هور
ه - و - ر
جذر- الورود: ٢
- الآيات: ١
- الصيغ: ٢
- المعاجم: ١٠
معناه في القرآن: Devrik
ملاحظاتي
المعاجم(١٠)
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٣٬٠٩٤باب الهاء والراء وو ا ي ء معهما
ه ر و، ه و ر، و ه ر، و ره، ره و ه ر ي، ه ي ر، ي ه ر، ر ي ه، ه ر ء، رهء مستعملات هرو: هَرَوْته بالهِراوة، وهي العصا: ضربته بها .
هور: وهر: الهَوْر: مصدر هار الجرف، يَهُور إذا أنصدع من خلفه وهو ثابتٌ بعد مكانهُ فهو هائرٌ هارٍ فإذا سقط فقد انهار وتهور، فإذا سقط شيء من أعلى جوفٍ أو ركية في قعرها قيل: تهوَّر وتَدَهْوَر.
ورجل هارٍ: ضعيف في أمره. قال:
ماضي العزيمة لا
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٤٢١هارَ الجرْفُ يَهورُ هَوْراً وهُؤوراً، فهو هائرٌ. ويقال أيضاً: جرفٌ هارٍ، خفضوه في موضع الرفع وأرادوا هائِرٌ. وهوَّرْتُهُ فَتَهَوَّرَ. وانْهارَ، أي انْهَدَمَ. وهُرْتُهُ بالشيء، أي اتَّهمته به، والاسم الهورَةُ. والتَهَوُّرُ: الوقوع في الشيء بقلَّة مبالاة. يقال: فلانٌ مُتَهَوِّرٌ. وتَهَوَّرَ الليلُ: أي مضى أكثره وانكسر ظلامه. وتَهَوَّرَ الشتاء: ذهب أكثره وانكسر برده. واَهتَوَّرَ الشيء: هلك.
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٧٬٤٨٤(باب الهاء والواو وما يثلثهما)
(هوي) الهاء والواو والياء: أصلٌ صحيح يدلُّ على خُلُوٍّ وسقوط. أصله الهواء بين الأرض والسماء، سمِّي لخلوِّه. قالوا: وكلُّ خالٍ هواء. قال الله تعالى: ﴿وأفْئِدَتُهُمْ هَوَاءٌ﴾ [إبراهيم 43]، أي خاليةٌ لا تَعِي شيئاً، ثمَّ قال زُهير:
كأنَّ الرَّحْلَ منها فوقَ صَعلٍ *** من الظِّلْمان جؤجؤهُ هواءُ([1])
ويقال هَوَى الشّيءُ يَهوِي: سقط. وهاويةُ([2]): جهنم؛ لأنَّ الكافِر
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ١٤٢ه و ر
ومن المجاز: تهوّر الليل وتهوّر الشتاء: أدبر.
وفلان يتهوّر في الأمور: يقع فيها من غير فكرٍ.
وإنّ فيه لهورةً.
وإنه لهير.
