بكك

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ب-ك-ك1 sîga, 7 mücavir kök, 1 ayet, 1 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.هديأنسبككبِبَكَّةَوضعبركأولعلم

KökSîga 1Ayet 1Sure 1Mücavir 7

▶ Ağı aç (3B)

بكك

ب - ك - ك

KÖK
  • 1 geçiş
  • 1 ayet
  • 1 sîga
  • 10 sözlük

İlik. Mekke olarak da telafuz edilmektedir.devamı ›

Bu sayfa şu yazımları da kapsar: بكّ

Notlarım

Sözlükler(10)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

İlik. Mekke olarak da telafuz edilmektedir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR811 harf
الكاف والباء ك ب، ب ك مستعملان كب: كَبَبْتُه لوجهه فانكبّ، أي: قلبته. وأكب القوم على الشيء يعملونه. وأكب فلان على فلان يطالبه. قال لبيد: جنوح الهالكي على يديه مُكِبّاً يجتلي ثقب النصال والفارس يكُبُّ الوحش إذا طعنها فألقاها على وجهها، قال: فهو يكُبُّ العيط منها للذقن والكبكبة: جماعة من الخيل. وكَبَبْتُ الغزل: جعلته كُبَّةً. وقيس كُبّة: حي من اليمن. والكَبابُ: الطباهج. والتكْبيبُ: فعله.
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR92 harf
بكَّ فلان يَبُكُّ بَكَّةً، أي زَحَمَ. وتَباكَّ القومُ، أي ازدحموا. وبَكَّ عنقَه، أي دَقَّها.
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR yok32.026 harf
Madde başı: بكّ(باب الباء وما بعدها في الذي يقال له المضاعف) (بتّ) الباء والتاء لـه وجهان وأصلان: أحدهما القطع، والآخر ضربٌ من اللباس. فأما الأوّل فقالوا: البتّ القطع المستأصِل، يقال بَتَتُّ الحبلَ وأَبْتَتُّ. ويقال أعطيتُه هذه القَطيعةَ بَتّاً بَتْلاً. "والبتَّةَ" اشتقاقُه من القَطْع، غير أنّه مستعملٌ في كل أمرٍ يُمضَى ولا يُرجَع فيه. ويقال انقطع فلانٌ عن فلان فانبتَّ وانقبض. قال: فَحَلَّ في جُشَمٍ وانبتَّ
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR200 harf
ب ك ك تباكت الإبل على الحوض‏:‏ تزاحمت‏.‏ وتقول‏:‏ تباكوا فتداكوا‏.‏ وسميت بكة لأنها كانت تبك أعنـاق الجبابـرة إذا ألحدوا فيها بظلم لم يناظروا أي لم ينتظر بهم‏.‏ وتقول أحمق باك من هو في الحق شاك‏.‏
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR2.512 harf
البَكُّ: دق العنق. بَكَّ الشيءَ يَبُكُّه بَكاً: خرقه أو فرقه. وبَكَّ فلان يَبُكُّ بَكَّةً أي زحم. وبَكَّ الرجلُ صاحبه يَبُكُّه بَكاً: زاحمه أو زَحمَهُ؛ قال: إذا الشَّرِيبُ أخذَتْه أكَّهُ، فَخَلِّهِ حتى يَبُكَّ بَكَّهْ يقول: إذا ضجر الذي يُورِدُ إبله مع إبلك لشدة الحر انتظاراً فخلِّه حتى يزاحمك؛ وقال ابن دريد: كأ من الأَضداد يذهب في ذلك إلى أنه التفريق والازدحام؛ وكل شيء تراكب فقد تَباكَّ. وتباكَّ
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR298 harf
* ب ك ك * * بَكَّ * زحم و * البَكُّ * مصدر بمعنى الدق و * بكَّ * عنقه دقها وبابهما رد و * بَكَّهُ * اسم بطن مكة سميت بذلك لازدحام الناس وقيل سميت بذلك لأنها كانت تبك أعناق الجبابرة و * بَعْلَبَكُّ * بلد وهما كلمتان جعلتا واحدة وقد ذكرنا إعرابه في حضرموت والنسبة إليه * بَعْلِيٌ * وإن شئت * بَكِّيُّ
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR3.762 harf
بكه يبكه بكا: خرقه أو فرقه عن ابن دريد. وقال أبو عمرو: بك الشيء، أي فسخه. وبك فلان فلانا يبكه بكا: زاحمه، قال عامان بن كعب: إذا الشريب أخذته أكه فخله حتى يبك بكـه يقول: إذا ضجر الذي يورد إبله مع إبلك لشدة الحر انتظارا فخله حتى يزاحمك. أو بكه يبكه بكا: إذا رحمه، ضد هكذا في سائر نسخ الكتاب بالراء، وراجعت كتاب الجمهرة لابن دريد، فرأيته قال فيها: وبك فلان يبك بكا: زحم، وبك الرجل صاحبه
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR189 harf
بَكَّ بَكَّ U ( n. ac. بَكّ 1 ), a. Pressed, jostled. b. Tore, rent. c. Was rough. تَبَاْكَكَ تَبَاْكَكَ VI , a. Jostled one another. بَاْكِك بَاْكِك 21 , a. Blockhead, nincompoop.
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR13.497 harf
بكك بَكَّ - يَبُكُّ - بَكَّة بَكَّ - يَبُكُّ + كائن + كائناً: يدقه ويدافعه متزاحماً معه للتحرك ضمن مكان ضيق بَكَّة: على وزن " فـَعـْلـَة" : اسم فعل بمعنى مفعول للمرة من " بَكَّ - يَبُكُّ ": اسم مكان منه: المكان الذي يضيق بنازليه فيزدحمون ويتدافعون ويدق ويدفع بعضهم بعضاً: وهو اصطلاحاً وصف لمنطقة مكة وضواحيها لخصوصيتها بذلك في الحج واللفظ
Tamamını oku

