ثعب
ث - ع - ب
KÖK- 2 geçiş
- 2 ayet
- 1 sîga
- 13 sözlük
Suğban büyük yılan, ejderha demektir. Büyük yılandır.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Suğban büyük yılan, ejderha demektir. Büyük yılandır.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.474 harfباب العين والثّاء والباء معهما
ع ب ث، ث ع ب، ب ث ع، ب ع ث مستعملات
عبث:
عَبِثَ يَعْبَثُ عَبَثاً فهو عابث بما لا يعنيه، وليس من باله، أي لاعب. وعَبَثْتُ الأقِطَ أَعْبِثُهُ عَبْثاً فأنا عابث، أي: جفّفته في الشمس. والاسم: العبيث.
والعبيثة والعبيث: الخلط.
ثعب:
ثَعَبْتُ الماء أَثْعَبُهُ ثَعْباً، أي: فجّرته فانثعب، ومنه اشتقّ المَثْعَبُ وهو المِرْزاب. وانثعب الدم من الأنف.
والثُّعبانُ: الحيّة الطويل
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR377 harfثَعَبءتُ الماء ثعباً: فَجَّرْتُهُ. والثَّعَبُ، بالتحريك: مسيلُ الماء في الوادي؛ وجمعه ثُعْبانٌ. والثعبان أيضاً: ضربٌ من الحيَّاتِ طوالٌ، والجمع ثعابينٌ. والثُعْبَةٌ: ضربٌ من الوَزَغِ.
والمَثْعَبُ، بالفتح: وادُ مَثاعِبِ الحياض. وانْثَعَبَ الماءُ: جرى في المَثْعَبِ. وانْثَعَبَ الدمُ من الأنف. قال الأصمعي: فوهُ يَجْري ثعابيبَ وَسعابيبَ، وهو أن يجريَ منه ماءٌ صافٍ فيه تَمَدُّدٌ.
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR5.420 harfباب العين والثاء مع الباء
عبث ، ثعب ، بثع ، بعث : مستعملة .
عبث : قال الله جلّ وعزّ : ( أَفَحَسِبْتُمْ أَنَّمَا خَلَقْنَاكُمْ عَبَثاً ) ( المؤمنون : 115 ) أي لَعِباً . وقد عبِث يَعْبَث عَبَثاً فهو عابث : لاعب بما لا يعنيه وليس من باله . قلت : نَصَب ) عَبَثاً ( لأنه مفعول له ، المعنى : خلقناكم للعبث .
أبو عُبيد عن الفرّاء : عَبَثْتُ الأقِط أَعْبَثُه عَبَثَاً وَمِثْته ، ودُفته . قال أبو عبيد : وفيه
باب العين والثاء مع الباء عبث ، ثعب ، بثع ، بعث : مستعملة . عبث : قال الله جلّ وعزّ : ( أَفَحَسِبْتُمْ أَنَّمَا خَلَقْنَاكُمْ عَبَثاً ) ( المؤمنون : 115 ) أي لَعِباً . وقد عبِث يَعْبَث عَبَثاً فهو عابث : لاعب بما لا يعنيه وليس من باله . قلت : نَصَب ) عَبَثاً ( لأنه مفعول له ، المعنى : خلقناكم للعبث . أبو عُبيد عن الفرّاء : عَبَثْتُ الأقِط أَعْبَثُه عَبَثَاً وَمِثْته ، ودُفته . قال أبو عبيد : وفيه لغة أخرى : غَبثته بالغَين . قال : وقال الأموي : الغَبِيثة بالغين : طعام يُطْبخ ويجعل فيه جَرَاد وهو الغَثِيمة أيضاً . الحرّانيّ عن ابن السكيت قال : العَبْث : مصدر عَبَث الأَقِط يَعْبَثه عَبْثاً إذا خلط رَطْبه بيابسه . وهي العَبِيثة . قال : والعَبَث أن يَعبَث بالشيء . قال : وعَبَثَت المرأة أقِطها إذا فرَّغَتْه على المُشَرّ اليابس ليحمِل يابسه رَطْبُه . قال : وقال أبو عُبَيدة : في نسب بني فلان عَبِيثة : أي مؤتشِب ، كما يقال : جاء بعَبِيثة في وِعَائه أي بُرّ وشعير قد خُلِطا . وقال الليث : العَبِيث في لغةٍ : المَصْل . والعَبْث : الخَلْط ، وهو بالفارسيَّة : ترفْ تَرِين . قال وتقول : إن فلاناً لفي عَبِيثة من الناس ولَوِيثة من الناس ، وهم الذين ليسوا من أب واحد ، تهبَّشُوا من أماكن شَتى . وأنشد : عَبِيثَة من جُشَم وجَرْم ويقال مررنا على غَنَم بني فلان عَبِيثة واحدة أي اختلط بعضها ببعض . ثعب : أبو عبيد عن أبي عمرو : الثَعَب : مَسِيل الوادي ، وجمعه ثُعْبان . وأخبرني المنذريّ عن ثعلب عن سلمة عن الفرّاء قال : الثَعْب والوَقِيعة والغَدِير كلّ ذا من مجامع الماء . وقال الليث : الثَعْب : الذي يجتمع في مَسِيل المَطَر من الغُثاء . قلت : لم يجوّد الليث في تفسير الثَعْب ، وهو عندي : المسيل نفسه ، لا ما يجتمع في المَسِيل من الغُثَاء . وقال الليث : ثَعَبت الماء ثَعَباً إذا فَجَرْته فانثعَب كانثعاب الدم من الأنف . قال ومنه اشتُقّ مَثْعَب المَطَر . قال والثُعْبان : الحيَّة الضخم الطويل الذكر قال : الأَثْعَبيّ : الوجه الضخم في حُسْن وبياض . قلت : ومنهم من يقول : وجه أُثْعبانيّ . قال : والثُعْبة : ضَرْب من الوَزَغ يسمَّى سامَّ أبرص ، غير أنها خضراء الرأس والحَلْق جاحظة العينين ، لا تلقاها أبداً إلاَّ فاتحة فاها . وهي من شرّ الدوابّ . وجمعها ثُعَب . أبو العباس عن ابن الأعرابي قال : من أسماء الفأر البِرّ والثُعْبة والعَرِم . وقال ابن دريد : الثُعْبة : دابَّة أغلظ من الوَزَغة تلسع ، وربما قَتَلت . قال : ومَثَل من أمثالهم : ما لخَوافي كالقِلَبة ، ولا الخُنّاز كالثُعْبة . قال والخُنّاز : الوَزَغة . وقال ابن شميل : الحيَّات كلها ثعبان ، الصغير والكبير والإناث والذُكران . وقال أبو خيرة : الثعبان الحيَّة الذكر ، ونحو ذلك قال الضحاك في تفسير قوله تعالى : ( فَإِذَا هِىَ ثُعْبَانٌ مُّبِينٌ ) ( الأعرَاف : 107 ) . وقال قُطْرب : الثعبان : الحيَّة الذكر الأصفر الأشقر ، وهو من أعظم الحيَّات . وقال أبو تراب : قال الخليل : الثُعْبان : ماء الواحد ثَعب . قال : وقال غيره : هو الثغب بالغين . وقال شمر : قال بعضهم : الثعبان من الحيَّات ضخم عظيم أحمر يصيد الفأر . وقال : وهي ببعض المواضع تستعار للفأر ، وهي أنفع في البيت من السنانير . وقال حُمَيد بن ثَور : شديداً توقّيه الإمامَ كأنما يَرى بتوقّيه الخِشاشة أرقما فلما أنته أنشبت في خِشاشه زِماماً كثعبان الحَمَاطة محكما قال الأزهري : ومَثْعب الحوض : صُنْبُوره وهو ثَقْبه الذي يخرج منه الماء . قال : وروي عن ثعلب في قوله تعالى وتشبيهه عصا موسى بثعبان مبين في موضع ، وقد شبَّهها في موضع آخر بالجان فقيل الثعبان : أضخم الحَيَّات جُثّة ، والجانّ : أخفُ الحيَّات وألطفها غَلْقاً فكيف شبّهت العصا مرة بالثعبان ومرَّة بالجانّ ؟ فقال شبَّهها في ضخمها بالثعبان ، وفي خفَّتها بالجان ونحو ذلك قال الزجاج . بثع : أبو زيد : بَثِعت لِثَةُ الرجل تَبْثَع بُثُوعاً إذا خرجت وارتفعت حتى كأنَّ بها وَرَماً ، وذلك عيب وإذا ضحك الرجل فانقلبت شفته فهي باثعة أيضاً . وقال الليث : البَثَغ ظهور الدم في الشفتين وغيرهما من الجَسَد . قال : وهو البَثَغ بالغين في الجسد . قلت : لم أسمع البَثَغ بالغين لغيره . بعث : قال الليث : بَعَثت البعير فانبعث إذا حللت عِقَاله وأرسلته لو كان باركاً فأثرته . قال : بعثته من نومه فانبعث . قال والبَعْث : بَعْث الجُنْد إلى العَدُوّ . قال والبَعْث يكون نَعْتاً للقوم يُبْعثون إلى وجه من الوجوه ؛ مثل السفَر والرَكْب . بَعيث : اسم رجل . قلت : هو شاعر معروف من بني تميم ؛ وبَعيث لقب له ، وإنما بعَّثَه قولُه : تبعَّث مني ما تبعَّث بعدما استمرْ قلت : وبُعاث بالعين : يوم من أيام الأوس والخزرج معروف ذكره الواقدي ومحمد بن إسحاق في ( كتابيهما ) . وذكر ابن المظفّر هذا في كتاب ( الغين ) فجعله يوم بُغَاث فصحّفه . وما كان الخليل ح يخفي عليه يومُ بعاث ؛ لأنه من مشاهير أيَّام العرب ، وإنما صحَّفه الليث وعزاه إلى خليل نفسِه ، وهو لسانه . والله أعلم . وقال الله جلّ وعزّ : ( رَبِّهِمْ يَنسِلُونَ قَالُواْ ياوَيْلَنَا مَن بَعَثَنَا مِن مَّرْقَدِنَا هَذَا مَا وَعَدَ ) ( يس : 52 ) هذا وقف التَمَام وهو قول المشركين يوم النُشُور وقوله جلّ وعزّ : ( مِن مَّرْقَدِنَا هَذَا مَا وَعَدَ الرَّحْمانُ ) ( يس : 52 ) قول المؤمنين و ) وُوِهَاذَا ( رفع بالابتداء والخبر ) مَّرْقَدِنَا هَذَا مَا ( وقرىء ( يا ويلنا مِن بَعْثِنا من مرقدنا ) أي مِن بَعْث الله إيانا من مرقدنا . والبعث في كلام العرب على وجهين أحدهما الإرسال ؛ كقول الله تعالى : ( ثُمَّ بَعَثْنَا مِن بَعْدِهِم مُّوسَى ) ( الأعراف : 103 ) معناه : أرسلنا . والبَعْث : إثارة بارِكٍ أو قاعد . تقول بعثت البعير فانبعث أي أثرته فثار . والبَعْث أيضاً : الإحياء من الله للموتى . ومنه قوله جلّ وعزّ : ( ثُمَّ بَعَثْنَاكُم مِّن بَعْدِ مَوْتِكُمْ ) ( البَقَرَة : 56 ) أي أحييناكم . وفي حديث حذيفة : ( إن للفتنة بَعْثات ووَقَفات فمن استطاع أن يموت في وَقفاتها فليفعل ) . وقال شمر في قوله : ( بعثات ) أي إثارات وهَيْجات . قال : وكلّ شيء أثرتَه فقد بعثتَه . وبعثت النائم إذا أهْبَبتَه . قال : والبَعْث : القوم المبعوثون المُشْخصون . ويُقَال : هم البَعْث بسكون العين . وفي ( النوادر ) : يقال : ابْتَعَثْنا الشام عَيْراً إذا أرسلوا إليها رِكَاباً للميرة . وباعِيثاء : موضع معروف . الأصمعيّ : رجل بَعِث : لا يكاد ينام ، وناقة بَعِثة : لا تكاد تَبْرُك .
