بكك
ب - ك - ك
KÖK- 1 geçiş
- 1 ayet
- 1 sîga
- 10 sözlük
İlik. Mekke olarak da telafuz edilmektedir.devamı ›
Bu sayfa şu yazımları da kapsar: بكّ
Notlarım
Sözlükler(10)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
İlik. Mekke olarak da telafuz edilmektedir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR811 harfالكاف والباء
ك ب، ب ك مستعملان كب: كَبَبْتُه لوجهه فانكبّ، أي: قلبته. وأكب القوم على الشيء يعملونه. وأكب فلان على فلان يطالبه.
قال لبيد:
جنوح الهالكي على يديه مُكِبّاً يجتلي ثقب النصال
والفارس يكُبُّ الوحش إذا طعنها فألقاها على وجهها، قال:
فهو يكُبُّ العيط منها للذقن
والكبكبة: جماعة من الخيل.
وكَبَبْتُ الغزل: جعلته كُبَّةً.
وقيس كُبّة: حي من اليمن.
والكَبابُ: الطباهج. والتكْبيبُ: فعله.
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR92 harfبكَّ فلان يَبُكُّ بَكَّةً، أي زَحَمَ. وتَباكَّ القومُ، أي ازدحموا. وبَكَّ عنقَه، أي دَقَّها.
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR yok32.026 harfMadde başı: بكّ(باب الباء وما بعدها في الذي يقال له المضاعف)
(بتّ) الباء والتاء لـه وجهان وأصلان: أحدهما القطع، والآخر ضربٌ من اللباس. فأما الأوّل فقالوا: البتّ القطع المستأصِل، يقال بَتَتُّ الحبلَ وأَبْتَتُّ. ويقال أعطيتُه هذه القَطيعةَ بَتّاً بَتْلاً. "والبتَّةَ" اشتقاقُه من القَطْع، غير أنّه مستعملٌ في كل أمرٍ يُمضَى ولا يُرجَع فيه. ويقال انقطع فلانٌ عن فلان فانبتَّ وانقبض. قال:
فَحَلَّ في جُشَمٍ وانبتَّ
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR200 harfب ك ك
تباكت الإبل على الحوض: تزاحمت.
وتقول: تباكوا فتداكوا.
وسميت بكة لأنها كانت تبك أعنـاق الجبابـرة إذا ألحدوا فيها بظلم لم يناظروا أي لم ينتظر بهم.
وتقول أحمق باك من هو في الحق شاك.
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR2.512 harfالبَكُّ: دق العنق. بَكَّ الشيءَ يَبُكُّه بَكاً: خرقه أو فرقه. وبَكَّ فلان يَبُكُّ بَكَّةً أي زحم. وبَكَّ الرجلُ صاحبه يَبُكُّه بَكاً: زاحمه أو زَحمَهُ؛ قال:
إذا الشَّرِيبُ أخذَتْه أكَّهُ،
فَخَلِّهِ حتى يَبُكَّ بَكَّهْ
يقول: إذا ضجر الذي يُورِدُ إبله مع إبلك لشدة الحر انتظاراً فخلِّه حتى يزاحمك؛ وقال ابن دريد: كأ من الأَضداد يذهب في ذلك إلى أنه التفريق والازدحام؛ وكل شيء تراكب فقد تَباكَّ. وتباكَّ
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR298 harf* ب ك ك * * بَكَّ * زحم و * البَكُّ * مصدر بمعنى الدق و * بكَّ * عنقه دقها وبابهما رد و * بَكَّهُ * اسم بطن مكة سميت بذلك لازدحام الناس وقيل سميت بذلك لأنها كانت تبك أعناق الجبابرة و * بَعْلَبَكُّ * بلد وهما كلمتان جعلتا واحدة وقد ذكرنا إعرابه في حضرموت والنسبة إليه * بَعْلِيٌ * وإن شئت * بَكِّيُّ
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR3.762 harfبكه يبكه بكا: خرقه أو فرقه عن ابن دريد. وقال أبو عمرو: بك الشيء، أي فسخه. وبك فلان فلانا يبكه بكا: زاحمه، قال عامان بن كعب:
إذا الشريب أخذته أكه
فخله حتى يبك بكـه يقول: إذا ضجر الذي يورد إبله مع إبلك لشدة الحر انتظارا فخله حتى يزاحمك. أو بكه يبكه بكا: إذا رحمه، ضد هكذا في سائر نسخ الكتاب بالراء، وراجعت كتاب الجمهرة لابن دريد، فرأيته قال فيها: وبك فلان يبك بكا: زحم، وبك الرجل صاحبه
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR189 harfبَكَّ
بَكَّ U ( n. ac. بَكّ 1 ),
a. Pressed, jostled.
b. Tore, rent.
c. Was rough.
