لمح
ل - م - ح
جذر- الورود: ٢
- الآيات: ٢
- الصيغ: ٢
- المعاجم: ١٢
Kayan yıldız demektir.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(١٢)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Kayan yıldız demektir.
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٢٨٨لَمَحَهُ وألْمَحَهُ، إذا أبصره بنظر خفيف. والاسم اللَمْحةُ. ولَمَحَ البرقُ والنجمُ لَمْحاً، أي لمع. تقول: رأيت لَمْحَةَ البرقِ. وفي فلان لَمْحَةٌ من أبيه، ثم قالوا: فيه مَلامِحُ من أبيه أي مَشابِهُ، فجمعوه على غير لفظه، وهو من النوادر. وقولهم: لأُريَنَّكَ لَمْحاً باصراً، أي أمراً واضحاً.
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠بلا ترجمةالحروف: ٢٨٬٥٧٠ح ل م
حمل ، حلم ، لحم ، لمح ، ملح ، محل : مستعملات .
حمل : قال الليث : الحَمَلُ الخروف والجميع الْحُمْلاَنُ . والحَمَلُ بُرْجٌ من بُرُوجِ السَّمَاءِ ، أوله الشَّرْطانِ وهما قرْنَا الحَمَل ثم البُطيْن
ثلاثة كَوَاكِب ثم الثُّريا وهي أَلْيَةُ الحَمَل ، هذه النجومُ على هذه الصفة تسمى حَمَلاً .
سلمة عن الفرَّاء : المُحَامِلُ الذي يَقْدر على جوابك فيدعُه إبقاءً على مودتك ، والمُجَامِل الذي لا يَقْدر
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٥٬٦٣٤(باب اللام والميم وما يثلثهما)
(لما) اللام والميم والحرف المعتل كلمةٌ واحدة، وهي اللَّمَى، وهي سُمرةٌ في باطن الشَّفَة، وهو يُستحسَن([1]). وامرأةٌ لمياءُ. قال ذو الرُّمَّة:
لَمياء في شَفَتيْها حُوَّةٌ لَعَس *** وفي اللِّثاثِ وفي أنيابها شَنبُ([2])يقال ظلٌّ ألمَى: كثيفٌ أسود. وممّا* شذَّ عن هذا اللُّمَةُ: التِّرْب، ويقال الأصحاب.
(لمأ) اللام والميم والهمزة كلمتانِ تدُلاَّنِ على الاشتمال. يقولون:
(باب اللام والميم وما يثلثهما) (لما) اللام والميم والحرف المعتل كلمةٌ واحدة، وهي اللَّمَى، وهي سُمرةٌ في باطن الشَّفَة، وهو يُستحسَن([1]). وامرأةٌ لمياءُ. قال ذو الرُّمَّة: لَمياء في شَفَتيْها حُوَّةٌ لَعَس *** وفي اللِّثاثِ وفي أنيابها شَنبُ([2])يقال ظلٌّ ألمَى: كثيفٌ أسود. وممّا* شذَّ عن هذا اللُّمَةُ: التِّرْب، ويقال الأصحاب. (لمأ) اللام والميم والهمزة كلمتانِ تدُلاَّنِ على الاشتمال. يقولون: ألمأْت بالشَّيء، إذا اشتملتَ عليه فذهبتَ به. ويقال: تلمَّأَتْ عليه الأرضُ، إذا استوَتْ عليه. فأما قولهم: التُمِئَ لونُه، فيمكن أن يكون مِن هذا، ويمكن أن يكون من الإبدال، كأنَّ الهمزة بدل من العين، والأصل التُمِع. (لمج) اللام والميم والجيم. يقال: ما ذَاق لمَاجا، أي مَأْكَلا. ولَمَجَ الشَّيءَ: طَعِمَه. قال لبيد: * يلمجُ البارِضَ([3]) * (لمح) اللام والميم والحاء أصلٌ يدلُّ على لَمْع شيء. يقال: لَمَح البرقُ والنّجمُ لَمْحاً، إذا لَمَعا. قال: أُراقِب لمحاً من سُهيلٍ كأنَّه *** إذا ما