لين
ل - ي - ن
جذر- الورود: ٥
- الآيات: ٥
- الصيغ: ٥
- المعاجم: ١٠
“Line” değişik renkte hurmalıkları olan ağaçlıklardır.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(١٠)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
“Line” değişik renkte hurmalıkları olan ağaçlıklardır.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ١٬٢٠١باب اللام والنون و و أ ي ء معهما
ل و ن، ن و ل، ن ي ل، ل ي ن، أ و ن، ن أ ل مستعملات
لون:
اللَّوْنُ: معروفٌ، وجَمعُه: ألوانٌ، والفِعل: التّلوين والتَّلَوُّن. واللِّينةُ: كلّ لَوْنٍ من النَّخلِ والتَّمرِ هو لينةٌ.
نول:
نيل:
النَّوْل: اسمٌ للقُبْلة، ومنه قول امرىء القيس:
إذا قلتُ هاتي نوِّليني تمـايلـت عَليَّ هضيمَ الكَشحِ رَيّا المُخَلخَلِ
والنَّوالُ: العطاء. ونوّله: أعطاه، قال طرفة:
إن
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٤٣١اللينُ: ضد الخشونة. يقال: لانَ الشيء يَلينُ ليناً، وشيءٌ لَيِّنٌ ولَيْنٌ مخفَّفٌ منه، والجمع أَلْيِناءُ. واللَيانُ بالفتح: المصدر من اللين. تقول: هو في لَيانٍ من العيش، أي في نعيمٍ وخفضٍ. ولَيَّنْتُ الشيء وأَلْيَنْتُهُ، أي صيَّرته لَيِّناً. ويقال أيضاً: أَلَنْتُهُ وأَلْيَنْتُهُ، على النقصان والتمام. واللِيانُ بالكسر: المُلايَنَةُ والملاطَفَةُ. تقول: لايَنَني مُلايَنَةً ولِياناً. واسْتَلانَهُ:
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٢٬٦٥٥(باب اللام والياء وما يثلثهما)
(ليا) اللام والياء والألف، يقال إنَّه شيءٌ من النَّبْت. يقولون: اللِّيَاء: شيءٌ كالحِمَّص شديدُ البياض. يقال للمرأة: كأنَّها لِيَاءة.
(ليت) اللام والياء والتاء كلمتانِ لا تنقاسان([1]): إحداهما: اللِّيت: صَفْحة العُنق، وهما لِيتانِ. والأخرى اللَّيْت، وهو النَّقْص. يقال: لاتَه يَلِيتُه: نَقَصه. قال الله تعالى: ﴿لا يَلِتْكُمْ مِنْ أَعْمَالِكُمْ شَيْئاً﴾ [الحجرات 14].
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٢٩٩ل ي ن
شيء لين ولين وليّنه وألانه واستلانه.
ومن المجاز: هو في ليان من العيش ونزلوا بلين الأرض وليانها ورجل ليّن الجانب وقوم أليناء وهو ذو ملينة ولان لقومه وألان لهم جناحه " فبما رحمةٍ من الله لنت لهم ".
وهو ليّن الأعطاف وطيء الأكناف.
ولاين أصحابك ولا تخاشنهم.
وتليّن له: تملّق.
