ذكر
ذ - ك - ر
جذر- الورود: ٢٩٢
- الآيات: ٢٦٤
- الصيغ: ١٠٧
- المعاجم: ١٣
Zikr : Yay görevi gören ağaç dal parçasıdır. Sonraları çelik denmiştir. Yumuşak demire ünsa denir. Bellek tekrar eskiyi hatırlama olduğundan yayın tekrar eski yerine gelmesine benzetilerek zakire denmiştir.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(١٣)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Zikr : Yay görevi gören ağaç dal parçasıdır. Sonraları çelik denmiştir. Yumuşak demire ünsa denir. Bellek tekrar eskiyi hatırlama olduğundan yayın tekrar eski yerine gelmesine benzetilerek zakire denmiştir.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ١٬٠٨٢الكاف والذال والراء معهما
ذ ك ر مستعمل فقط ذكر: الذِّكْرُ: الحفظ للشيء تذكره، وهو مني على ذكر. والذِّكرُ: جري الشيء على لسانك، تقول جرى منه ذِكر.
والذِّكْر: الشرف والصوت، قال الله عز وجل: "وإنه لَذِكْرٌ لك ولقومك" والذِّكْرُ: الكتاب الذي فيه تفصيل الدين. وكل كتاب للأنبياء: ذِكرٌ.
والِّكْرُ: الصلاة، والدعاء، والثناء. والأنبياء إذا حزبهم أمر فزعوا إلى ذكر الله، أي: الصلاة.
وذِكرُ الحق: الصك وجمعه:
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٬٣٦٥الذَكَرُ: خلاف الأُنْثى. والجمع ذُكورٌ، وذُكْرانٌ، وذِكارَةٌ أيضاً. والذَكَرُ: العَوْفُ، والجمع المَذاكيرُ على غير قياس، كأنَّهم فرَّقوا بَيْنَ الذَكَرِ الذي هو الفَحْلَ وبين الذَكَرِ الذي هو العضْو، في الجمع. والذَكَرُ من الحديد: خلاف الأنيثِ. وذُكورُ البَقْلِ: ما غَلُظَ منه، وإلى المرارة هو. وسيف ذَكَرٌ ومُذَكَّرٌ، أي ذو ماءٍ. قال أبو عُبيد: هي سُبوفٌ شَفَراتُها حَديدٌ ذَكَرٌ، ومُتونُها أَنيثٌ.
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٣٬٩٨٠ك ذ ر
ذكر
استعمل من وجوهه : ذكر .
ذكر : ( الحراني ) ، عن ابن السكيت : عن أبي عبيدة : يقال : ما زالَ ذاك مِنِّي على ذِكْر وذُكْرٍ .
وقال الفراء : الذِّكْرُ : ما ذكرْتَه بلسانك وأظهرْتَه .
قال : والذُّكْرُ بالقلب .
يقال : ما زالَ منِّي عَلَى ذُكْرٍ أي لم أَنْسَه .
وقال الليث : الذِّكْرُ : الحفظُ للشيء تَذكُرُه ، والذِّكْرُ : جَرْيُ الشيءِ على لسانك .
قال : والذِّكْرُ : ذِكر الشرف ، والصوتُ قال الله
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٢٬٢٠٤(باب الذال والكاف وما يثلثهما)
(ذكا) الذال والكاف والحرف المعتلّ أصلٌ واحد مطّردٌ منقاس يدلُّ على حِدَّةٍ [في] الشَّيء ونفاذٍ. يقال للشَّمس "ذُكاءُ" لأنَّها تذكو كما تذكو النّار. والصُّبح: ابنُ ذُكاءَ، لأنّه من ضوئها.
ومن الباب ذكَّيتُ الذَبيحة أُذكّيها، وذكّيت النّار أذكّيها، وذَكَوْتُهَا أذْكُوها. والفَرَس المُذكِّي: الذي يأتي عليه بعد القُروح سنة؛ يقال ذكّى يُذَكِّي. والعرب تقول: "جَرْيُ
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٤٬١٠٩- الذكر: تارة يقال ويراد به هيئة للنفس بها يمكن للإنسان أن يحفظ ما يقتنيه من المعرفة، وهو كالحفظ إلا أن الحفظ يقال اعتبارا بإحرازه، والذكر يقال اعتبارا باستحضاره، وتارة يقال لحضور الشيء القلب أو القول، ولذلك قيل: الذكر ذكران:
ذكر بالقلب.
