فكر

اختصارات لوحة المفاتيح

البحث
/
ملاحظة جديدة
n
الآية السابقة / التالية
[ ]
وضع القراءة
f
وضع الشبكة
g
كون القرآن
e
إغلاق / رجوع
Esc
تخطَّ الشبكة

شبكة الجذر

شبكة الجذر: ف-ك-رالصيغ: ٦ · الجذور المجاورة: ١٢٦ · الآيات: ١٨ · السور: ١٣؛ المحتوى نفسه مسرود في بطاقات «الصيغ» و«الجذور المجاورة» و«الآيات».قومثنيوَيَتَفَكَّرُونَأنستَتَفَكَّرُونَفكرثمرأييفَكَّرَيَتَفَكَّرُونَلهثبينودد

الجذرالصيغ ٦الآيات ١٨السور ١٣المجاورة ١٢٦

▶ افتح الشبكة (ثلاثية الأبعاد)

فكر

ف - ك - ر

جذر
  • الورود: ١٨
  • الآيات: ١٨
  • الصيغ: ٦
  • المعاجم: ١٣

Feker “Vekr” kuş yuvasının giriş kapısıdır. Fiil olarak kuşun yuvaya girmesi demektir. “Vav”ın “fe”ye dönüşmesi ile “tefkir” hislerle elde edilen bilgilerin tasnif edilerek beyinde ilgili yerlere yerleştirilmesi anlamına gelir. “Akıl” bu kavramlar arasındaki bağlara ortaya çıkarmaktır. “Fıkıh” ise bu akli bağlarla ileride olacaklar hakkında hüküm çıkarmak, ictihad etmek demektir.المزيد ›

ملاحظاتي

المعاجم(١٣)

★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية

Feker “Vekr” kuş yuvasının giriş kapısıdır. Fiil olarak kuşun yuvaya girmesi demektir. “Vav”ın “fe”ye dönüşmesi ile “tefkir” hislerle elde edilen bilgilerin tasnif edilerek beyinde ilgili yerlere yerleştirilmesi anlamına gelir. “Akıl” bu kavramlar arasındaki bağlara ortaya çıkarmaktır. “Fıkıh” ise bu akli bağlarla ileride olacaklar hakkında hüküm çıkarmak, ictihad etmek demektir.

كتاب العين

الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٢٬٨١٠
الكاف والراء والفاء معهما ك ر ف، ك ف ر، ف ك ر، ف ر ك مستعملات كرف: كَرَف يكرفُ ويكرفُ، لغتان، الحمار، وكل دابة كذلك، كرفاً، وهو شمه البول ورفعه رأسه، حتى يقلص شفتيه، وربما قالوا: كَرَفَها، أي: تشمم بولها، قال: مشاخساً طوراً و طوراً كارفا كفر: الكُفرُ: نقيض الإيمان. ويقال لأهل دار الحرب: قد كَفَروا، أي: عصوا وامتنعوا. والكُفرُ: نقيض الشكر. كَفَر النعمة، أي: لم يشكرها. والكُفرُ أربعة أنحاء: كُفرُ
اقرأ المدخل كاملًا

الصحاح

الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٢٥٥
التَفَكُّرُ: التأملُ. والاسم الفِكْرُ والفِكْرَةُ. والمصدر الفَكْرُ بالفتح. قال يعقوب: يقال ليس لي في هذا الأمر فِكْرٌ، أي ليس لي فيه حاجة. قال: والفتح فيه أفصح من الكسر. وأفْكَرَ في الشيء وفَكَّرَ فيه وتَفَكَّرَ، بمعنًى. ورجلٌ فِكِّيرٌ: كثيرُ التَفَكُّر.
اقرأ المدخل كاملًا