بدا من آخِرِ اللَّيل يطرفُ([4])ورأيت لَمْحة البَرْق. ويقولون: "لأُرِينَّك لمحاً باصراً"، أي أمراً واضِحاً([5]). (لمز) اللام والميم والزاء كلمةٌ واحدة، وهي اللَّمْز، وهو العَيب. يقال لَمَزَ يَلمِزُ لَمْزاً. قال الله تعالى: ﴿وَمِنْهُمْ مَنْ يَلْمِزُكَ في الصَّدَقاتِ﴾ [التوبة 58]. ورجل لَمَّازٌ ولُمَزَة، أي عَيَّاب. (لمس) اللام والميم والسين أصلٌ واحدٌ يدلُّ على تطلُّبِ شيء ومَسيسِه أيضاً. تقول: تلمّست الشّيءَ، إذا تطلَّبْتَه بيدك. قال أبو بكر بن دريد: اللّمس أصلُه باليد ليُعرَف مَسُّ الشّيء، ثم كثُرَ ذلك حتَّى صار كلُّ طالب مُلتمِساً([6]). ولَمَسْت([7])، إذا مَسِسْتَ. قالوا: وكلُّ مَاسٍّ لامس. قال الله سُبحانه: ﴿أَوْ لاَمَسْتُمُ النِّسَاءَ﴾ [النساء 43، المائدة 6]، قال قومٌ: أُريد به الجماع. وذهَبَ قوم إلى أنَّه المَسيس، وأنَّ اللَّمْس والملامَسة يكون بغير جماع. وأنشدوا([8]): لَمَسْتُ بكفِّي كفّه أبْتَغِي الغِنَى *** ولم أدرِ أنَّ الجودَ من كفِّه يُعدِي([9])وهذا شعرٌ لا يحتجُّ به. واللّمَاسَة([10]): الطَّلِبةُ والحاجة. ويقال: "لا يَمنَع يدَ لامِس"، إذا لم تكن فيه منفعة ولا له دِفاع. قال: * ولولاهمُ لم تَدفَعُوا كفَّ لامِسِ * (لمظ) اللام والميم والظاء أصيلٌ يدلُّ على نُكتةِ بَياض. يقال: به لُمْظة، أي نُكتةُ بياضٍ. وفي الحديث: "إنَّ الإيمانَ يبدو لُمْظَةً في القَلب، كلَّما ازداد الإيمان ازدادت اللُّمْظة". واللُّمْظة بالفَرَس: بياضٌ يكون بإحدى جَحفَلَتَيه. فأمَّا التلمُّظُ فإخراج بعضِ اللِّسان. يقال: تَلَمَّظَ الحيّةُ، إذا أخرج لسانَه كتلمُّظِ الآكلِ. وإنَّما سمِّي تلمُّظاً لأنَّ الذي يبدو من اللسان فيه يسيرٌ، كاللُّمظة. ويقولون: شَرِب الماء لَمَاظاً، إذا ذاقه بطرَف لسانِه. (لمع) اللام والميم والعين أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على إضاءةِ الشيءِ بسُرعة، ثم يقاس على ذلك ما يَجري مَجراه. من ذلك: لمَعَ البرقُ وغيرُه، إذا أضاء، فهو لامعٌ. ولَمَع السّيفُ وما أشبَهَ ذلك. ويقال للسَّرابِ يَلْمَعٌ. كأنَّه سمِّي بحركته ولمَعانه. ويشبَّه به الرّجُل الكَذَّاب. قال الشَّاعر: إذا ما شكوت الحُبَّ كَيمَا تثيبَنِي *** بوُدِّيَ قالت إنَّما أنتَ يَلْمَعُ([11])ويقال: ألْمَعَتِ النّاقةُ، إذا رفعَت ذنبها فعُلم أنَّها لاقح. قال الأعشى: * مُلْمِعٍ([12]) * وقال بعضهم: كلُّ حاملٍ اسودَّتْ حلمةُ ثَديِها فهي مُلْمِع. وإنَّما هذا أنَّه يستدَلُّ بذلك على حَمْلها، فكأنَّها قد أبانت عن حالها، كالشيء اللامع. واللِّماع: جمع لُمْعة، وهي البُقعة من الكَلأ. ويقولون - وليس بذلك الصحيح- إنَّ اللُّمعة([13]): الجماعةُ من النّاس. واللَّمَّاعة: الفَلاة. قال: ولمَّاعةٍ ما بِها من عَلاَمٍ *** ولا أَمَراتٍ ولا نِهْيِ ماءٍ([14])واللَّمَّاعة: العُقاب، لأنها تُلمِع