وذكر باللسان.
وكل واحد منهما ضربان:
ذكر عن نسيان.
وذكر لا عن نسيان بل عن إدامة الحفظ.
وكل قول يقال له ذكر، فمن الذكر باللسان قوله تعالى: {لقد أنزلنا إليكم كتابا
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ١٬٧٧٢ذ ك ر
ذكرته ذكراً وذكرى.
وذكرته تذكرة وذكرى " وذكر فإن الذكرى " وذكرت الشـيء وتذكرتـه.
واجعله مني على ذكرٍ أي لا أنساه.
وعقد رتيمة ليستذكر بها الحاجة.
واستذكر بدراسته طلب بها الحفظ.
قال الحارث ابن حرجة الفزاريّ: فأبلـغ دريـداً وأنـت امـرؤ متـى مـا تذكـره يستذكر وولد ذكر وذكور وذكران.
والحصن ذكورة الخيل وذكارتها.
وامرأة مذكار وقد أذكرت وفي الدعاء للمطلوقة " أيسرت
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٩٬٧٥٥الذِّكْرُ: الحِفْظُ للشيء تَذْكُرُه. والذِّكْرُ أَيضاً: الشيء يجري على اللسان. والذِّكْرُ: جَرْيُ الشيء على لسانك، وقد تقدم أَن الذِّكْرَ لغة في الذكر، ذَكَرَهُ يَذْكُرُه ذِكْراً وذُكْراً؛ الأَخيرة عن سيبويه. وقوله تعالى: واذكروا ما فيه؛ قال أَبو إِسحق: معناه ادْرُسُوا ما فيه. وتَذَكَّرَهُ واذَّكَرَهُ وادَّكَرَهُ واذْدَكَرَهُ، قلبوا تاء افْتَعَلَ في هذا مع الذال بغير إِدغام؛ قال:
تُنْحي على
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٨٢٠* ذ ك ر * * الذَّكَرُ * ضد الأنثى وجمعه * ذُكُورٌ * و * ذُكْرَانٌ * و * ذِكَارَةٌ * كحجر وحجارة وسيف * ذَكَرٌ * و * مُذَكَّرٌ * أي ذو ماء وقال أبو عبيد هي سيوف شفرتها حديد ذكر ومتونها حديد أَنيث يقول الناس إنها من عمل الجن ويقال ذهبت * ذُكْرَةُ * السيف و * ذُكْرَةُ * الرجل أي حدتهما و * التَّذْكِيرُ * ضد التأنيث و * الذِّكْرُ * و * الذِّكْرى * و * الذُّكْرةُ * ضد النسيان تقول ذكرته ذكرى غير مجراة
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ١١٬٩٥٧الذكر بالكسر: الحفظ للشيء يذكره، كالتذكار، بالفتح، وهذه عن الصغاني، وهو تفعال من الذكر، والذكر: الشيء يجري على اللسان، ومنه قولهم: ذكرت لفلان حديث كذا وكذا، أي قلته له، وليس من الذكر بعد النسيان، وبه فسر حديث عمر رضي الله عنه: ما حلفت بها ذاكرا ولا آثرا أي ما تكلمت بها حالفا. ذكره يذكره ذكرا وذكرا، الأخيرة عن سيبويه. وقوله تعالى: واذكروا ما فيه قال أبو إسحاق: معناه ادرسوا ما فيه. وقال الراغب
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩بلا ترجمةالحروف: ٢٦٬٣٢٩ذَكَرَهُ
1 ذَكَرَهُ ذ , [aor. ذَكُرَ ,] inf. n. ذِكْرَى, (S, A, Msb,) which is fem., (Msb,) and imperfectly decl., (S,) and ذِكْرٌ (A, K) [and ذُكْرٌ, or, accord. to EtTebreezee, (Ham p. 26,) the latter of these two but not the former, or, as is said in the Msb., both are properly substs., and a distinction is made between them, as will be shown below,] and تَذْكَارٌ, (K,) He preserved it in his
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬٩٩١ذَكَرَ
ذَكَرَ U ( n. ac. ذِكْر 2 , ذِكْرَى 2ya , ذُكْر 3 , تَذْكَاْر 62 ),
a. Recollected, remembered, called to mind; was mindful of.
b. Mentioned, spoke of, related.