تهذيب اللغة

الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٣٬٧٢٦
ك ر ف كرف ، كفر ، فرك ، فكر ، ركف : ( مستعملة ) . كرف : قال الليث : كرَفَ الحمارُ والبِرْذَوْن يكرِفُ كرفاً وهو شَمُّه البول ورفعه رأسه حتى تقْلص شفتاه . وأنشد : مشاخساً طَوْراً وطوْراً كارفا ( أبو عبيد عن الأصمعي ) : الكرْفىءُ واحدتها : كرْفئةٌ وهي قطعٌ متراكمةٌ من السحاب وهي الكرْثىءُ أيضاً بالثاء . قال : وقال الأحمر : الكرْفِىءُ من البيضة قِشْرُها الأعلى الذي يقال له : القيض . كفر : قال الليث
اقرأ المدخل كاملًا

مقاييس اللغة

ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٩٧٧
(باب الفاء والكاف وما يثلثهما) (فكل) الفاء والكاف واللام كلمةٌ واحدة، وهي الأفْكَل: الرِّعدة. ويقولون: لا يُبنَى منه فعل.‏ (فكن) الفاء والكاف والنون كلمةٌ واحدة، وهي التندّم، يقال تندّم وتفكَّنَ بمعنىً.‏ (فكه) الفاء والكاف والهاء أصلٌ صحيح يدلُّ على طِيب واستطابةٍ. من ذلك الرّجُل الفَكِه: الطيِّب النَّفس.‏ ومن الباب: الفاكهة، لأنَّها تُستَطابُ وتُستطرَف.‏ ومن الباب: المُفاكهَة، وهي المُزاحة
اقرأ المدخل كاملًا

المفردات في غريب القرآن

الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٦٤٢
- الفكرة: قوة مطرقة للعلم إلى المعلوم، والتفكر: جولان تلك القوة بحسب نظر العقل، وذلك للإنسان دون الحيوان، ولا يقال إلا فيما يمكن أن يحصل له صورة في القلب، ولهذا روي: (تفكروا في آلاء الله ولا تفكروا في الله) (الحديث تقدم في مادة (أله) ) إذ كان الله منزها أن يوصف بصورة. قال تعالى: ﴿أو لم يتفكروا في أنفسهم ما خلق الله السموات﴾ [الروم/8]، ﴿أو لم يتفكروا ما بصاحبهم من جنة﴾ [الأعراف/184]، {إن في ذلك
اقرأ المدخل كاملًا

أساس البلاغة

الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ١٣٤
ف ك ر يقال‏:‏ لا فكر لي في هذا إذا لم تحتج إليه ولم تبال به وما دار حوله فكري وتقول‏:‏ لفلان فكر كلها فقر ومازالت فكرتك مغاص الدرر‏.‏
اقرأ المدخل كاملًا

لسان العرب

ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٦٣٠
الفَكْرُ والفِكْرُ: إِعمال الخاطر في الشيء؛ قال سيبويه: ولا يجمع الفِكْرُ ولا العِلْمُ ولا النظرُ، قال: وقد حكى ابن دريد في جمعه أَفكاراً. والفِكْرة: كالفِكْر وقد فَكَر في الشيء (* قوله« وقد فكر في الشيء إلخ» بابه ضرب كما في المصباح) وأَفْكَرَ فيه وتَفَكَّرَ بمعنىً. ورجل فِكِّير، مثال فِسِّيق، وفَيْكَر: كثير الفِكْر؛ الأَخيرة عن كراع. الليث: التَّفَكُّر اسم التَّفْكِير. ومن العرب من يقول:
اقرأ المدخل كاملًا

القاموس المحيط

الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٢١٦
* ف ك ر * التَّفَكُّر * التأمل والاسم * الفِكْرُ * و * الفِكْرةُ * والمصدر * الفَكْرُ * بالفتح وبابه نصر و * أفْكُر * في الشيء و * فَكَّر * فيه بالتشديد و * تَفَكَّر * فيه بمعنى ورجل * فِكّيرٌ * بوزن سكيت كثير التفكر
اقرأ المدخل كاملًا