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٨٧٤هارَه بالأَمرِ هَوْراً: أَزَنَّه. وهُرْتُ الرجلَ بما ليس عنده من خير إِذا أَزْنَنْتَه، أَهُورُه هَوْراً؛ قال أَبو سعيد: لا يقال ذلك في غير الخبر. وهارَه بكذا أَي ظنه به؛ قال أَبو مالك بن نُوَيْرَة يصف فرسه:
رَأَى أَنَّني لا بالكثير أَهُورُه،
ولا هُوَ عَنِّي في المُواساةِ ظاهرُ
أَهُورُه أَي أَظن القليلَ يكفيه. يقال: هو يُهارُ بكذا أَي يُظَنُّ بكذا؛ وقال آخر يصف إِبلاً:
قد عَلِمَتْ جِلَّتُها
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٢٥٤* ه و ر * * هَارَ * الجُرف من باب قال و * هُؤُورا * أيضا فهو * هَائِرٌ * ويقال أيضا جُرُف * هَارٍ * خفضوه في موضع الرفع وأرادوا هَائِر وهو مقلوب من الثُلاثي إلى الرُّباعِي و * هَوَّرَه فَتَهَوَّرَ * الوقوع في الشيء بِقَّلة مُبالاة يقال فلان * مُتَهَوِّرٌ
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٦٬٠٢٠هاره بالأمر هورا: أزنه واتهمه، وهرت الرجل بما ليس عنده من خير، إذا أزننته، أهوره هورا. قال أبو سعيد: لا يقال ذلك في غير الخير. هاره بكذا: ظنه به، قال أبو مالك بن نويرة يصف فرسه:
رأى أنني لا بالكـثـير أهـوره ولا هو عني في المواساة ظاهر أهوره أي أظن القليل يكفيه، يقال: هو يهار بكذا، أي يظن بكذا. وقال آخر يصف إبلا:
قد علمت جلتها وخـورهـا
هاره بالأمر هورا: أزنه واتهمه، وهرت الرجل بما ليس عنده من خير، إذا أزننته، أهوره هورا. قال أبو سعيد: لا يقال ذلك في غير الخير. هاره بكذا: ظنه به، قال أبو مالك بن نويرة يصف فرسه: رأى أنني لا بالكـثـير أهـوره ولا هو عني في المواساة ظاهر أهوره أي أظن القليل يكفيه، يقال: هو يهار بكذا، أي يظن بكذا. وقال آخر يصف إبلا: قد علمت جلتها وخـورهـا أني بشرب السوء لا أهورها أي لا أظن أن القليل يكفيها، ولكن لها الكثير. والاسم منهما الهورة بالضم. هاره عن الشيء: صرفه، نقله الصاغاني. هاره على الشيء: حمله عليه وأراده به. من المجاز: هار القوم يهورهم هورا، إذا قتلهم وكب بعضهم على بعض كما ينهار الجرف. قال ساعدة بن جؤية الهذلي: فاستدبروهم فهاروهم كأنـهـم أفناد كبكب ذات الشث والخزم هكذا يروى، وفي أخرى: كيدوا جميعا بآناس كأنهم
وكبكب يذكر ويؤنث. هار الرجل يهوره هورا: غشه، هار الشيء يهوره هورا: حزره. وقيل: للفزاري: ما القطعة من الليل? فقال: حزمة يهورها، أي قطعة يحزرها. يقال: ضرب فلانا فهاره، أي صرعه، كهوره، وهار البناء هورا: هدمه، وكذا الجرف هورا وهوؤرا، فهار، وهو هائر وهار، على القلب، وتهور وتهير، الأخيرة على المعاقبة، وقد يكون تفيعل، أي تهدم، قيل:: انصدع من خلفه وهو ثابت بعد في مكانه، فإذا سقط فقد انهار وتهور، وفي حديث ابن الضبعاء: فتهور القليب بمن عليه. يقال: هار البناء وتهور، إذا سقط، وكل ما سقط من أعلى جرف أو شفير ركية في أسفلها فقد تهور وتدهور. وهورته فتهور وانهار، أي انهدم. وقال ابن الأعرابي: الهائر الساقط، والراهي: المستقيم. وتهور الرجل، إذا وقع في الأمر بقلة مبالاة. وفي الأساس: بغير فكر، وهو مجاز. تهور الوعك الناس، إذا أخذهم وعمهم. من المجاز: تهور الليل، إذا