ذَكَّرَ
ذَكَّرَ II ,
a. Reminded of, caused to remember; impressed upon.
b. Exhorted, admonished.
c. Made masculine.
ذَاْكَرَ
ذَاْكَرَ III ,
a. [ acc. & Fī ], Spoke to of; conversed, conferred with .... about.
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيبلا ترجمةالحروف: ٧٣٬٢٧٨ذكر
ذَكَرَ - يَذْكُرُ - ذِكْر - تَذْكِرَة - ذِكْرَى - ذَاكِر - ذَاكِرِيْن - ذَاكِرات - ادَّكَرَ - يَدَّكِرُ - مُدَّكِر - ذَكَّر - يُذَكِّر - تَذَكَّرَ - يَتَذَكَّرُ - تَذْكِير
ذَكَرَ - يَذْكُرُ + كائن + شيئاً: يتذكر: يستدعي معلومات من حافظته وذاكرته ليعيها ويعقلها: يطلب ويستدعي ويحضر معلومات محفوظة في الذاكرة إلى الوعي الحالي، ويتعامل معها
الصيغ(١٠٧)
- تَذَكَّرُونَAnlarsınız(تَتَفَعَّلُونَ)×١٧
- وَاذْكُرُواVe anınمعانٍ أخرى: ١(وَافْعُلُوا)×١٣
- وَاذْكُرْVe anمعانٍ أخرى: ١(وَافْعُلْ)×١٣
- ذِكْرًاAnmak(فِعْلًا)×١٠
- ذِكْرِAnmak(فِعْلِ)×١٠
- اذْكُرُواAnın(افْعُلُوا)×٩
- ذِكْرٌZikr(فِعْلٌ)×٩
- ذُكِّرُواOnlara anlatıldı(فُعِّلُوا)×٧
- فَاذْكُرُواÖyleyse anın(فَافْعُلُوا)×٧
- وَذِكْرَىVe anlama(وَفِعْلَى)×٧
الجذور المجاورةالمجاورة: ٢٣١ (الإجمالي: ٥٩٩)
- أنث
الآيات المشتركة: ١٦ · Eğildiği zaman tekrar eski yerine gelen demir gibi şeylere…
- لبب
الآيات المشتركة: ١٠ · Loblar
- سمي
الآيات المشتركة: ١٦ · Ad verilen
- نسي
الآيات المشتركة: ١٢ · Çadırın kurulduğu yer demektir
- نعم
الآيات المشتركة: ١٨ · "Neam" geviş getiren çift parmaklı hayvanların ortak adıdır
- قلب
الآيات المشتركة: ١٩ · Ayak basıldığında toprakta çıkan kalıptır
- عرض
الآيات المشتركة: ١٢ · Ön dişler demektir
- حظظ
الآيات المشتركة: ٤ · Huzve atışlardaki hedef demektir
- كهن
الآيات المشتركة: ٢ · Kahin
- أول
الآيات المشتركة: ١٧ · Alet kaldıraç demektir
- صلو
الآيات المشتركة: ١٢ · Namaz
- شطن
الآيات المشتركة: ١١ · Şetan, kuyudan su çekilen uzun iptir
الآيات التي ورد فيها(٢٦٤)
… قُرْبَى وَبِعَهْدِ اللَّهِ أَوْفُوا ذَلِكُمْ وَصَّاكُمْ بِهِ لَعَلَّكُمْ تَذَكَّرُونَ
Anlarsınız
اتَّبِعُوا مَا أُنْزِلَ إِلَيْكُمْ مِنْ رَبِّكُمْ وَلَا تَتَّبِعُوا مِنْ دُونِهِ أَوْلِيَاءَ قَلِيلًا مَا تَذَكَّرُونَ
Anlarsınız
… بِهِ مِنْ كُلِّ الثَّمَرَاتِ كَذَلِكَ نُخْرِجُ الْمَوْتَى لَعَلَّكُمْ تَذَكَّرُونَ
Anlarsınız
… مِنْ بَعْدِ إِذْنِهِ ذَلِكُمُ اللَّهُ رَبُّكُمْ فَاعْبُدُوهُ أَفَلَا تَذَكَّرُونَ
Anlarsınız
مَثَلُ الْفَرِيقَيْنِ كَالْأَعْمَى وَالْأَصَمِّ وَالْبَصِيرِ وَالسَّمِيعِ هَلْ يَسْتَوِيَانِ مَثَلًا أَفَلَا تَذَكَّرُونَ
Anlarsınız
وَيَاقَوْمِ مَنْ يَنْصُرُنِي مِنَ اللَّهِ إِنْ طَرَدْتُهُمْ أَفَلَا تَذَكَّرُونَ
Anlarsınız
أَفَمَنْ يَخْلُقُ كَمَنْ لَا يَخْلُقُ أَفَلَا تَذَكَّرُونَ
Anlarsınız
إِنَّ اللَّهَ يَأْمُرُ بِالْعَدْلِ وَالْإِحْسَانِ وَإِيتَاءِ ذِي الْقُرْبَى وَيَنْهَى عَنِ الْفَحْشَاءِ وَالْمُنْكَرِ وَالْبَغْيِ يَعِظُكُمْ لَعَلَّكُمْ تَذَكَّرُونَ
Anlarsınız
سَيَقُولُونَ لِلَّهِ قُلْ أَفَلَا تَذَكَّرُونَ
Anlarsınız
سُورَةٌ أَنْزَلْنَاهَا وَفَرَضْنَاهَا وَأَنْزَلْنَا فِيهَا آيَاتٍ بَيِّنَاتٍ لَعَلَّكُمْ تَذَكَّرُونَ
Anlarsınız
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | ذكر |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | حفظ, فكر, شعر, وهم |
| Zıt Kök | نسي |