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR2.341 harf(باب الثاء والعين وما يثلثهما)
(ثعل) الثاء والعين واللام أصلٌ واحد، وهو تَزَيُّدٌ واختلافُ حالٍ. فالثَّعَل زيادة السِّنِّ واختلافٌ في الأسنان في مَنْبتِها. تقول ثَعِلَ الرّجلُ وثَعِلَت سِنُّه، وهو يَثْعَل ثَعَلا، وهو أَثْعَلُ والمرأة ثَعْلاء والجميع الثُّعْل. وربّما كان الثَّعَل في أطْباءِ النّاقة أو البقرة، وهي زيادةٌ في طُبْييْها. وقال الخليل: الثُّعلول: الرجل الغضبان، وأنشد:
وليس بثُعلولٍ
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR251 harf- قال عز وجل: ﴿فإذا هي ثعبان مبين﴾ [الأعراف/107]، ويجوز أن يكون سمي بذلك من قوله: ثعبت الماء فانثعب، أي: فجرته وأسلته فسال، ومنه: ثعب المطر، والثعبة: ضرب من الوزغ وجمعها: ثعب، كأنه شبه بالثعبان في هيئته، فاختصر لفظه من لفظه لكونه مختصرا منه في الهيئة.
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR587 harfث ع ب
ثعب الماء: فجره فانثعب ومنه مثعب السطح ومثعب الحوض.
وتقول: أقبلت أعناق السيل الزاعب فأصلحوا خراطيم المثاعب.
وسيل أثعوب.
وسالت الثعبان كما انساب الثعبان جمع ثعب وهو المسيل.
قال: وما ثعب باتت تطـرده الصبـا بسـراء واد منجـد غير أتهما ومن المجاز: صاح به فانثعب إليه إذا وثب يجري إليه.
وشد أثعوب.
قال: لها إذا حر الحرار واللوب قوائم عـوج وشـد أثعـوب وقال أبو دؤادك وكل
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR3.574 harfثَعَبَ الماءَ والدَّمَ ونحوَهما يَثْعَبهُ ثَعْباً: فَجَّره، فانْثَعَبَ كما يَنْثَعِبُ الدَّمُ من الأَنْف. قال الليث: ومنه اشْتُقَّ مَثْعَبُ المطَر. وفي الحديث: يجيءُ الشَّهيدُ يومَ القيامةِ، وجُرْحُه يَثْعَبُ دَماً؛ أَي يَجْري. ومنه حديث عمر، رضي اللّه عنه: صَلَّى وجُرْحُه يَثْعَب دَماً. وحديث سعدٍ، رضي اللّه عنه: فقَطَعْتُ نَساهُ فانْثَعَبَتْ جَدِّيةُ الدَّمِ، أَي سالَتْ، ويروى فانْبَعَثَتْ.
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR146 harf* ث ع ب * * الثَّعْبانُ * ضرب من الحيات طوال وجمعه * ثَعَابِينُ * و * ثَعَبْتُ * الماء فجرته و * الثَّعْبُ * مسيل الماء في الوادي وجمعه * ثُعْبانٌ
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR3.103 harfثعب الماء والدم ونحوهما كمنع يثعبه ثعبا: فجره، فانثعب كما ينثعب الدم من الأنف، ومنه اشتق مثعب المطر، وفي الحديث: يجيء الشهيد يوم القيامة وجرحه يثعب دما أي يجري، ومنه حديث عمر: صلى وجرحه يثعب دما وحديث سعد: قطعت نسضاه فانثعبت جدية الدم أي سالت ويروى: فانبعثت وانثعب المطرث كذلك.
وماء ثعب بفتح فسكون، وثعب محركة، وأثعوب وأثعبان بالضم فيهما: سائل، وكذلك الدم، الأخيرة مثل بها سيبويه، وفسرها
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR3.553 harfثَعَبَهُ
1 ثَعَبَهُ ثعب ثعبه ثعبة , (S, A, K,) aor. ثَعَبَ , (K,) inf. n. ثَعْبٌ, (S,) He gave vent to it; or made it to flow forth, run, or stream; namely, water, (S, A, K,) and blood, and the like. (K.) ثعب دَمًا, [thought by MF to be ثَعَبَ, but I see no reason why it should not be ثَعَبَ,] said of a wound, means It flowed, or ran, with blood. (TA.)
انثعب
7 انثعب انثعب It (water) had vent;
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR359 harfثَعَبَ
ثَعَبَ A ( n. ac. ثَعْب 1 ),
a. Made to flow or spurt out.
اِنْثَعَبَ
اِنْثَعَبَ VII ,
a. Flowed, spurted, rushed forth.
ثَعْب
ثَعْب 1 , ( pl. ثُعْبَاْن 35 ),
a. Torrent, stream.
ثَعَب
ثَعَب 4 , ( pl. ثُعْبَاْن 35 ),
a. Water-course, channel.
