هجع

اختصارات لوحة المفاتيح

البحث
/
ملاحظة جديدة
n
الآية السابقة / التالية
[ ]
وضع القراءة
f
وضع الشبكة
g
كون القرآن
e
إغلاق / رجوع
Esc
تخطَّ الشبكة

شبكة الجذر

شبكة الجذر: ه-ج-عالصيغ: ١ · الجذور المجاورة: ٣ · الآيات: ١ · السور: ١؛ المحتوى نفسه مسرود في بطاقات «الصيغ» و«الجذور المجاورة» و«الآيات».كونهجعقلليَهْجَعُونَليل

الجذرالصيغ ١الآيات ١السور ١المجاورة ٣

▶ افتح الشبكة (ثلاثية الأبعاد)

هجع

ه - ج - ع

جذر
  • الورود: ١
  • الآيات: ١
  • الصيغ: ١
  • المعاجم: ١٣

Hec’ (he, ayn), Otladıktan sonra hayvanların merada dinlendikleri yerdir. bu kökten olan uyku nevmden farklıdır. Buradaki uyku gecenin ilk kısmındaki uykudur.المزيد ›

ملاحظاتي

المعاجم(١٣)

★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية

Hec’ (he, ayn), Otladıktan sonra hayvanların merada dinlendikleri yerdir. bu kökten olan uyku nevmden farklıdır. Buradaki uyku gecenin ilk kısmındaki uykudur.

كتاب العين

الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٧٢٨
باب العين و الهاء والجيم )ع ه ج ، ه ج ع مستعملان( عهج: العَوْهَجُ: ظَبْيَةٌ حسنةُ اللَّوْنِ طويلةُ العُنُق، يقال: هي التي في حَقْوَيْها خُطَّتَانِ سَوْدَاوَانِ. والناقةُ الفَتِيَّةُ: عَوْهَجٌ. والنَّعَامة: عَوْهَجٌ، لطُول عُنُقها، قال العجاج: كالحَبَشيّ التَفَّ أو تَسَـبَّـجَـا في شَمْلَةِ أو ذات زِفٍّ عَوْهَجا شبَّه الظَّليم بحَبَشيِّ لفَّ على نفسه كساءً. وعن عرَّام: يقال للنَّاقِة الفَتِيَّة
اقرأ المدخل كاملًا

الصحاح

الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٥٣٦
الهُجوعُ: النومُ. والتَهْجاعُ: النومةُ الخفيفةُ. قال أبو قيس ابن الأسلت: قد حَصَّتِ البَيْضَةُ رأسي فما أطعمُ نوماً غير تَهْـجـاعِ وهَجيعٌ من الليل وبعد هدأة من الليل، مثل هَزيعٍ. وهَجَّعَ القومُ تَهْجيعاً، أي نَوَّموا. ويقال: أتيت فلاناً بعد هَجْعَةٍ، أي بعد نومةٍ خفيفة من أوَّل الليل. والهِجْعَةُ منه كالجِلسة من الجلوس. ويقال: رجلٌ هُجَعَةٌ، مثال هُمَزَةٍ، وهُجَعٌ، ومِهْجَعٌ، للغافل عمَّا
اقرأ المدخل كاملًا

تهذيب اللغة

الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٬٣٩٢
باب العين والهاء مع الجيم عهج ، عجه ، هجع ، جعه استعمل وجوهه : عهج ، عجه ، هجع ، جعه . عهج : أبو عبيد عن أبي عمرو الشيباني : العَوهج : الظَّبية الطويلة العنق . وقال الليث : يقال للناقة الفتية عَوهَج . ويقال للنعامة عوهج . وقال العجاج : في شملةٍ أو ذات زِفَ عوهجا كأنه أراد الطَّويلة الرجلين . وروى أبو تراب للأصمعيّ أنه قال : العَهج والعوهج : الطويلة . عجه : أهمله الليث . وقرأت في كتاب ( الجيم )
اقرأ المدخل كاملًا

مقاييس اللغة

ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٦٬٤٤٣
(باب الهاء والجيم وما يثلثهما) (هجد) الهاء والجيم والدال أُصَيْلٌ يدلُّ على ركودٍ في مكان. يقال: هَجَد، إذا نامَ هُجُوداً. والهاجد: النَّائم؛ وإن صلَّى ليلاً فهو متهجِّد، كأنَّه بصلاته تركَ الهجودَ عنه. وهذا قياسٌ مستعمَل، كما يقال رجلٌ آثم؛ فإذا كَرِهَ الإثمَ وانتَفَى منه قيل متأثِّم. والعرب تقول: أهْجَدَ البعيرُ: ألقَى جِرانَهُ بالأرض. (هجر) الهاء والجيم* والراء أصلانِ يدلُّ أحدهما على قطيعةٍ
اقرأ المدخل كاملًا