| Çekirdek Özet 1 | Sertlik, keskinlik, batıcılık ve bir nesnenin silinmeye karşı direnç göstererek varlığını dik tutması |
| Çekirdek Özet 2 | Bilginin zihinde uyanık tutulması, dille telaffuz edilerek bilince çağrılması ve ilahi vahyin uyarıcı mevcudiyeti |
| Çekirdek Özet 3 | Unutuş ve gaflete karşı bilincin süreklilik kazanması, bireysel ve toplumsal hafızanın kurucu ilkeye bağlanması |
| Kritik Hata Riski | Kökün yalnızca zihinsel bir anımsama veya dille yapılan mekanik bir tespih tekrarına indirgenerek eylemsel, ahlaki ve ontolojik uyanıklık boyutunun dışlanması |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| ذك | Keskinleşme, parıldama, alev alma, zihinsel veya duyusal olarak keskin ve uyanık olma hali; nitekim aynı çekirdeği taşıyan ذكو kökü ateşin parlamasını, zekânın keskinliğini ve hayvanın boğazlanarak keskin biçimde kanının akıtılmasını ifade eder | ر | Çekirdekteki anlık tutuşma ve keskin uyanıklık anlamına tekrarlanma, yayılma, dille akıtılma ve bellekte sabitlenerek yukarı taşınma boyutu katılmış; böylece anlık kıvılcım sürekli bir bilinç ve anma eylemine dönüşmüştür |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ذ | Kapı; giriş, geçiş, hareket (ikiz harfi د üzerinden peltek ses yoğunlaşmasıyla türetme) | Bilinç eşiğinden içeriye yönelen, gizli veya örtük alandan dışa doğru açılan geçiş hareketini sağlar |
| ك | Avuç içi; kavrama, eğme, kaplama | Zihne gelen veya dille ifade edilen manayı sıkıca tutma, kavrama ve koruma altına alma hareketidir |
| ر | İnsan başı; baş, ilk, üst | Zihnin zirvesine, bilincin merkezine ve şerefin en üst makamına doğru yönelişi ve sürekliliği temsil eder |
| ذكر | Eşikten geçerek bilince giren mananın kavranıp baş üstünde tutulması | Dışarıda kalmış veya geriye düşmüş bir bilginin kavranarak zihnin en üst basamağına taşınması ve orada sabit kılınması hareketidir |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Kılıcın sert ve keskin çelik kısmı (seyfün müzekker), sert ve dik duran erkeklik organı, otsu bitkilerin sert ve iri olanları (zükûrü'l-bakl) ve sağlam yapılı deve |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Adiy b. Zeyd bir beytinde sağlam ve sert yapılı dişi deveyi demirci örsüne benzeterek şu şekilde nitelendirmiştir: ولَقد عَدَّيْتُ دَوسَرَةً / كعَلاَةِ القَين مِذْكارَا |
| Erken Arapça kullanım | Bir kimsenin şerefi, namı ve toplum içinde dilden dile dolaşan yüksek hatırası; borç veya hak senedi (zikrü hakkın); unutmanın zıddı olarak belleğin diri tutulması |
المصدر Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Sami dillerinde ذكر kökü, zihinsel hatırlama ve erkeklik/sertlik ikili semantik eksenini ortak bir miras olarak muhafaza eder. İbranicede zākar (זָכַר) eylemi hatırlamak, anmak, zihne getirmek ve zākār (זָכָר) ismi erkek anlamına gelir. Fenikecede zkr biçimi hem anıt, kitabe hem de hatırlama manasında yazıt kayıtlarında yer alır. Aramice ve Süryanicede dkhar / zechar (ܕܟܰܪ) kökü aynı şekilde hatırlama, hatıra bırakma ve erkek cinsiyeti bildirme işlevine sahiptir. Akadcada zakāru(m) fiili konuşmak, adını anmak, yemin etmek, beyan etmek anlamlarını taşır. Kökün Afro-Asyatik arka planındaki ilksel fiziksel çekirdeğin dikilme, belirginleşme, sertleşme ve silinmez bir iz bırakma hareketi olduğu, buradan hem biyolojik cinsiyet olarak erkeğe hem de zihinsel/sözlü kayıt olarak anmaya evrildiği tespit edilmektedir.