بأجنحتها. فأمَّا قولهم: التمعتُ الشَّيءَ، إذا اختلستَه، فمحمولٌ على ما قلناه من الخفّة والسُّرعة. وكذلك ألْمَعَتْ به المنيَّةُ: ذهبت به. والألمعيُّ: الرّجُل الذي يظُنُّ الظنَّ فلا يكادُ يَكْذِب. ومعنى ذلك أنَّ الغائبات عن عينه كاللاَّمعة، فهو يراها. قال: الألمعيُّ الذي يظنّ لكَ الظـ *** ـنَّ كأنْ قَدْ رأى وقد سَمِعا([15])(لمق) اللام والميم والقاف ثلاثُ كلماتٍ لا تنقاس ولا تتقارب. فالأوَّل اللَّمْق، يقال لَمَقَه بيده، إذا ضربَه. والكلمة الثانية اللَّمْق، وهو المَحْو، يقال لَمَقَه، إذا محاه. قال يونس: سمعتُ أعرابياً يذكر مُصدِّقاً لهم قال: "فلَمَقه* بعد ما نَمَقَه"، كأنَّه محا كتاباً قد كان كتبه. والكلمة الثالثة: اللَّمَاق، يقال: ما ذُقت لَمَاقاً. قال: كبرقٍ لاَحَ يُعجِبُ مَن رآهُ *** وما يُغْني الحوائمَ من لَمَاقِ([16])(لمك) اللام والميم والكاف كلمةٌ واحدة. يقال تَلمَّكَ الشَّيءَ، مثل تلمَّجَ، كأنَّه يتذوَّقُه. يقال: ما ذُقت لمَاكاً، أي شيئاً، كقولهم: ما ذقت لمَاجاً، وأصله أن يلوِيَ البعير لَحْيَيه. قال: فلمَّا رآنِي قد حَمَمتُ ارتحالَه *** تلَمَّكَ لو يُجدِي عليه التَّلمُّكُ([17]) --------------ـــ ([1]) في الأصل: "وهي يستحسن"، وأثبت ما في المجمل. ([2]) ديوان ذي الرمة 5 واللسان (حوا، لعس، شنب). ([3]) البيت بتمامه كما في الديوان 15 طبع 1881 واللسان (لمج، برض، رجل): يلمج البارض لمجا في الندى *** من مرابيع رياض ورجل ([4]) البيت لجران العود في ديوانه 14 والحيوان (3: 52/ 5: 598) والبيان (4: 40). ([5]) وكذا في اللسان، لكن في المجمل: "أي نظراً بتحديق شديد". ([6]) الجمهرة (3: 50). ([7]) يقال لمس يلمس، من بابي ضرب ونصر. ([8]) بدله في المجمل: "واحتج الشافعي بقول القائل". ([9]) البيت مما اختاره أبو تمام في الحماسة (2: 288)، وهو بيتين ثانيهما: فلا أنا منه ما أفاد ذوو الغنى *** أفدت وأعداني فأتلفت ما عندي وفي عيون الأخبار (1: 344): "دخل شاعر على المهدي فامتدحه فأمر له بمال، فلما قبضه فرقه على من حضر، وقال…". وأنشد البيتين، برواية: "وما خلت أن الجود"، و "وأعداني فبددت". وفي الأغاني (18: 94) أن ذلك الشاعر الذي دخل على المهدي هو عبد الله بن سالم الخياط، وأن المهدي أمر له بخمسين ألف درهم. ([10]) اللماسة، بضم اللام وفتحها. ([11]) أنشده في المجمل واللسان (لمع). ([12]) قطعة من بيت له في ديوانه 8 واللسان (لوع)، وهو: ملمع لاعة الفؤاد إلى جحـ *** ـش فلاه عنها فبئس الفال ([13]) في الأصل: "لأن اللمعة". وفي المجمل: "ويقال اللمعة: الجماعة من الناس". ([14]) العلام: جمع علامة. والأمرات: جمع أمرة، وهي العلم. ([15]) البيت لأوس بن حجر في ديوانه 13 واللسان (لمع). ([16]) لنهشل بن حرى في اللسان (لمق) وإصلاح المنطق 432 برواية: "ولا يشفى". ([17]) أنشده في اللسان (حمم، لمك).
