كعب
ك - ع - ب
جذر- الورود: ٤
- الآيات: ٤
- الصيغ: ٤
- المعاجم: ١٣
Topuk demektir. Çıkıntılı yer yokuş anlamında olup bu surede tepeye çıkamadı anlamınada kullanılmıştır.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(١٣)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Topuk demektir. Çıkıntılı yer yokuş anlamında olup bu surede tepeye çıkamadı anlamınada kullanılmıştır.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ١٬٦٣٠باب العين و الكاف والباء معهما
)ع ك ب، ع ب ك، ك ع ب، ك ب ع، ب ك ع مستعملات وب ع ك مهمل( عكب: العَكَبُ: غِلَظٌ في لَحْي الإنسان. وأمَةٌ عكباء: عِلْجَةٌ جافية الخلق من آمٍ عُكْب. وفي لغة الخفجّيين: عَكَبَتْ حولهم الطيرُ فهي عكوب أي: عكوف. قال شاعرهم:
تَظَلُّ نسورٌ من شَمامٍ عليهـم عُكُوباً من العقبان عِقبان يذبُل
عبك: يقال: ما ذقت عَبَكَةً ولا لَبَكَةً. العَبَكَة: قطعة من شيء أو كسرة.
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٣٨٠الكَعْبُ: العظم الناشز عند ملتقى الساق والقدم. وكُعوبُ الرُمْحِ: النواشزُ في أطراف الأنابيب. والكَعابُ بالفتح: الكاعِب، وهي الجارية حين يبدو ثَدْيُها للنُهود. وقد كَعَبَتْ تَكْعَبُ بالضم كُعوباً؛ وكَعَّبَتْ بالتشديد مثله. وبُرْد مُكَعَّبٌ: فيه وَشْيٌ مربَّعٌ. وثوب مكعَّب، أي مطويٌّ شديد الإدراج. والكَعْبُ: القطعة من السَمْن. والكعبة: البيت الحرام، يقال: سُمِّي بذلك لِتَرَبُّعه.
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٥٬٣٢٨باب العين والكاف مع الباء
عكب ، عبك ، كبع ، كعب ، بعك ، بكع : مستعملات .
عكب : أبو عبيد عن أبي عبيدة : العَكوب : الغبار ، بفتح العين . وأنشد قول بشر بن أبي خازم :
على كلِّ مَعْلُوبٍ يثور عَكوبُها
قال : والمعلوب : الطريق الذي يُعلَب بجَنْبَتَيْه .
وقال أبو عمرو : عكفت الخيل عكوفاً ، وعكبت عُكوباً ، بمعنًى واحد .
وقال الليث نحوه : طير عكوف وعُكوب . وأنشد لمزاحم العُقَيلي :
تظلُّ نُسورٌ من شَمامِ
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ١٬٧٥٧(باب الكاف والعين وما يثلثهما)
(كعم) الكاف والعين والميم أصلٌ صحيح يدلُّ على سَدِّ شيءٍ بشيءٍ وإمساك. فالكِعَام: شيءٌ يُجعَل في فم البعير فلا يَرغُو. ويقال: كَعَمه فهو مكعوم. وتقول: كعَمه الخَوفُ فلا يَنطِق. قال ذو الرُّمَّة:
* يَهْمَاءَ خابطها بالخَوْف مكعومُ([1]) *
ومن الباب: كَعَم الرّجلُ المرأةَ، إذا قبَّلَها ملتقماً فاهاً، كأنَّه سدَّ فاها بفيه. والكِعْم: وعاء من الأوعية([2]).
(كعظ) الكاف
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٦٠٥- كعب الرجل: العظم الذي عند ملتقى القدم والساق. قال: ﴿وأرجلكم إلى الكعبين﴾ [المائدة/6]. والكعبة: كل بيت على هيئته في التربيع، وبها سميت الكعبة. قال تعالى: ﴿جعل الله الكعبة البيت الحرام قياما للناس﴾ [المائدة/97]. وذو الكعبات: بيت كان في الجاهلية لبني ربيعة، وفلان جالس في كعبته، أي: غرفته وبيته على تلك الهيئة، وامرأة كاعب: تكعب ثدياها، وقد كعبت كعابة، والجمع كواعب، قال: ﴿وكواعب أترابا﴾ [النبأ/33]،
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٩٢٤ك ع ب
رتب رتوب الكعب في المقام الصعب وقوائم صمع الكعوب.
ولعب الصبيان بالكعاب.
وتقول: وربّ الكعبة لا تقرن بك الصعبة.