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٦٬٤٢٧اللِّينُ: ضِدُّ الخُشونة. يقال في فِعْل الشيء اللَّيِّن: لانَ الشيءُ يَلِينُ لِيْناً ولَيَاناً وتَلَيَّن وشيءٌ لَيِّنٌ ولَيْنٌ، مخفف منه، والجمع أَلْيِناءُ. وفي الحديث: يَتْلُونَ كتابَ الله لَيِّناً أَي سَهْلا على أَلسنتهم، ويروى لَيْناً، بالتخفيف، لغة فيه. وأَلانه هو ولَيَّنه وأَلْيَنه: صَيَّرَه لَيِّناً. ويقال: أَلَنْتُه وأَلْيَنتُه على النقْصان والتمام مثل أَطَلْته وأَطْوَلْتُه. واستلانه:
اللِّينُ: ضِدُّ الخُشونة. يقال في فِعْل الشيء اللَّيِّن: لانَ الشيءُ يَلِينُ لِيْناً ولَيَاناً وتَلَيَّن وشيءٌ لَيِّنٌ ولَيْنٌ، مخفف منه، والجمع أَلْيِناءُ. وفي الحديث: يَتْلُونَ كتابَ الله لَيِّناً أَي سَهْلا على أَلسنتهم، ويروى لَيْناً، بالتخفيف، لغة فيه. وأَلانه هو ولَيَّنه وأَلْيَنه: صَيَّرَه لَيِّناً. ويقال: أَلَنْتُه وأَلْيَنتُه على النقْصان والتمام مثل أَطَلْته وأَطْوَلْتُه. واستلانه: عَدَّه ليِّناً، وفي المحكم: رآه ليِّناً، وقيل: وجده ليِّناً على ما يغلب عليه في هذا النحو. وفي حديث عليّ، عليه السلام، في ذكر العلماء الأَتقياء: فباشَرُوا رُوحَ اليقين، واسْتلانُوا ما اسْتَخْشنَ المُترَفُون، واستَوْحَشُوا مما أَنِسَ به الجاهلون. وتلَيَّنَ له: تملَّقَ. واللَّيانُ: نَعْمَةُ العيْشِ؛ وأَنشد الأَزهري: بيضاءُ باكرَها النَّعِيمُ، فصاغَها بلَيَانِه، فأَدَقَّها وأَجَلَّها يقول: أَدَقَّ خَصْرَها وأَجَلَّ كفَلَها أَي وَفَّرَه. واللَّيانُ، بالفتح: المصدر من اللِّين، وهو في لَيانٍ من العيش أَي رَخاء ونعيم وخفْضٍ. وإنه لذو مَلْينَةٍ أَي ليِّنُ الجانب. ورجل هَيْنٌ لَيْنٌ وهَيِّنٌ ليِّنٌ، العرب تقوله؛ وحديث عثمان بن زائدةَ قال: قالت جدّة سفيان لسفيان: بُنَيَّ، إنَّ البِرَّ شيءٌ هَيِّنُ، المَفْرَشُ اللَّيِّنُ والطُّعَيِّمُ، ومَنْطِقٌ، إذا نطَقْتَ، ليِّنُ قال: يأْتون بالميم مع النون في القافية؛ وأَنشده أَبو زيد: بُنَيَّ، إنَّ البِرَّ شيءٌ هَيْنُ، المَفْرَشُ اللَّيِّنُ والطُّعَيْمُ، ومَنْطِقٌ، إذا نطَقْتَ، لَْيْنُ وقال الكميت: هَيْنُونَ لَيْنُونَ في بُيوتِهم، سِنْخُ التُّقَى والفَضائلُ الرُّتَبُ وقوم لَيْنُون وأَلْيِناءُ: إنما هو جمع لَيِّن مشدداً وهو فَيْعِل لأَن فَعْلاً لا يُجْمع على أَفْعلاء. وحكى اللحياني: إنهم قوم أَلْيِناءُ، قال: وهو شاذ. واللِّيانُ، بالكسر: المُلايَنة. ولايَنَ الرجلَ مُلايَنة ولِياناً: لانَ له. وقول ابن عمر في حديثه: خيارُكم أَلايِنُكم مَناكِبَ في الصلاةِ؛ هي جمع أَلْيَنَ وهو بمعنى السُّكُون والوَقار والخُشوع. واللَّيْنَةُ: كالمِسْوَرةِ يُتَوَسَّدُ بها؛ قال ابن سيده: أَرى ذلك للِينِها ووَثارَتها. وفي الحديث: أَن النبي، صلى الله عليه وسلم، كان إذا عَرَّس بليل توَسَّدَ لَيْنةً، وإذا عَرَّسَ عند الصُّبح نصَبَ ساعدَه؛ قال: اللَّيْنة كالمِسْوَرة أَو الرِّفادة، سميت لَيْنةً للينها؛ وقول الشاعر: قطَعْتَ عَليَّ الدَّهرَ سوفَ وعَلَّهُ، ولانَ وزُرْنا وانْتَظرْنا وأَبْشِرِ غَدٌ عِلَّةٌ لليوم، واليومُ عِلَّةٌ لأَمْسِ فلا يُقْضَى، وليس بمُنْظَرِ أَراد أَلانَ، فترك الهمز. وقوله في التنزيل العزيز: ما قطَعْتُم من لِينَةٍ؛ قال: كلُّ شيء من النخل سوى العجوة فهو من اللِّينِ، واحدته لِينةٌ. وقال أَبو إسحق: هي الأَلوان، الواحدة