Sîgalar(1)

Mücavir kökler7 mücavir (9 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. وضع

    1 ortak ayet · Koyar

  2. برك

    1 ortak ayet · Birkan yanardağ demektir

  3. بيت

    1 ortak ayet · Beyt ev demektir

  4. أول

    1 ortak ayet · Alet kaldıraç demektir

  5. هدي

    1 ortak ayet · “Hediye”, insanların görüşmeden evvel görüşmek isteklerini…

  6. أنس

    1 ortak ayet · Ok tan yayın iç tarafna üns, dış tarafına vahş denemektedir

  7. علم

    1 ortak ayet · Dağın sivri noktası demektir

Geçtiği ayetler(1)

  1. إِنَّ أَوَّلَ بَيْتٍ وُضِعَ لِلنَّاسِ لَلَّذِي بِبَكَّةَ مُبَارَكًا وَهُدًى لِلْعَالَمِينَ

    BekkedeMuhakkak ki insanlar için konulmuş ilk ev; çok mübarek olarak kurulan ve alemler için hidayet olan Mekke’deki dir.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökبكك
YapıÜçlü
Özel DurumMükerrer
Bağlamsal Yakın Köklerمكك, زحم, دكك
Zıt Kökوسع
Çekirdek Özet 1Bir şeyi ezmek, boynunu kırmak, üst üste yığılarak birbirini sıkıştırmak ve kibirlileri alçaltmak
Çekirdek Özet 2Hac ibadetinde insanların birbiri içine girdiği, sınıf ve kibir farklarının ezilerek eşitlendiği mukaddes toplanma alanı
Çekirdek Özet 3Merkeze yönelen yoğunlaşmanın hiyerarşik böbürlenmeyi imha edip ontolojik tevazuyu zorunlu kılması
Kritik Hata Riskiİsmi yalnızca coğrafi bir harita adı sayarak kökün taşıdığı kibir kırıcı, eşitleyici ve izdiham oluşturucu ibadet dinamizmini gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
بكKapanma, sıkışma, basınç altında tutulma ve dışa çıkışın kısıtlanması. Nitekim aynı ikili çekirdeği paylaşan köklerden بكم ağzın ve konuşmanın tıkanıp kapanmasını, بكر vaktin henüz açılmadığı ilk sıkışık erken anı, بكي ise içteki keder ve basıncın gözden yaş olarak boşalmasını ifade eder.كİkinci kaf harfiyle birlikte basınç, çarpışma ve sürtünme fiili katlanarak tekrarlanmış; kavram durağan bir sıkışmadan çıkarak kitlelerin birbirini ittiği, boyunların eğilip kırıldığı ve gururun fiziksel baskıyla ufalandığı dinamik bir izdihama dönüşmüştür.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
بEv, çadır; iç, barınma, içinde olmaBir sınırın içine girme, sığınak bulma ve belirli bir alanda toplanma hareketi.
كAvuç içi; kavrama, eğme, kaplamaBaskı uygulama, elle sıkıştırma, boyun eğdirme ve kapsama hareketi.
كAvuç içi; kavrama, eğme, kaplamaKavrama ve bastırma eyleminin yinelenmesi, sıkıştırma gücünün pekişmesi ve direncin kırılması.
بككİçeriye toplananların avuç içinde sıkıştırılırcasına birbirine bastırması ve boyunların eğilmesiBir mabedin veya sınırın içine doluşan kalabalıkların birbirini itip sıkıştırması, dıştan gelen ilahi heybet ve içteki fiziki izdihamla bütün başların ve kibirlerin aşağı eğilmesi hareketidir.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir nesneyi veya canlının boynunu ezerek kırmak (دق العنق), su başında kuyruk bekleyen develerin birbirini göğüsleyerek sıkıştırması ve bir şeyi üst üste yığarak ufalamak.
