كدر
ك - د - ر
جذر- الورود: ١
- الآيات: ١
- الصيغ: ١
- المعاجم: ١٢
Çökertidir. Kelebeklerin ışığa üşüşüp yanması demektir.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(١٢)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Çökertidir. Kelebeklerin ışığa üşüşüp yanması demektir.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٣٬٠٨٨الكاف والدال والراء معهما
ك د ر، ك ر د، د ك ر، ر ك د، د ر ك مستعملات كدر: الكَدَرُ: نقيض الصفاء. وكَدِرَ عيشه كَدَراً فهو كَدِرٌ أكدرُ. وماء أَكْدَرُ: كَدِرٌ.
والكُدْرَةُ في اللون، والكُدُورةُ في العيش والماء. والكَدَرُ في كل شيء.
والكَدَرةُ: القلاعة الضخمة من مدر الأرض المثارة.
والكُدْرِيةُ من القطا: ضرب منه، فهي كدراء اللون، فإذا نسبوا نعت الكَدْراء، قالوا: كُدْريّة، وللجَوْنيّة: جُونيّة.
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٨٨٢الكَدَرُ: خلاف الصَفو. وقد كَدِرَ الماءُ بالكسر يَكْدَرُ كَدَراً، فهو كَدِرٌ وكَدْرٌ أيضاً. وأنشد ابن الأعرابي:
لو كُنْتَ ماءً كنتَ غيرَ كَدْر
وكَدُرَ الماء بالضم يَكْدُرُ كُدورَةً مثله، وكذلك تَكدَّرَ، وكَدَّرَهُ غيره تَكْديراً. ويقال: كَدَرَ عيشُ فلان، وتَكَدَّرَتْ معيشته. والكَدَرُ أيضاً: مصدر الأكْدَرِ، وهو الذي في لونه كُدْرَةٌ. ويقال لِحُمر الوحش: بناتُ أكْدَرَ، نُسبت إلى فحلٍ.
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٩٬٦٥٤ك د ر
كرد ، كدر ، دكر ، درك ، ركد ، ردك : ( مستعملة ) .
كدر : قال الليث : الكَدَرُ : نقيض الصَّفاء ، يقال : عيشٌ أَكُدَرُ كَدِرٌ ، وماءٌ أَكُدَرُ كَدِرٌ .
قال : والكدْرَةُ في اللّون خاصةً ، والكدُورَةُ في العيش والماء .
( الأصمعي ) : يقال : كَدِرَ الماءُ وكَدُرَ ، ولا يقال : كَدَرَ إلا في الصَّبِّ ، يقال كَدَرَ الشيء يَكْدُرُهُ كَدْراً إذا صبَّه .
قال العجاج يصف جيشاً :
فإن أصاب كدراً مدّ الكدر
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٤٬١٧٨(باب الكاف والدال وما يثلثهما)
(كدر) الكاف والدال والراء أصلٌ يدلُّ على خلاف الصَّفو، والآخَر يدلُّ على حركة.
فالأول الكَدَر: خلاف الصَّفْو، يقال كَدِر الماءُ وكَدُر. ويقولون: "خُذْ ما صَفَا ودع ما كَدَُر". ويُستعار هذا فيقال: كَدِر عيشه. والكُدْرِيُّ: القَطا؛ لأنَّه نُسِب إلى معظم القطا، وهي كُدْر. وهذا من الأوّل، لأنَّ في ذلك اللَّون كُدرة. ومنه الكُدَيْرَاء: لبنٌ حليب يُنقَع فيه تمرٌ. وبناتُ
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٥٨٧ك د ر
كدر الماء عن ابن الأعرابيّ فيه اللغات الثلاث وماء كدرٌ وأكدر: بيّن الكدر والكدرة والكدورة.
ونطفة سجراء كدراء: حديثة عهد بالسماء لأن فيها كدرة حينئذ.
وطائر أكدر وطير كدر وقطاة كدريّة من قطاً كدريٍّ.