ذهب وأدبر. تهور الليل، إذا ولى أكثره، ويقال في هذا المعنى بعينه: توهر الليل، وقد تقدم، وفي بعض النسخ: والليل: ولى أو ذهب أكثره. ورجل هار وهار، الأخيرة على القلب، وهيار، ككتان، هكذا في سائر النسخ، والذي في أمهات اللغة كلها: هائر، وفي بعضها: هيار، كسحاب، وسيأتي له في هير ضعيف، وقال الأزهري: رجل هار، إذا كان ضعيفا في أمره، وأنشد: ماضي العزيمة لا هار ولا خزل وقال ابن الأثير: يقال هو هار وهار وهائر، فأما هائر فهو الأصل من هار يهور، وأما هار، بالرفع، فعلى حذف الهمزة، وأما هار، بالجر، فعلى نقل الهمزة إلى بعد الراء، كما قالوا في شائك السلاح شاكي السلاح، ثم عمل به ما عمل بالمنقوص، نحو قاض وداع. قال ابن دريد: الهور، بالفتح: البحيرة تغيض بها، وفي بعض الأصول فيها، مياه غياض وآجام فتتسع ويكثر ماؤها. ج أهوار. الهور: القطيع من الغنم، نقله الصاغاني ، سمي به لأنه من كثرته يتساقط بعضه على بعض. الهورة، بهاء المهلكة، وجمعها الهورات وبه فسر الحديث الآتي ذكره. عن أبي عمرو: الهورورة: المرأة الهالكة. يقال: اهتور، إذا هلك. قال الأصمعي: التيهور: ما انهار من الرمل، وقيل: ما اطمأن من الأرض، هكذا في سائر النسخ، وقد ضرب عليه الصاغاني بقلمه، وذكر الرمل عوضا عنه، وفي اللسان ذكر الأرض. التيهور الشديدة من السباسب، يقال: تيه تبهور، أي شديد، ياؤه على هذا معاقبة بعد القلب، وفي حواشي ابن بري. ما نصه: أسقط الجوهري ذكر تيهور الرمل الذي ينهار، لأنه يحتاج فيه إلى فضل صنعة من جهة العربية. وشاهد تيهور الرمل المنهار قول العجاج: إلى أراط ونقا تيهور
وزنه تفعول، والأصل فيه تهيور، فقدمت الياء التي هي عين إلى موضع الفاء، فصار تيهورا، فهذا إن جعلته من تهير الجرف، وإن جعلته من تهور كان وزنه فيعولا لا تفعولا، ويكون مقلوب العين أيضا إلى موضع الفاء، والتقدير فيه بعد القلب: ويهور، ثم قلبت الواو تاء كما قلبت في تيقور، وأصله ويقور، من الوقار. والهار: الضعيف الساقط من شدة الزمان، وبه فسر حديث خزيمة: تركت المخ رارا والمطي هارا، ويروى بالتشديد. الهوارة: كسحابة: الهلكة، ومنه الحديث الذي لا طريق له، كما قاله الصاغاني: من أطاع الله ونص الحديث ربه فلا هوارة عليه أي لا هلك. قلت: وقد روي عن أنس رضي الله عنه أنه خطب فقال: من يتقي الله لا هوارة عليه فلم يدروا ما قال، فقال يحيى بن يعمر: أي لا ضيعة عليه. وفي الحديث أيضا: من اتقى الله وقي الهورات أي الهلكات، وقال الصاغاني: أي المهالك، واحدتها هورة، وقد تقدم قريبا، وهذا من المصنف غريب جدا، فإنه ذكر المفرد أولا ثم ذكر بعده الحديث الذي جاء فيه ذكر جمعه، ففرقهما في محلين. من المجاز: رجل هير، ككيس إذا كان يتهور في الأشياء، ونص التكملة: يتهير في الأشياء. ومهور كمقعد: ع بالحجاز، نقله الصاغاني، وقال ياقوت: ويروى مهوى. ومما يستدرك عليه: يقال: خرق هور، أي واسع بعيد. قال ذو الرمة: هيماء يهماء وخرق أهيم هور عليه هبوات جثـم للريح وشي فوقه منمنم