وبرد مكعبٌ: موشيٌّ على هيئة الكعاب.
وكعبت الثوب: أدرجته إدراجاً شديداً.
وكعبت الجارية كعابةً وكعوبةً وهي كاعب وكعابٌ وتكعب ثديها: نتأ كالكعب.
وكعّبت كبّتها: جعلت لها حروفاً كالكعوب.
والجارية بكعبتها: بعذرتها.
قال: يبدّها أقمر نهد جبهته قد كان
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٦٬٠٧٦قال اللّه تعالى: وامْسَحُوا برُؤُوسكم وأَرْجُلَكم إِلى الكعبين؛ قرأَ ابنُ كثير، وأَبو عمرو، وأَبو بكر عن عاصم وحمزة: وأَرجلِكم، خفضاً؛ والأَعشى عن أَبي بكر، بالنصب مثل حفص؛ وقرأَ يعقوبُ والكسائي ونافع وابن عامر: وأَرجلَكم؛ نصباً؛ وهي قراءة ابن عباس، رَدَّه إِلى قوله تعالى: فاغْسلوا وجوهَكم، وكان الشافعيُّ يقرأُ: وأَرجلَكم. واختلف الناسُ في الكعبين بالنصب، وسأَل ابنُ جابر أَحمدَ ابن يحيـى عن
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٢٥١* ك ع ب * * الكَعْبُ * العظم الناشز عند ملتقى الساق والقدم وأنكر الأصمعي قول الناس إنه في ظهر القدم و * كَعَبَتِ * الجارية من باب دخل بدا ثديها للنهود فهي * كَعَابُ * بالفتح و * كاعِبُ * والجمع * كَواعِبُ * و * الكعْبةُ * البيت الحرام سمي بذلك لتربيعه
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٧٬٢٣٩الكعب: كل مفصل للعظام، من الإنسان: ما أشرف فوق رسغه عند قدمه، وقيل: هو العظم الناشز فوق القدم، وقيل: هوالعظم الناشز عند ملتقى الساق والقدم، وأنكر الأصمعي قول الناس إنه في ظهر القدم. ذهب قوم إلى أنهما العظمان اللذان في ظهر القدم، وهو مذهب الشيعة، ومنه قول يحيى بن الحارث: رأيت القتلى يوم زيد بن علي. فرأيت الكعاب في وسط القدم. قيل: الكعبان، من الإنسان: العظمان الناشزان من جانبيها، أي: القدم. وفي
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٩٬٤٨٨كَعَبَ الثَّدْىُ
كَعَبَ الثَّدْىُ ذ , aor. كَعِبَ and كَعُبَ , (it seems to be implied in one place in the K, that the aor. is كَعَبَ ; but this is not the case; TA,) inf. n. كُعُوبٌ and كِعَابَةٌ (by MF written كَعَابَةٌ) and كُعُوبَةٌ; and ↓ كعّب, inf. n. تَكْعِيبٌ; The girl's breast swelled, or became prominent or protuberant, (K,) and round: (TA:) [or began to swell, &c.: see كَاعِبٌ]: or
كَعَبَ الثَّدْىُ كَعَبَ الثَّدْىُ ذ , aor. كَعِبَ and كَعُبَ , (it seems to be implied in one place in the K, that the aor. is كَعَبَ ; but this is not the case; TA,) inf. n. كُعُوبٌ and كِعَابَةٌ (by MF written كَعَابَةٌ) and كُعُوبَةٌ; and ↓ كعّب, inf. n. تَكْعِيبٌ; The girl's breast swelled, or became prominent or protuberant, (K,) and round: (TA:) [or began to swell, &c.: see كَاعِبٌ]: or they use the term تَفْلِيكٌ; then نُهُودٌ; and then تَكْعِيبٌ; [as applied to the successive stages of growth of the breast]. (TA.) كَعَبَتِ الجَارِيَةُ, aor. كَعُبَ , (and كَعِبَ , TA,) inf. n. كُعُوبٌ; and ↓ كعّبت; [and ↓ تكعّبت; (A, TA in art. عج;)] The girl had breasts beginning to swell, or become prominent, or protuberant: (IAth, S:) [or had swelling, prominent, or protuberant, breasts: see كَاعِبٌ]. -A2- كَعَبَهُ, inf. n. كَعْبٌ, He beat him on a hard, or tough, part; as the head, and the like: (TA:) [and so ↓ كعّبه: for it is mentioned in the TA, that a certain king was surnamed المُكَعِّبُ from his beating the protuberances of people's heads]. -A3- كَعَبَ, aor. كَعَبَ ; (K;) and ↓ كعّب, inf. n. تَكْعِيبٌ; (TA;) He filled a vessel (K) &c. (TA.)