ـ
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٢٠٧- اللمح: لمعان البرق، ورأيته لمحة البرق. قال تعالى: ﴿كلمح بالبصر﴾ [القمر/50] ويقال: لأرينك لمحا باصرا (هذا مثل يضرب للتوعد والتهدد. انظر: جمهرة الأمثال 2/199؛ والمستقصى 2/237؛ والمجمل 3/794). أي: أمرا واضحا.
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٣٦٣ل م ح
لمح البرق والنجم: لمع من بعيد وبرقٌ لمّاحٌ ورأيته لمحة البرق ولمحته ببصري: اختلست النظر إليه " وهو أسرع من لمح البصر " ومن لمحةٍ بالبصر ولامحته ملامحة.
وألمحت المرأة من وجهها: أمكنت من أن تلمح.
قال ذو الرمة: وألمحن لمحاً من خدود أسيلة رواء خلا ما إن تشفّ المعاطِسُ
ومن المجاز: أبيضُ لمّاحٌ:يَقَقٌ. و"لأرينّك لمحًا باصرًا" أي أمرًا واضحًا.
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ١٬٢٩٥لَمَحَ إِليه يَلْمَحُ لَمْحاً وأَلْمَحَ: اختلس النظر؛ وقال بعضهم: لَمَح نَظر وأَلمحَه هو، والأَول أَصح. الأَزهري: أَلمحتِ المرأَةُ من وجهها إِلماحاً إِذا أَمكنت من أَن تُلْمَحَ، تفعل ذلك الحَسْناءُ تُرِي محاسِنها من يَتَصَدَّى لها ثم تُخْفيها؛ قال ذو الرمة:
وأَلْمَحْنَ لَمْحاً من خُدودٍ أَسِيلةٍ
رِواءٍ، خَلا ما ان تُشَفَّ المَعَاطِسُ
واللَّمْحَةُ: النَّظْرَةُ بالعَجَلةِ؛ الفراء في قوله تعالى:
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٢١٣* ل م ح * * لَمَحَهُ * أبصره بنظر خفيف وبابه قطع و * أَلْمَحَهُ * أيضا والاسم * اللَّمْحَةُ * بالفتح وفي فلان لمحة من أبيه أيضا أي شبه ثم قالوا فيه * مَلاَمِحُ * من أبيه أي مشابه فجمعوه على غير لفظه وهو من النوادر
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ١٬٣٥٦لمح إليه، كمنع، يلمح لمحا: اختلس النظر، كألمح، أي أبصر بنظر خفيف. وقال بعضهم: لمح نظر، وألمحه هو، والأول أصح. وفي النهاية: اللمح. سرعة إبصار الشيء كاللمء، بالهمز. واللمحة: النظرة بالعجلة، وقيل لا يكون اللمح إلا من بعيد. ولمح البرق والنجم: لمعا، يلمحان لمحا، ولمحانا محركة في الثاني وتلحاحا بالفتح تفعال من لمح البصر. ولمحه ببصره. وهو أي البرق لامح ولموح، كصبور ولماح، ككتان، قال:
في عارض
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٣٬١٢٣لَمَحَهُ
1 لَمَحَهُ ذ , (S,) or لَمَحَ اِلَيْهِ, aor. لَمَحَ , (L, Msb, K), inf. n. لَمْحٌ; (Msb;) and ↓ المح, (L, K,) or ↓ المحهُ, (S, Msb,) and ↓ التمحهُ; (S;) He glanced, or took a light, or slight, look, at him or it; (S;) like لَمَأَهُ; (Nh;) snatched a sight of him or it unawares: (L, Msb, K;) or, accord. to some, لَمَحَ signifies he looked; and ↓ المحهُ, he made him to look; but the former
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬١٢٣لَمَحَ
لَمَحَ A ( n. ac. لَمْح 1 )
a. [ acc. or Ila ], Glanced at; sighted, descried, espied.