ويقال: هورنا عنا القيظ وجرمناه وجرمناه وكببناه، بمعنى. وهوارة، مشددا، ابن قيس بن زرعة بن زهير بن أيمن بن هميسع بن حمير الأكبر: قبيلة كبيرة بالمغرب، وفيه اختلاف كبير، وقد ألفت في ذلك رسالة سميتها رفع الستارة عن نسب الهوارة، ويقال: إن المثنى بن المسور بن المثنى بن خلاع بن أيمن بن رعين بن سعد بن حمير الأصغر خرج من مصر في طلب إبل له فقدها فذهب في أثرها إلى المغرب، فلما دخل إفريقية قال لغلامه: أين نحن? قال: تهورنا. فنزل على قوم من زناتة فتزوج أم صنهاج، فكثر منها نسله، فهم الهواريون. وهذا نقله المقريزي في: البيان والإعراب عمن في مصر من قبائل الأعراب. ثم ذكر منهم قبائل كثيرة بالمغرب. قلت: ومنهم أبو موسى عبد الرحمن بن موسى الهواري، لقي مالكا، وصنف في القراآت والتفسير، ذكره الرشاطي وآخرون. قال المقريزي، وأما هوارة الصعيد فإنه أنزلهم الظاهر برقوق بعد واقعة بدر بن سلام، هنا ، في سنة 782 فأقطع لإسماعيل بن مازن منهم ناحية دجرجا، وكانت خرابا فعمرها وهو جد الموازن، وأقام بها حتى قتله علي بن عريب منهم، وهو جد العرابي، فولي بعده الأمير عمر بن عبد العزيز الهواري. قلت: وبنو عمر بطن كبير بالصعيد، وهو جد الأمراء كلهم إلا من شذ، ومن ولده محمد أبو السنون، ويوسف بن عمر بن عبد العزيز، فأما محمد فولي بعد أبيه وفخم أمره وعمر الصعيد، وولي يوسف بعد أخيه، وولده إسماعيل بن يوسف كان محمود السيرة، توفي بمصر سنة 853 وحفيده الأمير شرف الدين عيسى بن يوسف بن إسماعيل، كان من أجلاء بني عمر، يذاكر الفقهاء مع كثرة البر والإحسان لهم، وكان مليح الشكل كثير التهجد توفي سنة 863، كذا في معجم الشيخ عبد الباسط. ومن ولده الأمير ريان بن أحمد بن عيسى، جد الرياينة، توفي سنة 889، وداود بن سليمان بن عيسى ولد بعد التسعين والثمانمائة، وعبد العزيز وعلي ابنا عيسى بن يونس، وغير هؤلاء، ومن أراد الزيادة فعليه برسالتنا المذكورة، فإننا قد استوفينا فيها أنسابهم وأخبارهم. وليس هذا محل التطويل، ولكن نفثة مصدور. وهور، بالضم: قرية بمصر من أعمال الأشمونين. وهورين: قريتان بمصر، إحداهما من أعمال قويسنا، وتعرف بنطابة، والثانية بالغربية وتعرف بهورين بهرمن، وقد نسب إلى هذه الأخيرة جماعة من المحدثين. والهوارين: قرية، نقله الحسن بن رشيق القيرواني.
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٣٬٥١٢هَارَه
1 هَارَه ذ , (K,) [aor. يَهُورُهُ,] inf. n. هَوْرٌ, (TA,) He threw it down; pulled it down; pulled it to pieces; or demolished it; namely, a building; (K;) and in like manner, a جُرْف [i. e. an abrupt, water-worn, bank, rising by the bed of a torrent or stream]; (TA [in which هُؤُورٌ is given as an inf. n. of this verb; but it is more probably an inf. n. of the intrans. verb only,
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬٢٢٦هَارَ
هَارَ ( w ) U ( n. ac. هَوْر 1 , هُؤُوْر [ 27 ] ),
a. Fell down; collapsed.
b. ( n. ac. هَوْر 1 ), Threw down; demolished.
c. Slaughtered, massacred.
d. Deceived.
e. Conjectured.
f. [ acc. & Bi ], Suspected of.
g. [ acc. & 'An ], Dissuaded from.
h. [ acc. & 'Ala ], Incited to.
هَوَّرَ
هَوَّرَ II ,
a. see I (b) .
تَهَوَّرَ
تَهَوَّرَ V , (
a. و or ي ), see I (a) .
b.