المفردات في غريب القرآن

الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٣٠١
- الهجوع: النوم ليلا. قال تعالى: ﴿كانوا قليلا من الليل ما يهجعون﴾ [الذاريات/17] وذلك يصح أن يكون معناه: كان هجوعهم قليلا من أوقات الليل، ويجوز أن يكون معناه: لم يكونوا يهجعون. والقليل يعبر به عن النفي والمشارف لنفيه لقلته، ولقيته بعد هجعه. أي: بعد نومه، وقولهم: رجل هجع كقولك: نوم للمستنيم إلى كل شيء.
اقرأ المدخل كاملًا

أساس البلاغة

الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٢٣٧
ه ج ع هجع هجوعاً وهو النوم بالليل وقلّته‏.‏ وأتيته وهو هاجع وهم هجوع ونساء هجّع وهواجع‏.‏ ولقيته بعد هجعة من الليل‏.‏ ومن المجاز‏:‏ هجع غرثه‏:‏ سكن من ضرمه‏.‏ وأهجعت جوعهم‏.‏ ورجل هجعٌ‏:‏ يستنيم إلى كلّ أحد‏.‏ وهجعت إليه فخدعني‏.‏
اقرأ المدخل كاملًا

لسان العرب

ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ١٬١٣٠
الهُجُوعُ: النوْم ليْلاً. هَجَعَ يَهْجَعُ هُجُوعاً: نامَ، وقيل نام بالليلِ خاصّة، وقد يكون الهجُوعُ بغير نوم؛ قال زهير بن أَبي سُلْمَى:قَفْرٌ هَجَعْتُ بها ولَسْتُ بنائِمٍ، وذِراعُ مُلْقِيةِ الجِرانِ وسادي وقوم هُجَّعٌ وهُجوعٌ، ونساء هُجَّعٌ وهُجوعٌ وهَواجِعُ، وهَواجِعاتٌ جمع الجمع. والتَّهْجاعُ: النومةُ الخفيفةُ؛ قال أَبو قَيْسِ بن الأَسْلَتِ:قد حَصَّتِ البَيْضةُ رَأْسِي، فما أَطْعَمُ نَوْماً
اقرأ المدخل كاملًا

القاموس المحيط

الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ١٣٨
* ه ج ع * * الهُجُوعُ * النوم ليلا وبابه خضع و * التَّهْجَاعُ * النومة الخفيفة ويقال أتيت فلانا بعد * هَجْعَة * أي بعد نومة خفيفة من الليل
اقرأ المدخل كاملًا

تاج العروس

الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٢٬٤٤٢
الهجوع بالضم والتهجاع، بالفتح: النوم مطلقا، وقيل: ليلا، هكذا خصه بعضهم، ومنه قوله تعالى: كانوا قليلا من الليل ما يهجعون، وقد يكون الهجوع بغير نوم، قال زهير بن أبي سلمى: قفر هجعت بها، ولست بنائم وذراع ملقية الجران وسادي أو التهجاع: النومة الخفيفة، والهجوع مطلقا: النوم، هكذا فرق بينهما بعضهم، وأنشد الجوهري لأبي قيس بن الأسلت: قد حصت البيضة رأسي فما
اقرأ المدخل كاملًا

معجم لين

إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٢١٥
تَهَجَّعَ 5 تَهَجَّعَ ذ He slept. (1001 Nights, ii. 321.) هَجْعَةٌ هَجْعَةٌ ذ (assumed tropical:) The setting of a star. (Sgh in TA, art. شرط.) See شَرَطٌ. ― -b2- A light sleep in the first part of the night. (S.)
اقرأ المدخل كاملًا

قاموس سالمون

هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٨٩١
هجَع هجَع A ( n. ac. هُجُوْع 27 , تَهْجَاْع 62 ), a. Slept, slumbered. b. ( n. ac. هُجُوْع 27 ), Subsided, was appeased ( hunger ). c. Was careless. d. ( n. ac. هَجْع 1 ), see IV . هَجَّعَ هَجَّعَ II , a. Let sleep; quieted, calmed. أَهْجَعَ أَهْجَعَ IV , a. Appeased ( hunger ). هَجْعَة هَجْعَة 1t , a. Light sleep; slumber. b. Night-watch. هِجْع هِجْع 2 , a. Thoughtless,
اقرأ المدخل كاملًا