لُونَةٌ، فقيل لِينة، بالياء، لانكسار اللام. وحروف اللِّينِ: الأَلفُ والياء والواو، كانت حركة ما قبلها منها أَو لم تكن، فالذي حركة ما قبله منه كنار ودار وفيل وقيلٍ وحُول وغُول، والذي ليس حركة ما قبله منه إنما هو في الياء والواو كبَيْتٍ وثَوْبٍ، فأَما الأَلف فلا يكون ما قبلها إلا منها. ولِينة: ماء لبني أَسد احْتَفره سليمان بن داود، عليهما السلام، وذلك أَنه كان في بعض أَسفاره فشكا جُنْدُه العَطش فنَظر إلى سِبَطْرٍ فوجده يضحك فقال: ما أَضحك؟ فقال: أَضحكني أَن العطش قد أَضَرَّ بكم والماء تحت أَقدامكم، فاحتَفَر لِينةَ؛ حكاه ثعلب عن ابن الأَعرابي، وقد يقال لها اللِّينة. قال أَبو منصور: ولِينَة موضع بالبادية عن يسار المُصْعِدِ في طريق مكة بحذاء الهَبِير؛ ذكره زهير فقال: من ماءِ لِينَةَ لا طَرْقاً ولا رَنَقا قال: وبها رَكايا عَذْبة حُفِرَت في حَجَرٍ رخْوٍ، والله أََعلم. الْفَهم. وتقول في فعل الاثنين: لَتَضْرِبانِّ زيداً يا رجلان، وفي فعل الجماعة: يا رجالُ اضْرِبُنَّ زيداً، بضم الباء، ويا امرأَةُ اضْرِبِنَّ زيداً، بكسر الباء، ويا نسوة اضْرِبنانّ زيداً، وأَصله اضربْنِنّ، بثلاث نونات، فتفصل بينهن بأَلف وتكسر النون تشبيهاً بنون التثنية؛ قال: وقد تكون نون التوكيد خفيفة كما تكون مشددة، إِلا أَن الخفيفة إِذا استقبلها ساكن سقطت، وإِذا وقفت عليها وقبلها فتحة أَبدلتها أَلفاً كما قال الأَعشى:وذا النُّصُبِ المَنْصُوبَ لا تَنْسُكَنَّه، ولا تَعْبُدَ الشَّيطانَ واللهَ فاعْبُدَا قال: وربما حذفت في الوصل كقول طَرَفة: اضْرِبَ عنك الهُمومَ طارقَها، ضَرْبَكَ بالسَّوْطِ قَوْنسَ الفَرسِ قال ابن بري: البيت مصنوع على طرفة، والمخففة تصلح في مكان المشدَّدة إِلا في موضعين: في فعل الاثنين يا رجلان اضْرِبانّ زيداً، وفي فعل جماعة المؤنث يا نسوة اضْرِبْنانِّ زيداً، فإِنه لا يصلح فيهما إِلا المشدّدة لئلا يلتبس بنون التثنية، قال: ويونس يجيز الخفيفة ههنا أَيضاً، قال: والأَول أَجود. قال ابن بري: إِنما لم يجز وقوع النون الخفيفة بعد الأَلف لأَجل اجتماع الساكنين على غير حَدِّه، وجاز ذلك في المشددة لجواز اجتماع الساكنين إِذا كان الثاني مدغماً والأَول حرف لين. والتَّنْوين والتَّنْوينة: معروف. ونوّن الاسم: أَلحقه التنوين. والتنوين: أَن تنوّن الاسم إِذا أَجريته، تقول: نونت الاسم تنويناً، والتنوين لا يكون إِلا في الأَسماء. والنُّونة: الكلمة من الصواب. والنُّونة: النُّقْبة في ذَقَن الصبي الصغير. وفي حديث عثمان: أَنه رأَى صبيّاً مليحاً فقال: دَسِّمُوا نُونتَه أَي سَوِّدوها لئلا تصيبه العين؛ قال: حكاه الهروي في الغريبين. الأَزهري: هي الخُنْعُبة والنُّونة والثُّومةُ والهَزْمة والوَهْدَة والقَلْدَة والهَرْتَمَة والعَرْتَمَة والحَثْرَمة؛ قال الليث: الخُنْعُبة مَشَقُّ ما بين الشاربينِ بحِيال الوَتَرة؛ الأَزهري: قال أَبو تراب: أَنشدني جماعة من فصحاء قيس وأَهلِ الصدْق منهم: حامِلةٌ دَلْوُك لا مَحْمُولَهْ، مَلأَى من الماء كعين النُّونَهْ فقلت لهم: رواها الأَصمعي كعَيْن المُولَه فلم يعرفوها، وقالوا: النُّونة السمكة. وقال أَبو عمرو: المُولَهُ العنكبوت. ويقال للسيف العريض المعطوف طَرَفَي الظُّبَةِ: ذو النونين؛ ومنه قوله: قَرَيْتُك في الشَّرِيط إِذا التَقَينا، وذو النُّونَيْنِ يومَ الحَرْبِ زَيْني الجوهري: والنُّونُ شَفْرةُ السَّيْفِ؛ قال الشاعر: بذِي نُونينِ فَصَّالٍ مِقَطِّ والنون: اسم سيف لبعض العرب؛ وأَنشد سأَجْعَلُه مكانَ النُّونِ مني وقال: يقول سأَجعل هذا السيف الذي استفدته مكان ذلك السيف الآخر. وذو النون: سيفٌ كان لمالك ابن زُهَيْر أَخي قَيْس بن زهير، فقتله حَمَلُ بنُ بَدْرٍ وأَخذ منه سيفَه ذا النون، فلما كان يومُ الهَباءة قَتَلَ الحرثُ بن زهير حَمَلَ بن بدر وأَخذ منه ذا النون؛ وفيه قول الحرث بن زهير: ويُخْبرُهم مكانُ النُّونِ مِنِّي، وما أُعْطِتُه عَرَقَ الخِلالِ أَي ما أُعطيته مكافأَة ولا مَوَدَّةً ولكني قتلت حَمَلاً وأَخذته منه قَسْراً. قال ابن بري النون سيف حنَشِ بن عمرو، وقيل: هو سيف مالك بن زهير، وكان حَمَلُ بن بَدْرٍ أَخذه من مالك يومَ قَتَلَه وأَخذه الحرثُ من حَمَل بن بدر يوم قتله، وهو الحرث بن زهير العَبْسِيُّ؛ وصواب إِنشاده: ويخبرهم مكانَ النون مني لأَن قبله: سَيُخْبرُ قومَه حَنَشُ بنُ عمرو بما لاقاهُمُ وابْنا بِلالِ (* قوله «حنش بن عمرو» الذي في التكملة: سيخبر قومه حسن بن وهب * إذا لاقاهم وابنا بلال). وذو النون: لقبُ يُونُسَ بن مَتَّى، على نبينا وعليه أَفضل الصلاة والسلام. وفي التنزيل العزيز: وذا النُّون إِذ ذَهَبَ مُغاضِباً؛ هو يونس النبي، صلى الله عليه وسلم، سماه الله ذا النون لأَنه حبسه في جوف الحُوت الذي التقمه، والنُّون الحوتُ. وفي حديث موسى والخضر: خُذْ نُوناً مَيّتاً أَي حوتاً. وفي حديث إِدام أَهل الجنة: هو بالامٌ ونونٌ، والله أَعلم.
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٣٣٥* ل ي ن * * اللِّينُ * ضد الخُشونة وقد * لاَنَ * الشيء * يَلِينُ لِيناً * وشيء * لَيِّنٌ * و * لَيْنٌ * مُخفف منه و * لَيَّنَ * الشيء * تَلْييناً * و * ألْيًنًهُ * صيَّره لينا ويُقال * ألاَنَهُ * أيضا على النُقصان والتمام مثل أطاله وأطوله و * لايَنَهُ مُلايَنَةً * و * لِيَاناً * و * اسْتَلانَهُ * عدَّه لَيِّنا و * تَلَيَّنَ * له تملق
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٤٬٩٨٧: ( *!لانَ ) الشَّيءُ ( *!يَلِينُ *!لِيناً ) ، بالكسْرِ ( *!ولَياناً ، بالفتْحِ ) ، ضِدُّ صَعُبَ وخَشُنَ ، ( *!وتَلَيَّنَ ) مِثْلُه ، ( فهو *!لَيِّنٌ *!ولَيْنٌ ، كمَيِّتٍ ومَيْتٍ ) ؛ ) وبهما رُوِي الحدِيثُ : ( يَتْلُونَ كتابَ اللَّهِ *!لَيِّناً *!ولَيْناً ) ، أَي سَهْلاً على أَلْسِنَتِهم ؛ وأَنْشَدَ أَبو زيْدٍ :
بُنَيَّ إنَّ البِرَّ شيءٌ هَيِّنٌ المَفْرَشُ *!اللَّيِّنُ والطُّعَيِّمُ ومَنْطِقٌ
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬٤٨٢لَانَ
1 لَانَ ذ , inf. n. لِينٌ [not لَيْنٌ as in the CK] and لَياَنٌ, (T, S, M, K,) contr. of خَشُنَ; (S, K in art. خشن, and TK;) It was, or became, soft, as opposed to rough or harsh; smooth; plain; without asperities; fine to the touch; delicate; tender; supple; lithe; limber; pliant; pliable; flexible; ductile; malleable; soft, or flabby; lax: and he was, or became, soft; tender; pliant;
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٨٨٩لَانَ
لَانَ ( y ) I ( n. ac. لَيْن 1 , لِيْنَة 2t , لَيَاْنَة 22t ),
a. Was soft, tender, delicate; was gentle. II, Softened; mollified; pacified, soothed; assuaged, mitigated. III [ La ], Was gentle, tender with.
