كدي

اختصارات لوحة المفاتيح

البحث
/
ملاحظة جديدة
n
الآية السابقة / التالية
[ ]
وضع القراءة
f
وضع الشبكة
g
كون القرآن
e
إغلاق / رجوع
Esc
تخطَّ الشبكة

شبكة الجذر

شبكة الجذر: ك-د-يالصيغ: ١ · الجذور المجاورة: ٢ · الآيات: ١ · السور: ١؛ المحتوى نفسه مسرود في بطاقات «الصيغ» و«الجذور المجاورة» و«الآيات».كديعطووَأَكْدَىقلل

الجذرالصيغ ١الآيات ١السور ١المجاورة ٢

▶ افتح الشبكة (ثلاثية الأبعاد)

كدي

ك - د - ي

جذر
  • الورود: ١
  • الآيات: ١
  • الصيغ: ١
  • المعاجم: ٩

Yumuşak toprağın altındaki sert bitkiye elverişli olmayan toprak demektir.المزيد ›

تشمل هذه الصفحة أيضًا الكتابات: كدى

ملاحظاتي

المعاجم(٩)

★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية

Yumuşak toprağın altındaki sert bitkiye elverişli olmayan toprak demektir.

كتاب العين

الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ١٬٥٣٥
الكاف والدال و"وايء" معهما ك و د، و ك د، د و ك، و د ك، ك د ي، ك ي د، د ي ك، ك د أ، ك أ د، أ ك د مستعملات ك و د: الكَوْدُ: مصدر كاد يكُود كَوْداً ومكادة، تقول لمن يطلب إليك شيئاً، فتأبى أن تعطيه: لا، ولا مَكادَةً ولا مهمة، ولا كَوْداً ولا هما، ولا مكاداً ولا مهمأ. ولغة بني عدي: كُدْتُ أفعل كذا، بالضم. وكد: وكَّدْتُ العقد واليمين، أي: أوثقته، والهمزة في العقد أجود. والسيور التي يشد بها القربوس تسمى
اقرأ المدخل كاملًا

الصحاح

الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٥٣٩
المدخل: كدىالكُدْيَةُ: الأرض الصُلبة. يقال: ضَبُّ كُدْيَةٍ، وجمعها كُدًى. وأكْدى الحافرُ، إذا بلغ الكُدْيَةَ فلا يمكنه أن يحفر. وحفر فأكْدى، إذا بلغ إلى الصُلب. أبو زيد: كَدَتِ الأرض تَكْدو كَدْوًا فهي كادية، إذا أبطأ نباتها. قال: وكَدِيَ الجرو بالكسر يَكْدى كَدًى، وهو داء يأخذ الجِراء خاصة، يصيبها منه قَيءٌ وسعالٌ حتَّى يُكوى بين عينيه. وكَدِيَتْ أصابعُه أيضاً، أي كلّت من الحفر. وكَدِيَ الفصيل كَدًى، إذا
اقرأ المدخل كاملًا

مقاييس اللغة

ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٤٬١٧٨
(باب الكاف والدال وما يثلثهما) (كدر) الكاف والدال والراء أصلٌ يدلُّ على خلاف الصَّفو، والآخَر يدلُّ على حركة. فالأول الكَدَر: خلاف الصَّفْو، يقال كَدِر الماءُ وكَدُر. ويقولون: "خُذْ ما صَفَا ودع ما كَدَُر". ويُستعار هذا فيقال: كَدِر عيشه. والكُدْرِيُّ: القَطا؛ لأنَّه نُسِب إلى معظم القطا، وهي كُدْر. وهذا من الأوّل، لأنَّ في ذلك اللَّون كُدرة. ومنه الكُدَيْرَاء: لبنٌ حليب يُنقَع فيه تمرٌ. وبناتُ
اقرأ المدخل كاملًا

المفردات في غريب القرآن

الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ١٤٤
المدخل: كدى- الكدية: صلابة في الأرض. يقال: حفر فأكدى: إذا وصل إلى كدية، واستعير ذلك للطالب المخفق، والمعطي المقل. قال تعالى: ﴿أعطى قليلا وأكدى﴾ [النجم/34].
اقرأ المدخل كاملًا