b. ( n. ac. لَمْح 1 , لَمَحَاْن 36 , تَلْمَاْح 62 ), Shone, gleamed.
لَمَّحَ
لَمَّحَ II
a. [ Ila ], Alluded to, hinted at.
لَاْمَحَ
لَاْمَحَ III
a. [ acc. ], see I (a) .
أَلْمَحَ
أَلْمَحَ IV ,
a. see I (a) .
b. Made to shine; showed, displayed.
c. Made to look at.
اِلْتَمَحَ
اِلْتَمَحَ
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ٥٬٤٨٠لمح
لَمَحَ - يَلْمَحُ - لَمْح
لَمَحَ - يَلْمَحُ + كائن + شيئاً + ببصره: ينظر إليه نظرة سريعة خاطفة قليلة التمعن
لَمْح: اسم فعل " لَمَحَ - يَلْمَحُ ": النظرة السريعة الخاطفة
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " النظر والرؤيا في السعي الناجح للتعرف على الصورة، بدرجاته المختلفة "، وهي:
بَصُرَ - يَبْصُرُ، رَأى - يَرَى، رَقَبَ - يَرْقُبُ، نَظَرَ -
الجذور المجاورةالمجاورة: ١١ (الإجمالي: ١٧)
- بصر
الآيات المشتركة: ٢ · Basar çevresiyle birlikte göz, ayn ise gözbebeği…
- أمر
الآيات المشتركة: ٢ · Murar acı bir ağacın adıdır
- سوع
الآيات المشتركة: ١ · “Sığa(sad)” kalıba dökülmüş şeydir
- غيب
الآيات المشتركة: ١ · Ğayb, Uzaktan bakıldığında arazide kapalı kalmış yere, dibi…
- قرب
الآيات المشتركة: ١ · Suyun içine konduğu kap veya tulum demektir
- قدر
الآيات المشتركة: ١ · Kıdr kazandır
- وحد
الآيات المشتركة: ١ · وَحْدَهُ kelimesi aslında منفرداً anlamındadır ve marifeye…
- سمو
الآيات المشتركة: ١ · “Sem” hayvanın sırtı, “ard” da hayvanın karnıdır
- أرض
الآيات المشتركة: ١ · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir
- شيأ
الآيات المشتركة: ١ · Şey
- أله
الآيات المشتركة: ١ · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
الآيات التي ورد فيها(٢)
وَمَا أَمْرُنَا إِلَّا وَاحِدَةٌ كَلَمْحٍ بِالْبَصَرِ
Anlık bakışması gibi
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | لمح |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | طرف, بصر, نظر |
| Zıt Kök | حدج |
| Çekirdek Özet 1 | Şimşek veya yıldızın aniden parlayıp sönmesi; gözün bir nesneyi bir anlık yakalayıp bırakması |
| Çekirdek Özet 2 | İlahi emrin ve kıyamet hadisesinin zaman boyutunu aşan mutlak bir sürat ve ani bir vuku ile gerçekleşmesi |
| Çekirdek Özet 3 | Zaman aralığı gerektirmeyen, nedensel süreçlerin öncesinde tekil ve anlık bir tezahür |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca sıradan bir insan bakışına indirgeyerek ilahi emrin ve kozmik dönüşümün zamandan münezzeh süratini gözden kaçırmak |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| لم | Hafifçe dokunma, toparlanma, bir araya gelme veya hızla temas edip geçme; لمس, لمز ve لمم köklerinde olduğu gibi temas ve toparlama hareketi | ح | Boğaz harfinin getirdiği açıklık ve keskinlik sayesinde hafif temas ve toparlanma hareketi optik bir mahiyet kazanarak ışığın aniden parlaması ve bakışın süratle çarpıp dönmesi biçiminde özelleşmiştir. |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ل | Çoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlama | Bakışın veya ışığın belirli bir noktaya doğru ani ve kesin bir doğrultu kazanması |
| م | Su; akış, çokluk, derinlik | Hareketteki dalgalanma, kesintisiz akış ve temasın akıcı biçimde gerçekleşmesi |
| ح | Çit, duvar; çevirme, koruma, ayırma | Işığın veya bakış dalgasının bir sınıra çarparak orada aniden keskinleşmesi, belirmesi ve kaybolması |