b. Polished, furbished ( sword ).
أَلْيَنَ
أَلْيَنَ IV ,
a. see II . V, Softened; calmed down.
b. see III (a) X, Deemed soft &c.
لَيْن
لَيْن 1 ,
a. see 2 & 25 .
لِيْن
الجذور المجاورةالمجاورة: ٤٤ (الإجمالي: ٦٣)
- فظظ
الآيات المشتركة: ١ · Kaba
- قشعر
الآيات المشتركة: ١ · قشعر Kürklük deridir
- خشي
الآيات المشتركة: ٢ · Haşy : Ayaktaki kuru ottur
- شور
الآيات المشتركة: ١ · Danışmak
- قلب
الآيات المشتركة: ٢ · Ayak basıldığında toprakta çıkan kalıptır
- جلد
الآيات المشتركة: ١ · Culud deri demektir
- شبه
الآيات المشتركة: ١ · Benzeşen
- عزم
الآيات المشتركة: ١ · Kesin karar
- فضض
الآيات المشتركة: ١ · Fidde, (dat) Gümüş demektir
- أصل
الآيات المشتركة: ١ · Bitki kökü demektir
- غلظ
الآيات المشتركة: ١ · Ğaliz (zı), Sert topraktır
- داود
الآيات المشتركة: ١ · Davut
الآيات التي ورد فيها(٥)
… مَثَانِيَ تَقْشَعِرُّ مِنْهُ جُلُودُ الَّذِينَ يَخْشَوْنَ رَبَّهُمْ ثُمَّ تَلِينُ جُلُودُهُمْ وَقُلُوبُهُمْ إِلَى ذِكْرِ اللَّهِ ذَلِكَ هُدَى اللَّهِ …
Yumuşar
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | لين |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Ecvef (orta harfi illetli / yâ) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | رفق, سهل, سمح |
| Zıt Kök | خشن |
| Çekirdek Özet 1 | Maddenin sertliğini yitirerek bükülebilir, yoğrulabilir ve esnek hale gelmesi, kabalık ve katılığın giderilmesi |
| Çekirdek Özet 2 | İnsan ilişkilerinde kabalıktan uzak şefkatli tutum, tebliğde muhatabı ezmeyen üslup, ilahi zikirle kalbin huşua ermesi ve maddede işlenebilirlik |
| Çekirdek Özet 3 | Gücün ve adaletin katılığa dönüşmesini engelleyen, iletişimi ve biçimlendirmeyi mümkün kılan dinamik esneklik |
| Kritik Hata Riski | Kökün yumuşaklık anlamını zaaf, boyun eğme, ilkesizlik veya hakikatten taviz verme biçiminde pasif bir gevşeklik olarak algılama yanılgısı |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| لي | Bükülme, yönelme, katılık ve doğrusallıktan ayrılma; ليت kökünde arzunun bir yöne meyli ve hayıflanması, ليس kökünde varlık halinin esnetilip olumsuzlanması, ليل kökünde ışığın bükülüp gündüz sertliğinin sükunete evrilmesi durumlarında görülen yön değiştirme ve esneme hareketi | ن | Bükülme ve esneme hareketine süreklilik, içsel işlenebilirlik ve pürüzsüz temas kabiliyeti kazandırarak katılığın zıddı olan kalıcı bir yumuşaklık ve kıvama dönüştürmüştür |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ل | Çoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlama | Hareketi yönlendiren, sert direnci kırmadan sevk eden ve temas kuran yönlendirici etkiyi temsil eder |
| ي | El ve kol; iş, yapma, uzanma | Maddi veya manevi müdahaleyi, dokunuşu, biçimlendirmeyi ve temas anındaki etkin eylemi gösterir |
| ن | Filiz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılık | Bükülebilen, akıcı, kırılmadan biçim değiştiren canlı ve kesintisiz esnekliği ifade eder |
| لين | Yönlendirici bir dokunuşla sertliğin bükülerek canlı ve sürekli bir işlenebilirliğe kavuşturulması | Katı ve dirençli olanın, kırıcı bir darbe olmaksızın sevk edilip temas yoluyla bükülebilir ve yumuşak hale gelmesi hareketidir |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir cismin sertliğinin, katılığının ve pürüzünün kaybolarak dokunulduğunda veya büküldüğünde direnç göstermemesi; demir gibi madenlerin ateşte veya deri gibi nesnelerin yağlanarak yumuşatılması; ince, taze ve gevrek hurma ağacı |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Cahiliye ve erken dönem kullanımında bolluk, rahatlık ve pürüzsüz refah halini niteleyen bir zarafet ifadesi olarak yer almıştır. Lisānü’l-ʿArab’da zikredilen beyitte bir kadının narin ve pürüzsüz endamı şu şekilde tasvir edilir: بيضاءُ باكرَها النَّعِيمُ، فصاغَها / بلَيَانِه، فأَدَقَّها وأَجلَّها |