2 كَعَّبَ [كعّب It (a reed, or cane,) put forth, or produced, its jointed stem. ― -b2- Hence the phrase:] اِنِّى أَرَى الشَّرَّ كَعَّبَ [(assumed tropical:) Verily I see the evil to have grown, like reeds when they put forth their jointed stems.] (TA, voce نَبَّبَ.) ― -b3- كعّب لَبَبَهَا He put to her breast-band [the pronoun app. referring to دَابَّة “ a beast of carriage ”] edges, or borders, like كُعُوب [app. meaning play-bones, or dice, or similar things.]. (TA.) ― -b4- كعّب, inf. n. تَكْعِيبٌ, He folded a garment, or piece of cloth, hard, or firmly, accord. to some, in a square form. (TA.) See also مُكَعَّبٌ. ― -b5- He made it square, (K,) [or rather of a cubic form]. ― -b6- And see 1 in four places.
اكعب 4 اكعب ذ , inf. n. اِكْعَابٌ, He hastened: (K:) or he went away, paying no regard to anything: (TA:) or, inf. n. كَعَابٌ, he went away injuriously (مُضَارًّا [an act. part. n.]) not caring for what was behind him, [or for the people whom he left behind him]: like كَلَّلَ. (Aboo-Sa'eed.)
كَعْبٌ كَعْبٌ ذ Any joint, juncture, or place of division, of the bones. (K.) ― -b2- Also, [and more commonly, The ankle-bone, or talus;] in a man, what projects above the tarsus, where the foot is set on; (TA;) what projects above the foot; (K;) the bone that projects at the place of junction of the shank and the foot; (AA, As, S, Msb;) each foot has two bones thus termed; one on the right and the other on the left; (Msb;) each of the two bones that project on either side of the foot; (K, TA:) or the anklejoint, or tarsal-joint; the joint that is between the shank and the foot: (IAar, &c., Msb:) As rejected the saying of the [common] people, that it is in the upper part (ظَهْر) of the foot: (S:) some persons say, that it is each of the two bones that are in the upper part (ظَهْر) of the foot: so say the Shee'ah: and in like manner Yahyà Ibn-El-Hلrith speaks of the كِعَاب as in the middle of the foot: (TA:) pl. [of pauc.] أَكْعُبٌ and [of mult.] كُعُوبٌ and كِعَابٌ. (K.) ― -b3- جَارِيَةٌ دَرْمَاءُ الكُعُوبِ A girl the heads of whose bones are not big [or prominent]. ― -b4- Also employed with reference to any quadruped; meaning, in a horse, What is between each وَظِيف and سَاق: or between the bone of the وظيف and the bone of the ساق; which projects backwards: [by this is meant, not the fetlock-joint, or hind fetlock-joint, but the hock: for it has been shown, voce عُرْقُوب, that the term كَعْب, with reference to quadrupeds, is sometimes applied to what anatomists term the tarsus]. (TA.) ― -b5- كَعْبٌ and ↓ كَعْبَةٌ [An ossicle] with which one plays; [a play-bone; a cockal-bone; the superior bone of the tarsus, called by anatomists astragalus or as tali, a little bone, somewhat oblong, taken from the foot of a sheep, or the like, thrown in play, like a die:] (Lh, K:) the die (فَصّ) that is used in the game of tables, or backgammon, (النَّرْد); (TA;) [any die that is used in play]: pl. (of the former word, TA) كِعَابٌ and (of the latter, TA,) كُعْبٌ and كَعَبَاتٌ. (K: the last so written accord. to the TA; but in the CK كَعْبَاتٌ.) The playing with the كعب is forbidden (Kur v. 92]. (TA.) ― -b6- A conventional term of arithmeticians [a cube]. (K.) ― -b7- (tropical:) A piece of clarified butter; (S;) such [a lump, or compact piece] as is termed كُتْلَة, thereof: (K:) and [a lump] of dates [compacted together]: (M, voce فِدْرَةٌ:) a piece of clarified