تَبَاْكَكَ
تَبَاْكَكَ VI ,
a. Jostled one another.
بَاْكِك
بَاْكِك 21 ,
a. Blockhead, nincompoop.
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR13.497 harfبكك
بَكَّ - يَبُكُّ - بَكَّة
بَكَّ - يَبُكُّ + كائن + كائناً: يدقه ويدافعه متزاحماً معه للتحرك ضمن مكان ضيق
بَكَّة: على وزن " فـَعـْلـَة" : اسم فعل بمعنى مفعول للمرة من " بَكَّ - يَبُكُّ ": اسم مكان منه: المكان الذي يضيق بنازليه فيزدحمون ويتدافعون ويدق ويدفع بعضهم بعضاً: وهو اصطلاحاً وصف لمنطقة مكة وضواحيها لخصوصيتها بذلك في الحج
واللفظ
Sîgalar(1)
Mücavir kökler7 mücavir (9 toplam)
- وضع
1 ortak ayet · Koyar
- برك
1 ortak ayet · Birkan yanardağ demektir
- بيت
1 ortak ayet · Beyt ev demektir
- أول
1 ortak ayet · Alet kaldıraç demektir
- هدي
1 ortak ayet · “Hediye”, insanların görüşmeden evvel görüşmek isteklerini…
- أنس
1 ortak ayet · Ok tan yayın iç tarafna üns, dış tarafına vahş denemektedir
- علم
1 ortak ayet · Dağın sivri noktası demektir
Geçtiği ayetler(1)
إِنَّ أَوَّلَ بَيْتٍ وُضِعَ لِلنَّاسِ لَلَّذِي بِبَكَّةَ مُبَارَكًا وَهُدًى لِلْعَالَمِينَ
BekkedeMuhakkak ki insanlar için konulmuş ilk ev; çok mübarek olarak kurulan ve alemler için hidayet olan Mekke’deki dir.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | بكك |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Mükerrer |
| Bağlamsal Yakın Kökler | مكك, زحم, دكك |
| Zıt Kök | وسع |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeyi ezmek, boynunu kırmak, üst üste yığılarak birbirini sıkıştırmak ve kibirlileri alçaltmak |
| Çekirdek Özet 2 | Hac ibadetinde insanların birbiri içine girdiği, sınıf ve kibir farklarının ezilerek eşitlendiği mukaddes toplanma alanı |
| Çekirdek Özet 3 | Merkeze yönelen yoğunlaşmanın hiyerarşik böbürlenmeyi imha edip ontolojik tevazuyu zorunlu kılması |
| Kritik Hata Riski | İsmi yalnızca coğrafi bir harita adı sayarak kökün taşıdığı kibir kırıcı, eşitleyici ve izdiham oluşturucu ibadet dinamizmini gözden kaçırmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| بك | Kapanma, sıkışma, basınç altında tutulma ve dışa çıkışın kısıtlanması. Nitekim aynı ikili çekirdeği paylaşan köklerden بكم ağzın ve konuşmanın tıkanıp kapanmasını, بكر vaktin henüz açılmadığı ilk sıkışık erken anı, بكي ise içteki keder ve basıncın gözden yaş olarak boşalmasını ifade eder. | ك | İkinci kaf harfiyle birlikte basınç, çarpışma ve sürtünme fiili katlanarak tekrarlanmış; kavram durağan bir sıkışmadan çıkarak kitlelerin birbirini ittiği, boyunların eğilip kırıldığı ve gururun fiziksel baskıyla ufalandığı dinamik bir izdihama dönüşmüştür. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ب | Ev, çadır; iç, barınma, içinde olma | Bir sınırın içine girme, sığınak bulma ve belirli bir alanda toplanma hareketi. |
| ك | Avuç içi; kavrama, eğme, kaplama | Baskı uygulama, elle sıkıştırma, boyun eğdirme ve kapsama hareketi. |
| ك | Avuç içi; kavrama, eğme, kaplama | Kavrama ve bastırma eyleminin yinelenmesi, sıkıştırma gücünün pekişmesi ve direncin kırılması. |