| Erken Arapça kullanım | Erken dönem rivayetlerinde ve Hz. Ali’nin vasfında geçen sözde, hakiki ilim ehlinin metaneti anlatılırken dünyaperestlerin katı ve zor bulduğu hakikatleri onların huşu ve esneklikle benimsediği şu ibareyle ifade edilmiştir: فباشَرُوا رُوحَ اليقين، واسْتلانُوا ما اسْتَخْشنَ المُترَفُون |
المصدر Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha ve Asās al-Balāgha.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Arapça لين kökü, Semitik diller ailesinde pürüzsüzlük, esneklik, bükülebilirlik ve işlenebilirlik dairesinde gelişen bir semantik alana aittir. Kökün İbranice ve Aramice gibi Kuzeybatı Sami dillerindeki doğrudan sesçil yansımaları çoğunlukla gecelemek veya yönelmek ekseninde yoğunlaşırken, Arapça bu kökte fiziksel direncin kırılması, dokunun yumuşaması ve esneklik kazanması anlamını muhafaza etmiş ve öne çıkarmıştır. Güney Sami dillerinde ve Arapçada kök, sertliğin zıddı olan dokusal yumuşaklığı ifade ettiği gibi, hayatın refah içinde sürmesi ve ağacın taze, narin cinsi için de türetmeler kazanmıştır. Kökün temelinde yer alan esneme ve eğilme motifi, Sami dillerinin genelinde katılık ile kırılganlık arasındaki çatışmayı aşan bir ara kıvamı temsil eder.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lisān al-ʿArab.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Sertliğin zıddı olan yumuşaklık ve esneklik | Fiziksel nesnelerin (demir, deri, ağaç) yumuşaması, sonrasında huyların nezaket kazanması ve refah halinin anlatımı | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Esneme, sükun bulma ve katılığı terk etme kökleri | Kuzeybatı Sami dillerinde sükunet ve konaklama bağlamlarıyla fonetik yakınlık taşırken, Güney Sami dalında fiziksel ve ahlaki yumuşaklık merkezdedir | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afroasyatik ailenin diğer kollarında bu fonetik dizilişte doğrulanabilir kök paraleli tespit edilmedi | Veri bulunamadı |
المصدر Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, D. Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| لين | Anlamlı | Yumuşaklık ve esneklik | Katılığın ve kabalığın giderilmesi, cismin veya huyun bükülebilir hale gelmesi | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| لني | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Arapçada mühmel kabul edilmiştir; Kur'an'da geçmez |
| يلن | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Arapçada mühmel kabul edilmiştir; Kur'an'da geçmez |
| ينل | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Arapçada mühmel kabul edilmiştir; Kur'an'da geçmez |
| نلي | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Arapçada mühmel kabul edilmiştir; Kur'an'da geçmez |
| نيل | Anlamlı | Ulaşmak, elde etmek | Bir gayeye erişmek, maksada nail olmak ve ihsanda bulunmak | Anlamlı permütasyon; Kur'an'da geçer |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| لين | Merkez | Yumuşaklık ve esneklik | Maddi ve ahlaki katılığın kırılarak bükülebilir, temas edilebilir ve işlenebilir kıvama gelmesi | Hem nesnede hem ruhta direnci pürüzsüzce gideren temel hal |
| رفق / رفق | Komşu | Nezaket ve kolaylık | Şiddet ve acele göstermeden işi en elverişli ve zararsız yoldan yürütme tutumu | Eylemdeki ölçülülük ve dostça muameleye odaklanır |
