ثيب

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ث-ي-ب1 sîga, 13 mücavir kök, 1 ayet, 1 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.عبدعسىبدلثيبسيحخيرثَيِّبَاتٍبكرسلمطلقتوبأمن

KökSîga 1Ayet 1Sure 1Mücavir 13

▶ Ağı aç (3B)

ثيب

ث - ي - ب

KÖK
  • 1 geçiş
  • 1 ayet
  • 1 sîga
  • 5 sözlük

Kur'an'daki karşılığı: Dul kadınlar

Notlarım

Sözlükler(5)

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR3.210 harf
باب الثاء والباء و و أ ي ء معها ث و ب، و ث ب، ث ب ي، ث ي ب، ث أ ب مستعملات ثوب: ثاب يَثُوبُ ثُؤُوباً، أي: رَجَعَ بَعدَ ذَهابه.. وثاب البئرُ إلى مثابه، أي: استفرغ النّاس ماءه إلى مَوْضِعِ وَسَطِهِ. والمَثابةُ: الذي يَثُوبُ إليه النّاس، كالبيت جَعَله اللهُ للنّاس مَثابةً، أي: مُجْتَمْعاً بَعْدَ التَّفريق، وإن لم يكونوا تفرّقوا مِنْ هنالك، فقد كانوا مُتَفَرِّقينَ... والمَثُوبةُ: الثّواب. وثَوَّبَ
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR1.016 harf
الثَّيِّبُ من النساءِ: التي تَزَوّجَتْ وفارَقَتْ زَوْجَها بأَيِّ وجْهٍ كان بَعْدَ أَنْ مَسَّها. قال أَبو الهيثم: امرأَةٌ ثَيِّبٌ كانت ذاتَ زَوْج ثم ماتَ عنها زوجُها، أَو طُلِّقت ثم رجَعَتْ إِلى النكاح. قال صاحب العين: ولا يقال ذلك للرجل، إلا أَن يقال ولَدُ الثَّيِّبَيْنِ وولد البِكْرَيْنِ. وجاء في الخبر: الثَّيِّبانِ يُرْجَمانِ، والبِكْرانِ يُجْلَدانِ ويُغَرَّبانِ. وقال الأَصمعي: امرأَة ثَيِّبٌ
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR1.206 harf
ثيبان ككيزان: اسم كورة نقله الصاغاني. والثيب، كصيب، من النساء: المرأة التي تزوجت وفارقت زوجها، قال أبو الهيثم: امرأة ثيب كانت ذات زوج ثم مات عنها زوجها أو طلقت ثم رجعت إلى النكاح، وقال الأصمعي: امرأة ثيب، ورجل ثيب إذا كان قد دخل به أو دخل بها الذكر والأنثى في ذلك سواء، أو لا يقال ذلك للرجل إلا في قولك: ولد الثيبين وولد البكرين، قاله صاحب العين، وجاء في الخبر الثيبان يرجمان، والبكران يجلدان
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR83 harf
For several words mentioned in the M and K as belonging to this art., see art. ثوب.
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR189 harf
ثَابَ ثَابَ ( y ) a. II, V, Was divorced, separated. ثَيِيْب ثَيِيْب 25 , a. Divorced. ثِيْن ثِيْن a. Pearl-diver. b. Drill, bore, ( for pearls ). ثِيَّة ثِيَّة a. Pen; sheep-fold.
Tamamını oku

Sîgalar(1)

Mücavir kökler13 mücavir (15 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. سيح

    1 ortak ayet · Seyha (sin, ha): “Seyih” yerde akan su, dere

  2. بكر

    1 ortak ayet · Bekr genç deve demektir

  3. قنت

    1 ortak ayet · “Kart”, “karet” sıvının katılaşması, donması, kurumuş kan…

  4. طلق

    1 ortak ayet · “Dalk” sansar demektir

  5. عسى

    1 ortak ayet · Umulur

  6. بدل

    1 ortak ayet · Bedr dolunay demektir

  7. توب

    1 ortak ayet · Eveye yuva demektir

  8. زوج

    1 ortak ayet · İlik ve düğme çiftinin her biridir

  9. سلم

    1 ortak ayet · “Süllem” merdiven demektir

  10. خير

    1 ortak ayet · Hayr : At sürüsü demektir

  11. عبد

    1 ortak ayet · Ana kapının önündeki bekçidir

  12. أمن

    1 ortak ayet · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir

Geçtiği ayetler(1)