تاج العروس

الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٦٦٤
الفكر، بالكسر، ويفتح: إعمال النظر هكذا في النسخ. وفي المحكم: إعمال الخاطر في الشيء، كالفكرة، والفكرى، بكسرهما، الأخيرة نقلها الليث، قال: وهي قليلة، ج أفكار، عن ابن دريد. وقال سيبويه: ولا يجمع الفكر ولا العلم ولا النظر. وقد فكر فيه، وأفكر، وفكر تفكيرا وتفكر، وفي استعمال العامة: افتكر، والمعنى: تأمل. وهو فكير، كسكيت، وفيكر، كصيقل: كثير الفكر، الأخيرة عن كراع. وفي الصحاح: التفكر: التأمل، والاسم
اقرأ المدخل كاملًا

معجم لين

إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٢٬٤٤٣
فَكَرَ فِيهِ 1 فَكَرَ فِيهِ ذ , (O, * Msb, K,) aor. فَكُرَ , (O, TK,) or فَكِرَ , (Msb,) inf. n. فَكْرٌ; (S, O, Msb, K; *) and ↓ أَفْكَرَ; (S, O, Msb, K;) and ↓ فكّر, (S, O, K,) [which is more common than either of the first and second,] inf. n. تَفْكِيرٌ; (O, TA;) and ↓ تفكّر; (S, O, Msb, K;) and ↓ افتكر, (Msb, TA,) but this last is vulgar; (TA;) He thought upon it, considered it, or examined it
اقرأ المدخل كاملًا

قاموس سالمون

هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٧٩٨
فَكَرَ فَكَرَ I , U ( n. ac. فَكْر 1 , فِكْر 2 ) a. [ Fī ], Thought, pondered over, reflected, meditated, mused upon; considered. فَكَّرَ فَكَّرَ II , a. see I . b. [ coll. ], Reminded of, recalled to. أَفْكَرَ أَفْكَرَ IV , a. V, VIII , see I . فَكْر فَكْر 1 , a. Need, want. فِكْر فِكْر 2 , ( pl. أَفْكَاْر 38 ), a. Thought, idea; opinion. b. Consideration, reflection. c. see 1
اقرأ المدخل كاملًا

كتاب الله

مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ٧٬٥٩٧
فكر فَكَرَ - يَفْكُرُ - فَكَّرَ - يُفَكِّرُ - تَفَكَّرَ - يَتَفَكَّرُ فَكَرَ - يَفْكُرُ + الكائن + في أمر أو شيء: تتقلب وتدور المعلومات في نفس الكائن في ما يتعلق بالشيء أو الأمر: تدور وتتقلب المعلومات فيراها في نفسه بطرق عديدة: يجري عمليات عقلية ونفسية لفهم أعمق للشيء المتأمل (أبعاده، علائقه، ماهيته، مسبباته، آثاره،..) وذلك ليفهمها ويتخذ
اقرأ المدخل كاملًا

الصيغ(٦)

الجذور المجاورةالمجاورة: ١٢٦ (الإجمالي: ١٦٠)

الترتيب: مدى قوة اجتماع الجذرين في الآية نفسها مقارنةً بالمصادفة (نسبة الأرجحية لدنينغ). يُذكر عدد الآيات المشتركة في كل سطر. الأدوات مخفية افتراضيًا.
  1. ثمر

    الآيات المشتركة: ٤ · Meyve demektir

  2. أيي

    الآيات المشتركة: ١٠ · Evye kuş yuvası demektir

  3. قوم

    الآيات المشتركة: ١٠ · Hayvanların ön ayaklarına denir

  4. بين

    الآيات المشتركة: ٧ · Beyn topraktaki yarık demektir

  5. أنس

    الآيات المشتركة: ٦ · Ok tan yayın iç tarafna üns, dış tarafına vahş denemektedir

  6. عنب

    الآيات المشتركة: ٢ · E’nab, Üzüm asması demektir

  7. لهث

    الآيات المشتركة: ١ · Dilini sarkıtıp solur

  8. أرض

    الآيات المشتركة: ٦ · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir

  9. نخل

    الآيات المشتركة: ٢ · Hurma ağacıdır

  10. نبت

    الآيات المشتركة: ٢ · Bitki

  11. ثني

    الآيات المشتركة: ٢ · Sena yaka demektir

  12. ودد

    الآيات المشتركة: ٢ · Vadi, bir ırmağın veya derenin içinde bulunduğu sahadır

الآيات التي ورد فيها(١٨)