Cahiliye şiiri kullanımıErken dönem su başı çekişmelerini anlatan bedevi şiirinde kök, susuzluktan bunalan ortakların havuz başında birbirini çiğnemesini tasvir etmek için kullanılmıştır: إذا الشَّرِيبُ أخذَتْه أكَّهُ، / فَخَلِّهِ حتى يَبُكَّ بَكَّهْ
Erken Arapça kullanımErken nesir ve lügat rivayetlerinde Mekke vadisine bu adın verilmesi, oraya hücum eden zâlim hükümdarların boyunlarının kırılıp helak edilmesi veya tavaf esnasında insanların izdihamla birbirini itip kakması gerekçesiyle açıklanmıştır (وسميت بكة لأنها تبك أعناق الجبابرة).

Kaynak Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn, Asās al-Balāgha.

Sami etimolojik katman

Sami dil ailesinin güney ve batı kollarında بكك kökü, fiziksel basınç, ezme, çiğneme ve kalabalığın oluşturduğu daralma semantik alanıyla ilişkilidir. Kökün İbranice ve Aramice/Süryanice katmanlarında doğrudan sesçil karşılığı olan formlar daha ziyade boşaltma, akıtma veya gözyaşı dökme (bākâ) kökleriyle iç içe geçmiş olsa da, Arapçada kök katlamalı (geminate) yapısıyla mekanik darbe, boyun kırma ve izdiham anlamını korumuştur.

Arap dilinde «b» ve «m» dudak ünsüzlerinin nöbetleşmesi (abdal) neticesinde بكك ile مكك kökleri arasında kök akrabalığı görülür; مكك iliği kemikten emip çıkarmak ve kurutmak iken, بكك izdihamla ufalamak ve boyun kırmaktır. Sami dillerinde kutsal mekanların toplanma, ağlama veya kurban kanının akıtıldığı dar vadilerle isimlendirilmesi yaygındır; bu durum kökün hem fiziki sıkışıklık hem de ilahi heybet karşısında boyun eğme katmanlarını birlikte taşıdığını belgeler.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lisān al-ʿArab.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönبكك ile مكك arasındaki dudak ünsüzü dönüşümüKemiğin iliğini çıkarırcasına özü alan مكك ile boyunları kırıp kalabalığı birbirine katan بكك aynı vadinin iki kurucu vasfıdır.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiGüney ve Kuzeybatı Sami dillerindeki basınç ve akış kökleriİbranice bākâ (ağlamak/vadi adı) ve kitlelerin bir alana yığılarak darbe oluşturması semantiğiyle akrabadır.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik b-k kök matrisiSıkıştırma, kapama ve darbe vurma hareketini imleyen ilksel ses yansıması köklerle temas halindedir.Muhtemel

Kaynak Gesenius, HALOT, Lisān al-ʿArab.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
بككAnlamlıEzmek, boyun kırmak, izdiham yapmakHedef köktür; kalabalığın birbirini sıkıştırması ve zorbaların boynunun kırılması.Kur'an'da geçer.
كبكAnlamlıBaş aşağı devirmek, yuvarlamakBir şeyi yüzüstü fırlatıp atmak, kitleleri cehenneme üst üste yığmak (كبكبة).Hedef kökün ters çevrilmiş halidir (kalb); Kur'an'da türevi geçer.
ككبKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıArap dil fonetiğinde k-k-b dizilişi mühmel kabul edilmiş, kullanılmamıştır.Mühmel kök.

