بسم

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ب-س-م1 sîga, 13 mücavir kök, 1 ayet, 1 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.عملولدبسموزعفَتَبَسَّمَرحمضحكعبدشكرنعمربب

KökSîga 1Ayet 1Sure 1Mücavir 13

▶ Ağı aç (3B)

بسم

ب - س - م

KÖK
  • 1 geçiş
  • 1 ayet
  • 1 sîga
  • 12 sözlük

Nebsim ön diş olarak kullanılmaktadır. Besme ön diş olarak baştan kullanılmış olabilir. Tebessüm etmek ön dişleri göstermek, gülümsemek anlamındadır. Çiçeği açılmadığı halde taç yaprağı açılmış tomurcuk. Buradan ses çıkarmadan gülümsemek anlamındadır.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(12)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Nebsim ön diş olarak kullanılmaktadır. Besme ön diş olarak baştan kullanılmış olabilir. Tebessüm etmek ön dişleri göstermek, gülümsemek anlamındadır. Çiçeği açılmadığı halde taç yaprağı açılmış tomurcuk. Buradan ses çıkarmadan gülümsemek anlamındadır.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR229 harf
باب السين والباء والميم معهما ب س م مستعمل فقط بسم: بَسَمَ يَبْسِمُ بَسْماً: فتح شفتيه كالمكاشر. ورجل بسّامٌ، وامرأة بسّامةٌ، وبسم وابتسم وتبسّم بمعنى واحد، وفي صفة النّبيّ صلّى الله عليه وسلّم: أن كل جُلُّ ضَحِكِة التَّبَسُّم.
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR152 harf
التَبَسُّمُ: دون الضحك. يقال: بَسَمَ بالفتح يبسِمُ بَسْماً فهو باسمٌ، وابْتَسَمَ وتَبَسَّمَ. والمَبْسِمُ: الثغر. ورجلٌ مِبسامٌ وبَسَّامٌ: كثير التبسُّم.
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR275 harf
باب السين والباء والميم معهما بسم استُعمل من وجوهه : بسم . بسم : قال الليث : بَسَمَ يَبْسِم بَسماً : إذا فتح شَفَتَيْه كالمُكاشِر . ورجل بَسَّام وامرأةٌ بَسّامة . وفي صفة النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه كان جُلُّ ضَحِكه التبسُّم ، يقال : بَسَمَ وابتَسم وتبسَّم بمعنًى واحد .
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR3.784 harf
(باب الباء والسين وما يثلثهما) (بسط) الباء والسين والطاء أصلٌ واحدٌ، وهو امتِدادُ الشَّيء، في عِرَض أو غير عِرَض. فالبِساط ما يُبْسط. والبَسَاط الأرض، وهي البسيطة. يقال مكان بَسِيطٌ وبَساط. قال: ودونَ يَدِ الحَجّاج مِن أنْ تنالَني *** بَسَاطٌ لأيْدي النّاعِجاتِ عريضُ([1])ويَدُ فلانٍ بِسْطٌ، إذا كان مِنْفَاقا، والبَسْطة في كلّ شيء السَّعَة وهو بسيط الجسْم والباعِ والعِلْم. قال الله تعالى:
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR47 harf
