جسس
ج - س - س
KÖK- 1 geçiş
- 1 ayet
- 1 sîga
- 9 sözlük
Cesese yere uzanmış ağaç kütüğü demektir. “Cass” (sad) kireç demektir. “Cesise” (sad) evleri ve obaları birbirine yakın topluluk demektir. “Cass” (sin) başka toplulukların içlerine girip sırlarını öğrenmeye çalışmak demektir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(9)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Cesese yere uzanmış ağaç kütüğü demektir. “Cass” (sad) kireç demektir. “Cesise” (sad) evleri ve obaları birbirine yakın topluluk demektir. “Cass” (sin) başka toplulukların içlerine girip sırlarını öğrenmeye çalışmak demektir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR448 harfباب الجيم مع السين
ج س س، س ج ج مستعملان
جسس:
جَسستُه بيدي أي لمستُه لأنظُرَ مَجَسَّه أي مَمَسَّه.
والجَسُّ جَسُّ الخبر، ومنه التَّجَسُّسُ للجاسُوسِ.
والجَسّاسةُ: دابَّةٌ في جَزيرة البحر تُجسّ الأخبارَ وتأتي الدَّجّال.
والجَواسُّ من الإنسانِ: اليَدان والعَينان والفَمُ والشَّمُّ، الواحدةُ جاسَّةُ، ويقال بالحاء.
سجج:
رُمّانَةٌ سَجسَحةٌ أي لا حامِضةٌ ولا حُلوة.
وفي الحديث: "الجَنَّةُ سَجسَجٌ. لا
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR181 harfجَسَّهُ بيده واجْتَسَّهُ، أي مسّه.
والمَجَسَّةُ: الموضع الذي يَجُسُّهُ الطبيب.
وجَسَسْتُ الأخبار وتَجَسَّسْتُها، أي تفحَّحت عنها. ومنه الجَاسوس.
وحكي عن الخليل: الجَواسُّ الحَواسُّ.
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR299 harfج س س
جس الطبيب يده ومجسته حارة.
وجس الشاة: غبطها.
وكيف ترى مجستها فتقـول: دالـة على السمن.
ومن المجاز: جسوه بأعينهم وفلان واسع المجس كما تقول: رحيب الذراع وفي ضده ضيق المجس وإنّ في مجستك لضيقاً.
وتجسسوا الأخبار وهو من جواسيس العدو.
واجتست الإبل البارض: التمسته بأفواهها.
ج س س جس الطبيب يده ومجسته حارة. وجس الشاة: غبطها. وكيف ترى مجستها فتقـول: دالـة على السمن. ومن المجاز: جسوه بأعينهم وفلان واسع المجس كما تقول: رحيب الذراع وفي ضده ضيق المجس وإنّ في مجستك لضيقاً. وتجسسوا الأخبار وهو من جواسيس العدو. واجتست الإبل البارض: التمسته بأفواهها.
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR2.118 harfالجَسُّ: اللَّمْسُ باليد. والمَجَسَّةُ: مَمَسَّةُ ما تَمَسُّ. ابن سيده: جَسَّه بيده يَجُسُّه جَسّاً واجْتَسَّه أَي مَسَّه ولَمَسَه. والمَجَسَّةُ: الموضع الذي تقع عليه يده إِذا جَسَّه. وجَسَّ الشخصَ بعينه: أَحَدَّ النظر إِليه ليَسْتَبِينَه ويَسْتَثْبِتَه؛ قال:
وفِتْيَةٍ كالذُّبابِ الطُّلْسِ قلت لهم:
إِني أَرى شَبَحاً قد زالَ أَوْ حالا
فاعْصَوْصَبْوا ثم جَسُّوه بأَعْيُنِهم،
ثم اخْتَفَوْه وقَرنُ
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR133 harf* ج س س * * جَسَّهُ * بيده أي مسه وبابه رد و * اجْتَسَّهُ * أيضا مثله و * جَسَّ * الأخبار و * تَجَسَّسَها * تفحص عنها ومنه * الجاسوسُ
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR3.844 harfالجس: المس باليد، كالاجتساس، وقد جسه بيده واجتسه، أي مسه ولمسه. وموضعه الذي تقع عليه يداه إذا جسه: المجسة، كالمجس، ويقال: مجسته حارة. من المجاز: الجس: تفحص الأخبار والبحث عنها، كالتجسس، قال اللحياني: تجسست فلانا، ومن فلان: بحثت عنه، كتحسست، ومن الشاذ قراءة من قرأ: فتجسسوا من يوسف وأخيه وقيل: التجسس بالجيم: أن يطلبه لغيره، وبالحاء: أن يطلبه لنفسه، وقيل: بالجيم: البحث عن العورات، وبالحاء:
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR463 harfجَسَّ
جَسَّ U ( n. ac. جَسّ 1 ),
a. Felt, touched.