ثُعْبَاْن
ثُعْبَاْن 35 , ( pl. ثَعَابِيْن ),
a. Long serpent.
b. A certain fish found in the Nile.
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR11.246 harfثعب
ثَعَبَ - يَثْعَبُ - ثُعْبَان
ثَعَبَ - يَثْعَبُ + الكائن أو السائل: يجري ويسيل بشكل متعرج وخفي بين الشقوق ومسايل الوادي
ثُعْبَان: على وزن" فـُعـْلان" اسم فعل مبالغة من " ثَعَبَ - يَثْعَبُ ": وهو اصطلاحاً اسم الحيوان الزاحف المعروف، ونظن أنه سمي بذلك لأنه يتثعب كما يتثعب الماء أثناء سيره في مسايل الوادي
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ "
Sîgalar(1)
Mücavir kökler3 mücavir (5 toplam)
Geçtiği ayetler(2)
فَأَلْقَى عَصَاهُ فَإِذَا هِيَ ثُعْبَانٌ مُبِينٌ
Büyük yılanBunun üzerine asasını bıraktı. Bir de ne görsünler; o, apaçık bir ejderhadır.
فَأَلْقَى عَصَاهُ فَإِذَا هِيَ ثُعْبَانٌ مُبِينٌ
Büyük yılanBunun üzerine o asasını attı, bir de ne görsün; apaçık bir ejderhadır.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | ثعب |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | حيو, جنن, فجر |
| Zıt Kök | حبس |
| Çekirdek Özet 1 | Suyun veya bir sıvının yarılarak, önündeki engeli aşıp hızla ve uzanarak fışkırması, akması |
| Çekirdek Özet 2 | Fışkıran, hızla uzayıp yayılan ve önüne geçilemeyen dehşet verici büyüklükteki açık mucizevi varlık |
| Çekirdek Özet 3 | Bir bende hapsedilmiş hakikatin baskıyı kırarak karşı konulamaz bir kütle ve akışla açığa çıkması |
| Kritik Hata Riski | Kelimeyi yalnızca biyolojik bir sürüngen türü olarak görüp barındırdığı fışkırma, taşma ve kuşatıcı akış dinamiğini göz ardı etmek |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| ثع | Basınç altındaki sıvının veya kütlenin hızla fışkırması, yarılıp dışarı taşması, kontrolsüz yayılma; nitekim ثعل dişlerin yarılarak üst üste binip taşmasını, ثعط ise doymak bilmez bir taşkınlığı anlatır | ب | İki dudağın kapanıp patlamasıyla oluşan ب harfi, fışkıran ve yayılan akışa hacim, somut bir gövde ve bir mecrada toplanarak ilerleyen kütlesel bir varlık kazandırmıştır |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ث | İşaret, çarpı veya dişten türetilmiş kesici ve saçıcı hareket | Yüzeyin yarılması, yırtılması ve içeride biriken gücün serbest kalması |
| ع | Göz, göze, su kaynağı | İçeride kaynayan, derinden gelen öz suyun ve kaynağın dışa doğru hareketi |
| ب | Ev, çadır, iç hacim, kap | Sınırlandırılmış bir hazne veya bedensel kütle |
| ثعب | Bir kap veya haznenin yarılarak içindeki kaynağın basınçla dışarı fışkırması ve uzanması | Kapalı bir hacimden yarılarak çıkan ve bir mecra boyunca hızla uzanarak ilerleyen kütlesel hareket |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Suyun bendi yararak gürül gürül akması, bir yarıktan kan veya suyun fışkırarak uzanması ve suyun aktığı vadi yatağı |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Uzanıp giden yolun genişliğini ve kıvrılarak akışını büyük bir yılana benzeten şairin kullanımında geçer: على نَهْجٍ كثُعبانِ العَرينِ |
| Erken Arapça kullanım | Erken dönem hadis rivayetlerinde yaranın hızla kan akıtmasını anlatmak için kullanılır: صَلَّى وجُرْحُه يَثْعَب دَماً |
Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha ve Kitābü’l-ʿAyn.