أساس البلاغة

الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٣١٩
ك د ي أكدى الحافر‏:‏ بلغ الكدية وهي صلابة الأرض فمنعته كقولهم‏:‏ أجبلي الحافر‏.‏ ومن المجاز‏:‏ أكدى الرجل‏:‏ أخفق ولم يظفر بحاجته‏.‏ وفلان مكدٍ‏:‏ لا ينمى ماله‏.‏ وطلبت إليه فأكدى‏:‏ أجحد ونكر‏.‏ وإن فلاناً قد بلغ الناس كديته وكداه إذا أمسك بعد الإعطاء‏.‏ ومسكٌ‏.‏ لا ريح له وقد كذيَ وتقول‏:‏ كديَ بعد ما قديَ‏.‏
اقرأ المدخل كاملًا

القاموس المحيط

الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٨٤
* ك د ي * * أكْدَى * الرجل قل خيره وقوله تعالى ﴿وأعطى قليلا وأكْدضى﴾ أي قطع القليل
اقرأ المدخل كاملًا

تاج العروس

الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٣٬٤٢٢
: ( ي ( *!الكُدْيَةُ ، بالضَّمِّ : شِدَّةُ الدَّهْرِ ، *!كالكادِيَةِ ) ؛ ) كذا في المُحْكم . ( و ) الكُدْيَةُ : ( الأرضُ الغَليظَةُ ) ؛ ) كما في المُحْكم ؛ أو الصُّلْبَةُ ، كما في الصِّحاح ؛ أَو المُرْتفِعَةُ . يقالُ : ضَبُّ كُدْيَةٍ ، والجَمْعُ *!كُدًى . ( و ) قيلَ : هي ( الصَّفاةُ العظِيمَةُ الشَّديدَةُ . ( و ) قيلَ : هي ( الشَّيءُ الصُّلْبُ بَيْنَ ) ؛ ) كذا في النسخِ وفي المُحْكم : من ؛ (
اقرأ المدخل كاملًا

قاموس سالمون

هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٥٠٦
كَدَى كَدَى I ( n. ac. كَدْي 1 ), a. Hindered, detained. b. see IV (a) , ( b ). أَكْدَيَ أَكْدَيَ IV , a. Was mean. b. Considered mean. c. Was exhausted ( mine ). d. Dug down to the rock. كُدْيَة كُدْيَة [ 3t ] , ( pl. كُدًى [ 9 ] ), a. Hard ground; tufa; rock. b. Clod. c. Adversity. d. see 4tA . كَدَاة كَدَاة [ 4tA ], a. Mound. كَدٍ كَدٍ [ 5 ], a. see 25 . كَادِيَة
اقرأ المدخل كاملًا

الصيغ(١)

الجذور المجاورةالمجاورة: ٢ (الإجمالي: ٢)

الترتيب: مدى قوة اجتماع الجذرين في الآية نفسها مقارنةً بالمصادفة (نسبة الأرجحية لدنينغ). يُذكر عدد الآيات المشتركة في كل سطر. الأدوات مخفية افتراضيًا.
  1. عطو

    الآيات المشتركة: ١ · Bölüşmede birisine düşen pay demektir

  2. قلل

    الآيات المشتركة: ١ · Az

الآيات التي ورد فيها(١)

  1. وَأَعْطَى قَلِيلًا وَأَكْدَى

    Ve arkasını kesti

تحليل الجذر

تعريف الجذر والخلاصة

AlanDeğer
Kökكدي
YapıÜçlü (sülâsî)
Özel Durumİlletli (nakıs-yâî)
Bağlamsal Yakın Köklerقطع, بخل, منع
Zıt Kökبذل
Çekirdek Özet 1Kuyu veya çukur kazarken kazmanın sert kayaya toslaması ve kazının çaresizce durması
Çekirdek Özet 2Kişinin bir müddet azıcık verdikten veya itaat ettikten sonra direnç gösterip arkasını kesmesi
Çekirdek Özet 3Süreçsel tükeniş, psikolojik katılığın infak veya sadakat akışını aniden bloke etmesi
Kritik Hata RiskiKavramın salt basit bir cimrilik sanılarak ardındaki yapısal tıkanma ve direnç boyutunun gözden kaçırılması