| بكك | İçeriye toplananların avuç içinde sıkıştırılırcasına birbirine bastırması ve boyunların eğilmesi | Bir mabedin veya sınırın içine doluşan kalabalıkların birbirini itip sıkıştırması, dıştan gelen ilahi heybet ve içteki fiziki izdihamla bütün başların ve kibirlerin aşağı eğilmesi hareketidir. |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir nesneyi veya canlının boynunu ezerek kırmak (دق العنق), su başında kuyruk bekleyen develerin birbirini göğüsleyerek sıkıştırması ve bir şeyi üst üste yığarak ufalamak. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem su başı çekişmelerini anlatan bedevi şiirinde kök, susuzluktan bunalan ortakların havuz başında birbirini çiğnemesini tasvir etmek için kullanılmıştır: إذا الشَّرِيبُ أخذَتْه أكَّهُ، / فَخَلِّهِ حتى يَبُكَّ بَكَّهْ |
| Erken Arapça kullanım | Erken nesir ve lügat rivayetlerinde Mekke vadisine bu adın verilmesi, oraya hücum eden zâlim hükümdarların boyunlarının kırılıp helak edilmesi veya tavaf esnasında insanların izdihamla birbirini itip kakması gerekçesiyle açıklanmıştır (وسميت بكة لأنها تبك أعناق الجبابرة). |
Kaynak Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn, Asās al-Balāgha.
Sami etimolojik katman
Sami dil ailesinin güney ve batı kollarında بكك kökü, fiziksel basınç, ezme, çiğneme ve kalabalığın oluşturduğu daralma semantik alanıyla ilişkilidir. Kökün İbranice ve Aramice/Süryanice katmanlarında doğrudan sesçil karşılığı olan formlar daha ziyade boşaltma, akıtma veya gözyaşı dökme (bākâ) kökleriyle iç içe geçmiş olsa da, Arapçada kök katlamalı (geminate) yapısıyla mekanik darbe, boyun kırma ve izdiham anlamını korumuştur.
Arap dilinde «b» ve «m» dudak ünsüzlerinin nöbetleşmesi (abdal) neticesinde بكك ile مكك kökleri arasında kök akrabalığı görülür; مكك iliği kemikten emip çıkarmak ve kurutmak iken, بكك izdihamla ufalamak ve boyun kırmaktır. Sami dillerinde kutsal mekanların toplanma, ağlama veya kurban kanının akıtıldığı dar vadilerle isimlendirilmesi yaygındır; bu durum kökün hem fiziki sıkışıklık hem de ilahi heybet karşısında boyun eğme katmanlarını birlikte taşıdığını belgeler.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lisān al-ʿArab.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | بكك ile مكك arasındaki dudak ünsüzü dönüşümü | Kemiğin iliğini çıkarırcasına özü alan مكك ile boyunları kırıp kalabalığı birbirine katan بكك aynı vadinin iki kurucu vasfıdır. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney ve Kuzeybatı Sami dillerindeki basınç ve akış kökleri | İbranice bākâ (ağlamak/vadi adı) ve kitlelerin bir alana yığılarak darbe oluşturması semantiğiyle akrabadır. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik b-k kök matrisi | Sıkıştırma, kapama ve darbe vurma hareketini imleyen ilksel ses yansıması köklerle temas halindedir. | Muhtemel |
Kaynak Gesenius, HALOT, Lisān al-ʿArab.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| بكك | Anlamlı | Ezmek, boyun kırmak, izdiham yapmak | Hedef köktür; kalabalığın birbirini sıkıştırması ve zorbaların boynunun kırılması. | Kur'an'da geçer. |
| كبك | Anlamlı | Baş aşağı devirmek, yuvarlamak | Bir şeyi yüzüstü fırlatıp atmak, kitleleri cehenneme üst üste yığmak (كبكبة). | Hedef kökün ters çevrilmiş halidir (kalb); Kur'an'da türevi geçer. |
| ككب | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Arap dil fonetiğinde k-k-b dizilişi mühmel kabul edilmiş, kullanılmamıştır. | Mühmel kök. |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| بكك | Merkez | İzdiham, boyun kırma, ezilerek toplanma | İnsanların eşitlenerek birbirine girmesi ve kibirlilerin başının ezilmesi nüansını taşır. | Kutsal alanda zorunlu tevazu ve kalabalık baskısı. |