butter, or of fat or grease. (TA.) ― -b8- (tropical:) What is termed a صُمَّة (or what is poured out at once, or what remains in a vessel, &c., or a small quantity,) of milk, (K,) or of clarified butter. (TA.) ― -b9- (tropical:) [A knot, or joint, of a reed or cane;] what is between each two internodal portions of a reed or cane; (K;) the prominent part that is at the extremity of each of the internodal portions of a spear [of reed or cane]: (S:) or an internodal portion, or portion that is between each two knots, or joints, of a reed or cane: (Msb:) pl. كُعُوبٌ and كِعَابٌ. (TA.) ― -b10- By صاروا كعابا, in the following verse, رَأَيْتُ الشَّعْبَ مِنْ كَعْبٍ وَكَانُوا مِنَ الشَّنَْآنِ قَدْ صَارُوا كِعَابَا the poet means, they were divided and opposed in mind or opinion, so that each portion that was of one mind, or opinion, became a party by itself. (AAF.) [He seems to compare them to play-bones thrown on the ground; or to the several joints, or knots, of a reed, or cane; or to a spear not equal, or uniform, in the joints, or knots, of its cane-shaft.] ― -b11- رُمْحٌ بِكَعْبٍ وَاحِدٍ A spear with equal, or uniform, knots, or joints; not having one knot, or joint, thicker than another. (TA.) -A2- (tropical:) Eminence, or nobility, and glory. (K.) ― -b2- رَجُلٌ عَالِى الكَعْبِ A man eminent, or noble, and successful in his enterprises. (TA.) ― -b3- أَعْلَى اللّٰهُ كَعْبَهُ May God exalt his glory! (TA, from a trad.) ― -b4- لَا يَزَالُ كَعْبُكَ عَاليًا May thy glory not cease to be exalted! See عَالٍ, in art. علو. (TA.) ― -b5- عَلَا كَعْبُكَ بِى Thy nobility, or glory, hath exalted me. (TA.) ― -b6- This signification is taken from the كَعْب of a cane: and كَعْبٌ is applied to Anything elevated. (IAth.)
كُعْبٌ كُعْبٌ ذ A girl's or woman's, breast, (K,) that is swelling, prominent, or protuberant. (TA.) See also كَاعِبٌ.
كَعْبَةٌ كَعْبَةٌ ذ see كَعْبٌ. ― -b2- Any square [or cubic] house, or chamber, or the like. (K.) ― -b3- A chamber of the kind called غُرْفَة: (K:) thought by ISd to be so called because of its square [or cubic] form. (TA.) ― -b4- الكَعْبَةُ The Sacred House; [the square, or cubic, building, in the centre of the Temple of Mekkeh]: (S, K:) said to be so called because of its square [or cubic] form: (S:) or because of its height and its square form: also called كَعْبَةُ البَيْتِ [The Kaabeh of the House (of God)]. (TA.) ― -b5- الكَعَبَاتُ, (K,) or ذُو الكَعَبَاتِ, (S, K,) A house [or temple] belonging to the tribe of Rabee'ah, who used to compass it, or perform circuits round it, [as is done round the Kaabeh of Mekkeh]. (S, K: in one copy of the S, written ذُو الكَعَبَيْنِ.)
كُعْبَةٌ كُعْبَةٌ ذ A girl's virginity, or maidenhead: (K:) [the virgineal membrane: as shown by a verse cited in the TA].
كُعْكُبٌّ كُعْكُبٌّ ذ : see كُعْكُبَّةٌ.
كُعْكُبَّةٌ كُعْكُبَّةٌ ذ A نُونَة of hair: this is made by a woman's disposing her hair in four plaits, and inserting them, one in another; thus they (i. e. the plaits, TA) become [what are termed] ↓ كُعْكُبٌّ [a coll. gen. n., of which كعكبّة is the n. un.]. (K.) ― -b2- Also, and كُعْكُبِيَّةٌ, A certain mode of combing, or dressing, the hair. (K.) ― -b3- [These words are inserted in this art. in the K: but I think that they should be in a separate art., as quadriliteral-radical words; being of the same class as سِمْسَارٌ &c.]
جَارِيَةٌ كَعَابٌ جَارِيَةٌ كَعَابٌ ذ A virgin. (TA.) See كَاعِبٌ.
