تفث
ت - ف - ث
KÖK- 1 geçiş
- 1 ayet
- 1 sîga
- 11 sözlük
Tefes koltuk altı gibi kesilmesi gereken kıllar ve saç demektir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(11)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Tefes koltuk altı gibi kesilmesi gereken kıllar ve saç demektir.
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR119 harfالتَفَثُ في المناسك: ما كان في نحوِ قصِّ الأظفار والشارِب وحلْق الرأس والعانة، ورمْي الجِمار، ونحْر البُدْن وأشباه ذلك.
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR1.138 harfت ث ف
تفث
استعمل من وجوهه : ( تفث ) .
تفث : قال الله جلّ وعزّ : ( ثُمَّ لْيَقْضُواْ تَفَثَهُمْ وَلْيُوفُواْ نُذُورَهُمْ ) ( الحج : 29 ) .
وحدَّثنا محمد بن إسحاق السِّنْدي قال : حدثنا عَلِي بن خَشْرَم عن عيسى عن عبد الملك عن عَطاءِ عن ابن عباس في قوله : ( ثُمَّ لْيَقْضُواْ تَفَثَهُمْ ) ( الحج : 29 ) .
قال : التَّفَثُ الحَلْق والتّقصير والأخذُ من اللّحية والشّارب والإبط ، والذّبْح والرمي .
وقال
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR1.914 harf(باب التاء والفاء وما يثلثهما)
(تفل) التاء والفاء واللام أصلٌ واحدٌ، وهو خُبْثُ* الشيء وكَرَاهَتُه. فالتَّفَل الرِّيحُ الخبيثة. وامرأةٌ تَفِلَةٌ ومِتْفال. وقال رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم "لا تمنَعُوا إماءَ الله مساجدَ الله، وليَخْرُجْن إذا خرَجْنَ تَفِلات"، أي لا يكنَّ مطيَّبات. وقد أتْفَلْتُ الشيءَ، قال:
يا ابنَ التي تَصيَّدُ الوِبارَا *** وتُتْفِل العَنْبَر والصُّوارا([1])وقال امرؤ
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR186 harf- قال تعالى: ﴿ثم ليقضوا تفثهم﴾ [الحج/29]، أي: يزيلوا وسخهم. يقال: قضى الشيء يقضي: إذا قطعه وأزاله. وأصل التفث. وسخ الظفر وغير ذلك، مما شابه أن يزال عن البدن.
قال أعرابي: ما أتفثك وأدرنك.
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR33 harfت ف ث
رفضوا رفثهم وقضوا تفثهم.
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR1.288 harfالتَّفَثُ: نَتْفُ الشَّعَر، وقَصُّ الأَظْفار، وتَنَكُّبُ كُلِّ ما يَحْرُم على المُحْرم، وكأَنه الخُروجُ من الإِحرام إِلى الإِحْلال. وفي التنزيل العزيز: ثم لِيَقْضُوا تَفَثَهم ولْيُوفُوا نُذُورَهم؛ قال الزجاج: لا يَعْرِفُ أَهلُ اللغة التَّفَثَ إِلاَّ من التفسير. ورُوي عن ابن عباس قال: التَّفَثُ الحَلْق والتَّقْصير، والأَخْذُ من اللحية والشارب والإِبط، والذبحُ والرَّمْيُ؛ وقال الفراء: التَّفَثُ
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR119 harf* ت ف ث * * التَفَثُ * في المناسك ما كان من نحو قص الأظافر والشارب وحلق الرأس والعانة ورمي الجمار ونحر البدن وأشباه ذلك
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR1.037 harfالتفث- محركة، في المناسك-: الشعث ، هكذا في النسخ، وهو مأخوذ من عبارة ابن شميل، وفيها التشعث، وسيأتي نصها، نص عبارة الجوهري: التفث- في المناسك- :ما كان من نحو قص الأظفار والشارب وحلق الرأس و العانة ورمي الجمار ونحر البدن وغير ذلك ، وفي التنزيل العزيز ثم ليقضوا تفثهم، وليوفوا نذورهم . قال الزجاج: لا يعرف أهل اللغة التفث إلا من التفسير. وروى عن ابن عباس قال: التفث: الحلق والتقصير والأخذ من
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR3.215 harfتَفِثَ
1 تَفِثَ تفث , aor. تَفَثَ , inf. n. تَفَثٌ, He left off, or abstained from, anointing himself, and shaving his pubes, and in consequence became dirty: (Msb:) or تَفَثٌ signifies the state of being dirty; (Mgh;) the state of having matted and dusty hair, or a dusty head, long left unanointed: (T, Mgh, K:) so in relation to the rites and ceremonies of the pilgrimage: (T, K:) thus explained
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR5.596 harfتفث