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
بككMerkezİzdiham, boyun kırma, ezilerek toplanmaİnsanların eşitlenerek birbirine girmesi ve kibirlilerin başının ezilmesi nüansını taşır.Kutsal alanda zorunlu tevazu ve kalabalık baskısı.
مككKomşuİliği çekip kurutma, tüketmeVadinin suyunu veya oraya gelenlerin günahlarını/güçlerini tamamen tüketip emmesi yönüyle ayrılır.Mekke adının türediği diğer kurucu fiildir.
زحمKomşuKalabalıklaşma, sıkışmaYalın fiziksel itişip kakışmayı ifade eder; boyun kırma veya ilahi terbiye boyutu içermez.Herhangi bir pazar veya kapı önündeki izdihamdır.
دككKomşuYere vurup un ufak etme, düzlemeBir yapıyı veya tepeyi vurarak dümdüz etmektir; kitlelerin ibadet merkezli sıkışmasını içermez.Mekanik parçalama ve zemin seviyesine indirme.
وسعZıtGenişlik, ferahlık, serbestlikKalabalığın, baskının, birbirini itmenin ve fiziksel kısıtlanmanın tamamen kalkması durumudur.Hacmin ve imkânın daralmadan açılması.

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaبككBoyun kırmak, izdiham etmekKökün kendisidir; hem zorbayı kırma hem kalabalığın birbirine geçmesi.Kesin
LatinceConculcare, comprimereAyak altında ezmek, sıkıştırmakFiziksel baskı ve ezmeyi karşılar; kutsal mekan ve boyun eğdirme aurasını vermez.Güçlü
İngilizceTo crowd together, to crush, to subdueSıkışmak, ezmek, boyun eğdirmekKalabalığın baskısını ve kibrin ezilmesini ayrı ayrı karşılar ancak tek kelimede birleştiremez.Güçlü
AlmancaZusammendrängen, niederdrückenBirbirine bastırmak, yere çalmakİzdihamın getirdiği mekânsal darlık ve ezilmeyi ifade eder.Güçlü
FransızcaSe bousculer, écraser l’orgueilİtişmek, kibri ezmekKalabalıkların iç içe geçmesi ve böbürlenmenin kırılmasını kısmen karşılar.Güçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
بَكَّةİlk mabedin kurulduğu, insanların birbirini ezerek eşitlendiği mukaddes mekanTevhidin ve hac ibadetinin ilk tarihi merkezini tayin bağlamı; Âl-i İmrân 3:96

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamMabedin kadimliği ve hürmetiKabe’nin yeryüzündeki ilk ev olması ve oraya saldıran zâlimlerin helak edilmesi (boyunlarının kırılması) üzerinden ilahi inayet tartışması.İlahi dokunulmazlık ve zorbaları kahredicilik.
FıkıhHac menasiki ve harem sınırlarıBekke ile Mekke’nin aynı yer mi yoksa Bekke’nin yalnızca Kabe ve tavaf alanı, Mekke’nin ise tüm şehir mi olduğu tartışması.Tavaf mahalli, izdiham alanı ve ibadet sınırı.
TefsirÂl-i İmrân 3:96 tefsiriİsmin etimolojisi: İnsanların tavafta birbirini sıkıştırması (تباكّ) veya buraya saldıran mütekebbirlerin boynunun kırılması (دق العنق).Eşitleyici izdiham ve kibir kıran kutsiyet.
HadisMekke ve Kabe’nin faziletleriKabe çevresinde toplanan insanların oluşturduğu kalabalık ve buraya sığınanların güvende oluşu rivayetleri.İzdiham halinde ibadet ve hürmet.