جَارِيَةٌ كَاعِبٌ جَارِيَةٌ كَاعِبٌ ذ , (this is the most common of the epithets here mentioned, TA,) and ↓ كَعَابٌ, (S, K,) and ↓ مُكَعِّبٌ, (K,) and كَاعِبَةٌ, (KL,) and, as written by some, ↓ مُكَعِّبَةٌ, (TA,) A girl whose breasts are beginning to swell, or become prominent, or protuberant: (IAth, S:) or having swelling, prominent, or protuberant, breasts: see 1: (K, TA:) pl. of the first كَوَاعِبُ and [of the first or second] كِعَابٌ; the latter mentioned by Th; the former occurring in the Kur lxxviii. 33. (TA.) ― -b2- ثَدْىٌ كَاعِبٌ. and ↓ مُكَعِّبٌ, and ↓ مُكَعَّبٌ, (in some copies of the K, مُكْعَبٌ, in either case extr., the forms being those of pass. part. ns., and the signification that of an act. part. n.,]) and ↓ مُتَكَعِّبٌ, A girl's breast that is swelling, prominent, or protuberant: (K:) [or beginning to swell, &c,: see 1, and see also كُعْبٌ].
مُكَعَّبٌ مُكَعَّبٌ ذ see كَاعِبٌ. ― -b2- A بُرْد, (S, K,) and a garment, or piece of cloth, variegated, or figured, (S, K,) with squares. (Lh, S.) Some explain it as signifying variegated, or figured, without applying it particularly to a garment, or piece of cloth, or to a برد. (TA.) ― -b3- A garment, or piece of cloth, folded hard or firmly, (S, K,) accord. to some, in a square form. (TA.) ― -b4- وَجْدٌ مُكَعِّبٌ A hard and projecting face. (TA.) ― -b5- مُكَعَّبَةٌ The kind of basket called دَوْحَلَّةٌ (K) and شَوْغَرَةٌ and وَشَخَةٌ. (TA.)
مُكَعِّبٌ مُكَعِّبٌ ذ : see كَاعِبٌ and 1.
مُتَكَعِّبٌ مُتَكَعِّبٌ ذ : see كَاعِبٌ.
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬٢١٩كَعَبَ
كَعَبَ I , U ( n. ac. كِعَاْبَة 23t , كُعُوْب 27 , كُعُوْبَة 27t ),
a. Had protuberant, swelling breasts.
b. ( n. ac. كُعُوْب 27 ), Swelled ( breasts ).
c. A ( n. ac. كَعْب 1 ), Filled.
d. Beat.
كَعَّبَ
كَعَّبَ II ,
a. see I (a) , ( b ), ( c ), ( d ).
e. Made square, cubic; cubed ( number ).
f. Folded.
g. Put forth its knots ( reed ).
أَكْعَبَ
أَكْعَبَ IV ,
a.
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيبلا ترجمةالحروف: ١٩٬٦٣٣كعب
كَعَبَ - يَكْعُبُ - كَعْب - كَعْبَيْن - كعْبَة - كَاعِب - كَواعِب
كَعَبَ - يَكْعُبُ + الشيء أو الكائن: يبرز على شكل " مُكَعَّب ": يبرز الشيء ويرتفع عما حوله، بحيث تبعد نقاطه المحيطة بعداً متساوياً عن نقطة المركز: يصبح طوله وعرضه وسمكه (ارتفاعه) متكافئة ومتساوية
كَعْب: اسم فعل " كَعَبَ - يَكْعُبُ ": وهو كذلك ما يكون بفعل " كَعَبَ -
الجذور المجاورةالمجاورة: ٦٥ (الإجمالي: ٨٤)
- حرم
الآيات المشتركة: ٢ · Hiram keçe demektir
- غوط
الآيات المشتركة: ١ · Çukur
- غسل
الآيات المشتركة: ١ · Su bitkisi
- قلد
الآيات المشتركة: ١ · Anahtardır
- نعم
الآيات المشتركة: ٢ · "Neam" geviş getiren çift parmaklı hayvanların ortak adıdır
- رفق
الآيات المشتركة: ١ · Rifak hayvanı ayağından bağlamak için kullanılan ip demektir
- صيد
الآيات المشتركة: ١ · Av
- لمس
الآيات المشتركة: ١ · Birbirinize dokundunuz
- عمد
الآيات المشتركة: ١ · Direk demektir
- وبل
الآيات المشتركة: ١ · Odun demeti demektir
- سلف
الآيات المشتركة: ١ · Boynun üst tarafıdır
- صعد
الآيات المشتركة: ١ · Bayır, yokuş yer demektir
الآيات التي ورد فيها(٤)
جَعَلَ اللَّهُ الْكَعْبَةَ الْبَيْتَ الْحَرَامَ قِيَامًا لِلنَّاسِ وَالشَّهْرَ الْحَرَامَ وَالْهَدْيَ وَالْقَلَائِدَ …
Kâbe
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | كعب |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | عقد, فصل, برز |
| Zıt Kök | هبط |
| Çekirdek Özet 1 | Bir yüzeyden veya gövdeden dışa doğru belirgin biçimde çıkıntı yapmak, düğümlenerek yükselmek, köşeli ve hacimli biçimde belirginleşmek |
| Çekirdek Özet 2 | Yeryüzünde tevhidin merkezi olan yükseltilmiş ve karemsi yapı, abdest sınırında ayak ile bacağın birleştiği mafsal çıkıntısı ve cennetteki fıtri yetkinlik ve neşvünema |