تَفَثَ - يَتْفُثُ - تَفَث
تَفَثَ - يَتْفُثُ + الكائن + نفسه أو آخر: ينظفه ويزينه فيجعله متزيناً متطيباً حليقاً مسرح الشعر
قضى - يقضي + كائن + تَفَثَهُ: يقوم بالأعمال اللازمة ليصير متزيناً متطيباً حليقاً مسرح الشعر: يترك آخر يحلق له ويطيبه ويصفف شعره ويزينه: يحلق ويعمل تواليت ومكياج وبديكور ومانيكور وما شابه
تَفَث: على وزن " فـَعـَل"اسم
Mücavir kökler6 mücavir (7 toplam)
Geçtiği ayetler(1)
ثُمَّ لْيَقْضُوا تَفَثَهُمْ وَلْيُوفُوا نُذُورَهُمْ وَلْيَطَّوَّفُوا بِالْبَيْتِ الْعَتِيقِ
Onların kirlerden temizlenmesiBilahare kirlerini gidersinler, adaklarını yerine getirsinler ve Beyt el Atik’i tavaf etsinler.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | تفث |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | شعث, درن, وسخ |
| Zıt Kök | طهر |
| Çekirdek Özet 1 | İhram veya sefer sürecinde bedende biriken saç, tırnak, koltuk altı kılları, ter ve tırnak altı kiri gibi tabii atıkların kesilip temizlenmesi. |
| Çekirdek Özet 2 | Kurban kesimi ve menasikin ifasıyla birlikte ihram kısıtlılığının sona erdirilip fıtri temizliğe ve ihramdan çıkış (tahallül) haline geçilmesi. |
| Çekirdek Özet 3 | Geçici bir ibadet veya sefer rejiminin ardından bedenin ve ferdin medeni, fıtri ve toplumsal temizlik nizamına geri döndürülmesi ilkesi. |
| Kritik Hata Riski | Hacdaki bu temizlenme emrini fıtri ve bedensel bağlamından kopararak yalnızca soyut ve belirsiz bir ritüele indirgemek veya ihramdan çıkıştaki somut temizlik ahkâmını göz ardı etmek. |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| تف | Tükürme, üfleme, bedenden dışarıya atık veya tortu çıkarma; değersiz ve fazlalık olan şeyi savurma eylemi (تفل, تفه, تفر). | ث | Çekirdeğin atma ve savurma hareketine ث harfinin dökülme, yayılma ve saçılma niteliği eklenmiş; mana bedende zamanla biriken ve dağılan saç, tırnak, kir ve döküntülerin kesilip giderilmesine özelleşmiştir. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ت | işaret, çarpı; im, sınır, antlaşma, son | İbadetle belirlenmiş kısıtlılık döneminin sınırına, sürenin tamamlanışına ve fıtri sınır çizgilerine işaret eder. |
| ف | ağız; söz, açıklık, kenar | Bedenin dış sınırlarını, yüzeyini, gözeneklerini ve içeriden dışarıya atılan döküntüyü simgeler. |
| ث | işaret, çarpı; im, sınır, antlaşma, son (türetme: dökülme ve yayılma yoğunlaşması) | ت imgesinden türetilmiş olup sesin peltekliğiyle birlikte bedende uzayan, saçılan tırnak, kıl ve kir partiküllerinin çoklu yayılımını ifade eder. |
| تفث | Kısıtlılık sınırının nihayete ermesiyle, bedenin dış kenar ve yüzeylerinde biriken dağınık saç, tırnak ve kirlerin kesilip atılarak nizamın yeniden kurulması hareketi. |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Tırnak altı kiri, uzayan tırnaklar, tıraş edilmemiş saç ve sakal ile koltuk altı ve etek kıllarının bedende oluşturduğu kir ve dağınıklık birikintisi. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dilciler bu kökün Cahiliye şiirinde delil getirilecek müstakil bir şahidinin bulunmadığını kaydetmiştir: Veri bulunamadı. |
| Erken Arapça kullanım | Çöl bedevilerinin kirlenmiş ve bakımsız kimseler için kullandığı ما أتفثك وأدرنك sözü ile İbn Abbas ve erken dönem fakihlerinin ihramdan çıkarken tırnak kesme, saç tıraşı ve kirleri giderme fiilleri için yaptığı nitelemeler. |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Tehzîbü’l-Luğa, el-Müfredât.