- قال تعالى: ﴿فتبسم ضاحكا من قولها﴾ [النمل/19].
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR215 harf
ب س م هو أغر بسام‏.‏ وأول مراتب الضحك التبسم ومتى جئته فهو متبسم‏.‏ وكان ابتسامتها ومضة برق‏.‏ وهن غر المباسم‏.‏ ومن المجاز‏:‏ تبسم البرق وتبسم الطلح‏:‏ تفلقت أطرافه‏.‏ ويقال‏:‏ والله ما بسمت فيه أي ما ذقته‏.‏
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR394 harf
بَسَمَ يَبْسِم بَسْماً وابْتَسَمَ وتَبَسَّم: وهو أَقلُّ الضَّحِك وأَحَسنُه. وفي التنزيل: فَتَبَسَّم ضاحِكاً من قولها؛ قال الزجاج: التَّبَسُّم أكثرُ ضَحِك الأَنبياء، عليهم الصلاة والسلام. وقال الليث: بَسَمَ يَبْسم بَسْماً إذا فَتَح شَفَتَيه كالمُكاشِر، وامرأَة بَسَّامةٌ ورجل بَسَّامٌ. وفي صفته، صلى الله عليه وسلم: أَنه كان جلُّ ضَحِكهِ التَّبَسُّم. وابْتَسَمَ السحابُ عن البَرْق: انْكَلَّ عنه.
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR186 harf
* ب س م * * التَّبَسُّمَ * دون الضحك وقد * بَسَمَ * من باب ضرب فهو * باسِمٌ * و * ابْتَسَمَ * و * تبسَّمَ * و * المَبْسِمُ * بوزن المجلس الثغر ورجل * مِبْسامٌ * و * بَسّامٌ * كثير التبسم
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR1.721 harf
بَسَمَ 1 بَسَمَ بسم بٱسم سم : see 5, with which it is syn. ― -b2- [Hence,] مَا بَسَمْتُ فِى الشَّىْءِ (tropical:) I did not taste the thing. (K, TA.) تبسّم 5 تبسّم بسم تبسم ; and ↓ ابتسم; and ↓ بَسَمَ, aor. بَسِمَ inf. n. بَسْمٌ (S, M, Msb, K) and مَبْسَمٌ; (K, * TA;) [He smiled;] these verbs signify less than ضَحِكَ [so that they are properly explained by the Latin subrisit]: (S, Msb:) or he
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR317 harf
بَسَمَ بَسَمَ I ( n. ac. بَسْم 1 ), a. Smiled. تَبَسَّمَ تَبَسَّمَ V , اِبْتَسَمَ VIII , a. see I . مَبْسَم مَبْسَم 17 , a. Smile. مَبْسِم مَبْسِم 18 , ( pl. مَبَاْسِمُ 44 ), a. Front teeth, mouth; lips. بَاْسِم بَاْسِم 21 , a. Smiling. تَبَسَّمَ N. Ac. تَبَسَّمَ V , N. Ac. اِبْتَسَمَ VIII , a. see 17 .
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR3.818 harf
بسم بَسَمَ - يَبْسِمُ - تَبَسَّمَ - يَتَبَسَّمُ بَسَمَ - يَبْسِمُ + كائن + من كائن أو شيء أو أمر: يبدي بحركات فمه ووجهه وكشف أسنانه أنه راض ومسرور: يحرك عضلات الفم والوجه كاشفاً بشكل جزئي عن أسنانه ومبعداً زاويتي الفم نحو الطرفين البعيدين ليعبر بلغة حركة الوجوه أنه راض ومسرور من الكائن أو الأمر أو الشيء تَبَسَّمَ - يَتَبَسَّمُ : على وزن "
Tamamını oku