وكأنهن بنات أكدر: حمير الوحش نسبت إلى فحل.
وانكدر النجم والطائر.
ومن المجاز: كدر عيشه وتكدّر.
" وخذ ما صفا ودع ما كدر ".
وكدر عليّ فلانٌ وهو كدر الفؤاد عليّ.
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٣٬٨٠١الكَدَرُ: نقيض الصفاء، وفي الصحاح: خلاف الصَّفْوِ؛ كَدَرَ وكَدُرَ، بالضم، كَدارَةً وكَدِرَ، بالكسر، كَدَراً وكُدُوراً وكُدْرَةً وكُدُورَةً وكَدارَةً واكْدَرَّ؛ قال ابن مَطِيرٍ الأَسَدِيُّ: وكائنْ تَرى من حال دُنْيا تَغَيَّرتْ،
وحالٍ صَفا، بعد اكدِرارٍ، غَديرُها
وهو أَكْدَرُ وكَدِرٌ وكَدِيرٌ؛ يقال: عَيْشٌ أَكْدَرُ كِدرٌ، وماءٌ أَكدَرُ كَدِرٌ؛ الجوهري: كَدِرَ الماءُ بالكسر، يَكْدَرُ كَدَراً، فهو
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٣٢٢* ك د ر * * الكَدَرُ * ضد الصفو وبابه طرب وسهل فهو * كَدِرٌ * و * كَدْرٌ * مثل فخذ وفخذ و * تكَدَّر * أيضا و * كَدَّرَهُ * غيره * تكديراً * و * الكَدَرُ * أيضا مصدر الأكْدَرِ * وهو الذي في لونه * كُدْرةٌ * و * الأكْدَريَّةُ * مسألة في الفرائض معروفة و * الكُنْدُرُ * اللبان و * انْكَدَرَ * أي أسرع وانقض ومنه انكدرت النجوم
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٥٬٦٠٨كدر، مثلثة الدال، الكسر والضم في التهذيب والمحكم، والفتح نقله الصاغاني، كدارة وكدرا، محركة مصدرا كدر ككرم، وكدورا، وكدورة، وكدرة، بضمهن مصادر البابين. واكدر اكدرارا، قال ابن مطير الأسدي:
وكائن ترى من حال دنيا تغيرت وحال صفا بعد اكدرار غديرها وتكدر: نقيض صفا. وفي الصحاح: الكدر: نقيض الصفو، وهو أكدر وكدر، بين الكدورة والكدارة. ويقال: عيش أكدر كدر، وماء أكدر كدر. في
كدر، مثلثة الدال، الكسر والضم في التهذيب والمحكم، والفتح نقله الصاغاني، كدارة وكدرا، محركة مصدرا كدر ككرم، وكدورا، وكدورة، وكدرة، بضمهن مصادر البابين. واكدر اكدرارا، قال ابن مطير الأسدي: وكائن ترى من حال دنيا تغيرت وحال صفا بعد اكدرار غديرها وتكدر: نقيض صفا. وفي الصحاح: الكدر: نقيض الصفو، وهو أكدر وكدر، بين الكدورة والكدارة. ويقال: عيش أكدر كدر، وماء أكدر كدر. في الصحاح: كدر الماء، بالكسر، يكدر كدرا فهو كدر، وكدر، كفخذ وفخذ، كذلك كدير، كأمير. وكدره غيره تكديرا: جعله كدرا، والاسم الكدرة والكدورة. والكدرة من الألوان: ما نحا نحو السواد والغبرة، وقال بعضهم: الكدرة في اللون خاصة، والكدورة في الماء والعين. هكذا في سائر النسخ، والصواب: والعيش ، والكدر، محركة في الكل. وكدر لون الرجل، بالكسر، عن اللحياني، ويقال: كدر عيش فلان وتكدرت معيشته. ويقال: كدر الماء وكدر، ولا يقال: كدر إلا في الصب. كذا في اللسان، إلا أن الصاغاني أثبته فقال: كدر الماء أيضا: تكدر، لغة