Sami etimolojik katman
Arapça تفث kökü, klasik sözlük biliminde müstakil türev alanı oldukça dar olan ve Zeccâc gibi erken dilcilerce "Arap dilcilerinin ancak tefsir yoluyla bildiği" ifade edilen nadir (garîb) kelimelerdendir. Kökün Sami dilleri ailesindeki izleri doğrudan üç harfli olarak yaygın değildir; ancak ilk iki harften oluşan تف biliteral tabanı, Sami dillerinde tiksinme, tükürme, beden atıklarını fırlatma ve tatsız/değersiz olma bildiren ses yansımalı köklerle semantik bir bağ sergiler. Akatça gibi doğu Sami kollarında doğrudan birleşik bir karşılık kesinleşmemiş olmakla birlikte, kökün bedensel artık ve kirlerin giderilmesi şeklindeki özgül manası, Arap yarımadasındaki hac ibadeti ve ihram kısıtlılığı etrafında terimleşmiş bir Arapça içi semantik daralmaya işaret etmektedir.
Güven Muhtemel
Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques), Lisān al-ʿArab.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | تف ikili tabanından bedensel döküntü ve kir manası | Beden üzerinde biriken ve atılması gereken kıl, tırnak ve kirlerin giderilerek ihramdan çıkılması fiili. | Güçlü |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Tükürme ve atık bildiren ses yansımalı kökler | Sami dillerinde tükürme ve küçük değersiz şeyleri atma fiilleriyle zayıf ve dolaylı bir ortak çekirdek ilişkisi mevcuttur. | Muhtemel |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik katmanda kökün üç harfli yapısını birebir karşılayan düzenli bir soydaş tespit edilmemiştir. | Veri bulunamadı |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Dictionnaire des racines sémitiques.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| تفث | Anlamlı | Kir ve bedensel fazlalıkları giderme | İhram sonrasında saç, tırnak, koltuk altı kılları ve bedensel kirlerin temizlenmesi. | Hedef kök; Kur'an'da geçer. |
| تثف | Anlamlı | Tencere ayağı koyma, intizam verme | Tencerenin altına üç ayağın (esâfî) yerleştirilmesi veya bir şeye sıkıca bağlanıp oturma. | Kur'an'da geçmez. |
| فتث | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez. |
| فثت | Anlamlı | Kaynamayı ve öfkeyi dindirme | Kaynayan suyun taşmasını engelleme veya hiddeti teskin etme. | Kur'an'da geçmez. |
| ثتف | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez. |
| ثفت | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez. |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| تفث | Merkez | Bedensel atık ve kir giderme | İbadet rejiminin getirdiği geçici yasakların bitimiyle saç, tırnak ve kirin giderilerek arınma hali. | İhramdan çıkış anındaki bedensel fazlalıkların ve kirlerin tasfiyesini doğrudan ifade eder. |
| شعث | Komşu | Saç baş dağınıklığı ve tozlanma | Saçın taranmaması, tozlanması ve bedenin bakımsız kalması durumudur; kirin kendisinden ziyade intizamsızlık halidir. | İhramlının kısıtlılık anındaki fiziki görünümünü tanımlar; تفث bu durumun giderilmesidir. |
| درن | Komşu | Deri ve elbise kiri | Deriye ve kumaşa işleyen yapışkan pislik ve lekedir. | Yalnızca kir ve lekeyi anlatır; تفث gibi tırnak ve kıl kesimini içermez. |