درجة الثقة Kesin
المصدر Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, The Assyrian Dictionary of the Oriental Institute of the University of Chicago (CAD).
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Çelikleşme, sertleşme, dikleşme ve zihinde/dilde diri tutulma | Kökün sert kılıç (müzekker) ve erkek (zeker) anlamı ile zihinsel uyanıklık ve anma (zikr) anlamı, silinmeye ve yumuşamaya direnme ortak paydasında birleşir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice zākar, Süryanice dkhar, Akadca zakāru | Batı ve Doğu Sami kollarının tamamında hem erkeklik hem de adını anma, sözle bildirme, belleğe alma kök anlamı tam bir fonetik ve anlamsal örtüşme sergiler | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Mısır hiyeroglif yazıtlarında s-k-r veya benzeri anma/kaydetme yapıları | Belirgin semantik temaslar öne sürülmüşse de Afro-Asyatik dış halkalarda düzenli fonetik denklik sınırları tartışmalıdır | Muhtemel |
المصدر David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques), Brown-Driver-Briggs, Maqāyīs al-Lugha.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| ذكر | Anlamlı | Hatırlamak, anmak, sert ve erkek olmak | Zihinde tutma, dille söyleme, şan ve şeref kazanma, çelik kılıç ve erkek cinsiyeti | Hedef kök; Kur'an'da 292 kez geçer |
| ذرك | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu dizilişte bir kök ve türev kaydedilmemiştir | Kitābü'l-ʿAyn mühmel kaydeder; Kur'an'da geçmez |
| كذر | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu harf dizilimiyle müstakil bir kullanım alanı oluşmamıştır | Kitābü'l-ʿAyn mühmel kaydeder; Kur'an'da geçmez |
| كرذ | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Bu dizilim Arap dilinde anlamlı bir üçlü kök olarak teşekkül etmemiştir | Kitābü'l-ʿAyn mühmel kaydeder; Kur'an'da geçmez |
| رذك | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik lügatlerde kullanım dışı bırakılmış permütasyonlardandır | Kitābü'l-ʿAyn mühmel kaydeder; Kur'an'da geçmez |
| ركذ | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Fonetik yapı Arapça kök sisteminde mühmel bırakılmıştır | Kitābü'l-ʿAyn mühmel kaydeder; Kur'an'da geçmez |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| ذكر | Merkez | Hatırlama, anma, uyanık tutma | Bilgiyi bilincin zirvesine taşımak, unutulmaktan korumak ve dille ikrar etmek | Hem içsel hafıza hem dışsal seslendirme ve şeref anlamını birleştiren ana kök |
| حفظ | Komşu | Korumak, muhafaza etmek | ذكر bilginin zihne ve dile çağrılması iken, حفظ bilginin zayi olmasını ve kaybolmasını engelleme güvenliğidir | ذكر varlığı bilince çıkarmak, حفظ ise onu kasada tutmaktır |