Sîgalar(1)

Mücavir kökler13 mücavir (18 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. وزع

    1 ortak ayet · Vedia heybe demektir

  2. ضحك

    1 ortak ayet · İri hurma tanesi, dolgun veya dolu demektir

  3. رضي

    1 ortak ayet · Radiy : Rda (re,dat,ayn) memede biberon, süt

  4. شكر

    1 ortak ayet · Sütle dolu memedir

  5. ولد

    1 ortak ayet · “Yavru” demektir

  6. دخل

    1 ortak ayet · Dahl: Kuytu yer demektir

  7. نعم

    1 ortak ayet · "Neam" geviş getiren çift parmaklı hayvanların ortak adıdır

  8. صلح

    1 ortak ayet · Sarh köşk, serh (sinle) silah demektir

  9. عبد

    1 ortak ayet · Ana kapının önündeki bekçidir

  10. رحم

    1 ortak ayet · Rahim, bebeğin doğana kadar geliştiği yerdir

  11. عمل

    1 ortak ayet · Amele iş yapmaya alıştırılmış deve veya öküz demektir

  12. ربب

    1 ortak ayet · Ribve, tümsek demektir

Geçtiği ayetler(1)

  1. فَتَبَسَّمَ ضَاحِكًا مِنْ قَوْلِهَا وَقَالَ رَبِّ أَوْزِعْنِي أَنْ أَشْكُرَ …

    GülümsediOnun bu sözü üzerine gülerek tebessüm etti ve dedi ki: Rabbım; bana ve ana babama verdiğin nimete şükürde ve hoşnud olacağın şeyi yapmakta beni muvaffak kıl ve rahmetinle beni salih kullarının arasına kat.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökبسم
YapıÜçlü kök
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerضحك, كشر, بشش
Zıt Kökعبس
Çekirdek Özet 1Dudakların sessizce aralanıp ön dişlerin belirmesi; çiçeğin veya şimşeğin hafifçe yarılıp parıldaması
Çekirdek Özet 2İçsel bir neşenin, kavrayışın ve hayretin taşkınlığa varmadan, edep ve sükûnet dairesinde dışa vurumu
Çekirdek Özet 3Bilinçli farkındalık ile duygusal tepki arasındaki itidalli denge ve vakar hâli
Kritik Hata RiskiTebessümü salt kahkahasız gülüş sanıp arkasındaki ince kavrayış, hayret ve şükür bileşenini gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
بسSıkışmış bir şeyin dışarı sızması, hafifçe açılması, ufalanarak veya sessizce yayılmasıمSon harfteki dudak kapanması ve toparlayıcılık unsuru, açılmayı dağıtmayıp dudak kenarlarında kontrollü, sessiz ve estetik bir parıldama hâline dönüştürmüştür.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
بEv, çadır; iç, barınma, sınırlandırılmış iç alanVarlığın veya bedenin iç dünyasında, zihinsel ve kalbî alanda beliren durumu imler.
سDiken, destek; tutunma, aradan sıyrılma, sivrilmeİçerideki hissin veya enerjinin yüzeye, sınır boyuna doğru hafifçe sızmasını ve dişlerin aralanmasını imler.
مSu; akış, toplanma, dudakların birleşimi ve dinginlikTaşan neşenin taşkınlığa ve sese dönüşmeden dudak sınırında toplanmasını, sükûnetle akmasını imler.
بسمÇadırın içinden sıyrılıp sükûnetle beliren ışıkİç dünyada beliren kavrayış ve sevinç dalgasının, dudakların hafifçe aralanmasıyla yüz hattında dingin ve estetik bir aydınlık oluşturması.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamDudakların ses çıkarmaksızın hafifçe aralanarak ön dişlerin beyazlığının görünmesi; şimşeğin buluttan hafifçe çakması veya goncanın taç yapraklarının yarılıp uç vermesi.
Cahiliye şiiri kullanımıCahiliye şiirinde sevgilinin ön dişlerinin parlaklığı ve tebessüm anındaki beyazlığı şimşek pırıltısına ve ıslak papatyaya benzetilerek tasvir edilir. Şairler dudakların aralanmasını ve dişlerin parıldamasını tebessüm kavramıyla aktarırlar.
Erken Arapça kullanımKlasik hadis rivayetlerinde peygamberî gülüşün niteliği tanımlanırken tebessüm kelimesi öne çıkar: كَانَ جُلُّ ضَحِكِهِ التَّبَسُّمَ (Onun gülüşünün ekserisi tebessüm idi). Ayrıca şimşeğin bulut arasından çakması da Arapçada اِبْتَسَمَ السَّحَابُ عَنِ الْبَرْقِ şeklinde ifade edilmiştir.

Kaynak Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Asās al-Balāgha.

Sami etimolojik katman

Arapça بسم kökü, merkezi Sami dil sahasında daha çok fiziki dudak hareketi ve sessiz sevinç ifadesi üzerinden özelleşmiş bir köktür. Diğer Sami dillerinde (örneğin İbranice ve Süryanicede) gülme ve sevinç genellikle ضحك kökünün soydaşlarıyla (İbranice ṣāḥaq / śāḥaq) veya sevinç bildiren genel köklerle karşılanırken, Arapçada بسم kökü sesli gülmeden (ḍaḥik) ayrışan, dudakların uç vermesi, ön dişlerin belirmesi ve sükûnetle yarılma anlamını üstlenerek fonosemantik bir özelleşmeye uğramıştır. Kökün biliteral katmanındaki بس unsuru, baskının hafifletilmesi ve sızma fikrini taşırken, labial olan م harfi ağzın sınırlarını belirleyerek eylemin fısıltısız ve sessiz bir aydınlanma hâli olarak kalmasını sağlamıştır.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques), Lane’s Lexicon.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönبسم kökünden türeyen tebessüm, ibtisam, mübtesimDudakların açılması, şimşeğin parlaması ve goncanın uç vermesi bağlamında içsel sevinç ve letafetin dışa vurumu.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİkili çekirdek بس ile ses ve dudak hareketini niteleyen köklerSami zemininde gülme fiilinin genel sesli köklerinden ayrılarak dudak sınırında sessizleşen özgün Arapça leksikal açılım.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfro-Asyatik dış halkalarda bağımsız ve güvenilir bir morfolojik soydaşlık tespit edilmedi.Veri bulunamadı