Sami etimolojik katman
Sami dilleri ailesi içinde ثعب kökü, özellikle güneybatı Sami dillerinde ve Arapçada sıvının basınçla dışarı fışkırması ve hızla akması semantik çekirdeği etrafında özelleşmiştir. Kuzeybatı Sami dillerinde (İbranice ve Aramice) proto-semitik ötümlü/ötümsüz peltek seslerin kayması neticesinde kökün birebir yansımaları sınırlı kalmış, Arapçada ise kök hem suyun mecrada akıp uzanmasını hem de bu akış hareketini bedeniyle taklit eden, uzayıp giden devasa yılanı ifade edecek biçimde korunmuştur. İlgili morfolojik yapı, akışkanlığın durağan olmayan, bir yöne doğru yarılarak atılan dinamiğini doğrudan temsil eder.
Güven Güçlü
Kaynak David Cohen, Dictionnaire des racines sémitiques; Brown-Driver-Briggs; Lisān al-ʿArab.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Suyun ve kanın fışkırması (ثَعَبَ الماءَ) | Suyun yarılarak akması fiilinden hareketle, hareketindeki uzama ve dalgalanma sebebiyle büyük yılana ثُعْبَان adı verilmiştir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney Sami su taşkını ve akıntı kökleri | Suyun bir kanaldan veya çatlaktan basınçla fışkırmasını niteleyen köklerle semantik matris uyumu gösterir | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik katmanın diğer kollarında doğrudan fonetik ve semantik süreklilik gösteren sağlam veri tespit edilememiştir | Veri bulunamadı |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha; Lane’s Lexicon.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| ثعب | Anlamlı | Fışkırmak, uzanıp akmak | Sıvının yarılarak hızla akması ve uzayıp giden büyük yılan | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| ثبع | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş mühmel olarak kaydedilmiştir | Kur'an'da geçmez |
| عثب | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş mühmel olarak kaydedilmiştir | Kur'an'da geçmez |
| عبث | Anlamlı | Karıştırmak, amaçsız davranmak | Bir şeyi hedefsizce birbirine katmak, boş ve faydasız eylemde bulunmak | Kur'an'da geçer; akışın nizamdan sapması |
| بثع | Anlamlı | Kırmızılaşmak, kanda dolgunlaşmak | Dudakların kandan dolayı çatlayıp dolgunlaşması ve kırmızının belirmesi | Kur'an'da geçmez; sıvının/kanın yüzeye çıkması |
| بعث | Anlamlı | Harekete geçirmek, uyandırmak | Durgun bir şeyi birdenbire canlandırıp ileri doğru yöneltmek | Kur'an'da geçer; duran gücün dışa fışkırması |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| ثعب | Merkez | Fışkırarak uzayan kütle | Hacimli, yarıp çıkan ve önüne geçilmez bir akışla ilerleyen varlık | Devasa boyut ve bastırılamaz akış |
| حيو | Komşu | Genel canlılık | Yaşayan her türlü canlıyı ve genel olarak yılan cinsini ifade eder | Büyüklükten ziyade canlılık ve hareket ön plandadır |
| جنن | Komşu | Hızlı ve gizli hareket | Gözden kaybolacak kadar hızlı ve kıvrak hareket eden ince yapılı yılan | Hacimden ziyade hız, çeviklik ve örtünme esastır |
| فجر | Komşu | Yarılarak açılma | Bir bendin veya dağın yarılarak suyun çıkması | Çıkış anına odaklanır, uzayan bedensel kütleye değil |
| حبس | Zıt | Hapsetme, tutma | Suyun veya herhangi bir gücün akışına engel olup bir yere hapsetmek | Fışkırma ve uzamanın tam zıddı olan durgunluk ve tutulma |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | ثعب | Fışkırma, büyük yılan | Suyun bendi yırtıp fışkırması ve bu nitelikteki devasa sürüngen | Kesin |
| Latince | Draco, serpens | Ejderha, büyük yılan | Devasa cüsseli yılanı karşılar ancak suyun yarılıp fışkırması kök anlamını taşımaz | Güçlü |
| İngilizce | Serpent, dragon, surging reptile | Büyük yılan, taşan sürüngen | Korku uyandıran büyük yılanı ifade eder; fışkırma metaforu eksik kalır | Güçlü |
| Almanca | Riesenschlange, Drache | Dev yılan, ejderha | Cüsse ve dehşet boyutunu karşılar; akışkan fışkırma nüansı bulunmaz | Güçlü |
| Fransızca | Serpent géant, dragon | Dev yılan, ejderha | Fiziksel büyüklüğü aktarır, yarılma ve fışkırma kök bağını vermez | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary; Grimm Wörterbuch; Lane’s Lexicon.