ثالثة في كدر وكدر، بالكسر والضم. وفي الأساس: كدر عيشه وتكدر من المجاز. ومنه: خذ ما صفا ودع ما كدر. وكذا قولهم: كدر علي فؤاده، وهو كدر الفؤاد علي. والكدرة، محركة، من الحوض: طينه وكدره عن ابن الأعرابي. وقال مرة: أو كدرته: ما علاه من طحلب ونحوه، كعرمض، والكدرة أيضا: السحاب الرقيق لا يواري السماء، قاله أبو حنيفة، كالكدري والكداري، بضمهما، ولم أر أحدا وصف السحاب بهما، بل هما من صفات الطير، كما يأتي في آخر المادة عن ابن الأعرابي. وقال الليث: الكدرة، بالتحريك: القلاعة الضخمة المثارة من مدر الأرض قال العجاج: وإن أصاب كدرا مد الكدر سنابك الخيل يصدعن الأير قال: الكدر جمع الكدرة، وهي المدرة التي تثيرها السن وهي ها هنا ما تثير سنابك الخيل. قال: والكدرة أيضا: القبضة المحصودة المتفرقة من الزرع ونحوه، الكدر، محركة، قال ابن سيده: وحكاه أبو حنيفة. من المجاز: انكدر يعدو: أسرع بعض الإسراع، وفي الصحاح: أسرع وانقض، ومنه قول العجاج في صفة البازي: أبصر خربان فضاء فانكدر
من المجاز: انكدر عليه القوم: انصبوا أرسالا. وفي البصائر: أي قصدوا متناثرين عليه، قال: ومنه قوله تعالى: وإذا النجوم انكدرت أي تناثرت. من المجاز: أطعمنا الكديراء كحميراء: حليب ينقع فيه تمر برني. وقيل: هو لبن يمرس بالتمر يسمن به النساء. وقال كراع: هو صنف من الطعام، ولم يحله. وقال الزمخشري: سميت لكدرة لونها. وحمار كدر بضمتين، وكندر وكنادر، بضمهما: غليظ، ويقال أتان كدرة. وذهب سيبويه إلى أن كندرا رباعي، وقد ذكره المصنف هناك. وبنات الأكدر: حمير وحش منسوبة إلى فحل منها. وأكيدر كأحيمر: تصغير أكدر: صاحب دومة الجندل، جاء ذكره في الحديث. والكدراء: د، باليمن شمالي زبيد ينسب إليه الأديم، وفي المعجم: هو من زاب تهامة اليمن، وهو ومور والمهجم من أعظم أودية اليمن. قلت: وكانت الخطابة والتدريس به لبني أبي الفتوح من الناشريين. والأكدر اسم. والأكدر: السيل القاشر لوجه الأرض، نقله الصاغاني. أكدر: اسم كلب. وكودر، كجوهر: ملك من ملوك حمير، عن الأصمعي. قال النابغة الجعدي: ويوم دعا ولدانكم عبـد كـودر فخالوا لدى الداعي ثريدا مقلقلا أو عريف كان للمهاجر بن عبد الله الكلابي، كما نقله الصاغاني. وكدر الماء يكدره كدرا، من حد نصر: صبه. والأكدرية في الفرائض: مسألة مشهورة، وهي: زوج، وأم، وجد وأخت لأب وأم، وأصلها من ستة، وتعول لتسعة، وتصح من سبعة وعشرين، قاله شيخنا. لقبت بها لأن عبد الملك بن مروان سأل عنها رجلا يقال له أكدر فلم يعرفها، أو كانت الميتة تسمى أكدرية، أو لأنها كدرت على زيد بن ثابت مذهبه، لصعوبتها وقد استفتيت فيها شيخنا الفقيه المحدث أبا الحسن علي بن موسى بن شمس الدين ابن النقيب حفظه الله تعالى فأجاب ما نصه: الزوج