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, David Cohen.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
بسمAnlamlıSessizce gülümsemekDudakların aralanıp dişlerin parıldaması, çiçeğin açılmasıHedef kök; Kur'an'da geçer
بمسKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu diziliş terk edilmiştirKitābü'l-ʿAyn mühmel kaydı
سبمKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu diziliş terk edilmiştirKitābü'l-ʿAyn mühmel kaydı
سمبKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu diziliş terk edilmiştirKitābü'l-ʿAyn mühmel kaydı
مبسKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu diziliş terk edilmiştirKitābü'l-ʿAyn mühmel kaydı
مسبKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu diziliş terk edilmiştirKitābü'l-ʿAyn mühmel kaydı

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
بسمMerkezTebessüm, sessiz tefekkürî sevinçSes çıkarmadan dudakların aralanması ve tefekkür kaynaklı aydınlanmaGülümsemenin en mutedil, edepli ve sessiz hâlidir
ضحكKomşuGülmek, açığa çıkmakSese ve dışa vuruma açık, neşenin veya şaşkınlığın belirgin tezahürüTebessümden daha ileri ve sesli olabilen gülme derecesi
كشرKomşuDişleri göstermekDudakları çekerek dişleri belirgin kılmak; bazen tehdit bazen yalın sırıtmaTebessümdeki letafet ve iç neşe unsuru olmaksızın salt diş açılması
بششKomşuGüler yüz göstermekMuhataba karşı yüz aydınlığı, ferahlık ve sıcak karşılamaTebessümün kişiler arası ilişkideki sıcaklık ve ünsiyet boyutu
عبسZıtYüz ekşitmek, kaş çatmakYüz kaslarının sıkışması, hoşnutsuzluk ve kapanmaTebessümün tam karşıtı olarak yüzün kararması ve sertleşmesi

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaبسمDudak aralayarak sessizce gülümsemekSes çıkarmaksızın içsel sevinç veya hayretin yüzde parıldamasıKesin
LatincesubridereHafifçe gülümsemekridere (gülmek) eyleminin hafifletilmiş (sub-) ve sessizleşmiş hâli; tebessümün itidalini karşılarGüçlü
İngilizcesmileGülümsemekSesli kahkaha (laugh) olmaksızın yüzün aydınlanması; içsel tefekkür boyutunu her zaman taşımazKesin
AlmancalächelnGülümsemeklachen (gülmek) fiilinin küçültme ve yumuşatma eki almış biçimi; sessiz tebessümGüçlü
FransızcasourireGülümsemekrire (gülmek) kökünden türetilmiş hafif ve sessiz gülme eylemiGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
فَتَبَسَّمَ ضَاحِكاًHayret, idrak ve şükürle harmanlanmış sessiz aydınlanmaSüleyman peygamberin karıncanın sözünü işitip durumun mucizeviliğini kavraması ve ardından şükre yönelmesi; Neml 27:19

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamPeygamberlerin ismeti ve vakarıPeygamberlerin kahkaha atıp atmayacağı; ciddiyet, vakar ve tebessüm dengesiPeygamberî tebessümün gafletten değil, ilahî hikmeti temaşadan doğan bir vakar olması
FıkıhNamazı bozan hâllerNamazda tebessümün namazı ve abdesti bozup bozmadığıSesli gülmenin (kahkaha) namazı bozması, tebessümün ise namaza zarar vermemesi
TefsirNeml Suresi 19. ayetin tahliliفَتَبَسَّمَ ile ضَاحِكاً kelimelerinin bir arada gelmesinin belagat boyutuTebessümün başlangıç, gülümsemenin nihayet olması; kahkaha olmaksızın iç sevincin yüze tam vurması
HadisŞemâil ve sünnetHz. Peygamber’in günlük hayattaki siması ve beşerî ilişkileriSadaka niteliğindeki mütebessim çehre ve tebessümün en faziletli gülüş biçimi sayılması