| مكك | Komşu | İliği çekip kurutma, tüketme | Vadinin suyunu veya oraya gelenlerin günahlarını/güçlerini tamamen tüketip emmesi yönüyle ayrılır. | Mekke adının türediği diğer kurucu fiildir. |
| زحم | Komşu | Kalabalıklaşma, sıkışma | Yalın fiziksel itişip kakışmayı ifade eder; boyun kırma veya ilahi terbiye boyutu içermez. | Herhangi bir pazar veya kapı önündeki izdihamdır. |
| دكك | Komşu | Yere vurup un ufak etme, düzleme | Bir yapıyı veya tepeyi vurarak dümdüz etmektir; kitlelerin ibadet merkezli sıkışmasını içermez. | Mekanik parçalama ve zemin seviyesine indirme. |
| وسع | Zıt | Genişlik, ferahlık, serbestlik | Kalabalığın, baskının, birbirini itmenin ve fiziksel kısıtlanmanın tamamen kalkması durumudur. | Hacmin ve imkânın daralmadan açılması. |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | بكك | Boyun kırmak, izdiham etmek | Kökün kendisidir; hem zorbayı kırma hem kalabalığın birbirine geçmesi. | Kesin |
| Latince | Conculcare, comprimere | Ayak altında ezmek, sıkıştırmak | Fiziksel baskı ve ezmeyi karşılar; kutsal mekan ve boyun eğdirme aurasını vermez. | Güçlü |
| İngilizce | To crowd together, to crush, to subdue | Sıkışmak, ezmek, boyun eğdirmek | Kalabalığın baskısını ve kibrin ezilmesini ayrı ayrı karşılar ancak tek kelimede birleştiremez. | Güçlü |
| Almanca | Zusammendrängen, niederdrücken | Birbirine bastırmak, yere çalmak | İzdihamın getirdiği mekânsal darlık ve ezilmeyi ifade eder. | Güçlü |
| Fransızca | Se bousculer, écraser l’orgueil | İtişmek, kibri ezmek | Kalabalıkların iç içe geçmesi ve böbürlenmenin kırılmasını kısmen karşılar. | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| بَكَّة | İlk mabedin kurulduğu, insanların birbirini ezerek eşitlendiği mukaddes mekan | Tevhidin ve hac ibadetinin ilk tarihi merkezini tayin bağlamı; Âl-i İmrân 3:96 |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Mabedin kadimliği ve hürmeti | Kabe’nin yeryüzündeki ilk ev olması ve oraya saldıran zâlimlerin helak edilmesi (boyunlarının kırılması) üzerinden ilahi inayet tartışması. | İlahi dokunulmazlık ve zorbaları kahredicilik. |
| Fıkıh | Hac menasiki ve harem sınırları | Bekke ile Mekke’nin aynı yer mi yoksa Bekke’nin yalnızca Kabe ve tavaf alanı, Mekke’nin ise tüm şehir mi olduğu tartışması. | Tavaf mahalli, izdiham alanı ve ibadet sınırı. |
| Tefsir | Âl-i İmrân 3:96 tefsiri | İsmin etimolojisi: İnsanların tavafta birbirini sıkıştırması (تباكّ) veya buraya saldıran mütekebbirlerin boynunun kırılması (دق العنق). | Eşitleyici izdiham ve kibir kıran kutsiyet. |
| Hadis | Mekke ve Kabe’nin faziletleri | Kabe çevresinde toplanan insanların oluşturduğu kalabalık ve buraya sığınanların güvende oluşu rivayetleri. | İzdiham halinde ibadet ve hürmet. |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Mabed ve Hac ibadeti | Eşitleyici toplanma merkezi | Kibir kırma ve tevhitte birleşme | İbadet edenlerin birbirine girmesiyle tüm hiyerarşiler silinir; ilahi huzurda herkes aynı baskı altında eşitlenir. | Kesin |
| İlmi | Semantik ve toponimik analiz | Mekan-fonksiyon özdeşliği | Dilsel adlandırmanın eylemi belirlemesi | Mekanın adının bizzat orada icra edilen fiille (izdiham ve boyun eğme) adlandırılması metodolojisidir. | Güçlü |