صفحة الصيغة: يَتَفَكَّرُونَ
  1. … مَثَلُ الْقَوْمِ الَّذِينَ كَذَّبُوا بِآيَاتِنَا فَاقْصُصِ الْقَصَصَ لَعَلَّهُمْ يَتَفَكَّرُونَ

    Düşünürler

  2. … كَأَنْ لَمْ تَغْنَ بِالْأَمْسِ كَذَلِكَ نُفَصِّلُ الْآيَاتِ لِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ

    Düşünürler

  3. … يُغْشِي اللَّيْلَ النَّهَارَ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ

    Düşünürler

  4. يُنْبِتُ لَكُمْ بِهِ الزَّرْعَ وَالزَّيْتُونَ وَالنَّخِيلَ وَالْأَعْنَابَ وَمِنْ كُلِّ الثَّمَرَاتِ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَةً لِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ

    Düşünürler

  5. بِالْبَيِّنَاتِ وَالزُّبُرِ وَأَنْزَلْنَا إِلَيْكَ الذِّكْرَ لِتُبَيِّنَ لِلنَّاسِ مَا نُزِّلَ إِلَيْهِمْ وَلَعَلَّهُمْ يَتَفَكَّرُونَ

    Düşünürler

  6. ثُمَّ كُلِي مِنْ كُلِّ الثَّمَرَاتِ فَاسْلُكِي سُبُلَ رَبِّكِ ذُلُلًا يَخْرُجُ مِنْ بُطُونِهَا شَرَابٌ مُخْتَلِفٌ أَلْوَانُهُ فِيهِ شِفَاءٌ لِلنَّاسِ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَةً لِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ

    Düşünürler

  7. وَمِنْ آيَاتِهِ أَنْ خَلَقَ لَكُمْ مِنْ أَنْفُسِكُمْ أَزْوَاجًا لِتَسْكُنُوا إِلَيْهَا وَجَعَلَ بَيْنَكُمْ مَوَدَّةً وَرَحْمَةً إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ

    Düşünürler

  8. … إِلَى أَجَلٍ مُسَمًّى إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ

    Düşünürler

  9. وَسَخَّرَ لَكُمْ مَا فِي السَّمَوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ جَمِيعًا مِنْهُ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ

    Düşünürler

  10. لَوْ أَنْزَلْنَا هَذَا الْقُرْآنَ عَلَى جَبَلٍ لَرَأَيْتَهُ خَاشِعًا مُتَصَدِّعًا مِنْ خَشْيَةِ اللَّهِ وَتِلْكَ الْأَمْثَالُ نَضْرِبُهَا لِلنَّاسِ لَعَلَّهُمْ يَتَفَكَّرُونَ

    Düşünürler

تحليل الجذر

تعريف الجذر والخلاصة

AlanDeğer
Kökفكر
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerعقل, نظر, تدبر
Zıt Kökغفل
Çekirdek Özet 1Zihnin veya kalbin bir mesele üzerinde evrilip çevrilmesi, kabuğu soyup öze ulaşmak üzere veriyi tahlil etmesi
Çekirdek Özet 2Evrendeki somut ayetler ve ilahi işaretler üzerinde akıl yürüterek görünenden görünmeyene, sebepten gayeye intikal etme
Çekirdek Özet 3Duyusal verileri ve gözlemleri içsel bir muhakeme sürecine tabi tutarak bilgi ve ibret üreten zihinsel mekanizma
Kritik Hata RiskiTefekkürü yalnızca pasif bir içe kapanma, soyut bir meditasyon veya eylemsiz bir felsefi spekülasyon olarak daraltmak