النصف ثلاثة، وللأم الثلث، اثنان، وللجد واحد، وأصلها من ستة، والقياس سقوط الأخت بالجد لأنها عصبة بالغير، ولكن فرض لها النصف ثلاثا لنص الله تعالى، وبالنص يترك القياس، فتصير المسألة من تسعة، ثم يعود الجد والشقيقة إلى المقاسمة أثلاثا: للذكر مثل حظ الأنثيين، فانكسرت السهام الأربعة على ثلاثة، مخرج الثلث ثلاثة من تسعة في ثلاثة بتسعة، وللأم الثلث عائلا اثنان في ثلاثة بستة، والباقي اثنا عشر، للجد ثمانية تعصيبا، وللأخت أربعة تعصيبا بالجد، ومن هنا حصل التكدير على الأخت لكون فرضها عاد تعصيبا، وحصل أيضا للجد لكونه كالأب يحجب الإخوة والأخوات، فعاد انفراده بالتعصيب إلى المقاسمة فشاركته الأخت في التعصيب، له الثلثان، ولها الثلث. فهذا وجه تلقيبها بالأكدرية. انتهى. والكدر كعتل: الشاب الحادر الشديد القوي المكتنز. وروى أبو تراب عن شجاع: غلام قدر وكدر، وهو التام دون المنخزل. والكدارة، كثمامة: الكدادة، وهي ثفل السمن في أسفل القدر. والمنكدر: فرس لبني العدوية نقله الصاغاني. وطريق المنكدر: طريق اليمامة إلى مكة شرفها الله تعالى. والكدر، ظاهره يقتضي أنه بالفتح، وضبطه الصاغاني بالضم وقال: ع قرب المدينة على ثمانية برد منها. وفي مختصر البلدان: ماءة لبني سليم بالحجاز في ديار غطفان ناحية المعدن. وكان رسول الله صلى الله عليه وسلم خرج إلى قرقرة الكدر لجمع من سليم فوجد الحي خلوفا، فاستاق النعم، وكانت غيبته فيه خمس عشرة ليلة. وفي حديث عمر: كنت زميله في غزوة قرقرة الكدر ، وقد تقدم في ق-ر-ر. والأكادر جبال م، الواحد أكدر. قال شمعلة بن الأخضر:
ولو ملأت أعفاجها من رثـيئة بنو هاجر مالت بهضب الأكادر وفي مختصر البلدان: الأكادر: بلد من بلاد فزارة. والكدري، كتركي، والكداري، الأخيرة عن ابن الأعرابي: ضرب من القطا غبر الألوان قصار الأرجل رقش الظهور سود باطن الجناح صفر الحلوق. في ذنبها ريشتان أطول من سائر الذنب، قاله ابن السكيت، وزاد ابن سيده: فصيحة تنادى باسمها، وهي ألطف من الجوني، وأنشد ابن الأعرابي: تلقى به بيض القطا الكداري توائما كالحدق الصـغـار واحدته كدرية وكدارية، وقال بعضهم: الكدري: منسوب إلى طير كدر، كالدبسي منسوب إلى طير دبس وقال الجوهري: القطا ثلاثة أضرب: كدري، وجوني، وغطاط، فالكدري ما وصفناه وهو ألطف من الجوني، كأنه نسب إلى معظم القطا وهي كدر، والضربان الآخران مذكوران في موضعيهما. ومما يستدرك عليه: الأكدر: هو الذي في لونه كدرة، قال رؤبة: أكدر لفاف عناد الروغ ومن المجاز: تكادرت العين في الشيء، إذا أدامت النظر إليه، قاله الزمخشري. ومن أمثالهم: من رشك بله، ومن رماك بكدرة ارمه بحجرة. والكدر، محركة: موضع قريب من الحزن في ديار بني يربوع بن حنظلة. والمنكدر بن محمد بن المنكدر ثقة.