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Mucize ve illiyet | Cansız bir tahta parçasının biyolojik bir canavara dönüşümünde zatî değişim mi yoksa arazlar değişimi mi olduğu tartışması | İlahî kudretin sebepler zincirini yarıp açığa çıkması |
| Fıkıh | Taharet ve namaz | Yaranın kan fışkırtması durumunda abdestin bozulup bozulmayacağı ve namaza engel teşkil edip etmeyeceği | Kesintisiz ve basınçlı sıvı akışı |
| Tefsir | Temsil ve beyan | Asanın neden bazen جانّ bazen حية bazen ثُعْبَان olarak nitelendiğinin makama göre açıklanması | Firavun'un sarayında dehşet ve büyüklüğün, ilk nida anında ise çevikliğin öne çıkması |
| Hadis | Şehadet ve fazilet | Şehidin kıyamet günü yarasından kan fışkırarak gelmesi tasviri | Hakikatin gizlenemez biçimde dışarıya taşması |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Hakikatin zuhuru | Yarıcı hüccet | Batılın illüzyonlarını yutma | Dinî alanda sahte kutsallıkların oluşturduğu perdeyi yırtarak ortaya çıkan tartışmasız kanıt | Güçlü |
| İlmi | Basınç ve akış dinamiği | Potansiyelin kinetiğe dönüşmesi | Kapalı enerjiyi serbest bırakma | Bir sistemde sıkıştırılmış potansiyelin bir gedikten patlayarak hacimli bir akışa dönüşmesi | Güçlü |
| Siyasi | Tiranlığa karşı meydan okuma | Bastırılamayan muhalefet | Otorite illüzyonunu parçalama | Firavunî iktidarın sahte ve gözbağcı düzenini yerle bir eden somut ve ezici güç | Kesin |
| İktisadi | Monopollerin kırılması | Piyasa blokajının yarılması | Donuk sermayeyi akışa geçirme | Yapay olarak tıkanmış bir piyasada tekelci bendi parçalayan ani ve durdurulamaz müdahale | Muhtemel |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Hidrodinamik basınç kırılması | Kapalı bir rezervuardaki sıvının kritik eşiği aşarak bendi yıkması ve laminer bir kütle halinde fışkırması | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Devrimci kırılma | Toplumsal yapay dengelerin ve baskıların aniden yarılarak kolektif bir iradeyle sahneye çıkması | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimeyi yalnızca zoolojik bir sürüngen türü veya mitolojik bir ejderha masalı olarak algılamak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Bir bendi yarıp çıkan su akışı gibi, sahte düzeni yutmak üzere aniden somutlaşan karşı konulamaz ilahî müdahale |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Hz. Musa'nın asasının sihirbazlara karşı gösterdiği meydan okumayı gözbağcı bir sihir numarası seviyesine indirmek |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'da aynı nesne için kullanılan farklı kelimelerin eş anlamlı olmadığını; her birinin bir tecelli ve makam farkını ifade ettiğini gösterir |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Hz. Musa ile Firavun ve saray bürokrasisi arasındaki güç ve hakikat mücadelesini anlatan kıssa ayetlerinde |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Hak ile batıl arasındaki mücadelenin psikolojik bir yanılsama değil, batılı fiilen yok eden ontolojik bir gerçeklik olduğunu ortaya koyar |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamSuyun veya kanın bir bendi, yarığı aşarak basınçla fışkırması ve bu hareket gibi uzayıp giden iri gövdeli yılan.
- Soyut anlamBastırılmış bir kudretin veya hakikatin yapay engelleri yırtarak durdurulamaz bir kütle halinde açığa çıkması.
- Sistematik karşılıkSistemin içindeki yapay illüzyonları yutan, tekelci ve baskıcı yapıları parçalayan nesnel ve ezici müdahale.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde birikmiş hakikat ve kudret potansiyelini, sistemin direnç yoğunluğunu, iç basıncı, ise tiranlığın veya bendin kritik direnç eşiğini temsil eder. Basınç eşiği aşıldığında ( gösterge fonksiyonuyla) rotasyonel ve fışkırıcı bir akış vektörü açığa çıkarak durağan engeli parçalar ve uzanır.