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ١٢٬١٥٣هور
هَارَ - يَهُوْرُ - هَارَ - انْهَارَ - يَنْهَارُ
هَارَ - يَهُوْر + كائن + شيئاً: يهرُّه: يهدمه ويجعله يهر (يهور) ويتساقط فوق بعضه: يزعزعه من مكانه ويدفعه حتى يجعله يتخرب ويسقط حطاماً
هَارّ: أصلها " هارر أو هائر ": اسم فاعل صفة مشبهة من " هَارَ - يَهُوْرُ ": غير مستقر وغير مكين وقابل للسقوط والتخرب بسهولة
انْهَارَ - يَنْهارُ: على وزن "
الجذور المجاورةالمجاورة: ١٣ (الإجمالي: ٢٠)
- جرف
الآيات المشتركة: ١ · Curuf sel suyunun kazdığı yer demektir
- أسس
الآيات المشتركة: ١ · Esas yapının oturduğu yer, temel anlamındadır
- شفو
الآيات المشتركة: ١ · Kenar
- بني
الآيات المشتركة: ١ · Yapı demektir
- رضي
الآيات المشتركة: ١ · Radiy : Rda (re,dat,ayn) memede biberon, süt
- جهم
الآيات المشتركة: ١ · Cehennem tuğlanın pişirildiği kuyu demektir
- نور
الآيات المشتركة: ١ · Ateş demektir
- خير
الآيات المشتركة: ١ · Hayr : At sürüsü demektir
- وقي
الآيات المشتركة: ١ · Takva kelimesindeki ilk te harfi vavdan dönüşmüştür, vav…
- هدي
الآيات المشتركة: ١ · “Hediye”, insanların görüşmeden evvel görüşmek isteklerini…
- ظلم
الآيات المشتركة: ١ · Zalimler
- قوم
الآيات المشتركة: ١ · Hayvanların ön ayaklarına denir
الآيات التي ورد فيها(١)
… أَمْ مَنْ أَسَّسَ بُنْيَانَهُ عَلَى شَفَا جُرُفٍ هَارٍ فَانْهَارَ بِهِ فِي نَارِ جَهَنَّمَ وَاللَّهُ لَا يَهْدِي الْقَوْمَ …
Hemen devrildi
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | هور |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | İlletli (ecvef-vâvî) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | هدم, خرر, سقط |
| Zıt Kök | ثبت |
| Çekirdek Özet 1 | Su kıyısındaki yarın veya kum tepeciğinin altı oyularak kütlesel halde aşağı göçmesi, içten çözülüp devrilmesi |
| Çekirdek Özet 2 | Sağlam bir temele dayanmayan inanç ve amellerin taşıyıcı zeminini yitirerek sahibini helake sürükleyecek biçimde çökmesi |
| Çekirdek Özet 3 | Temelsizlik ve iç boşluğun kaçınılmaz akıbeti olan yapısal iflas ve ani çöküş kanunu |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca sıradan bir «yıkılma» sayıp altı oyulmuşluk ve içten çözülme dinamiğini gözden kaçırmak |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| هو | Boşluk, düşme meyli, derinlik ve hafiflik | ر | Çekirdeğin işaret ettiği havaîlik ve boşluk dinamiği, kütlesel bir ağırlığın sarsılarak ve çatlayarak aşağıya doğru gürültüyle çökmesi yönünde somutlaşmıştır; nitekim aynı çekirdeği taşıyan هود kökünde gevşeyip sakinleşme, هون kökünde ağırlığını yitirip hafifleşme, هوي kökünde ise derin bir boşluğa serbest düşüş manası esastır. |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ه | kollarını kaldırmış insan; dikkat çekme, ortaya çıkma, nefes | Yapının içindeki gizli çatlağın ve zaafın dışa vurması, yapının nefes alamayacak derecede gevşemesi |
| و | çengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturma | Parçaları bir arada tutan bağlayıcı kuvvetin, yapıyı ayakta tutan irtibat noktasının gerilimi |
| ر | insan başı; baş, ilk, üst | Binanın, yarın veya kütlenin en üst tabakasının, zirvesinin hareket noktası olması |