| Çekirdek Özet 3 | İki bölüm arasındaki eklem ve sınır noktası; yönelimin toplandığı mimari ve sembolik merkezleşme |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca mimari bir yapı adı veya yalnızca fiziki cinsellik bağlamıyla daraltıp mafsal, sınır ve yükselti çekirdek anlamını gözden kaçırmak |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| كع | Geri durmak, sıkışmak, çekinmek veya toparlanıp yoğunlaşmak anlamı taşır; كعف ve كعم köklerinde de bir şeyin ağzını bağlamak veya bir hacmi tıkamak manası görülür | ب | İçe kapanma veya geri çekilme hareketini temas, cisimleşme ve dışa vuran belirgin bir çıkıntı veya düğüm haline dönüştürmüştür |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ك | avuç içi; kavrama, eğme, kaplama | Bir hacmi sınırlandırma, büküm ve kavrayıcı bir form oluşturma hareketi |
| ع | göz; görme, bilme, kaynak | Dışarıya açılma, odak noktası olma, belirginleşerek görünür hale gelme |
| ب | ev, çadır; iç, barınma, içinde olma | Bir mekan, kütle, yerleşiklik ve gövde oluşturma boyutu |
| كعب | avuç içi; kavrama, eğme, kaplama + göz; görme, bilme, kaynak + ev, çadır; iç, barınma, içinde olma | Bir kütle veya gövdenin içinden dışarıya doğru gözle görülür, belirgin, tutulabilir bir eklem, mafsal veya hacimli bir çıkıntının meydana gelmesi |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Canlılarda ayak ile bacağın birleştiği yerde dışa doğru çıkıntı yapan mafsal kemiği; mızrak veya kamış boğumları arasındaki boru şeklindeki yükseltili bölüm; kare veya küp şeklinde katlanmış kumaş veya ayrışmış donmuş yağ parçası |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Antere b. Şeddâd bir beytinde sağlam mızrağın boğumlarını nitelerken kökü kullanmıştır: فطعنت بالرمح الأصم كعوبه / ليس الكريم على القنا بمحرم |
| Erken Arapça kullanım | Esved b. Ya‘fer, Rabîa kabilesinin tavaf ettiği kare yapılı evi anarken kökü zikreder: أهل الخورنق والسدير وبارق / والبيت ذي الكعَبات من سنداد |
المصدر Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Sami dillerinde كعب kökü, kübik biçim, eklem kemiği, aşık kemiği ve tomurcuklanma anlam alanlarıyla sınırlı bir yayılıma sahiptir. İbranice ve Aramice/Süryanice katmanında doğrudan aynı üçlü kök yaygın bir fiil kökü olarak kökleşmemiş olmakla birlikte, Doğu ve Batı Sami dillerinde aşık kemiği, yuvarlak çıkıntı veya oyun zarı anlamında türevler görülür. Arapçada kök, hem kemiğin mafsaldaki çıkıntısını hem de buradan türeyerek dörtgen ve kübik yapıları (el-beytü'l-murabba‘) ifade eden semantik bir genişleme kazanmıştır. Çekirdeğin asıl odağı, bir düzlemden dışarıya fırlayan veya iki düz parçayı birbirine bağlayan boğumdur.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Maqāyīs al-Lugha.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | كعب kökünden türeyen kemik, boğum ve küp formları | Mafsaldaki çıkıntıdan ve kamış boğumundan hareketle her türlü kabarık, köşeli ve yükseltilmiş nesneye ad olmuştur | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice ve Süryanice aşık kemiği ve çıkıntı paralel kullanımları | Kuzeybatı Sami dillerinde ayak bileği kemiği ve zarlarla ilgili sınırlı terimsel ortaklık mevcuttur | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afroasyatik diğer kollarda düzenli ve kesin bir soydaş biçim tespit edilmemiştir | Veri bulunamadı |
المصدر Brown-Driver-Briggs, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| كعب | Anlamlı | Çıkıntı yapmak, boğumlanmak, küp şeklinde olmak | Ayak bileğindeki mafsal kemiği, Kâbe, tomurcuklanan meme | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| كبع | Anlamlı | Kesmek, engellemek, çekilmek | Bir şeyin ucunu kesmek veya geri çekilip kapanmak | Hedef kökle zıt veya sınırlayıcı yön ilişkisi; Kur'an'da geçmez |