| لمح | Bir doğrultuya yönelen akıcı dalganın bir sınır yüzeyinde anlık olarak parıldayıp derhal geri çekilmesi hareketi |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Şimşeğin bir anlık çakması veya uzaktaki bir yıldızın ufukta göz kırpar gibi parıldayıp kaybolması; buna bağlı olarak göz ucuyla yapılan kaçamak ve anlık bakış |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem çöl tasvirlerinde Süheyl yıldızının gece sonunda göz kırparcasına bir an parlayıp sönmesini anlatan kullanım: أُراقِب لمحاً من سُهيلٍ كأنَّه / إذا ما بدا من آخِرِ اللَّيل يطرفُ |
| Erken Arapça kullanım | Emevî dönemi şairi Zü’r-Rimme’nin kadınların yüzlerini örtü ardından bir anlık gösterip derhal gizlemelerini betimlemesi: وأَلْمَحْنَ لَمْحاً من خُدودٍ أَسِيلةٍ / رِواءٍ، خَلا ما ان تُشَفَّ المَعَاطِسُ |
المصدر Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Sami dilleri ailesinde لمح kökü, temel olarak ışığın ani parlaması ve gözün süratli hareketi semantik matrisi üzerinde şekillenmiştir. Arapçada hem görsel algıdaki kaçamak yakalamayı hem de ışık kaynağındaki anlık tecelliyi ifade eden kök, diğer Sami dillerinde daha sınırlı ve fonetik varyantlarla takip edilir. İbranice ve Aramicede göz ucuyla bakma, parıldama veya ima etme anlam alanlarında ikincil türevler görülmekle birlikte, Arapçadaki gibi ışık parlaması ile göz kırpması arasındaki kurucu fiziki bağ Arap yarımadasının berrak çöl gecelerindeki yıldız ve şimşek gözlemleriyle en dolaysız biçimine kavuşmuştur. Kökün biliteral لم çekirdeği genel olarak bir nesneye hızla dokunup ayrılmayı ve hafif teması temsil ederken, üçüncü ses olan boğaz sürtünmelisi bu teması görsel-ışıksal alana taşımıştır.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Brown-Driver-Briggs, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques), Lane's Lexicon.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | لم çekirdeğinden türeyen ışık ve bakış | Hızlı temas ve dokunma anlamındaki çekirdeğin göze ve ışığa uyarlanmasıyla anlık parlama anlamı yerleşmiştir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice ve Aramice paraleller | Göz ucuyla işaret etme, ima etme ve parıldama bildiren zayıf kök akrabalıkları | Muhtemel |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik katman | Işık parlaması ve hızlı optik yansımalara dair ses-semantik bağlar | Muhtemel |
المصدر David Cohen, Maqāyīs al-Lugha.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| لمح | Anlamlı | Parlamak, anlık bakmak | Işığın aniden çakması ve gözün süratle yakalaması | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| لحم | Anlamlı | Kaynaşmak, et | Parçaların sıkıca birbirine yapışması, beden dokusu ve savaşta kaynaşma | Kur'an'da geçer; fiziksel bitişme |
| ملح | Anlamlı | Tuz, beyazlık, lezzet | Arındırıcı tat, suyun tuzlu olması, güzellik ve zarafet | Kur'an'da geçer; çeşni ve arılık |
| محل | Anlamlı | Kuraklık, tuzak kurmak | Yağmursuzluk, kıtlık ve gizlice çaba sarf ederek düzen kurmak | Kur'an'da geçer; yoksunluk ve gizil güç |