التحليل الثنائي

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
فكBir şeyi diğerinden ayırma, düğümü çözme, serbest bırakma ve açma anlamını taşır; nitekim فكك düğümü veya rehini çözmek, فكه ise zihni veya nefsi sıkan şeylerden arındırıp ferahlatmak demektir.رÇözülen veya açılan parçaların zihinde sürekli evrilip çevrilmesi, tahlil edilmesi ve birbiriyle mukayese edilerek akış halinde işletilmesi anlamı katılmıştır.

التحليل التصويري للحروف

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
فAğızAçıklık, çıkış ve sözel ifadenin veya zihinsel giriş-çıkışın menfezi.
كAvuç içiKavrama, tutma, içine alma ve nesneyi denetim altında bükme.
رİnsan başıBaş, zihin, ilk ve üst merkez olma konumu.
فكرAğız menfezinden giren veriyi avuç içine alıp baş/zihin merkezinde sürekli evirip çevirerek tahlil etme hareketiDış dünyadan alınan işaretlerin zihinsel kavrayış alanına sokulması ve baş merkezinde etraflıca incelenip çözümlenmesi hareketini tasvir eder.

الاستعمال التاريخي والمبكر

AlanVeri
İlk fiziksel anlamKalbin ve zihnin bir mesele üzerinde gidip gelmesi, evrilip çevrilmesidir. Dilcilerin bir kısmı kökün fiziksel olarak bir nesneyi kabuğundan ayırmak için ovalamak ve ufalayıp özünü ortaya çıkarmak anlamına gelen فرك kökünden türediğini ve somut ovalama hareketinin zihinsel tahlile aktarıldığını belirtir.
Cahiliye şiiri kullanımıErken dönem şiirinde düşüncenin veya zihnin bir nesne ya da keder üzerinde dönüp durması bağlamında geçer; şair İmruü’l-Kays keder ve hatırlayışın zihinde uyandırdığı fikri hareketleri tasvir ederken kökün türevlerini zihnin meşguliyeti anlamında kullanmıştır.
Erken Arapça kullanımKlasik kullanımda bir mesele hakkında ilgisizlik veya ihtiyacın bulunmaması durumu için لا فكر لي في هذا ibaresiyle ifade edilir; bu kullanım kökün bir nesneye zihinsel yöneliş ve ihtiyaç duyma manasını taşır.

المصدر Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab, el-Müfredât.

الطبقة الاشتقاقية السامية

Arapça فكر kökü, zihnin bir veri üzerinde gidip gelmesini ve tahlil yapmasını ifade eden özgün bir iç Arapça gelişim çizgisine sahiptir. Kuzeybatı Sami dillerinde doğrudan aynı kök harfleriyle düşünme fiilini karşılayan yaygın bir soydaş biçim tespit edilmemektedir; nitekim İbranice ve Aramice gibi akraba dillerde tefekkür ve düşünce süreçleri daha ziyade zihinsel yöneliş ve içsel konuşmayı anlatan köklerle (İbranice חשב ve הרה gibi) karşılanır. Bununla birlikte kökün, Sami dillerinde yaygın olan ve fiziksel olarak sürtme, ovalama, kabuğu kırarak içindekini çıkarma anlamına gelen فرك (Süryanice perk/prak, İbranice pārak: parçalamak, ayırmak, ufalamak) çekirdeğiyle metatez ilişkisi içinde geliştiği kabul edilmektedir. Bu semantik kayma ile fiziksel bir şeyi ufalayarak özünü açığa çıkarma eylemi, zihnin veriyi tahlil edip hakikatin özüne ulaşması hareketine dönüşmüştür.

درجة الثقة Güçlü

المصدر David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, Brown-Driver-Briggs, Lisān al-ʿArab.