كتاب الله

مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ٧٬٥١٦
هجع هَجَعَ - يَهْجَعُ هَجَعَ - يَهْجَعُ + الكائن : ضد "هجد - يهجد ": ينام نوماً عميقاً: يستغرق في نوم عميق من غير تقطع واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " نقص الوعي والنوم وفقد الوعي بدرجاته المختلفة مرتبة تبعاًً لتسلسل دورة النوم والغفلة، ثم مرتبة تبعاً لعمق نقص أو فقد الوعي والانتباه " وهي: صَعِقَ - يَصْعَقُ، نَعَسَ - يَنْعَسُ (نَعَسَ -
اقرأ المدخل كاملًا

الصيغ(١)

الجذور المجاورةالمجاورة: ٣ (الإجمالي: ٥)

الترتيب: مدى قوة اجتماع الجذرين في الآية نفسها مقارنةً بالمصادفة (نسبة الأرجحية لدنينغ). يُذكر عدد الآيات المشتركة في كل سطر. الأدوات مخفية افتراضيًا.
  1. قلل

    الآيات المشتركة: ١ · Az

  2. ليل

    الآيات المشتركة: ١ · Durgun suyda dibe çöken mile “leyl“, akıp denize giden…

  3. كون

    الآيات المشتركة: ١ · Kevn, tepe demektir

الآيات التي ورد فيها(١)

  1. كَانُوا قَلِيلًا مِنَ اللَّيْلِ مَا يَهْجَعُونَ

    Uyurlar

تحليل الجذر

تعريف الجذر والخلاصة

AlanDeğer
Kökهجع
YapıÜçlü kök
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerنوم, وسن, رقد, سبت, هجد
Zıt Kökيقظ
Çekirdek Özet 1Geceleyin hafifçe uyumak, sükûnete ermek ve bedeni kısa süreli dinlenmeye bırakmak
Çekirdek Özet 2Gece ibadeti ve teheccüd bilinci bağlamında uykunun asgari düzeyde tutulması
Çekirdek Özet 3İradeyi gevşetmeden tabiatın zorunlu dinlenme payını karşılayıp uyanıklık ve bilinç haline dönme disiplini
Kritik Hata RiskiKökü mutlak ve ağır uyku (نوم veya سبات) ile bir tutarak ayetteki bilinçli ve kısa süreli dinlenme nüansını gözden kaçırmak

التحليل الثنائي

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
هجBir hareketin, sesin veya akışın kesintiye uğraması, yatışması veya terk edilmesi yönünde zayıflama hareketi; bu çekirdek uykuyu terk etme veya uyuma bağlamındaki هجد ve bir yeri terk edip kopma anlamındaki هجر köklerinde de görülür.عBoğazın derininden çıkan ع harfinin sağladığı içe çekilme ve sükûnet etkisiyle çekirdeğin taşıdığı kesilme ve yatışma eylemi, gecenin bir vaktinde bedenin bütünüyle sessizliğe ve kısa süreli hafif bir uykuya dalması anlamına özelleşmiştir.

التحليل التصويري للحروف

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
هKollarını kaldırmış insan; dikkat çekme, nefes, açığa çıkmaCanlının nefes alıp verişini ve canlılık enerjisinin dışa vurumunu temsil eder.
جDeğnek, deve; taşıma, yol alma, toparlanmaCanlının gün boyu yük taşımasını, hareketini ve yorucu intikalini imler.
عGöz; görme, bilme, dış dünyaya açıklıkDış algının, şuurun ve uyanıklığın organı olarak uyanık kalma halini simgeler.
هجعNefesin yatışması, yükün indirilmesi ve gözün geçici olarak kapanmasıGünün hareket ve yükünden sonra canlının nefesini yavaşlatarak gözünü yumması, bilincin dış dünyayla bağını kısa bir süre için askıya alıp sükûnet bulması hareketini bütünleştirir.