  1. عَسَى رَبُّهُ إِنْ طَلَّقَكُنَّ أَنْ يُبْدِلَهُ أَزْوَاجًا خَيْرًا مِنْكُنَّ مُسْلِمَاتٍ مُؤْمِنَاتٍ قَانِتَاتٍ تَائِبَاتٍ عَابِدَاتٍ سَائِحَاتٍ ثَيِّبَاتٍ وَأَبْكَارًا

    Dul kadınlarŞayet o, sizi boşarsa; Rabbı ona sizden daha hayırlı, kendini Allah’a veren, inanan, boyun eğen, tevbe eden, kulluk eden, oruç tutan dul ve bakire eşler verir.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökثيب
YapıÜçlü kök
Özel DurumEcvef (orta harfi illetli / yâî)
Bağlamsal Yakın Köklerثوب, عنس, أيم
Zıt Kökبكر
Çekirdek Özet 1Daha önce evlilik ve cinsel birliktelik yaşamış olup eşinden ayrılmış veya dul kalmış olma durumu
Çekirdek Özet 2Fıtri ve toplumsal tecrübe geçirmiş, veli vesayetinden bağımsız irade beyanında bulunabilen kadın konumu
Çekirdek Özet 3Statü, ehliyet ve hukuki sorumluluğun yaşanmış fıtri tecrübe üzerinden yeniden tanımlanması
Kritik Hata RiskiKökün yalnızca fiziksel bekaret yokluğu olarak anlaşılıp taşıdığı bağımsız hukuki ehliyet ve tecrübe boyutunun göz ardı edilmesi

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
ثبBir yere yerleşme, durulma, geri gelip toplanma veya karar kılma anlamı taşır; ثوب (geri dönmek, toplanmak), ثبت (yerinde sabit kalmak) ve ثبر (tutulup kalmak) köklerinde bu çekirdek belirgindir.يOrta harfteki yâ unsuru kökteki genel dönüş ve toplanma hareketini, tecrübe geçirmiş bireyin hukuki ve medeni statüsündeki fiili dönüşüme ve yetkinliğe özelleştirir.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
ثİşaret, sınır ve antlaşma simgesi olan ت imgesinin yoğunlaşmış türevidir; varılmış bir eşiği, kesinleşmiş hukuki sınırı ve mühürlenmiş tecrübeyi imler.
يEl ve kol imgesi; fiili eylemi, iş yapmayı, bizzat tasarrufta bulunmayı ve hak kullanımını gösterir.
بEv ve çadır imgesi; iç mekânı, sığınağı, aile kurumunu ve mahremiyet alanını temsil eder.
ثيبAile ve evlilik mahremiyetine fiilen girmiş, bu eşiği bizzat tecrübe ederek hukuki ve medeni ehliyet sınırına bağımsız olarak ulaşmış kimsenin hareketini ve durumunu ifade eder.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamEvlenmiş ve zifaf gerçekleşmiş, ardından boşanma ya da ölüm yoluyla eşinden ayrılmış kadının durumu; daha önce cinsel birliktelik yaşamış olma hâli.
Cahiliye şiiri kullanımıCahiliye şiirinde doğrudan ثيب kökünden türeyen kelimenin geçtiği müstakil bir beyit tespit edilememiştir; kavram erken dönem kabile örfünde bizzat hukuki statü bildiren bir unvan olarak yaşamıştır.
Erken Arapça kullanımErken dönem hadis ve rivayet metinlerinde bakirenin karşıtı olarak, kendi nikâh akdinde doğrudan rızası aranan tecrübeli kadın anlamında kullanılmıştır: الثيب أحق بنفسها من وليها.

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Lisānü’l-ʿArab, el-Müfredât.

Sami etimolojik katman

Arapça ثيب kökü, genel Sami kök ailesinde rücu, geri dönüş ve eski duruma yöneliş ifade eden ثوب çekirdeğiyle doğrudan akrabadır. İbrancada benzer kök alanlarında bir duruma geri dönme veya tecrübe etme anlamları görülmekle birlikte, Arapçada bu kök ses ve biçim ayrışmasına uğrayarak özellikle evlilik tecrübesi geçirmiş kadının hukuki durumunu belirten teknik bir ada dönüşmüştür. Kökün temelinde yer alan eve veya aileye geri dönme (boşanma veya vefat sonrası baba evine dönüş) ya da evlilik tecrübesini tekrarlama yetisi, kavramın semantik çekirdeğini oluşturur. Doğu Sami (Akadca) katmanında doğrudan ثيب ses dizilimiyle birebir örtüşen bağımsız bir soydaş kelime bulunmayıp kök daha çok Batı Sami dillerindeki dönüş ve karar kılma semantiğiyle irtibatlıdır.