التحليل الاشتقاقي

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönفرك ile metatez bağı ve تردُّدُ القَلْب hareketiSomut planda tohumun veya tanenin kabuğunu ovalayarak özünü çıkarma eyleminin, soyut planda meseleleri evirip çevirerek tahlil etmeye aktarılması.Güçlü
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiGüney ve Kuzeybatı Sami dillerindeki parçalama/ayırma kökleriİbranice pārak ve Süryanice perk formlarıyla çekirdek düzeyinde (kabuğu kırma, ayırma) fonetik ve anlamsal örtüşme.Muhtemel
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik p-r / f-r tabakasıParçalama, ufalama ve ayırma bildiren Afro-Asyatik ilksel kök formlarıyla dolaylı morfolojik yakınlık.Muhtemel

المصدر Maqāyīs al-Lugha, el-Müfredât, Brown-Driver-Briggs.

الجذور الشقيقة (التقاليب)

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
فكرAnlamlıZihinsel tahlil, düşünmeZihnin bir mesele üzerinde evrilip çevrilerek hakikate ulaşması.Hedef kök; Kur'an'da geçer.
فركAnlamlıOvalamak, kabuğundan ayırmak, nefretBir şeyi ovalayarak kabuğunu içinden ayırmak; bir ilişkide bağın çözülüp soğuması.Metatez ilişkisi; Kur'an'da geçmez.
كفرAnlamlıÖrtmek, gizlemek, nankörlükTohumu toprağa gömmek, örtmek; nimeti inkâr ederek üzerini kapatmak.Anlamsal zıtlaşma taşır; Kur'an'da geçer.
كرفAnlamlıKoklamak, burnunu çekmekHayvanın bir şeyi koklayıp burnunu yukarı kaldırması.Kur'an'da geçmez.
رفكAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu diziliş altında müstakil bir anlam bildirilmemiştir.Kur'an'da geçmez.
ركفAnlamlıToplanmak, birikmekSuyun veya bir şeyin bir araya toplanıp birikmesi anlamında nadir bedevi kullanımı.Tahdhīb al-Lugha kaydıdır; Kur'an'da geçmez.

الجذور المجاورة والجذر المضاد

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
فكرMerkezDüşünme, tahlil etmeBilinen verilerden bilinmeyene ulaşmak üzere zihnin evrilip çevrilmesi ve analitik tahlil yapmasıdır.Parçaları ayrıştırıp sebep-sonuç bağını kurma sürecidir.
عقلKomşuBağlama, idrak etme, tutmaVeriyi zihinde tutma, heva ve yanlışa karşı nefsi bağlayıp frenleme yönü ağır basar.Zihnin tutucu, bağlayıcı ve engelleyici yetisidir.
نظرKomşuBakma, gözlemleme, araştırmaBakışı bir nesneye yöneltip veri toplama ve doğrudan müşahede etme hareketidir.Düşünmenin ilk adımı olan yöneliş ve dikkattir.
تدبرKomşuSonrasını gözetme, arka planı izlemeBir işin akıbetini, arkasını ve nihai sonuçlarını basamak basamak takip etmektir.Sürecin sonunu ve hedefini amaçlayan düşünüş biçimidir.
غفلZıtDalgınlık, terk etme, önemsememeÖnünde duran açık delile ve uyarıya rağmen zihni meşgul etmeyip kayıtsız kalmaktır.Zihinsel hareketin durması ve bilincin kapanmasıdır.

مقابلات المعنى في لغات أخرى

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaفكرTahlil etmek, zihni evirip çevirmekVerileri ayrıştırıp sebep-sonuç ilişkisi kurarak hakikate ulaşma çabası.Kesin
LatinceCogitare, reflectereDüşünmek, geri çevirip tartmakCogitare zihinde bir araya getirip işlemeyi, reflectere ise zihinsel ışığın nesneye geri dönüp yansımasını karşılar; tahlil boyutu örtüşür.Güçlü
İngilizceReflect, ponder, deliberateDerinlemesine düşünmek, tartmakPonder ağırlığını tartma yönünü, reflect ise içe dönük değerlendirme ve tahlil etme sürecini karşılar.Kesin
AlmancaNachdenken, reflektierenDüşünmek, muhakeme etmekNachdenken bir verinin ardınca giderek zihinde işlemeyi tam olarak karşılar.Kesin
FransızcaRéfléchir, méditerDüşünmek, tefekkür etmekRéfléchir zihinsel odaklanmayı ve verileri geri çevirip incelemeyi ifade eder.Kesin

المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Robert Dictionnaire.