الاستعمال التاريخي والمبكر

AlanVeri
İlk fiziksel anlamGeceleyin, özellikle gecenin ilk veya ara vakitlerinde hafifçe uyumak; otlamadan dönen hayvanların merada veya ağılda yatıp sükûnet bulması; açlığın yatışması (هجع غرثه).
Cahiliye şiiri kullanımıZüheyr b. Ebî Sülmâ kökü geceleyin ıssız bir yerde uyumaksızın yatıp dinlenme anlamında kullanmıştır: قَفْرٌ هَجَعْتُ بها ولَسْتُ بنائِمٍ / وذِراعُ مُلْقِيةِ الجِرانِ وسادي
Erken Arapça kullanımEbû Kays b. el-Eslet şiirinde miğferin başını acıtması sebebiyle uykuyu ancak hafif bir kestirme halinde tadabildiğini ifade eder: قد حَصَّتِ البَيْضةُ رَأْسِي، فما / أَطْعَمُ نَوْماً غيرَ تَهْجاعِ

المصدر Lisânü’l-Arab, Kitâbü’l-ʿAyn, Esâsü’l-Belâga, Mekâyîsü’l-Luğa.

الطبقة الاشتقاقية السامية

Arapça هجع kökü, Sami dillerinin güney kolunda geceleyin sükûnet bulma, yatışma ve kısa süreli uyku anlamıyla karakteristik bir gelişim gösterir. Kuzeybatı Sami dillerinde (İbranice ve Ârâmîce) bu kökün doğrudan birebir ses denkliğiyle korunmuş yaygın bir uyku fiili bulunmamakta; buna karşılık sükûnet bulma, hareketsiz kalma ve durulma bildiren köklerle anlamsal örtüşmeler görülmektedir. Arapçada kökün kazandığı temel semantik yön, mutlak bir baygınlık veya derin uyku hali olmayıp, günün hareketliliğinden sonra gecenin belirli bir diliminde bedeni yatıştırma ve kısa süreli kestirme (tehcâ‘) hareketidir. Kökün türevlerinden olan «müstənîm» (her şeye çabuk kanan, gevşek kimse) anlamındaki «heca‘» kelimesi de kişinin tetikte olma vasfını bırakıp uyuşukça kendini salıvermesi tasvirinden doğmuştur.

درجة الثقة Güçlü

المصدر Brown-Driver-Briggs, HALOT, Lane’s Lexicon, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).

التحليل الاشتقاقي

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönهجع kökünden türeyen fiil ve isimlerGece uykusu, kısa süreli yatışma, açlığın teskin edilmesi ve gaflet derecesinde gevşeyip teslim olma anlamları iç içe gelişmiştir.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiGüney Sami dillerinde gece dinlenmesi ve sükûnKuzeybatı Sami dillerinde birebir kök yerine sükûn ve dinlenme kökleriyle semantik paralellik gösterir; Arapçada geceye özgü hafif uykuya daralmıştır.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik kök katmanıDurgunlaşma, nefesin yavaşlaması ve gece dinlenmesi bildiren köklerle tematik akrabalık taşır; kesin dış ödünçleme verisi yoktur.Muhtemel

المصدر Mekâyîsü’l-Luğa, Lisânü’l-Arab, Cohen.

الجذور الشقيقة (التقاليب)

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
هجعAnlamlıGeceleyin hafif uykuGeceleyin kısa bir süre uyuyup dinlenmek, yatışmak.Hedef kök; Kur'an'da geçer (Zâriyât 51:17).
هعجAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu dizilişte anlamlı bir kullanım kaydedilmemiştir (mühmel).Kur'an'da geçmez.
جهعAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu dizilişte anlamlı bir kullanım kaydedilmemiştir (mühmel).Kur'an'da geçmez.
جعهAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu dizilişte anlamlı bir kullanım kaydedilmemiştir (mühmel).Kur'an'da geçmez.
عهجAnlamlıBoyun uzunluğu ve zarafetUzun boyunlu dişi ceylan, genç deve veya devekuşu (el-‘avhec).Hedef kökle doğrudan anlam bağı yoktur; bünye benzerliğidir. Kur'an'da geçmez.
عجهAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu dizilişte anlamlı bir kullanım kaydedilmemiştir (mühmel).Kur'an'da geçmez.