| Siyasi | Hükümranlık ve güç dengesi | Zorbaların boyunlarının kırıldığı sınır | Güç odaklarını tasfiye etme | Tarih boyunca Kabe’ye meydan okuyan kralların ve zâlimlerin mutlak egemenliğinin imha edildiği alandır. | Güçlü |
| İktisadi | Pazar ve kurban toplanması | Kaynakların tek merkezde düğümlenmesi | Yoğunluktan hasıl olan iktisadi sirkülasyon | Kitlelerin aynı dar havzada birikmesi, kurban ve ticaret akışının azami basınçla gerçekleşmesini sağlar. | Muhtemel |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Akışkanlar mekaniğinde darboğaz ve kritik basınç (Venturi etkisi) | Geniş bir alandan gelen kütlenin dar bir boğaza girdiğinde akış hızının ve iç sürtünmesinin katlanarak artması, sistemin yüksek basınca maruz kalması durumudur. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Sosyolojik eşitlenme ve kolektif kaynaşma (Communitas) | Bütün sınıfsal, siyasi ve soy ayrımlarının fiziksel bir sıkışma ve ortak hareket içinde tamamen eriyerek ortadan kalkması olgusudur. | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Bekke kelimesini sadece Mekke şehrinin eski veya yerel bir fonetik varyantı sayıp, kökün taşıdığı aktif anlamları (ezme, boyun kırma, izdiham) tamamen dışarıda bırakmak. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kelime, ilk mabedin kurulduğu alanın ontolojik vasfıdır; orası sadece coğrafi bir koordinat değil, insanların birbirine kenetlendiği, zorbaların kibrinin kırıldığı bir manevi ve fiziki arınma potasıdır. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Hac ibadetindeki meşakkat, kalabalık ve fiziksel sıkışıklığı anlamsız bir eziyet sanmak; oysa Bekke adı, bu izdihamın bizzat kibri ezen kurucu bir ibadet unsuru olduğunu bildirmektedir. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın yeryüzündeki ilk tevhid merkezini tanıtırken tesadüfi bir kabile adı değil, eylemsel ve ontolojik bir kök olan بكك formunu seçtiğini gösterir. İbadetin biçimiyle mekanın adı arasındaki kopmaz bağı açıklar. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Kabe'nin inşası, hac ibadeti, kıblenin tayini ve Ehl-i Kitap ile yapılan mabet tartışmalarını içeren Âl-i İmrân suresi bağlamında belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Mabedin kutsiyetini salt soyut bir dokunulmazlıktan ibaret gören anlayışı düzeltir; kutsiyetin, kitlelerin fiziken kaynaşması ve büyüklenen başların eğilmesiyle tezahür ettiğini ortaya koyar. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamBoyun kemiklerini kıracak derecede ezmek, su başında kuyruk bekleyenlerin birbirini itip sıkıştırması ve kütlelerin üst üste yığılması.
- Soyut anlamSosyal statü ve benlik iddialarının ilahi otorite ve kitlesel ibadet karşısında ufalanıp yok olması, mutlak eşitlik hali.
- Sistematik karşılıkBir merkeze doğru akan dağınık kütlelerin daralma noktasında yüksek basınç oluşturarak hiyerarşik yapıları tasfiye etmesi ve tekil bir vahdet formu üretmesi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde hacminden gelen ve yoğunluğu olan dağınık kütlelerin, merkeze olan mesafeleri () sıfıra yaklaşırken oluşturdukları çekim ve yığılma ile modellenmiştir. Merkeze yaklaşıldıkça kitlelerin birbirine uyguladığı basınç gradyanı () sonsuza yönelirken (yoğun izdiham ve sürtünme), bireylerin taşıdığı kibre ve ayrıcalığa dayalı hiyerarşik potansiyel () sıfıra inmektedir. Bu durum, Bekke'nin kibri kıran ve izdihamla eşitleyen dinamik yapısını ifade eder.