| هور | Üst kütlenin bağlayıcı direncini yitirerek boşluğa doğru gürültüyle kırılıp devrilmesi | Yapının üst ağırlığının (ر) taşıyıcı bağlardan (و) kopmasıyla altındaki boşluğa (ه) kütlesel olarak yuvarlanması ve bütünsel bütünlüğünü aniden kaybetmesi hareketini tasvir eder. |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Akarsuyun oyduğu uçurumun (curuf) veya dik kum tepeciğinin arkasından çatlayıp henüz yerinde duruyorken birdenbire kütle halinde suya veya vadi tabanına çökmesi; altı boşalmış yapının göçmesi. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Cahiliye ve erken dönem şahitlerinde kök, atın veya devenin yemini azımsamamak manasında tahminde bulunma bağlamında kullanılmıştır. Lisān al-ʿArab'da Ebû Mâlik b. Nüveyre'nin atını överken söylediği beyit şöyledir: رَأَى أَنَّني لا بالكثير أَهُورُه / ولا هُوَ عَنِّي في المُواساةِ ظاهرُ |
| Erken Arapça kullanım | Kitābü'l-ʿAyn'da zayıf ve dirayetsiz kişi için kullanılan şu beyit zikredilir: ماضي العزيمة لا هارٌ ولا خزلُ; ayrıca kışın şiddetinin veya gecenin karanlığının kırılıp gitmesi «تهوّر الليل» ve «تهوّر الشتاء» olarak adlandırılmıştır. |
المصدر Kitābü'l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Arapça هور kökü, merkezi ve batı Sami dillerinde görülen çökme, uçuruma yuvarlanma, kuyu veya boşluk fikriyle semantik bir süreklilik arz eder. İbranice hwh / havvah (yıkım, felaket, çöküş kuyusu) ve Süryanice hawwṭā (derin çukur, yar, yarık) formları, kökün ilksel Sami katmanında toprağın yarılarak derin bir çukura doğru göçmesi veya felaket getiren yarılma anlamıyla irtibatlı olduğunu belgeler. Arapçada bu kök, suyun aşındırdığı kıyı yarlarının (curuf) arkadan çatlayarak aniden tabana dökülmesini ifade eden son derece özgül bir morfolojik harekete odaklanmıştır. Bu doğrultuda kök, sadece soyut bir düşüşü değil, altı oyulmuş bir kütlenin kendi ağırlığı altında dayanıksızlaşarak kütle halinde çökmesini betimleyen bir anlam kayması ve özelleşmesi yaşamıştır.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, HALOT, David Cohen.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | هور / هير | Kök içi dönüşümlerde «هار - يهور» ve «هار - يهير» biçimleri çatlayıp altı oyulan yarın çökmesini ifade eder; «تهور» ise düşüncesizce tehlikenin içine yuvarlanmak demektir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice hwh / Süryanice hawwṭā | Derin yarık, felaket getiren çukur ve ani yıkım anlamlarıyla morfolojik ve anlamsal bir ortak zemin paylaşılır. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik ailenin Sami dışı kollarında doğrudan güvenilir bir soydaş biçim tespit edilememiştir. | Veri bulunamadı |
المصدر Brown-Driver-Briggs, Lisān al-ʿArab, Gesenius.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| هور | Anlamlı | Çökmek, devrilmek | Altı oyulmuş kütlenin gürültüyle aşağı inmesi | Kur'an'da geçer (hedef kök) |
| هرو | Anlamlı | Vurmak, sopalamak | Değnekle veya sopayla sertçe darbe indirmek | Kur'an'da geçmez |
| وهر | Anlamlı | Korkutmak, vehme düşürmek | Kalbe ürperti ve yanılsama vererek şaşırtmak | Kur'an'da geçmez |
| وره | Anlamlı | Beceriksizlik, ahmaklık | İşinde acemi ve dengesiz olmak, dengesini koruyamamak | Kur'an'da geçmez |
| رهو | Anlamlı | Açıklık, sakinlik, yarık | İki şey arasındaki açıklık veya suyun durulup yarılması | Kur'an'da geçer |
| روه | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Mühmel kombinasyon |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| هور | Merkez | Çöküş, kütlesel devrilme | Altı oyulmuş ve arkadan çatlamış bir yapının temelsizlik sebebiyle kütlece yıkılmasıdır. | Taşıyıcı zeminin çürümesiyle gelen toptan çöküşü anlatır. |