| وسخ | Komşu | Genel pislik ve pas | Her türlü nesne veya beden yüzeyinde biriken görünür kir tabakası. | Genel kirliliktir; menasikle veya ibadi bir kısıtlılık döngüsüyle bağı yoktur. |
| طهر | Zıt | Maddi ve hükmi temizlik | Bedenin, elbisenin ve kalbin necasetten, hadesten ve her türlü kirden arınmış olması. | تفث temizlenmesi gereken birikintiyi ve bu birikintinin atılmasını anlatırken, طهر ulaşılan nihai safiyet durumudur. |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | تفث | Kir ve bedensel atıkları giderme | İhram kısıtlılığının sona ermesiyle saç, tırnak ve kirin tasfiyesi. | Kesin |
| Latince | sordities, purgatio | Kir, pislik; arınma, temizlenme | Sordities beden ve eşya üzerindeki kiri, purgatio ise arındırma fiilini verir; ritüel bitişi nüansı dışarıda kalır. | Güçlü |
| İngilizce | bodily grime, ritual cleansing | Beden kiri, ritüel temizliği | Bodily grime kir tabakasını, ritual cleansing arınmayı karşılar; tahallül terim anlamını tam yansıtmaz. | Güçlü |
| Almanca | Unrat, rituelle Reinigung | Kir/döküntü, ritüel temizlik | Unrat bedensel atık ve döküntüyü, Reinigung temizliği anlatır; iki kavram bir arada manayı kuşatır. | Güçlü |
| Fransızca | crasse corporelle, désacralisation purificatrice | Beden kiri, arındırıcı desakralizasyon | Crasse bedendeki birikintiyi, désacralisation purificatrice kutsal yasak halinden temizlikle çıkışı ifade eder. | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| تَفَثَهُمْ | Hac kısıtlılığı sonucu bedende biriken saç, tırnak ve kirlerin giderilerek fıtri temizliğe dönülmesi | Hac ibadetinde kurbanın ardından ihramdan çıkış (tahallül) ve Kâbe'yi tavafa hazırlık emri (Hac 22:29). |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı |
| Fıkıh | Hac menasiki ve ihram ahkâmı | İhramdan çıkışın (tahallül) hangi fiillerle tamamlanacağı; saç tıraşı (halk/taksîr), tırnak kesimi ve kurban kesiminin sırası ve bağlayıcılığı. | Bedensel temizlik ve kıl/tırnak kesiminin menasikin farz veya vacip bir cüzü olarak tescili. |
| Tefsir | Garîb lafızlar ve menasik tefsiri | Kelimenin Arap dilinde şiir şahidinin bulunmayışı; mananın İbn Abbas rivayetleri ve sahabi kavilleri üzerinden tayin edilmesi. | Ayetteki ifadenin doğrudan tırnak kesme, saç kısaltma ve beden kirlerini giderme olarak tespiti. |
| Hadis | Menasik ve ihram rivayetleri | İhramlının saçının başının dağınık ve tozlu kalma halinin kurban ve tıraş ile nihayete erdirilmesi. | İhram yasaklarının kalkmasıyla temiz ve fıtri hale dönüşün sünnetteki uygulaması. |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İhram ve tahallül dengesi | Kısıtlılık halinin tasfiyesi | İbadet rejiminden fıtri nizama geçiş | İbadetin çilecilik veya kalıcı pejmürdelik olmadığını, geçici yasakların ardından mutlak temizliğe dönülmesini sağlar. | Kesin |
| İlmi | Kur'an leksikografisi ve filoloji | Garîb lafız tahlili | Dilsel anlamı örf ve nassla kurma | Cahiliye şiirinde yer almayan kelimelerin Kur'an ve tefsir pratiğiyle nasıl sabit bir terime dönüştüğünü gösterir. | Güçlü |