| فكر | Komşu | Düşünmek, akıl yürütmek | فكر bilinenden bilinmeyene ulaşmak için zihni işletmek iken, ذكر zaten bilinen bir bilginin üzerindeki gafleti kaldırmaktır | فكر araştırma ve tahlil, ذكر ise hazır bilginin ihyasıdır |
| شعر | Komşu | Sezmek, duyumsamak, fark etmek | شعر duyusal ve sezgisel inceliklerle ilk kez fark etme iken, ذكر fark edilmiş olanın bilinçte diri kalmasıdır | Biri anlık hissediş, diğeri süreklilik arz eden hatırdır |
| وهم | Komşu | Zihinde canlandırmak, kuruntu | وهم zihnin temelsiz veya zayıf ihtimaller üretmesi iken, ذكر hakikatin kesin olarak belleğe çağrılmasıdır | وهم zihni yanılgıya, ذكر hakikate odaklar |
| نسي | Zıt | Unutmak, terk etmek | Zihindeki izin silinmesi, dikkatin dağılması veya bilerek ve isteyerek bir şeyi arkaya atıp ihmal etmek | ذكر bilinci yukarı kaldırırken نسي bilinci söndürür ve yok sayar |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | ذكر | Hatırlamak, anmak, erkek | Zihinsel bellek, dille ikrar, şeref, uyarıcı vahiy ve biyolojik erkeklik/sertlik alanlarını tek kökte bütünleştirir | Kesin |
| Latince | Recordari, commemorare, masculus | Hatırlamak, anmak, eril | Recordari kalpten ve zihinden yeniden geçirmeyi, commemorare birlikte anmayı ifade eder; ancak Arapçadaki vahiy ve şeref boyutunu doğrudan karşılamaz | Güçlü |
| İngilizce | Remember, mention, reminder, male | Hatırlamak, bahsetmek, erkek | Remember zihinsel boyutu, mention sözel boyutu karşılar; reminder ise Kur'an'daki tezkire ve zikir kavramının karşılığıdır; tek bir kelimede tüm bu nüanslar birleşmez | Güçlü |
| Almanca | Erinnern, erwähnen, Gedenken, Männlich | Hatırlamak, anmak, hatıra, eril | Erinnern içselleştirme hareketini, erwähnen dille zikretmeyi karşılar; Gedenken ise daha yüksek ve bilinçli bir anma hali sunar | Güçlü |
| Fransızca | Se souvenir, mentionner, rappel, mâle | Hatırlamak, dile getirmek, uyarı | Se souvenir belleğe dönüşü, rappel ikaz ve tezkire boyutunu, mâle ise biyolojik sertlik/erkeklik boyutunu karşılar | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Le Robert Dictionnaire.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| الذكر | Kur'an-ı Kerim ve ilahi vahiyler | Vahyin korunmuşluğu, uyarıcılığı ve önceki kutsal metinlerin ortak niteliği bağlamında (Enbiyâ 21:105, Hicr 15:9) |
| الذكر | Erkek cinsi, dişil karşıtı | İnsanın ve varlıkların cinsiyet taksimi, yaratılış çiftleri ve miras/ibadet hükümleri bağlamında (Âl-i İmrân 3:36, Leyl 92:3) |
| ذكر | Şeref, itibar, nam ve yücelik | İnsana veya topluma değer katan, onları tarihte öne çıkaran ilahi lütuf bağlamında (Enbiyâ 21:10, Zuhruf 43:44) |
| واذكر / اذكروا | Nimeti hatırlamak, şükretmek | Allah'ın geçmişte kavimlere veya şahıslara bağışladığı nimetleri unutmayıp ikrar etmeleri bağlamında (Bakara 2:40, Mâide 5:11) |
| تذكرة / تذكر | Öğüt, ders çıkarma, ibret alma | İnsanın fıtratında var olan hakikati sarsıcı ayetlerle yeniden fark edip harekete geçmesi bağlamında (Tâhâ 20:3, Hâkka 69:12) |
| ذكر | Namaz, dua ve kalbi yakarış | İnsanın her an Allah ile irtibatta kalarak gafleti dağıttığı ibadet biçimleri bağlamında (Cuma 62:9, Tâhâ 20:14) |