| هدم | Komşu | Yıkmak, yerle bir etmek | Dışarıdan uygulanan bir güç veya müdahale ile bir yapıyı parça parça aşağı indirmektir. | Failin dışsal yıkım müdahalesi ön plandadır. |
| خرر | Komşu | Yere kapanmak, düşmek | Yüksekten aşağıya doğru ses çıkararak veya aniden secdeye/yere düşmektir. | Düşüş sırasındaki yönelim ve gürültü öne çıkar. |
| سقط | Komşu | Düşmek, sakıt olmak | Bir şeyin dengesini kaybederek bulunduğu seviyeden kontrolsüzce alta inmesidir. | Genel ve nötr bir yerçekimi hareketidir; alt oyulması şart değildir. |
| ثبت | Zıt | Sabitlenmek, kök salmak | Zemine sağlamca tutunup hiçbir sarsıntı ve akıntıyla yerinden oynamamaktır. | Dayanıklı temel ve yıkılmaz sükûneti ifade eder. |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | هور | Çatlayıp çökmek | Altı oyulan kütlenin gürültüyle yıkılması | Kesin |
| Latince | corruere, collabi | Çökmek, yıkılmak | Birlikte kütle halinde çöküşü karşılar; ancak altı oyulmuş kıyı yarığı imgesini tam vermez. | Güçlü |
| İngilizce | to collapse, to cave in | Çökmek, içe göçmek | Özellikle «cave in» ifadesi altı boşalan yapının içeri göçmesini çok iyi karşılar. | Kesin |
| Almanca | einstürzen, zusammenbrechen | Göçmek, yıkılmak | Taşıyıcı gücünü kaybeden sistemin birdenbire çöküşünü anlatır. | Güçlü |
| Fransızca | s'écrouler, s'effondrer | Yıkılmak, temeli çökmek | Özellikle «s'effondrer» zeminin veya tabanın batması nüansını başarıyla yansıtır. | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Collins-Robert.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| هَارٍ | Altı oyulmuş, çürümüş, göçmeye yüz tutmuş uçurum | Dırâr Mescidi'ni inşa edenlerin niyet ve zemin zaafını temsil eden temsilî bağlam (Tevbe 9:109) |
| فَانْهَارَ بِهِ | Kütlesel olarak devrilip onunla birlikte cehenneme göçmek | İflas eden yapay amelin sahibini de peşinden sürükleyip helake götürme akıbeti (Tevbe 9:109) |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İman-amel temellendirmesi | Amelin ve inancın takva ve ilahi rıza yerine nifak üzerine kurulmasının metafizik hükümsüzlüğü ve kaçınılmaz helaki | Amelin zahiri sağlamlığına rağmen ontolojik zeminden yoksun olmasının doğurduğu ontolojik iflas |
| Fıkıh | Mescid ve vakıf ahkamı | Hangi gayeyle olursa olsun cemaati bölmek, fitne çıkarmak ve zarar vermek kastıyla kurulan binaların (Mescid-i Dırâr) hükmü | Yapının fiziki varlığının değil, meşruiyet temelinin hukuki geçerliliği belirlemesi |
| Tefsir | Temsilî anlatım (mesel) | Kur'an'daki en çarpıcı jeolojik ve mimari mesellerden biri olarak nifak ehlinin yapısının analizi | «Cürüfin hârin» tamlamasındaki tabiat gözleminin ahlaki ve itikadi çöküşe birebir uyarlanması |
| Hadis | Nifak ve cemaat fitnesi | Fitne ortamlarında emirsiz ve ilkesizce tehlikenin ortasına atılmak manasındaki «تهور» (cüretkarlık/düşüncesizlik) kullanımı | Akıbeti düşünmeden helak çukuruna gözü kapalı dalma hali |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhid ve takva temeli | Takvasız niyet ve amel | Sahte dindarlık kurgusunun iflası | Takva zeminine oturmayan hiçbir dini teşebbüs varlığını sürdüremez; altı oyulmuş bir yar gibi aniden çöker. | Kesin |
| İlmi | Metodoloji ve aksiyomlar | Temelsiz öncüller üzerine kurulan nazariye | Epistemik çöküş | Sağlam aksiyomatik temele veya tecrübî ispata dayanmayan teoriler bilgi kütlesini taşıyamaz ve kadük kalır. | Güçlü |