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٦٬٦٣٤كَدِرَ
1 كَدِرَ ذ , aor. كَدَرَ ; and كَدُرَ, aor. كَدُرَ ; (S, A, Msb, K, &c.;) and كَدَرَ; (Sgh, K;) but this last is said in the L to be allowable only as signifying “ he poured out ” water; (TA;) inf. n. كَدَرٌ, (S, A, Msb, K,) of the first, (S, Msb,) or second, (TA,) and كُدُورَةٌ, (S, A, Msb, K,) of the second, (S, Msb,) and كَدَارَةٌ, (K,) also of the second, (TA,) and كُدُورٌ, and
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٢٬١٦٢كَدَرَ
كَدَرَ U ( n. ac. كُدْرَة 3t , كَدَاْرَة 22t , كُدُوْر 27 , كُدُوْرَة 27t ),
a. Was troubled, turbid, thick ( water ).
b. U ( n. ac. كَدْر 1 ), Poured out ( water ).
كَدِرَ
كَدِرَ A ( n. ac. كَدَر 4 ),
a. see supra (a) .
b. ( n. ac. كُدْرَة 3t , كَدَر 4 ), Was dingy, dark, dusky.
c. ( n. ac. كَدَر 4 , كُدُوْرَة 27t ), Was perturbed, unhappy.
d. [ 'Ala ], Was set, biased
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيبلا ترجمةالحروف: ١٥٬٨٣٦كدر
كَدَرَ - يَكْدُرُ - كَدَر - انْكَدَرَ - يَنْكَدِرُ
كَدَرَ - يَكْدُرُ + شيء + شيئاً: يدخل فيه فيعكره ويذهب صفاءه ونقاءه وشفافيته، فلا يمر الضياء منه: مثال ذلك كَدَرُ الهواء والماء والقوارير، وكدر المزاج وصفاء النفس
كَدَر: اسم فعل " كَدَرَ - يَكْدُرُ ": التعكر وانعدام الصفاء والشفافية
انْكَدَرَ - يَنْكَدِرُ: على وزن " انفعل " من " كَدَرَ -
الجذور المجاورةالمجاورة: ١ (الإجمالي: ٢)
- نجم
الآيات المشتركة: ١ · Gezegen yıldızdır
الآيات التي ورد فيها(١)
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | كدر |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | عكر, هوى, طمس |
| Zıt Kök | صفو |
| Çekirdek Özet 1 | Duruluğun bozulup bulanması, yukarıdan aşağıya hızla süzülüp dökülme |
| Çekirdek Özet 2 | Işığın sönmesi, ışıltının kararıp gök cisimlerinin yörüngesinden dökülmesi |
| Çekirdek Özet 3 | Kozmolojik ve ahlaki intizamın berraklığını yitirerek kaotik çöküşe uğraması |
| Kritik Hata Riski | Kökü sadece ruhsal üzüntüye indirgeyerek kozmik ve fiziksel sönüş ile dökülüş boyutunu yok saymak |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| كد | Sertlik, zorluk, çaba ve aşındırıcı baskı hareketi; كدح kökündeki yorucu gayret ve didinme ile كدي kökündeki sert zemine çarpıp durma ve cimrilik durumlarında görülen dirençli yoğunlaşma | ر | Çekirdekteki zorlayıcı baskı ve kesafet hareketine akıcılık, tekrarlanma ve üst boyuttan aşağıya doğru yayılma dinamiği katarak berraklığı bozan tortulanma ve dökülme haline dönüştürür |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ك | avuç içi; kavrama, eğme, kaplama | Varlığı dışarıdan saran, üzerine çöken ve baskılayan örtücü kuvvet |
| د | kapı; giriş, geçiş, hareket | Bir halden başka bir hale geçişi sağlayan eşik, boşalma ve akış yolu |
| ر | insan başı; baş, ilk, üst | Yüksek bir mevkiden, üst düzlemden veya kaynağın başından başlayan hareket |
| كدر | Üst düzlemdeki berraklık ve nizamın, kuşatıcı bir baskıyla eşikten boşalırcasına aşağı doğru akması, kararması ve dökülmesi |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Suyun saflığını yitirip içine toprak ve tortu karışarak bulanması; yırtıcı kuşun avına saldırmak üzere gökten aşağı doğru hızla süzülüp pike yapması |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Veri bulunamadı |