| ذكر | Hukuki kayıt, anılma, zikredilme | Bir meselenin dile getirilmesi, şahitlik veya geçmiş olayların aktarılması bağlamında (Meryem 19:2, İnsân 76:1) |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Kelâmullah, vahiy ve insanın ma'rifetullah bilinci | Kur'an'ın el-Zikr olarak adlandırılması, vahyin ezeli hitap mı yoksa sonradan indirilen bir hatırlatma mı olduğu ve kalbin marifetinde zikrin rolü | İlahi hitabın ontolojik hakikati ve insanın fıtri tevhid bilgisini zikir yoluyla açığa çıkarması |
| Fıkıh | Namazın rükünleri, kurban kesimi, avlanma ve yeminler | Kurban kesilirken veya ava teşebbüs edilirken besmelenin zikredilmesinin (tesmiye) sıhhat şartı olup olmadığı; namazın zikrullah kapsamındaki fıkhi sınırları | Şer'i amellerin geçerliliği için dille telaffuz edilmesi zorunlu olan zikir ve niyet şartı |
| Tefsir | Vahyin isimleri, kıssaların ibret yönü ve tezkire ayetleri | Zikrin hem bizzat Kur'an'ı hem Tevrat ve İncil'i (ehl-i zikr) hem de peygamberlerin örnekliğini ifade eden semantik genişliği | Unutmaya karşı zihni ve kalbi sürekli canlı tutan ilahi metin ve uyarıcı sistem |
| Hadis | Ezkâr, tesbihat, meclislerin fazileti ve gafletten sakınma | Allah'ı zikreden kimse ile etmeyenin diri ile ölüye benzetilmesi; dille yapılan zikrin mizanı doldurması tartışmaları | Kulun her halükarda yaratıcısını hatırda tutarak ruhani bir dirilik kazanması |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Varlık-yaratıcı irtibatı ve ibadet | Bilinçli yöneliş ve tezkire | Gafleti yok ederek kalbi sürekli uyanık tutmak | İbadetlerin tamamı (namaz, hac, dua) ilahi varlığı unutmamak ve fıtrattaki ahdi tazelemek için zikir üzerine kuruludur | Kesin |
| İlmi | Epistemoloji ve bilgi yönetimi | Hafıza, arşiv ve bilgi aktarımı | Bilginin kaybolmasını önleyip kuşaklar arası süreklilik sağlamak | ذكر bilinen verilerin unutulup yok olmasını engelleyen, onları tasnif edip bilincin ön safında tutan bilimsel hafıza ve kayıt mekanizmasıdır | Güçlü |
| Siyasi | Toplumsal hafıza ve meşruiyet | Tarih bilinci, anayasal metin ve şeref | Topluma ortak aidiyet, kimlik ve istikamet kazandırmak | Bir milletin kurucu metinlerini ve değerlerini unutmaması (zikr), siyasi bağımsızlığın ve şerefli varoluşun ön şartıdır | Güçlü |
| İktisadi | Akid hukuku ve borçlanma | Yazılı senet, kayıt ve şeffaflık | Hakların zayi olmasını engelleyip sözleşmeleri güvenceye almak | Borç ilişkilerinde hakkın tespiti için düzenlenen yazılı belgeye (zikrü hakkın) kökün ad olması, iktisadi güvenin zikir/kayıt ile sağlandığını gösterir | Güçlü |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Bellek erişimi, geri çağırma (retrieval) ve histerezis döngüsü | Bilgisayar mimarisinde verinin ikincil bellekten çalışma belleğine (RAM) getirilerek işlenmesi; fizikte ise bir sistemin geçmişteki durumunun izini koruyarak geri dönme esnekliği (çeliğin yaylanıp eski haline gelmesi gibi) | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kolektif hafıza (collective