| حلم | Anlamlı | Olgunlaşmak, rüya görmek | Acele etmemek, sabır, erginlik çağına ermek ve uyku vizyonu | Kur'an'da geçer; لمح kökünün sürat algısına zıt olarak sükûnet |
| حمل | Anlamlı | Taşımak, yüklenmek | Bir ağırlığı kaldırmak, nakletmek ve gebe kalmak | Kur'an'da geçer; ağırlık ve sorumluluk |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| لمح | Merkez | Anlık bakış ve parlama | Süreksiz, ani, tekil ve kaçamak ışık/görüş parlaması | Zaman aralığı neredeyse sıfır olan algı |
| طرف | Komşu | Göz kırpma | Göz kapaklarının açılıp kapanma eylemi ve fiziki hareket | لمح ışığın ve algının süratini, طرف ise uzvun mekanik hareketini öne çıkarır |
| بصر | Komşu | Görme ve idrak | Gözün nesneyi açıkça seçmesi ve zihnen kavranması | لمح anlık bir yakalamadır; بصر devamlı ve bilinçli görmeyi de içerir |
| نظر | Komşu | Bakma ve odaklanma | İradeye dayalı, yönelmeli ve üzerinde düşünmeye açık bakış | لمح iradedışı veya anlık iken, نظر düşünsel bir süreç barındırır |
| حدج | Zıt | Dikkatle dik dik bakma | Gözü bir yere sabitleyerek hareketsiz ve sürekli bakma | لمح kökünün ani ve geçici doğasına karşın kesintisiz ve sabit odaklanma |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | لمح | Parlamak, anlık bakmak | Işığın ve bakışın aniden zuhur edip kaybolması | Kesin |
| Latince | Coruscatio, micare, intuitus | Işıldama, parıldama, anlık bakış | Coruscatio şimşek parlamasını, intuitus ise zihnin anlık sezişini karşılar | Güçlü |
| İngilizce | Glance, flash, twinkle | Anlık bakış, parıltı, göz kırpması | Flash ışıktaki anılığı, glance ise gözdeki hızlı hareketi tam olarak karşılar | Kesin |
| Almanca | Blick, Aufblitzen, Wimpernschlag | Parıldama, anlık bakış, göz açıp kapama | Aufblitzen şimşek gibi parlamayı, Blick anlık yönelmeyi verir | Güçlü |
| Fransızca | Clin d'œil, éclair, coup d'œil | Göz kırpması, şimşek, hızlı bakış | Éclair ışıma hızını, clin d'œil fiziki zaman kısalığını belirtir | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Wörterbuch, Lane's Lexicon.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| كَلَمْحِ الْبَصَرِ | Kıyametin gerçekleşme sürati | Kozmik dönüşümün insan tasavvurunu aşan bir hızda, zaman aralığı olmaksızın aniden vuku bulması (Nahl 16:77) |
| كَلَمْحٍ بِالْبَصَرِ | İlahi emrin ve yaratılışın zamansızlığı | Allah'ın "Ol" (Kün) emrinin nedensel aşamalara muhtaç olmadan bir tek anda infaz edilmesi (Kamer 54:50) |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlahi irade ve kudretin tecellisi | Yaratmanın tedricî mi yoksa zamansız tek bir emirle mi gerçekleştiği meselesi | Zaman boyutunun sıfırlandığı mutlak ve anlık tekvin tecellisi |
| Fıkıh | Namazda göz ucuyla bakma | Namaz kılanın göğsünü kıbleden çevirmeksizin göz ucuyla etrafı fark etmesi (ilmah) | Namazı bozmayan, irade dışı veya hafif kaçamak bakış |
| Tefsir | Kıyamet tasvirleri ve teşbih | "Göz açıp kapama gibi" teşbihinin zamanın kısalığını mı yoksa kolaylığı mı anlattığı | İnsan idrakine zamanın en küçük birimi üzerinden ilahi kudretin hızını kavratma |