الوجوه والنظائر

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
يَفْتَعِلُ / تَفَعَّلَ (يَتَفَكَّرُونَ، تَتَفَكَّرُونَ)Kozmolojik ve ontolojik ayetlerden ibret almaGöklerin ve yerin yaratılışı, gece ile gündüzün değişimi, yağmur ve bitkiler gibi tabiat hadiseleri üzerinden ibret çıkarma bağlamı (Âl-i İmrân 3:191, Yûnus 10:24, en-Nahl 16:11, er-Rûm 30:21).
تَتَفَكَّرُوا / يَتَفَكَّرُواİnsanın kendi yaratılışı ve peygamberin durumunu sorgulamaPeygamberde bir delilik olmadığını, nefislerin ve göklerin hak ile yaratıldığını önyargısız muhakeme etme bağlamı (el-A‘râf 7:184, er-Rûm 30:8, Sebe’ 34:46).
تَتَفَكَّرُونَToplumsal hükümler, infak ve kıssalar üzerinde akıl yürütmeİnfak, yetimlerin durumu, içki ve kumar gibi pratik hayat düzenlemelerinin hikmetini ve kıssaların gayesini anlama bağlamı (el-Bakara 2:219, el-Bakara 2:266, el-A‘râf 7:176).
فَكَّرَ (فَعَّلَ)Kur'an mesajını çürütmek için kurmaca ve hileli hesap yapmaVarlık ve vahiyle samimi yüzleşme yerine, inkârı meşrulaştırmak için kasıtlı plan ve ölçü kurma bağlamı (el-Müddessir 74:18).

سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamMarifetullah ve istidlalAllah’ın zatı hakkında değil, mahlukatı ve fiilleri (âyât) üzerinden tefekkürün caiz ve vacip oluşu; nazar ve istidlalin bilgi kaynağı değeri.Aklın duyulur alemden duyular ötesine intikalini sağlayan metodik akıl yürütme.
FıkıhHükümlerin illet ve hikmetiHükümlerin arkasındaki illetleri kavrama, kıyas ve ictihad süreçlerinde zihni meşgul etme.Maslahat ve gayeyi keşfetmeye yönelik zihinsel tahlil.
TefsirAyetlerin delaleti ve temsillerMesellerin (emsâl) ve kevni ayetlerin tefekkür edilmeksizin anlaşılamayacağı vurgusu.Temsilden hakikate, lafızdan manaya geçiş yöntemi.
HadisZikir ve tefekkür dengesiتفكروا في آلاء الله ولا تفكروا في ذاته rivayeti çerçevesinde düşüncenin sınırları ve ibadet boyutu.Yaratılış delilleriyle sınırlı, ubudiyeti besleyen şuurlu tefekkür.

تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniÂyet ve delillerle yüzleşmeTahkiki iman mekanizmasıTaklidi inancı kırıp delile dayalı imanı inşa etmeVarlık delillerini tahlil ederek yaratıcı ile irtibat kurar ve imanı bilinçli tercihe dönüştürür.Kesin
İlmiGözlem ve deney verilerinin analiziBilimsel metodoloji ve tümevarımHam veriden kanun ve ilke çıkarmaTabiat hadiselerinin nedenlerini araştırarak teorik bilgi ve anlama modelleri üretir.Kesin
SiyasiKarar alma ve istişare süreçleriStratejik analiz ve basiretKararların arka planını ve alternatiflerini tartmaToplumsal süreçleri aceleyle değil, derinlikli tahlil ve müzakere ile yönetmeyi sağlar.Güçlü
İktisadiKaynak kullanımı ve bölüşümİktisadi muhakeme ve planlamaİhtiyaç, infak ve sermaye dengesini tahlil etmeKaynakların atıl kalmasını önler; harcama ve üretim kararlarında fayda-zarar analizi kurar.Güçlü