| Erken Arapça kullanım | İbn Matîr el-Esedî dünyanın değişkenliğini ve suyun durulup bulanmasını şu mısralarla tasvir etmiştir: وكائنْ تَرى من حال دُنْيا تَغَيَّرتْ / وحالٍ صَفا، بعد اكدِرارٍ، غَديرُها |
المصدر Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Arapça كدر kökü, Sami dil ailesinde hem optik kararma hem de fiziksel çöküş hatlarını bünyesinde birleştiren köklü bir yapıya dayanır. İbranicede קדר (qādar) kökü 'gökyüzünün kararması, güneşin ve ayın ışığını yitirip matlaşması, yas ve keder tutmak' anlamlarını taşır. Süryanicede ܩܕܪ (qdar) biçimi 'kararmak, tutulmak, kasvetli hale gelmek' ekseninde gelişmiştir. Akadca qadāru fiili de benzer biçimde donuklaşma ve yas haliyle irtibatlıdır. Doğu ve Batı Sami dillerinde ağırlıklı olarak ışığın çekilmesi ve ışıltının sönmesi üzerinden şekillenen bu çekirdek, Arapçada hem renk ve sıvı matlaşmasını hem de yırtıcı kuşun inişinde ve gök cisimlerinin yörüngeden düşüşünde gözlenen süratli dökülme hareketini ifade edecek biçimde kapsamını genişletmiştir.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Brown-Driver-Briggs, Hebrew and Aramaic Lexicon of the Old Testament, Payne Smith Syriac Dictionary, Maqāyīs al-Lugha.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Duruluğun zıddı olan bulanıklık ile yukarıdan aşağıya hızla dökülme hareketi arasındaki çift kutuplu semantik gelişim | Kök hem optik ve fiziksel tortulanmayı hem de göksel bir cismin veya kuşun hızla aşağı boşalmasını tek bünyede cem eder | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice קדר (qādar), Süryanice ܩܕܪ (qdar), Akadca qadāru | Işığın sönmesi, gökyüzünün kararması, matlaşma ve kasvet duyma alanında düzenli ses ve anlam denkliği mevcuttur | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Sami dilleri dışındaki Afro-Asyatik kollarda doğrulanmış güvenilir bir kökteş tespit edilmemiştir | Veri bulunamadı |
المصدر Brown-Driver-Briggs, Gesenius Hebrew and Chaldee Lexicon, Lisān al-ʿArab.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| كدر | Anlamlı | Bulanmak, kararmak, dökülmek | Duruluğun bozulup tortulanması veya yüksekten hızla aşağı inip saçılması | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| كرد | Anlamlı | Düşmanı sürmek, boyun kökü | Düşman birliğini önüne katıp şiddetle kovalamak veya başın gövdeyle birleştiği etli kısım | Kur'an'da geçmez |
| دكر | Anlamlı | Hatırlamak, sert toprak | ذكر kökünün dal harfiyle telaffuz edilen bir varyantı olup yâd etmek veya katı zemin | Kur'an'da geçmez |
| درك | Anlamlı | Erişmek, alt tabaka, yetişmek | Bir şeyin peşinden gidip ona ulaşmak veya bir derinliğin en alt basamağına varmak | Ortak hareket ve sonlanma nüansı; Kur'an'da geçer |
| ركد | Anlamlı | Durgunlaşmak, sakinleşmek | Suyun veya rüzgârın hareketini kesip dibe çökerek durulması ve sabit kalması | Zıt yönlü durağanlık nüansı; Kur'an'da geçer |
| ردك | Anlamlı | Dolgun kalça, ağır yürüyüş | Bedenin etli ve ağır olması sebebiyle yürürken çökme ve sallanma göstermesi | Kur'an'da geçmez |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| كدر | Merkez | Kararma ve dökülme | Parlaklığın sönmesi ile kütlenin yörüngesinden kopup hızla aşağı boşalmasını bir arada barındırır | Yıldızların ışığını kaybederek kaotik bir hızla dökülmesi |