| سهل | Komşu | Düzlük ve kolaylık | Engebesiz, pürüzsüz ve zorluk barındırmayan zemin veya süreç | Direncin yokluğundan çok yolun ve durumun engelsizliğini bildirir |
| سمح | Komşu | Cömertlik ve müsamaha | Hakkından kendi rızasıyla vazgeçerek genişlik ve serbestlik tanıma | Hukuki ve ahlaki ilişkilerde tolerans ve fedakarlık yönü ağır basar |
| خشن | Zıt | Sertlik ve kabalık | Yüzeyin pürüzlü, maddenin katı, mizacın kırıcı ve uzlaşmaz olması hali | Dokunulduğunda veya muhatap olunduğunda direnç ve rahatsızlık veren doğrudan zıt hal |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | لين | Yumuşaklık, esneklik | Sertliğin zıddı olup cismin bükülebilir, mizacın geçimli ve şefkatli olması | Kesin |
| Latince | Mollis, lenis, flexibilis | Yumuşak, yatıştırıcı, esnek | Katı olmayanı ve bükülebileni ifade eder; ahlaki açıdan bazen iradesizlik manasına da kayabilir | Güçlü |
| İngilizce | Soft, gentle, pliable, yielding | Yumuşak, nazik, esnek | Maddi esnekliği ve nazik tavrı karşılar; ancak boyun eğme çağrışımı Arapçadaki işlenebilirlik boyutundan farklıdır | Güçlü |
| Almanca | Weich, sanft, biegsam | Yumuşak, ılımlı, bükülgen | Dokunsal yumuşaklığı ve ılımlı tavrı karşılar; manevi huşu ve derinin yumuşaması nüansını tam içermez | Güçlü |
| Fransızca | Doux, souple, tendre | Yumuşak, esnek, şefkatli | Sertlik karşıtı narinlik ve uzlaşmacı tavrı ifade eder; demirin dövülebilir yumuşaklığını tek başına tam yansıtmaz | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane's Lexicon.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| Maddi işlenebilirlik ve dönüşüm | Sert madenin kolayca biçim alacak esnekliğe kavuşturulması | Hz. Dâvûd’a demirin mucizevi şekilde yumuşatılıp zırh yapımına elverişli kılınması bağlamı (Sebe 34:10) |
| Ahlaki zarafet ve yumuşak üslup | Tebliğde muhatabı ezmeyen, düşündüren ve incitmeyen söz | Firavun gibi azgınlaşmış bir zorbaya karşı Hz. Mûsâ ve Hz. Hârûn’a emredilen hitap tarzı (Tâhâ 20:44) |
| Liderlikte şefkat ve müsamaha | Yönetimde katılıktan, kabalıktan ve kırıcılıktan uzak duruş | Uhud Savaşı sonrası müminlere karşı Hz. Peygamber’in gösterdiği ilahi rahmet kaynaklı merhametli tavır (Âl-i İmrân 3:159) |
| Kalp ve bedenin huşua ermesi | İlahi kelam karşısında ürpertiden sonra gelen sükunet ve itaat kıvamı | Kur'an tilaveti esnasında kalplerin ve tenlerin Allah’ın zikrine ısınarak yumuşaması bağlamı (Zümer 39:23) |
| Yumuşak ve nitelikli nebat cinsi | Kökten kesilen veya ayakta bırakılan kıymetli hurma ağacı | Medine’de Benî Nadîr kuşatmasında kesilmesine izin verilen özel hurma ağaçları bağlamı (Haşr 59:5) |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Nübüvvet ahlakı ve mucize | Peygamberlerin tebliğdeki yumuşak tutumunun ismet ve irşat göreviyle bağı; demirin yumuşatılmasının harikulade hadise oluşu | İlahî iradenin sert tabiatları ve kalpleri dönüştürme kudreti |
| Fıkıh | Cihat hukuku ve kamu düzeni | Savaş esnasında düşmana ait hurma ağaçlarının kesilip kesilemeyeceği meselesi | Maslahat ve strateji gereği ağaç kesiminin meşruiyeti ve tahribat yasağının sınırları |
| Tefsir | Âl-i İmrân 3:159 ve Tâhâ 20:44 tahlili | Katı kalpliliğin cemaati dağıtacağı ilkesi ve zorbaya dahi yumuşak söz söylenmesi emrinin hikmeti | Toplumsal kaynaşmanın ve tebliğde başarının vazgeçilmez pedagojik şartı |