memory) ve sembolik etkileşim | Toplumların kimliklerini korumak için ritüeller, anıtlar ve metinler aracılığıyla geçmişteki kurucu olayları bugüne taşıması; unutmaya karşı inşa edilen kültürel direnç | Kesin |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | ذكر kökünü yalnızca belli lafızların tespih taneleriyle sayısal olarak tekrarlanmasına veya bireysel/mistik bir meditasyon tekniğine indirgemek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök; vahyin bizzat kendisini, kâinattaki ayetlerden ibret almayı, adaleti ve ahlakı unutmamayı, toplumsal hafızayı diri tutmayı, hukuki hakları yazılı senetle güvencelemeyi ve hayatın her anında uyanık kalmayı içerir |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Zikir ibadetini hayatın pratik alanlarından, ilimden, ahlaktan ve siyasi/iktisadi mesuliyetten kopararak pasif bir lafız tekrarına hapsetmek; böylece Kur'an'ın bir hayat nizamı ve tezkire olduğu bilincini yitirmek |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an kendisini her şeyden önce bir zikir ve tezkire olarak tanımlar. İnsanın temel zaafı inkârdan önce nisyan (unutuş ve gaflet) olduğu için, vahiy yeni ve bilinmedik bir felsefe değil, insanın fıtratına yerleştirilmiş hakikatlerin sarsılarak bilince çıkarılmasıdır. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Vahyin mahiyetini açıklayan sure başlarında (Sâd 38:1, Hicr 15:9), peygamber kıssalarının aktarıldığı ibret pasajlarında (Tâhâ 20:99, Meryem 19:2) ve namaz ile ibadetlerin gayesini belirten ahkâm ayetlerinde (Tâhâ 20:14, Cuma 62:9). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Dinin insanı dışarıdan zorla kalıba sokan yabancı bir yük olduğu zannını çürütür; vahyin aslında insanın kendi öz hakikatini hatırlaması (tezekkür) olduğunu gösterir. Ayrıca anmanın yalnızca sözde değil, amelde ve tefekkürde gerçekleştiğini ortaya koyar. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamSertleşerek eğilmeye ve kırılmaya direnen çelik parçası, dik duran erkeklik organı ve silinmez bir iz bırakan sivri ve keskin nesne.
- Soyut anlamBilginin unutulma ve yok olma akışına karşı direnerek zihnin en üst eşiğinde tutulması, dille ikrar edilmesi ve bilincin ilahi hakikatle uyandırılması.
- Sistematik karşılıkBireysel bilinci gafletten koruyan ruhani uyanıklık, toplumları çöküşten koruyan tarih ve anayasa hafızası, epistemolojide ise bilginin kaybolmasını önleyen tescil ve geri çağırma düzeni.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde , anındaki zikir ve bilinç düzeyini temsil eder. kümesi fıtratta ve akılda mündemiç olan sabit hakikat havuzudur. fonksiyonu zamanla artan unutuş ve gaflet (nisyan) erozyonunu, ise bu erozyona karşı direnç gösteren berrak zihinsel alanı gösterir. operatörü, belleğin derinliklerindeki manayı bilincin zirvesine geri çağırma (retrieval) ve dille ifade etme dinamizmidir. gösterge fonksiyonu, uyarılma eşiği olan değerini aşan iradi bir dikkat ve eylem () var olduğunda sistemin aktifleşerek zikrin kuvveden fiile çıktığını ifade eder.