| Siyasi | Hac organizasyonu ve kamusal intizam | Toplu arınma ve intizam kuralı | Kaostan nizama geçiş | Milyonlarca hacının kısıtlılık hali sonrası kamusal alanda topluca temizlenip nizam ve hijyene kavuşmasını yönetir. | Muhtemel |
| İktisadi | Hac hizmetleri ve kurban ekonomisi | Temizlik ve bakım iktisadı | Hizmet sektörünün devreye girmesi | Saç tıraşı, berberlik, temizlik, banyo ve kurban kesim tesisleri gibi devasa bir hac hizmet piyasasının doğuşunu tetikler. | Muhtemel |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Sistem temizliği ve gürültü/tortu tasfiyesi (resetleme) | Süreç boyunca kapalı veya yarı iletken sistemlerde biriken entropik atıkların, gürültünün veya tortuların periyodik olarak sıfırlanması. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Desakralizasyon ve normale dönüş ritüeli (eşik sonrası intibak) | Bireyin olağanüstü/kutsal bir kısıtlılık evresinden, birikintilerini ve yüklerini terk ederek medeni ve toplumsal hayata temiz bir statüyle yeniden katılması. | Kesin |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kavramı yalnızca manevi ve batıni bir temizliğe indirgeyip, ayetin doğrudan emrettiği saç tıraşı, tırnak kesimi ve bedensel kiri giderme gibi fıtri hijyen boyutunu önemsizleştirmek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kısıtlılık ve riyazet halinin bir amaç olmadığını, Allah'a yönelişin (Beyt-i Atîk'i tavafın) temizlenmiş, arınmış ve fıtrata dönmüş bir bedenle yapılması gerektiğini vazetmesi. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Hac ibadetini mistik bir çilecilik veya bedeni ihmal etme pratiği olarak kurgulamak; menasikin fıtratla, temizlikle ve somut beden hijyeniyle olan kopmaz bağını kavramamak. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | İbadetin bedensel gerçeklikten, biyolojik atıklardan ve fıtri hijyenden bağımsız olmadığını; Kur'an'ın bu somut durumları en hassas lafızlarla düzenlediğini gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Hac menasikini, ihram kısıtlılıklarını, kurbanı ve tavaf ahkâmını düzenleyen teşri ayetlerinde (Hac 22:27-33). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Dinî adanmışlığın bedeni kirli, saç başı dağınık ve bakımsız bırakmakla eşdeğer olduğu yönündeki zahidane veya riyazetçi yanılgıları düzeltir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamİhram kısıtlılığı süresince bedende biriken uzamış saç, sakal, koltuk altı ve etek kılları ile uzamış tırnak ve kirlerin kesilip giderilmesi.
- Soyut anlamGeçici yasak ve kısıtlılık rejiminin sona erdirilerek fıtri nizama, arınmaya ve medeni hayata yeniden dahil oluş.
- Sistematik karşılıkİbadet sürecinde sistemde biriken atıkların tasfiyesi ve sistemin fıtri baz durumuna geri döndürülmesi (tahallül operatörü).
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde hac veya ibadet süreci boyunca kısıtlılık altında bulunan bedensel durumu, bu kısıtlılık sürecinde bedende biriken atık, kir, uzamış saç ve tırnak kümesini (تفث), ise bu atıkların kümeden çıkarılmasıyla ulaşılan fıtri ve temiz tahallül durumunu temsil etmektedir. İşlem, birikintilerin tasfiyesi yoluyla sistemin arınmasını simgeler.