التحليل الثنائي

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
كدZorlu çaba, meşakkat, sertlik ve dirençle karşılaşma. Nitekim كدح didinip yorulmayı, كدر ise duruluğun bozulup katılaşmasını ve bulanmasını ifade eder.يKarşılaşılan sert direncin süreci nihai bir kesintiye uğratması; kazmanın yumuşak zeminden sert kaya katmanına toslayarak hareketi durdurması.

التحليل التصويري للحروف

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
كAvuç içi; kavrama, kuşatma ve eğmeİşi veya faaliyeti avuç içine alarak yürütme, başlangıçtaki kavrayış
دKapı; geçiş, eşik ve sınırİlerleme yolunda bir bariyere, aşılamaz bir eşiğe veya engele çarpma
يEl ve kol; iş yapma, uzanma ve vermeEylemi yapan, uzanan veya veren elin sert eşikle karşılaşınca çekilip durması
كديBir faaliyet sürdürülürken aşılmaz bir sertlik eşiğine varılması ve uzanan elin çaresizce durup kesintiye uğraması

الاستعمال التاريخي والمبكر

AlanVeri
İlk fiziksel anlamKuyu kazan kişinin yumuşak toprağı kazdıktan sonra dibe doğru kazmanın işlemeyeceği sert ve katı bir kaya tabakasına (el-kudye) rastlaması ve kazmayı bırakıp işi yarıda kesmesi.
Cahiliye şiiri kullanımıHansâ’nın kardeşi Sahr için yaktığı ağıtta cömertliğin tükenmezliğini anlatırken geçer: فتى الفتيان ما بلغوا مداه / ولا يَكْدَى إذا بلغت كُداها (Yiğitlerin yiğidiydi, ona yetişemediler; başkalarının cömertliği sert kayaya toslayıp kesildiğinde onun ihsanı durup tükenmezdi).
Erken Arapça kullanımKıtlık ve kuraklık sebebiyle ürün vermeyen, yeşilliği kurutan sert ve bereketsiz yıllar için «senetün kâdiye» denmesi; bir kimsenin azıcık bir iyilik yaptıktan sonra elini tamamen çekmesi durumunda «akdâ» fiiliyle anılması.

المصدر Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Asās al-Balāgha.

الطبقة الاشتقاقية السامية

Sami dil ailesinde كدي kökünün temelini oluşturan biliteral *k-d tabanı, vurma, dövme, sıkışma ve sert bir kütleye çarpma hareketini temsil eder. Arapçada bu kök, kuyu kazma kültürü ve yerleşik kurak zemin tecrübesiyle birleşerek «kudye» (toprak altındaki sert kayaç) terimi etrafında son derece özgül bir morfolojik gelişim göstermiştir. İbranicede k-d-d kökü boyun eğme ve başını eğme hareketini verirken, Süryanicede kdā formu zayıflama, tıkanma ve duraksama anlam katmanlarıyla fonetik olarak uzaktan ilişkilidir. Ancak fiilin «az verip arkasını kesmek» şeklindeki soyut ahlaki mecazı, tamamen Arap dilinin çöl koşullarındaki kazı ve su arama tecrübesinden doğan yerel bir anlamsal sıçramadır.

درجة الثقة Güçlü

المصدر Maqāyīs al-Lugha, Brown-Driver-Briggs, Payne Smith.

التحليل الاشتقاقي

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönكدي / كدو varyantlarıSert kaya tabakasına ulaşarak kazının tıkanması; buradan hareketle ihsanın durdurulması mecazı türemiştir.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiBatı Sami / Süryanice kdāSertleşme, dirençle yavaşlama ve solup durma anlam alanı fonetik akrabalık gösterir.Muhtemel
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıSami kolu dışında doğrudan doğrulanabilir bir soydaş kelime tespit edilmemiştir.Veri bulunamadı

المصدر Maqāyīs al-Lugha, Payne Smith.