التماثل في العلوم العددية والإنسانية

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerAlgoritmik veri işleme ve analitik ayrıştırmaKarmaşık bir sinyali bileşenlerine ayıran (Fourier dönüşümü gibi) ve ham veriden örüntü çıkaran algoritmik ayrıştırma süreciyle yapısal benzerlik taşır.Güçlü
Beşeri bilimlerEleştirel düşünme ve reflektif bilinçSosyoloji ve psikolojide bireyin kendi algılarını, toplumsal şartlanmalarını ve olguları sorgulayarak öze ulaşmasını sağlayan reflektif tahlil süreciyle denktir.Kesin

التضييق الخاطئ وخطر الخطأ

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiTefekkürü yalnızca mistik bir pasiflik, zihni boşaltmaya yönelik bir meditasyon yahut dünyadan kopuk bireysel bir hayal kurma haline indirgemek.
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'da tefekkür, daima somut bir nesneye, tabiat hadisesine, toplumsal meseleye veya tarihi kıssaya yönelen; neden-sonuç bağı kurup eyleme ve imana zemin hazırlayan aktif ve analitik bir süreçtir.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataAyetlerin emrettiği düşünme ameliyesi salt duygusal bir hayranlık veya amelsiz bir spekülasyon sanılır; sonuçta bilimin, aklın ve ictihadın Kur'ani kökleri görmezden gelinerek dini düşünce dogmatizme hapsolur.

خلاصة موجَّهة لفهم القرآن

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın muhatabından beklediği temel tavrın körü körüne teslimiyet değil, tabiatı, tarihi ve vahyi tahlil eden basiretli bir kavrayış olduğunu gösterdiği için kurucu niteliktedir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Tabiat hadiselerinden ve kozmolojik nizamdan bahseden ayetlerde (örneğin er-Rûm 30:21, en-Nahl 16:11), Kur'an mesellerinin sonunda (el-Haşr 59:21) ve peygamberlik delillerinin tartışıldığı bağlamlarda (el-A‘râf 7:184) belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Dinin akıl ve sorgulamayı yasakladığı, aklın vahye zıt olduğu yönündeki modern ve gelenekçi ön kabulleri yıkar; düşünmenin doğrudan ibadet ve anlama aracı olduğunu kanıtlar.

التركيب النهائي والنموذج الرياضي

  • Somut anlamBir nesneyi kabuğundan ayırmak için ovalayıp ufalama, zihnin bir mesele üzerinde evrilip çevrilerek tahlil yapması.
  • Soyut anlamDış dünyadan alınan işaret ve verileri zihinsel tahlilden geçirerek bilinenden bilinmeyene, zahirden batına ve sebepten müsebbibe intikal etme süreci.
  • Sistematik karşılıkİnanç ve eylem sisteminde veriyi bilgiye, gözlemi ibrete, taklidi tahkike dönüştüren analitik muhakeme motoru.
  • LaTeX modeliT:X→  f  Y  ⟹  I
  • LaTeX açıklaması

Modelde X gözlemlenen dış dünyadaki ayetleri, verileri ve hadiseleri; f bu veriler üzerinde işletilen tahlil, zihinsel evirip çevirme ve muhakeme fonksiyonunu (tefekkür sürecini); Y tahlil sonucu ulaşılan anlamlandırılmış bilgiyi; I ise bu bilginin zihinde ve kalpte hâsıl ettiği nihai ibret, tahkiki iman ve idrak neticesini sembolize eder.

النسخة النصية (لأدوات الذكاء الاصطناعي)فهرس الجذور حسب الحروف: ف