الجذور المجاورة والجذر المضاد

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
هجعMerkezGece uykusu ve sükûnetGeceye özgü, genellikle kısa süreli ve hafif uykuyu ifade eder.Yalnızca geceleyin gerçekleşen ve derin gaflet içermeyen dinlenme halidir.
نومKomşuGenel uyku haliGece veya gündüz, hafif ya da derin olabilen genel uyku durumudur.Canlının iradesinin bütünüyle veya kısmen askıya alındığı genel biyolojik durumdur.
وسنKomşuUykuklama ve rehavetUykunun başlangıcında baş gösteren ağırlık ve esneme halidir.Henüz tam uykuya geçilmeden bilincin bulanıklaşması durumudur.
رقدKomşuUzun süreli yatış ve uykuBedenin hareketsiz kalarak uzun süre yatması ve derin uykuda olmasıdır.Ashâb-ı Kehf örneğinde olduğu gibi dış dünyadan bütünüyle kopuşu içerir.
سبتKomşuKesilme ve tam dinlenmeBedenin fonksiyonlarının bütünüyle kesilerek mutlak bir istirahate girmesidir.Canlıyı günün yorgunluğundan bütünüyle koparıp yenileyen derin dinlenmedir.
هجدKomşuUykuyu bölme veya uyumaHem uyumak hem de uykudan kalkıp ibadet etmek anlamında zıt anlamlı (ezdâd) bir köktür.Uykunun iradî olarak kesilip gece namazına durulmasını imler.
يقظZıtUyanıklık ve tetikte olmaDuyuların açık, bilincin devrede ve bedenin harekete hazır olması durumudur.Hucû‘ halindeki sükûnet ve uykuya dalmanın doğrudan karşıtıdır.

مقابلات المعنى في لغات أخرى

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaهجعGece kestirmesi, hafif uykuGeceleyin bedenin yatışmasıyla oluşan kısa ve hafif dinlenme durumudur.Kesin
LatinceDormitare, nocturnus soporKestirmek, gece uykusuna dalmakHafif uyuklama ve gece dinlenmesini karşılar; mutlak ve derin uykuyu (somnus) tam yansıtmaz.Güçlü
İngilizceSlumber, doze off at nightHafif gece uykusu, kestirmeGecenin bir vaktinde kısa süreli uyumayı karşılar; kökün taşıdığı geceye özgülük bağlamını kısmen dışarıda bırakır.Güçlü
AlmancaSchlummern, einnickenHafif uyumak, kestirmekDerin uykuya (Schlaf) varmayan hafif dinlenme halini verir; gece vurgusu bağlamdan anlaşılır.Güçlü
FransızcaSommeiller, somme nocturneHafif uyku çekmek, gece uyuklamasıBilincin tam kaybolmadığı hafif dinlenmeyi ifade eder; genel uyku fiilinden (dormir) ayrılır.Güçlü

المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane.

الوجوه والنظائر

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
يَـهْجَعُونَGeceleyin az uyumak, gecenin çoğunu ibadetle ihya etmekMuhsinlerin ve takva sahiplerinin gece hayatı tasvir edilirken, gecenin pek az bir kısmında uyudukları bağlamında kullanılır (Zâriyât 51:17).

سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİnsan fiilleri ve kulluk mükellefiyetiİnsanın biyolojik zorunlulukları ile iradî kulluk gayreti arasındaki denge; nefsin hakkı ile Allah'ın hakkının ifası.Bedenin asgari dinlenme ihtiyacını karşılayıp geri kalan iradeyi ubudiyete tahsis etme bilinci.
FıkıhGece namazı (teheccüd) ve vitir vakitleriGecenin ne kadarının uykuda ne kadarının kıyamda geçirileceğinin müstehaplık derecesi ve nafile namazın fazileti.Uykunun bütünüyle terk edilmeyip ibadeti diri tutacak ölçüde kısa tutulması hükmü.
TefsirZâriyât 51:17 ayetinin tefsiriAyetteki «mâ» edatının zaid mi yoksa nefiy mi olduğu; «gecenin azında uyurlardı» ile «geceleri pek az uyurlardı» anlamları arasındaki nüans.Takva ehlinin geceyi derin bir gafletle değil, uyanıklık ve istiğfarla geçirdiğini vurgulama.
HadisGece ibadeti ve Hz. Peygamber'in gece düzeniHz. Peygamber'in gecenin ilk kısmında yatıp son üçte birinde kıyama kalkması ve seherde istiğfar etmesi sünneti.Uykunun gaflet vasıtası olmaktan çıkarılıp ibadete güç toplayacak asgari bir dinlenmeye dönüştürülmesi.

تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniGece ibadeti ve teheccüd nizamıAsgari dinlenmeİbadette süreklilik sağlamaBiyolojik beden ihtiyacını asgari düzeyde karşılayarak ruhî terakkiyi kesintiye uğratmama disiplini.Kesin
İlmiZihinsel berraklık ve çalışma ritmiKısa süreli zihinsel dinlenmeİdrak gücünü tazelemekZihni uyuşturan aşırı uykudan kaçınarak tefekkür ve ilim tahsiline seher vaktinde zindelik kazandırma.Güçlü
SiyasiLiderlik ve kamu sorumluluğu bilinciTetikte olma ve teyakkuzZaaf ve gaflet anlarını önlemeToplumun emanetini taşıyan idarecilerin rehavete kapılmayıp halkın maslahatını gözetmek üzere uyanık kalması.Muhtemel
İktisadiEmek, zaman yönetimi ve üretimBoşa harcanmayan gece zamanıZaman israfını minimize etmeGece vaktini atalete terk etmeyip erken saatlerde üretime ve berekete zemin hazırlayan bilinçli dinlenme.Muhtemel

التماثل في العلوم العددية والإنسانية

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerDüşük güç modu (standby / sleep mode)Bir sistemin enerjisini tamamen kesmeden, asgari enerji tüketimiyle temel yaşamsal işlevleri sürdürüp anında tam performansa dönebilme durumu.Güçlü
Beşeri bilimlerKontrollü istirahat (strategic rest)Bireyin veya kurumun uzun vadeli hedeflerden kopmaksızın tükenmişliği önlemek için verdiği planlı, sınırlı ve amaca dönük mola.Güçlü

التضييق الخاطئ وخطر الخطأ

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü yalnızca sıradan bir «gece uyumak» fiili olarak görmek ve ayetteki övgünün sırrını sıradan uykusuzlukla karıştırmak.
Kur'an içi daha geniş anlamهجع mutlak uyku (نوم) değildir; gecenin karanlığında bedenin zorunlu hakkını verip bilinci diri tutarak istiğfara ve kıyama yer açan kontrollü dinlenmedir.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataZâriyât 51:17 ayetini fıtrata aykırı bir mutlak uykusuzluk övgüsü veya sıradan bir biyolojik ritim olarak anlamak; takva ehlinin gece disiplinindeki iradî zarafeti kavrayamamak.

خلاصة موجَّهة لفهم القرآن

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın idealize ettiği «muhsin» karakterinin geceyle kurduğu ilişkiyi, uykuyu bir amaç veya atalet değil, ibadete güç katan asgari bir vasıta olarak konumlandırdığını gösterir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Gece kıyamı, seher vakti istiğfarı ve ahiret bilincine sahip öncü müminlerin vasıflarını bildiren ayet gruplarında (özellikle Zâriyât suresi bağlamında) belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Müminin zahitliğini dünyadan ve bedensel ihtiyaçlardan bütünüyle kopmak sanan aşırı riyazet anlayışını ve aynı şekilde geceyi gaflet içinde tüketen rehavet anlayışını aynı anda tashih eder.

التركيب النهائي والنموذج الرياضي

  • Somut anlamGeceleyin bedenin sükûnete kavuşarak kısa süreli ve hafif bir uyku ile dinlenmesi, hayvanların merada durulup yatması.
  • Soyut anlamCanlının tükenişi önlemek üzere iradesini asgari düzeyde gevşetip, bilinci hızla yeniden kuşanacak şekilde sınırlı bir dinlenme fazına geçmesi.
  • Sistematik karşılıkSistemin çökmesini engelleyen ancak sistem hedeflerini askıya almayan asgari çevrimdışı (offline) kalma süresi.
  • LaTeX modeliTh=min⁡(Δt)  ⟺  ∫t1t2Ψ(t) dt≈0velim⁡t→t2Ω(t)=1
  • LaTeX açıklamasıFormülde Th hucû‘ (hafif uyku) zaman aralığını temsil eder ve bu süre asgari bir zaman dilimidir (min⁡(Δt)). t1 ile t2 arasındaki dinlenme aralığında canlının dışsal eylem fonksiyonu Ψ(t) sıfıra yaklaşırken, uykunun bitiş anında (t2) şuur ve uyanıklık fonksiyonu Ω(t) en üst düzey olan 1 değerine hızla geri dönmektedir. Bu model, kökün mutlak bir yok oluş veya derin bir gaflet uykusu değil, hızla uyanıklığa evrilen asgari ve kontrollü bir dinlenme hali olduğunu matematiksel olarak ifade eder.
النسخة النصية (لأدوات الذكاء الاصطناعي)فهرس الجذور حسب الحروف: ه