| عكر | Komşu | Tortulanma ve bulanıklık | Sadece sıvıların içindeki tortunun kalkmasıyla meydana gelen duruluk kaybını anlatır, dökülme içermez | Suyun veya yağın tortusunun karışarak berraklığını yitirmesi |
| هوى | Komşu | Boşluğa düşme | Yüksekten aşağıya yerçekimi etkisiyle düşüşü ifade eder, kararma veya tortulanma boyutu taşımaz | Canlı veya cansız bir nesnenin bir boşluğa doğru yuvarlanması |
| طمس | Komşu | Işığın ve izin silinmesi | Varlığın izinin, şeklinin veya nurunun tamamen silinip düzlenmesidir, saçılma hareketi içermez | Yıldızların veya gözlerin ışığının köreltilerek izinin kaybettirilmesi |
| صفو | Zıt | Duruluk ve berraklık | Her türlü yabancı maddeden, kederden, kirden ve tortudan arınmış lekesiz olma durumu | Suyun, havanın, göğün ve zihnin saf ve parlak hali |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | كدر | Bulanıklık, kararma, hızla dökülme | Duruluğun yok oluşunu ve göksel cisimlerin yörüngesinden düşüp sönmesini tek kökte karşılar | Kesin |
| Latince | turbare, caligare, labi | Bulanmak, kararmak, aşağı kaymak | turbare düzenin ve berraklığın bozulmasını, caligare ışığın sönmesini, labi ise düşüşü verir | Güçlü |
| İngilizce | to become turbid, to dim, to fall crashingly | Bulanıklaşmak, sönükleşmek, dökülmek | to become turbid tortulanmayı, to dim ışığın zevalini, fall crashingly ise inkidârın düşüş yönünü açıklar | Güçlü |
| Almanca | trüben, verblassen, herabstürzen | Bulanmak, solmak/kararmak, düşmek | trüben berraklığın kaybını, verblassen parlaklığın gitmesini, herabstürzen yıldızların düşüşünü karşılar | Güçlü |
| Fransızca | troubler, s'obscurcir, choir | Bulanmak, kararmak, dökülmek | troubler duruluğun zıddını, s'obscurcir ışığın kararmasını, choir ise yüksekten aşağı boşalmayı verir | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré Dictionnaire de la langue française.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| انْكَدَرَتْ | Yıldızların ışıklarını yitirerek yerlerinden kopup hızla dökülmesi ve saçılması | Kozmolojik kıyamet tasvirlerinde gök düzeninin çözülmesi ve nurların sönerek cisimlerin düşüşü bağlamı (Tekvîr 81:2) |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Eşrâtü's-sâa ve kozmolojik nizamın bozulması | Kıyamet anında feleklerin ve yıldızların ışığının sönüp mekanik düzenin bozulması ve yok oluşa sürüklenmesi süreci | Kevnî nizamın berraklık ve ahenkten kaotik çözülmeye geçişi |
| Fıkıh | Tahâret bahsi ve suların vasıfları | Suyun içine yabancı bir madde karışarak renginin, kokusunun veya tadının bulanması ve temizleyici vasfının değişmesi | Sıvı maddelerin saflık, berraklık ve duruluk kriterlerinin yitirilmesi |
| Tefsir | Tekvîr Suresi tahlili | Ayetteki fiilin yıldızların 'ışığının sönmesi' mi yoksa 'yere dökülüp saçılması' mı olduğu yönündeki dilsel tercihler | Işığın zevali ile kütlenin yörüngeden kopup düşüşünü birleştiren bütüncül anlam |
| Hadis | Fitne ve ahlak rivayetleri | Fitnelerin kalbe sirayet ederek kalbin manevi duruluğunu ters dönmüş bulanık bir testi gibi yitirmesi benzetmesi | İman ve ihlas berraklığının günah tortularıyla kirlenip kararması |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İhlas ve niyet saflığı | Niyetin bulanması ve riya tortusu | Samimiyetin bozulması | Dinin esası saf tevhiddir; amele yabancı niyetlerin karışması ibadetin berraklığını giderir | Güçlü |