Güven Güçlü

Kaynak David Cohen, Dictionnaire des racines sémitiques; Lisānü’l-ʿArab.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönثوب kökünden türeme veya yâî dönüşümEvlilikten sonra baba ocağına veya yeni bir nikâha geri dönen (tâibe) kadın anlamıyla bağlantılıdır.Güçlü
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiBatı Sami dönüş ve toplanma kökleriİbrance ve Aramicede dönüş bildiren köklerle anlamsal arka plan paralelliği mevcuttur.Muhtemel
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıSami ailesi dışında doğrudan genetik soydaşlık kuracak doğrulanmış veri tespit edilmemiştir.Veri bulunamadı

Kaynak Brown-Driver-Briggs; Lisānü’l-ʿArab; Lane's Lexicon.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
ثيبAnlamlıDul veya tecrübeli kadınEvlilik tecrübesi geçirip eşinden ayrılmış veya dul kalmış kimse.Hedef kök; Kur'an'da geçer.
ثبيAnlamlıToplama, biriktirmeDağınık şeyleri bir araya getirme veya suyun havuzda toplanması.Kur'an'da geçmez; çekirdek anlamla ortaklık taşır.
يثبKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu diziliş altında müstakil kök kaydı yoktur.Kur'an'da geçmez; mühmel diziliş.
يبثKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu harf dizilimiyle kök oluşmamıştır.Kur'an'da geçmez; mühmel diziliş.
بثيKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıBu harf sırasında lügatte tescil edilmiş bağımsız kök bulunmaz.Kur'an'da geçmez; mühmel diziliş.
بيثAnlamlıGecelemek veya içe kapanmakGeceyi bir yerde geçirme ve sığınma durumunu bildiren nadir kullanım.Kur'an'da geçmez; türevsel kullanım.

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
ثيبMerkezMedeni hâl ve tecrübeBizzat evlilik ve cinsel birliktelik tecrübesi yaşamış olup boşanma veya ölümle bekâr kalmış kimse.Hem fiziki tecrübeyi hem de doğrudan ehliyet bağımsızlığını içerir.
أيمKomşuEşsiz kalma durumuEşi olmayan kadın veya erkek; daha önce evlenmiş olsun veya olmasın fiilen nikâhsız bulunan kimse.Eşsizlik durumuna odaklanır; tecrübe şartı aramaz.
عنسKomşuYaş ilerlemesiyle bekârlıkEvlenme çağı geçtiği hâlde baba evinde bekâr kalmış kadın durumu.Yaş ve evde kalma olgusunu vurgular; evlilik tecrübesi içermez.
ثوبKomşuDönüş ve rücuBir durumdan diğerine dönme, mükâfat veya ceza olarak karşılığını bulma.Kökün morfolojik ve semantik olarak türediği ana hareket zeminidir.
بكرZıtİlk olma ve el değmemişlikDaha önce hiç evlenmemiş, cinsel tecrübe yaşamamış kimse; her şeyin ilk ve erken hâli.ثيب kökünün tam zıddı olup ilk defalık ve tecrübesizlik bildirir.

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaثيبDul veya tecrübeli kadınEvlilik ve zifaf tecrübesi geçirmiş, bağımsız iradeli kadın.Kesin
LatinceVidua, deflorataDul kadın, bekareti gitmiş kimseVidua yalnızca eşin ölümünü karşılar; deflorata ise sadece fiziksel durumu ifade eder, hukuki ehliyeti dışarıda bırakır.Güçlü
İngilizceWidow, divorcée, non-virginDul, boşanmış veya tecrübeli kadınWidow sadece ölümü, divorcée boşanmayı karşılar; tek bir kelime Arapçadaki hem dul hem boşanmış kapsamını bütünüyle veremez.Güçlü
AlmancaWitwe, GeschiedeneDul kadın, boşanmış kadınAlmanca terimler hukuki ayrımı kesin çizgilerle böler; kökün fıtri tecrübe boyutunu tek başına taşımaz.Güçlü
FransızcaVeuve, femme divorcéeDul kadın, boşanmış kadınEvliliğin sona eriş biçimine göre iki ayrı kelime gerektirir; kökün içerdiği kurucu fıtri vasfı eksik bırakır.Güçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary; Wehr Arabic-English Dictionary.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
ثَيِّبَاتٍDaha önce evlenmiş, tecrübe sahibi dul veya boşanmış kadınlarPeygamber eşlerinin toplumsal, ahlaki ve insani çeşitliliğini, tek tip fıtrat yerine hayat tecrübesi bulunan kadınların da faziletini bildiren bağlam; Tahrîm 66:5.