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniVakar ve huşû ahlakıİtidalDuygusal taşkınlığı sükûnete dönüştürmeMüminin sevinç anında bile taşkın kahkahadan uzak durarak şükür tebessümünü kuşanmasıKesin
İlmiİdrak ve kavrayış anıSezgi kıvılcımıKarmaşık bir meselenin çözüldüğü anki zihinsel aydınlanmaHakikatin keşfi karşısında alimin yüzünde beliren sessiz kavrayış sevinciGüçlü
SiyasiHükümranlık ve adaletMutedil güçGüç sarhoşluğunu engelleyen vakar ve merhametKarıncanın sözünü duyan hükümdarın kibre değil, tebessüm ederek merhamet ve adalete yönelmesiGüçlü
İktisadiTicari ve sosyal muameleGüven ve hüsn-i muameleSosyal sürtünmeyi azaltan tebessüm sermayesiTebessümün karşılıklı güveni artırıcı ve iletişimi kolaylaştırıcı manevi bir değer olmasıMuhtemel

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerDüşük genlikli rezonans / Eşik altı ışımaSisteme yüklenen enerjinin gürültüye veya kırılmaya yol açmadan, sadece sınır yüzeyinde hafif bir ışıma ve frekans değişimi üretmesiGüçlü
Beşeri bilimlerDuygusal denetim ve mikro jestlerBireyin yoğun bilişsel kavrayış ve duygu durumunu taşkın eylemlere dönüştürmeksizin yüz kaslarıyla kontrollü ve barışçıl biçimde yansıtmasıGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiTebessümü salt fiziksel, mekanik bir nezaket veya içi boş bir dudak kıvrımı olarak algılamak.
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'da tebessüm, derin bir algılayışın, ince bir kavrayışın, şükrün ve hayretin yüzdeki vakar dolu parıltısıdır.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataAyetteki tebessüm alelade bir neşelenme sanıldığında, Süleyman aleyhisselamın varlık hiyerarşisindeki en küçük canlıyı idrak edişindeki derin tefekkür ve tevazu fark edilemez.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın nübüvvet ahlakındaki neşe, hayret ve vakar dengesini tek bir fiil üzerinden nasıl kusursuzca kurduğunu gösterdiği için hayatidir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Neml Suresi 19. ayette peygamberî idrak, hükümdarlık şuuru ve yaratılmışlara şefkatle yaklaşım sahnelerinde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Dindarlığın somurtkanlık, güç sahibi olmanın ise kibir ve sertlik gerektirdiği yönündeki algıyı yıkar; vakar ile tebessümün bir arada olduğunu gösterir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamDudakların sessizce aralanıp ön dişlerin beyazlığının uç vermesi; goncanın yaprak ucunu göstermesi veya şimşeğin hafifçe parıldaması.
  • Soyut anlamİçsel idrak, sevinç ve hayretin hiçbir gürültü ve taşkınlığa meydan vermeksizin dingin bir vakarla dışa yansıması.
  • Sistematik karşılıkGüç, bilgi ve duygunun birleştiği kavşakta kontrolsüz taşmayı engelleyen estetik ve ahlaki sınır sigortası.
  • LaTeX modeliE→  C  SburadaA(S)≪Amax⁡,ω(S)=0
  • LaTeX açıklamasıModelde E içsel sevinç, hayret veya bilişsel uyarımı; C bilinçli farkındalık ve vakar denetimini; S ise yüzeydeki tebessüm tepkisini temsil eder. Model, oluşan tepkinin genliğinin A(S) maksimum patlama eşiği olan Amax⁡ seviyesinden çok küçük olduğunu (A(S)≪Amax⁡) ve ses frekansının ω(S) sıfıra eşit olduğunu (ω(S)=0) ifade ederek sessiz ve kontrollü aydınlanmayı gösterir.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ب