| Hadis | Tilavet ve ahlak rivayetleri | Kur'an'ın dilde akıcı ve kolay okunması ile müminlerin geçimli, alçak gönüllü ve yumuşak huylu vasıfları | İmandan neşet eden vakar, kolaylık ve insan ilişkilerinde esneklik |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Kul-Yaratıcı ve kul-vahiy ilişkisi | Huşu ve kabullenme | Direnci kırma | Kalbin ve derinin kibir sertliğinden sıyrılarak vahyin rehberliğine teslim olması | Kesin |
| İlmi | Maddenin ve zihnin eğitimi | İşlenebilirlik ve elastisite | Şekil verme | Ham maddenin veya ham aklın dönüştürülerek medeniyet kurucu araçlara uyarlanması | Güçlü |
| Siyasi | Liderlik ve yönetim tarzı | Merhamet ve istişare | Meşruiyeti koruma | Sertlik ve zorbalık yerine rıza ve şefkatle yöneterek toplumsal dağılmanın önüne geçilmesi | Kesin |
| İktisadi | Üretim kaynakları ve servet yönetimi | Tarımsal değer ve esnek piyasa | Verimlilik | Hurma ağacı gibi kalıcı üretim unsurlarının korunması ve ekonomik ilişkilerde müsamaha | Güçlü |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Malzeme biliminde plastisite ve elastisite | Maddenin uygulanan kuvvet altında kırılmadan biçim değiştirebilme, gerilimi emme ve yeni forma uyum sağlama kabiliyeti | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Pedagojik esneklik ve yumuşak güç | Birey veya kurumların baskı ve şiddet aygıtı kullanmaksızın cazibe, diyalog ve nezaket yoluyla tutum değiştirmesini sağlama yetisi | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün ifade ettiği esnekliği pasiflik, omurgasızlık, irade zayıflığı veya hakikatten taviz verme olarak algılama hatası |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Demirin sanayiye uyarlanacak kıvama gelmesinden en katı zorbaya tebliğ yapmaya kadar uzanan, hakikatten ödün vermeden muhatabı dönüştüren aktif ve kurucu bir yumuşaklık |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Sertliği ve kabalığı dindarlık veya dirayet zannedip İslami tebliğ ve siyaseti şiddete boğmak; ayette açıkça belirtildiği üzere insanların hakikatten uzaklaşmasına ve dağılmasına yol açmak |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Vahyin hem maddi dünyayı işleme biçimini hem de insan ilişkilerini tanzim eden ahlaki üslubu tek bir esneklik ve zarafet ilkesinde birleştirdiğini gösterir |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Peygamberlerin liderlik ve tebliğ metodolojisini açıklayan ayetlerde, kalbin zikir karşısındaki dönüşümünü bildiren ayetlerde ve peygamberi zanaatın anlatıldığı kıssalarda belirleyicidir |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Hak davanın ancak sertlik, kabalık ve dayatmayla korunabileceği zannını yıkar; en sert madenin dahi yumuşatılmadan zırha dönüşemeyeceğini öğreterek medeniyetin ve davetin nezaketle inşa edildiğini bildirir |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamMaddenin içsel katılığını ve pürüzünü yitirerek bükülebilir, yoğrulabilir ve darbelere karşı kırılmadan şekil alabilir kıvama gelmesi.
- Soyut anlamİnsan tabiatındaki ve hitap tarzındaki kabalığın ilahi şefkat ve vakarla giderilerek muhatapla yapıcı, dönüştürücü ve kapsayıcı bir temas kurabilme esnekliği.
- Sistematik karşılıkKatılık ve zorbalığın ürettiği toplumsal dağılma riskine karşı, sistemi kırılmaktan koruyan ve dönüştürücü gücü mümkün kılan adaptif esneklik mekanizması.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde yumuşaklık ve esneklik halini temsil eder. içsel veya dışsal katılık ve gerilim katsayısını, ise yönlendirici dönüştürücü etkiyi gösterir. Katılık ve direnç sıfıra yaklaştığında (), sistem kırılmaksızın şekil değiştirir ve yapıcı etkileşim alanı () genişleyerek süreklilik kazanır.