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamVeri bulunamadıDoğrudan itikadi veya kelami bir ihtilaf konusu olmamıştır.Veri bulunamadı
FıkıhNikâh velayeti ve had cezalarıNikâhta velinin cebir yetkisinin düşmesi, kadının bizzat sözlü rızasının şart oluşu ve zina cezasındaki muhsanlık statüsü.Kendi üzerinde tasarruf hakkı tam olan ve fıtri tecrübesi hukuki statü doğuran birey.
TefsirTahrîm 66:5 tefsiriAyette bakirelerden önce zikredilmesinin hikmeti, kadın fıtratındaki farklı kemal türleri ve tecrübenin değeri.Tek tip kadın tasavvurunu yıkan, olgunluk ve tecrübe boyutu öne çıkan vasıf.
HadisNikâh ve ceza rivayetleriBakirenin sükutunun, tecrübeli kadının ise açık sözlü beyanının aranması; الثيب تعرب عن نفسها rivayeti.İrade beyanında sarihlik ve bağımsızlık göstergesi.

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniYaratılış ve fıtrat çeşitliliğiFıtri tecrübe kemaliİnsani olgunluğu tescil etmeDinde faziletin fiziksel ilkliğe indirgenemeyeceğini, tecrübenin manevi ve ahlaki değer ürettiğini gösterir.Kesin
İlmiSosyolojik ve antropolojik sınıflandırmaHayat döngüsü aşamasıToplumsal rolü belirlemeBireyin aile içi rollerden bağımsız sosyal ve hukuki kimlik kazanma sürecini tanımlar.Güçlü
SiyasiHukuki öznellik ve vesayetVesayetsiz iradeDoğrudan temsil hakkıKamusal ve hukuki sözleşmelerde velayet vesayetinin sona erip bizzat ehliyetin geçerli olması ilkesini kurar.Kesin
İktisadiMülkiyet ve mehir tasarrufuBağımsız mali ehliyetMülk üzerinde tam tasarrufKendi mehrini ve malını velinin onayına ihtiyaç duymadan yönetebilme serbestisini pekiştirir.Güçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerDurum değişimi geçirmiş sistem (histerezis)Bir sistemin daha önce maruz kaldığı etkilerin izini taşıması ve başlangıç durumuna dönse bile tepkilerinin bu geçmiş tecrübe tarafından belirlenmesi durumu.Muhtemel
Beşeri bilimlerKazanılmış hukuki erginlik (emancipation)Bireyin yaşadığı somut bir olay veya sözleşme sonrasında yasal vesayetten çıkarak kendi adına tam yetkiyle hareket etme hakkı kazanması.Kesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKavramın sadece fiziki zardan yoksunluk veya kocasından ayrılmış çaresiz dul imgesine hapsedilmesi.
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'da ve nebevi sünnette, hayatın içinde pişmiş, iradesi veliden bağımsızlaşmış, fıtri tecrübesiyle topluma değer katan saygın ve olgun kadın vasfı.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataKadının değerini sadece bekaret üzerinden ölçen ataerkil yanılgıya düşülmesi ve tecrübeli kadının bağımsız irade ve ehliyet hakkının göz ardı edilmesi.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın kadın tasavvurunda tek tipçi ve yüzeysel estetik beklentileri kırıp, hayat tecrübesi ve olgunluğun değerini tescil ettiğini gösterdiği için önemlidir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Aile hukuku, peygamber hanımlarının konumu ve fıtri çeşitliliğin ilahi hikmetle açıklandığı ayetlerde belirleyicidir (Tahrîm 66:5).
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Erken toplumların ve modern önyargıların kadını sadece bekaret simgesine indirgeyen bakışını düzeltir; tecrübenin bir eksiklik değil, yetkinleşme ve irade bağımsızlığı vesilesi olduğunu ortaya koyar.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamEvlilik ve zifaf tecrübesi geçirip eşinden ayrılmış, hayat tecrübesi bulunan kadın.
  • Soyut anlamGeçirilmiş fiili bir tecrübe sonucunda vesayetten kurtulup tam ehliyet ve sarih irade beyanı hakkı kazanma hâli.
  • Sistematik karşılıkHukuki ve toplumsal düzlemde vesayetin sona erip öznelliğin bizzat bireyde merkezileşmesi.
  • LaTeX modeliS1→ΔtS2  ⟹  V(S2)=0∧I(S2)=1
  • LaTeX açıklamasıFormülde S1 ilk tecrübesiz durumu, Δt evlilik ve hayat tecrübesini, S2 tecrübe sonrası ulaşılan ثيب durumunu simgeler. V(S2)=0 birey üzerindeki dış vesayetin sıfırlanıp kalktığını, I(S2)=1 ise bireyin kendi adına tam ve bağımsız irade beyanı ehliyetine ulaştığını gösterir.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ث