| İlmi | Epistemoloji ve hakikat arayışı | Zihni berraklığın kaybı, şüphe tortusu | İdrakin perdelenmesi | Açık ve kesin delillere temelsiz zanların karışmasıyla aklın hakikati berrak görememesi | Güçlü |
| Siyasi | Kamu düzeni ve meşru otorite | Otorite nizamının çözülmesi ve kargaşa | Kaotik dağılma | İdare mekanizmasındaki şeffaflık ve adaletin yitirilmesiyle toplumsal unsurların başıboş saçılması | Muhtemel |
| İktisadi | Piyasa ahlakı ve mübadele şeffaflığı | Piyasada belirsizlik, aldatma ve spekülasyon | Güvenin sarsılması | Fiyat ve mal kalitesindeki saflığın hile ve spekülatif tortularla bozulması sonucu ticaretin tıkanması | Muhtemel |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Entropi artışı ve optik türbidite (turbidity) | Kapalı bir sistemde enerjinin düzenli formdan düzensiz ve kaotik forma evrilmesi; ortamın ışık geçirgenliğini kaybederek parçacıkların yörüngeden saçılması | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Toplumsal anomi ve yabancılaşma | Kolektif bilinçteki berrak ahlaki kuralların aşınması sonucu değerlerin bulanması ve bireylerin toplumsal yapıdan koparak savrulması | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü sadece psikolojik bir hüzün veya üzüntü haline hapsedip, ayetteki kozmik ve fiziksel çözülme boyutunu göz ardı etme eğilimi |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök, göksel cisimlerin hem ışık saçan parıltılarını yitirerek kararmalarını hem de yerçekimsel dengeden kopup hızla dökülmelerini tek süreçte kuşatır |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Tekvîr 81:2 ayetinde geçen hadiseyi sadece mecazi bir matlaşma veya sadece sıradan bir taş düşmesi sayarak kıyametin kozmolojik dehşetini kavrayamamak |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Âlemdeki dengenin ve ışıltının kıyamet anında hem optik hem de mekanik bakımdan nasıl aniden çökeceğini tek bir kavramla veciz biçimde anlattığı için önemlidir |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Kozmik yaratılışın bozulmasını, gök cisimlerinin dağılmasını ve feleklerin sarsılışını bildiren kıyamet sahnelerinde belirleyicidir |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Yıldızların kıyametteki akıbetini yalnızca mekanik bir düşüşe veya yalnızca manevi bir sönüşe indirgeyen tek taraflı yorumları düzeltir |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamSuyun içine tortu karışarak duruluğunu kaybetmesi; yırtıcı kuşun avına doğru yüksekten hızla süzülüp pike yapması.
- Soyut anlamBir nizamın, ışıltının veya ahlaki berraklığın kirlenerek bozulması; düzenli bir yapıdan kaotik ve kararmış bir çöküşe geçiş.
- Sistematik karşılıkFiziksel veya toplumsal bir sistemdeki potansiyel düzenin ve ışık geçirgenliğinin kırılarak entropik çözülmeyle aşağı saçılması.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde berraklığı ve ışık şiddetini, yörüngesel intizamı, potansiyel düzen alanını simgeler. ifadesi düzenin aşağı yönlü çöküş gradyanını; bu gradyanın ışık ve yörünge dengesiyle olan etkileşimi sonucu doğan berraklık kaybını; ise ulaşılan nihai bulanıklık, kararma ve dökülme halini ifade eder.