| عكب | Anlamlı | Yoğunlaşmak, kabarmak, toplanmak | Çene kemiğinde kalınlık, bir şeyin etrafında kuşların toplanması | Hacimce büyüme ve belirginleşme yönüyle hedef kökle akrabadır; Kur'an'da geçmez |
| عبك | Anlamlı | Karıştırmak, yoğurmak | Yağ ile un veya benzeri maddeleri birbirine katıp yoğurmak | Katlama ve yoğunluk verme boyutuyla uzaktan ilişkilidir; Kur'an'da geçmez |
| بكع | Anlamlı | Yüzüne vurmak, darbe indirmek, yönelmek | Bir kimseyi hoşlanmadığı sözle veya kılıçla karşılamak | Dışa vuran ani sertlik yönüyle zayıf semantik bağ; Kur'an'da geçmez |
| بعك | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Kitābü'l-ʿAyn tarafından مهمل (kullanım dışı) kaydedilmiştir | Kur'an'da geçmez |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| كعب | Merkez | Mafsal, çıkıntı, yükselti ve kübik kütle | İki parça arasındaki boğumlanmış çıkıntıyı ve hacimli belirginliği ifade eder | Hem fiziki eklem hem mimari merkez anlamını taşır |
| عقد | Komşu | Bağlamak, düğümlemek | كعب doğal bir boğum ve çıkıntı iken, عقد iradi veya yapısal bir bağ ve düğüm işlemidir | İlişkilerin ve nesnelerin kenetlenmesi |
| فصل | Komşu | Ayırmak, mafsal oluşturmak | فصل bütünü parçalara ayırma ve aralık bırakma eylemidir; كعب ayrım noktasındaki kemikleşmiş çıkıntıdır | Sınır ve ayrım noktası |
| برز | Komşu | Ortaya çıkmak, belirginleşmek | برز gizlilikten aşikarlığa çıkışı anlatırken, كعب fiziki hacmin dışa doğru tepecik oluşturmasını bildirir | Görünür olma ve öne çıkma |
| هبط | Zıt | Aşağı inmek, çökmek, alçalmak | كعب yükselme, kabarma ve tepe oluşturma iken, هبط yukarıdan aşağıya seviye kaybıdır | Düşüş ve tabana inme |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | كعب | Mafsal kemiği, kübik yapı, tomurcuk çıkıntı | Kemik çıkıntısı, boğum ve dörtgen yükselti anlamını tam karşılar | Kesin |
| Latince | talus, cubus | Aşık kemiği, küp | Talus ayak bileği kemiğini karşılar, cubus ise geometrik formu verir | Güçlü |
| İngilizce | ankle, cube, joint-knob | Ayak bileği mafsalı, küp, boğum çıkıntısı | Ankle sadece anatomik yönü, cube ise sadece geometrik formu karşılar | Güçlü |
| Almanca | Knöchel, Würfel | Ayak bileği kemiği, küp | Knöchel eklem çıkıntısını, Würfel kübik biçimi karşılar | Güçlü |
| Fransızca | cheville, cube | Ayak bileği, küp | Cheville mafsal kemiğini, cube ise yükseltili geometrik yapıyı karşılar | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Lane's Lexicon.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| الْكَعْبَيْنِ | Abdestte yıkanması gereken ayak bileği mafsal kemikleri | Fıkhi ve ameli taharet bağlamı; abdest sınırını belirten hüküm ayeti (Mâide 5:6) |
| الْكَعْبَةَ | Beytullâh, Mekke'deki mukaddes ibadet merkezi | İbadet, hac, kurban ve insanların nizamı için sabit kılınan merkez bağlamı (Mâide 5:95, 5:97) |
| كَوَاعِبَ | Yaşıt, yetkin, bedeni gelişimi ve gençliği tam olan cennet nimetleri | Ahiret mükâfatı, fıtri güzellik ve cennet ehlinin nimetleri bağlamı (Nebe' 78:33) |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Kâbe'nin kıble tayin edilmesi ve beytullah vasfı | Allah'a mekan isnadından tenzih ile Kâbe'nin ibadette yönelinen sembolik mihver oluşu | Tevhidin yeryüzündeki yönelme merkezi |
| Fıkıh | Abdestte ayakların yıkanma sınırı ve hac menasiki | Ayaktaki كعب kavramının aşık kemiği mi yoksa bileğin iki yanındaki çıkıntılar mı olduğu ve sınıra dahil olup olmadığı | Farz olan yıkamanın nihai sınırı |