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniMabed ve Hac ibadetiEşitleyici toplanma merkeziKibir kırma ve tevhitte birleşmeİbadet edenlerin birbirine girmesiyle tüm hiyerarşiler silinir; ilahi huzurda herkes aynı baskı altında eşitlenir.Kesin
İlmiSemantik ve toponimik analizMekan-fonksiyon özdeşliğiDilsel adlandırmanın eylemi belirlemesiMekanın adının bizzat orada icra edilen fiille (izdiham ve boyun eğme) adlandırılması metodolojisidir.Güçlü
SiyasiHükümranlık ve güç dengesiZorbaların boyunlarının kırıldığı sınırGüç odaklarını tasfiye etmeTarih boyunca Kabe’ye meydan okuyan kralların ve zâlimlerin mutlak egemenliğinin imha edildiği alandır.Güçlü
İktisadiPazar ve kurban toplanmasıKaynakların tek merkezde düğümlenmesiYoğunluktan hasıl olan iktisadi sirkülasyonKitlelerin aynı dar havzada birikmesi, kurban ve ticaret akışının azami basınçla gerçekleşmesini sağlar.Muhtemel

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerAkışkanlar mekaniğinde darboğaz ve kritik basınç (Venturi etkisi)Geniş bir alandan gelen kütlenin dar bir boğaza girdiğinde akış hızının ve iç sürtünmesinin katlanarak artması, sistemin yüksek basınca maruz kalması durumudur.Güçlü
Beşeri bilimlerSosyolojik eşitlenme ve kolektif kaynaşma (Communitas)Bütün sınıfsal, siyasi ve soy ayrımlarının fiziksel bir sıkışma ve ortak hareket içinde tamamen eriyerek ortadan kalkması olgusudur.Güçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiBekke kelimesini sadece Mekke şehrinin eski veya yerel bir fonetik varyantı sayıp, kökün taşıdığı aktif anlamları (ezme, boyun kırma, izdiham) tamamen dışarıda bırakmak.
Kur'an içi daha geniş anlamKelime, ilk mabedin kurulduğu alanın ontolojik vasfıdır; orası sadece coğrafi bir koordinat değil, insanların birbirine kenetlendiği, zorbaların kibrinin kırıldığı bir manevi ve fiziki arınma potasıdır.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataHac ibadetindeki meşakkat, kalabalık ve fiziksel sıkışıklığı anlamsız bir eziyet sanmak; oysa Bekke adı, bu izdihamın bizzat kibri ezen kurucu bir ibadet unsuru olduğunu bildirmektedir.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın yeryüzündeki ilk tevhid merkezini tanıtırken tesadüfi bir kabile adı değil, eylemsel ve ontolojik bir kök olan بكك formunu seçtiğini gösterir. İbadetin biçimiyle mekanın adı arasındaki kopmaz bağı açıklar.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Kabe'nin inşası, hac ibadeti, kıblenin tayini ve Ehl-i Kitap ile yapılan mabet tartışmalarını içeren Âl-i İmrân suresi bağlamında belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Mabedin kutsiyetini salt soyut bir dokunulmazlıktan ibaret gören anlayışı düzeltir; kutsiyetin, kitlelerin fiziken kaynaşması ve büyüklenen başların eğilmesiyle tezahür ettiğini ortaya koyar.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBoyun kemiklerini kıracak derecede ezmek, su başında kuyruk bekleyenlerin birbirini itip sıkıştırması ve kütlelerin üst üste yığılması.
  • Soyut anlamSosyal statü ve benlik iddialarının ilahi otorite ve kitlesel ibadet karşısında ufalanıp yok olması, mutlak eşitlik hali.
  • Sistematik karşılıkBir merkeze doğru akan dağınık kütlelerin daralma noktasında yüksek basınç oluşturarak hiyerarşik yapıları tasfiye etmesi ve tekil bir vahdet formu üretmesi.
  • LaTeX modeliM=lim⁡r→0∫Vρ(x)r2 dx  ⟹  ∇⋅P→∞veH→0
  • LaTeX açıklamasıFormülde V hacminden gelen ve yoğunluğu ρ(x) olan dağınık kütlelerin, merkeze olan mesafeleri (r) sıfıra yaklaşırken oluşturdukları çekim ve yığılma M ile modellenmiştir. Merkeze yaklaşıldıkça kitlelerin birbirine uyguladığı basınç gradyanı (∇⋅P) sonsuza yönelirken (yoğun izdiham ve sürtünme), bireylerin taşıdığı kibre ve ayrıcalığa dayalı hiyerarşik potansiyel (H) sıfıra inmektedir. Bu durum, Bekke'nin kibri kıran ve izdihamla eşitleyen dinamik yapısını ifade eder.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ب