| Hadis | Peygamberî edep ve dikkat | Hz. Peygamber'in namazda başını çevirmeksizin göz ucuyla bakması rivayetleri | Huşûu bozmayan dikkat ve çevre farkındalığı |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Varlık ve kıyamet inancı | Ân-ı dâim ve ani yaratılış | Zaman üstü kudretin tecellisi | İlahi iradenin bir anlık parıltı gibi bütün sistemi dönüştürme gücü | Kesin |
| İlmi | Fiziksel zaman ve optik | Anlık eşik ve ışık hızı | Hızın ve algının sınır değeri | Bir olayın gerçekleşebileceği en küçük algılanabilir zaman dilimi | Güçlü |
| Siyasi | Hükümranlık ve karar alma | Ani ve tartışmasız emir | Otoritenin anında infazı | Merkezi iradenin kararının ara aşamalara takılmaksızın yürürlüğe girmesi | Güçlü |
| İktisadi | Piyasa ve değer değişimi | Anlık dalgalanma ve şoklar | Fiyat ve dengelerin hızla dönüşümü | Beklenmedik bir bilginin piyasa dengelerini bir anda değiştirmesi | Muhtemel |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Dirac delta fonksiyonu ve anlık impuls | Zamanca süresi sıfıra yaklaşırken etkisi sonlu ve dönüştürücü olan fiziksel/matematiksel darbe | Kesin |
| Beşeri bilimler | Subliminal algı ve anlık sezgi (insight) | Bilişsel süreçlerin basamaklarını atlayarak zihinde aniden beliren kavrayış ve farkındalık | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | İfadeyi yalnızca sıradan bir "göz açıp kapama" deyimine indirgeyerek fiziksel göz kapağı hareketine sıkıştırmak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Maddi ve zamansal süreçlerin ilahi emir karşısında bütünüyle hükümsüz kaldığı, nedensellik zincirini aşan anlık yaratılış hakikati |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Kıyametin veya ilahi yaratmanın insan algısındaki tedricî zamana bağımlı olduğunu zannederek mucizevi ve mutlak hız boyutunu kavramaktan mahrum kalmak |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | İlahi kudretin işleyiş hızını ve zamandan münezzeh oluşunu insan algısının erişebileceği en yüksek optik hız örneğiyle somutlaştırdığı için hayati öneme sahiptir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Kıyamet saatinin vuku buluşunu anlatan eskatolojik ayetlerde ve Allah'ın emrinin (emrullah) infaz keyfiyetini bildiren kozmolojik ayetlerde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Yaratılışın ve kozmik sonun zorunlu olarak uzun mekanik evrelere muhtaç olduğu zannını yıkar; ilahi iradenin dilediği anda zamanı sıfırlayabileceğini gösterir. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamŞimşek veya yıldızın berrak gökyüzünde bir an parlayıp sönmesi; gözün bir nesneyi kaçamak ve en yüksek süratle yakalaması.
- Soyut anlamZaman aralığının sıfıra yaklaştığı bir eşikte gerçekleşen, aşamalardan bağımsız mutlak sürat ve ani tecelli.
- Sistematik karşılıkNedensel süreçlerin araya girmesine imkân tanımayan, tek bir emirle bütün varlık düzeyini anında dönüştüren ilahi tekvin gücü.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde zaman aralığını, ise ilahi emrin ve hadisenin ortaya çıkardığı tesiri temsil eder; zaman aralığı sıfıra yaklaşırken değişim oranının sınırsızlığı Dirac delta fonksiyonu ile modellenir ve bu matematiksel yapı لمح kökünün zamanı aşan anlık vuku bulma karakterini sembolize eder.