الجذور الشقيقة (التقاليب)

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
كديAnlamlıSertleşme, tıkanmaSert kayaya toslayıp kazmayı ve vermeyi kesmekHedef kök; Kur'an'da geçer
كيدAnlamlıTuzak, plan, hileBir işi gizlice ve ustalıkla tasarlayarak direnç kırmaKur'an'da geçer; zihinsel çaba
دكيAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilir
ديكAnlamlıDikilme, horozDik durma ve başını kaldırma hareketiyle anılan canlıKur'an'da geçmez
يكدKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıArap dil sisteminde türetilmemiştir
يدكKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıArap dil sisteminde türetilmemiştir

الجذور المجاورة والجذر المضاد

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
كديMerkezTıkanarak kesmeÖnce başlayıp bir engele çarparak durmaAz verdikten veya bir süre itaat ettikten sonra arkasını kesmek
قطعKomşuKesintiBütünlüğü ikiye ayırarak bitirmeEylemi nesnel olarak sonlandırmak; öncesinde bir direnç şart değildir
بخلKomşuCimrilikVarlığı elinde tutma ahlakıEn baştan itibaren vermeme veya hakkı olanı sakınma durumu
منعKomşuEngellemeGüç kullanarak alıkoymaBir kimsenin bir şeye ulaşmasını dışsal bir güçle durdurmak
بذلZıtCömertlikKendiliğinden ve akıcı biçimde sunmaKarşı direnç üretmeden malı ve emeği sınırsızca ortaya koymak

مقابلات المعنى في لغات أخرى

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
Arapçaكدي (أكدى)Sert kayaya toslayıp kesmekBaşlanan bir işi veya ihsanı sert bir dirençle aniden durdurmakKesin
Latinceobstare, intercipereÖnüne set çekilmek, kesintiye uğramakFiziksel bir engelle durmayı karşılar; infakın kesilmesi ahlaki nüansını vermezGüçlü
İngilizceto hit bedrock, to cut off abruptlySert zemine toslamak, aniden kesmekDeyimsel olarak kuyu kazma metaforunu ve harcamanın durmasını iyi yansıtırGüçlü
Almancaauf Granit stoßen, versiegenSert kayaya çarpmak, akışı kesilmekEngelle karşılaşarak işi bırakma anlamını karşılarGüçlü
Fransızcabuter sur un roc, tarirKayaya çarpmak, kesmekDirenç karşısında eylemin tükenmesi boyutunu ifade ederGüçlü

المصدر Wehr Arabic-English Dictionary, Lewis & Short Latin Dictionary.

الوجوه والنظائر

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
أَكْدَىAz verip arkasını kesmek, itaatten caymakİman ve infak yolunda önce azıcık bir adım atıp ardından nefsin ve şirk ortamının direnciyle karşılaşarak bütünüyle geri çekilen tipi kınama bağlamı; Necm 53:34.

سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİman-amel sürekliliğiİmandan ve itaatten sebat göstermeyip nüzul ortamındaki müşrik tavrı gibi geri dönmenin (irtidat/nifak) mahiyeti.Nefisteki sert şirk çekirdeğine toslayarak hidayeti yarıda bırakma.
FıkıhAhde vefa ve infakBaşlanmış bir taahhüdü veya infak sözünü sert bir mazeretsizlikle yarıda bırakmanın hükmü.Bağlayıcı olmayan vaatten cayma veya nafileyi yarıda kesme.
TefsirTemsil ve mecazNecm suresindeki ayetin nüzul sebebi (Velid b. Mugire veya bir başka müşrik üzerinden) ve kuyu kazıcısı istiaresi.Kuyu kazanın sert taşa ulaşıp suyu bulamadan vazgeçmesi analojisi.
HadisDil ve ahlak rivayetleriSahih rivayetlerde cömert ile cimrinin zırh metaforunda olduğu gibi infak anında kalbin kilitlenmesi.İyiliğin sonunu getiremeyen, sertleşen kalp tutumu.

تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniHidayet ve kulluk süreciSebat yoksunluğuKesintiKulun ibadet ve teslimiyette nefsin sert tabularına toslayarak geri çekilmesi.Kesin
İlmiAraştırma ve idrakZihinsel bariyerDurgunlukAraştırmacının ilk verileri aldıktan sonra zorlu teorik katmanda tıkanıp tefekkürü bırakması.Güçlü
SiyasiReform ve adalet süreciİrade kırılmasıYarıda kalmaİktidarın yapısal bir oligarşik dirence çarptığında reformları aniden durdurması.Güçlü
İktisadiYatırım ve sermaye akışıLikidite tıkanmasıArz kesintisiYatırımcının piyasadaki sert bir güvensizlik bariyeriyle karşılaşınca fonlamayı kesmesi.Kesin

التماثل في العلوم العددية والإنسانية

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerDoygunluk eşiği ve potansiyel bariyeriBir parçacığın enerjisinin aşmaya yetmediği aşırı sert bir potansiyel duvarına çarparak hareketini sıfırlaması veya yansıması.Güçlü
Beşeri bilimlerPsikolojik direnç ve motivasyonel tükenişBireyin değişim yolunda konfor alanını terk ederken karşılaştığı içsel sert bariyere toslayarak eylemi terk etmesi.Güçlü

التضييق الخاطئ وخطر الخطأ

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKelimeyi yalnızca «biraz cimrilik yaptı» veya «parasını vermedi» şeklinde ahlaki bir kabalıkla sınırlamak.
Kur'an içi daha geniş anlamBir hakikati kabul eder gibi görünüp veya bedelini azıcık ödeyip, işin derin sorumluluk ve fedakarlık gerektiren sert noktasına gelince kaçmak.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataAyette tasvir edilen trajik insan tipinin (yarı yolda bıkıp dönen, gerçeğin maliyetini görünce taş kesilen) evrensel uyarısını kavrayamamak.

خلاصة موجَّهة لفهم القرآن

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Arap çöl kültüründeki kuyu kazma tecrübesinin, insanın manevi ve ahlaki teslimiyetindeki kırılma anını nasıl kusursuz bir estetik ve psikolojik tahlille resmettiğini gösterir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?İmandan yüz çevirenleri, sorumluluktan kaçanları ve fedakarlık eşiğinde geri adım atan karakterleri tahlil eden ayetlerde (özellikle Necm suresi bağlamında) belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Dinden yüz çevirmenin her zaman mutlak bir inkardan değil, bazen azıcık bir teslimiyetin ardından gelen maliyet korkusu ve nefsi katılıktan kaynaklandığını ortaya koyar.

التركيب النهائي والنموذج الرياضي

  • Somut anlamKuyu kazıcısının yumuşak toprağı geçtikten sonra kazmanın işlemediği sert bir kayaç katmanına rastlayarak kazıyı durdurması.
  • Soyut anlamBaşlanmış hayırlı bir ameli, infakı veya imanı, karşısına çıkan içsel ya da dışsal bir direnç sebebiyle yarıda kesip elini çekmek.
  • Sistematik karşılıkİlerleme fonksiyonunun belirli bir direnç eşiğinde (R≥Rc) aniden sıfıra çökmesi ve akışın kesintiye uğraması durumu.
  • LaTeX modelif(x)={c,x<x00,x≥x0
  • LaTeX açıklamasıModelde x harcanan çaba veya sunulan katkı miktarını, c başlangıçtaki cüzi verme/itaat seviyesini temsil eder. x0 noktası ise ulaşılan sert direnç eşiğidir (kudye). Eşik aşılamadığı anda eylem akışı f(x) derhal sıfıra inerek kesilir (ekdâ).
النسخة النصية (لأدوات الذكاء الاصطناعي)فهرس الجذور حسب الحروف: ك