseninden sapan payın hizalanması.
  • Soyut anlamDağıtıcı adalet, tarafsız tartı, hakkaniyetli bölüşüm ve haksız sapmaların ortadan kaldırılması.
  • Sistematik karşılıkHukuki, iktisadi ve siyasi kaynakların liyakat ve hak ölçüsünce paylaştırılmasını yöneten denge nizamı.
  • LaTeX modeliQ(x)=∑i=1n(pi−hi)  ⟹  lim⁡Q→0Δ=0
  • LaTeX açıklamasıFormülde yer alan pi simgesi bir hak sahibine fiilen verilen payı, hi simgesi ise o hak sahibinin meşru ve ontolojik hakkını temsil eder. Bu iki büyüklük arasındaki farkın toplamı olan Q(x), sistemdeki toplam sapmayı (kasat / zulüm durumunu) gösterir. İf'âl babının devreye girmesiyle sistemik sapmanın sıfıra yaklaşması (Q→0), adalet halini (kıst) meydana getirir; böylece toplam adaletsizlik farkı (Δ) sıfırlanarak nizam kurulur.
النسخة النصية (لأدوات الذكاء الاصطناعي)فهرس الجذور حسب الحروف: ق