| Tefsir | Nebe' 78:33 ve Mâide 5:97 tefsiri | Cennet ehlinin vasıflarındaki kinaye ve Kâbe'nin insanlık hayatının ayakta kalış sebebi kılınması | Maddi ve manevi yetkinlik, istikamet |
| Hadis | Kur'an'ın lisanı ve elbisenin topukları aşması | "Kur'an iki Ka'b lisanı üzere indi" rivayeti ve topukların abdestte yıkanmasının önemi | Kabile nesepleri ve taharette ihmal edilmemesi gereken sınır |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhid ve ibadet | Kıble ve tavaf merkezi | Toplayıcı merkez oluşturma | Bütün inananların fiziki ve ruhi yönelişlerini tek bir kübik mihverde birleştirir | Kesin |
| İlmi | Anatomi ve fıkıh metodolojisi | Mafsal ve ölçü sınırı | Bitiş ve geçiş noktasını tayin | Bir uzvun diğerine bağlandığı eklem yerini kesin ölçü olarak belirler | Güçlü |
| Siyasi | Ümmet birliği ve beytü'l-haram emniyeti | Dokunulmaz merkez | Güvenlik ve nizam mihveri | İnsanlığın barış içinde toplanacağı siyasi ve hukuki dokunulmazlık alanı sunar | Güçlü |
| İktisadi | Hac ve iktisadi canlılık | Ayakta tutan nizam | Dolaşım ve pazar merkezi | Mâide 5:97'de belirtildiği üzere insanların iktisadi ve sosyal hayatını ayakta tutar | Güçlü |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Geometride küp hacmi ve topolojide düğüm noktası | Üç boyutlu uzayda eşit kenarlı bir kararlılık sergileyen ve çizgilerin kesişip bağlandığı mafsal yapısı | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Toplumsal çekim merkezi ve referans noktası | Dağınık unsurların etrafında dönerek düzen kurduğu kurumsal ve mimari çekirdek | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü Nebe' 78:33 bağlamında salt cinsel ve fiziki bir nesneleştirmeye indirgemek veya Kâbe sözcüğünü kök anlamından soyutlayıp sadece özel isim saymak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök; sınır oluşturan mafsalı, insanlığı ayakta tutan kübik ve mukaddes nizamgahı ve cennetteki fıtri tazelik ve kemali ortak bir hacim ve yetkinlik ekseninde buluşturur |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Abdestteki sınırın ihmal edilmesi veya cennet tasvirlerinin ilahi edeb ve fıtrattaki yetkinleşme gayesinden koparılarak kaba bir tenperestliğe indirgenmesi riski |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Şeriatın en temel ibadet sınırını (abdest) ve yeryüzündeki en merkezi ibadet mekanını (Kâbe) aynı kök mantığıyla inşa ettiğini gösterdiği için |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Mâide suresindeki abdest, ihram ve Kâbe nizamını kuran teşri ayetlerinde ve Nebe' suresindeki ahiret sahnelerinde |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Kâbe'nin alelade bir isim olmayıp hacimli, yükseltilmiş ve toparlayıcı yapısına işaret ettiğini; cennet ehli vasıflarının ise fıtri mükemmellik ve tazelik olduğunu ortaya koyar |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamAyak bileğindeki mafsal çıkıntısı, mızrak veya kamıştaki boğum yeri ve karemsi biçimde katlanıp yükseltilmiş nesne.
- Soyut anlamİki yapısal unsuru birbirine bağlayan sınır noktası ile dağınık parçaları etrafında toplayan hacimli merkez.
- Sistematik karşılıkİbadette kıble ve nizam mihveri, amelde temizliğin kesin anatomik hududu, yaratılışta ise yetkinlik ve kemal formu.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde bir gövdeyi veya uzvu, bu gövdenin dış sınırını ve temas yüzeyini temsil eder. ifadesi, belirli bir düzlemden dışarıya doğru fırlayan ve geometrik olarak kararlı bir çıkıntı veya düğüm oluşturan eşdüzey kütleyi gösterir. ise iki yapının birleştiği mafsal noktasını, sınır teşkil eden eklemi veya uzayda bir çekim ve toplanma merkezi meydana getiren köşeli ve hacimli yapıyı simgeler.