| Siyasi | Meşruiyet ve adalet | Adaletsiz iktidar yapısı | Siyasi rejimin ani devrilmesi | Zulüm ve baskıyla altı boşaltılan siyasi rejimler, dışarıdan sağlam görünseler bile ilk sarsıntıda kütle halinde yıkılır. | Güçlü |
| İktisadi | Reel karşılık ve üretim | Karşılıksız borçlanma ve spekülatif balon | Finansal kriz ve iflas | Üretime ve reel varlığa dayanmayan, sanal olarak şişirilen finansal yapılar alttan çekilen likiditeyle bir anda çöker. | Kesin |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Geoteknik heyelan ve kritik kütle kırılması | Zemin mekaniğinde suyun hidrostatik basıncıyla şevin altını oyması sonucu sürtünme direncinin sıfırlanması ve şevin aniden kayması hadisesi | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kurumsal meşruiyet kaybı ve sistemik çöküş | Sosyolojide kurumların toplum nezdindeki güven ve rıza zeminini yitirmesiyle dışsal hiçbir darbe olmadan kendi ağırlığı altında çökmesi | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca sıradan bir «yıkılmak» (inhedeme) eylemine indirgeyip, olayın jeolojik ve mimari bir süreç olan «alt oyulması ve asılı kalma» dinamiklerini göz ardı etmek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da kök, sadece taşların dağılmasını değil; altı tamamen boşaldığı halde bir süre havada asılı duran, dıştan sapasağlam zannedilen fakat temassızlık anında taşıdığı kişiyle birlikte cehenneme göçen aldatıcı yapıyı betimler. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Mescid-i Dırâr olayını sadece fiziksel bir bina yıkımı olarak görmek; nifakın, riyanın ve meşruiyetsizliğin bizatihi bir çöküş kanunu (sünnetullah) olduğunu fark edememek. |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Varlığın ve eylemlerin zahiri görüntüsüne değil, oturduğu zemine (takva / Allah rızası) bakılması gerektiğini gösteren muazzam bir jeo-teolojik meselin anahtarını sunar. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Münafıkların eylemlerini, tefrika mescidlerini ve temelsiz toplumsal projeleri konu edinen Tevbe Suresi bağlamında belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Bir yapının, projenin veya dini ritüelin dışarıdan azametli ve sağlam görünmesinin onun hakiki bir varlığa sahip olduğu yanılgısını kökten düzeltir. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamAkarsuyun veya rüzgarın altını boşalttığı dik toprak yarığının (curuf), dayanıksızlaşarak kendi cüssesiyle aşağıya, uçuruma doğru toptan çökmesi ve yuvarlanması.
- Soyut anlamİlahi rıza ve takva zemininden yoksun kılınan niyet, amel ve kurumların, içsel boşlukları sebebiyle kendi ağırlıklarını taşıyamayarak helake ve hüsrana göçmesi.
- Sistematik karşılıkBir sistemin sürdürülebilirliğinin üst yapı unsurlarına değil, doğrudan taşıyıcı tabanın (temel / meşruiyet) sağlamlığına bağlı olduğu yapısal çöküş kanunu.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde , kurulan yapıyı veya ameli; , bu yapının taşıdığı cüsseli ağırlığı; ise yapının üzerine oturduğu ontolojik ve meşru zemini (temeli) temsil eder. Zemin direnci ve meşruiyeti sıfıra yaklaştığında (), yapının birim zemin başına düşen gerilimi sonsuza ıraksar. Bu durum sistemin zamana bağlı mukavemet türevini negatife çevirir () ve nihayetinde yapı kritik bir anında kendi ağırlığıyla çökerek yokluğa ve helake () sürüklenir.