b. Scrutinized, scanned, investigated; explored.
c. Spied out, pried into.
تَجَسَّسَ
تَجَسَّسَ V ,
a. see I (b) , ( c ).
اِجْتَسَسَ
اِجْتَسَسَ VIII ,
a. Enquired into, about.
مَجْسَس
مَجْسَس 17 , مَجْسَسَة 17t , ( pl. مَجَاْسِسُ 44 ),
a. Seat of feeling: mouth, palate; bosom &c.
جَسَّاْس
جَسَّاْس 28 ,
a. see 40
جَاْسُوْس
جَاْسُوْس
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR11.781 harfجسس
جَسَّ - يَجُسُّ - تَجَسَّسَ - يَتَجَسَّسُ
جَسَّ - يَجُسُّ + كائن + شيئاً أو أمراً: يتلمسه بشكل خفي ليتعرف عليه من غير أن يُشْعَرَ به: يحاول التعرف على ما خفي من شكل وأبعاد الشيء وقوامه بلمسه وتفحصه بأصابعه وبالضغط عليه، ومن غير أن يُشْعَرَ به: يفتش ويبحث عن الخبر الخفي والسري من حيث لا ينتبه إليه صاحبه، فيتبينه ويتثبته ثم ينقله لمن
Mücavir kökler19 mücavir (23 toplam)
- لحم
1 ortak ayet · Et
- جنب
1 ortak ayet · Yan demektir
- كره
1 ortak ayet · Hoşlanmadı
- أثم
1 ortak ayet · İsm hurmadan yapılan içkidir
- ظنن
1 ortak ayet · Suyu belirsiz, suyun olup olmadığı kuyu demektir
- غيب
1 ortak ayet · Ğayb, Uzaktan bakıldığında arazide kapalı kalmış yere, dibi…
- توب
1 ortak ayet · Eveye yuva demektir
- أخو
1 ortak ayet · Hayvanları bağladıkları ipin iki ucuna konmuş kazıklardan…
- حبب
1 ortak ayet · Habbe حَبَّ tane demektir (Tahıl tanesi)
- بعض
1 ortak ayet · Bu’sus kalça kemiği, buud kalça, türkçedeki but buradan…
- أكل
1 ortak ayet · Ekel pas demektir
- موت
1 ortak ayet · Kış uykusundan uyanmış yılana hayy, kış uykusundaki yılana…
Geçtiği ayetler(1)
… كَثِيرًا مِنَ الظَّنِّ إِنَّ بَعْضَ الظَّنِّ إِثْمٌ وَلَا تَجَسَّسُوا وَلَا يَغْتَبْ بَعْضُكُمْ بَعْضًا أَيُحِبُّ أَحَدُكُمْ أَنْ يَأْكُلَ …
Casusluk etmeyinizEy iman edenler; zannın bir çoğundan kaçının. Çünkü bazı zan günahtır. Birbirinizin kusurunu araştırmayın, kiminiz kiminizi arkasından çekiştirmesin. Hangi biriniz ölü kardeşinin etini yemekten hoşlanır? Bundan tiksindiniz değil mi? Allah’tan korkun, şüphesiz ki Allah; Tevvab’dır, Rahim’dir.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | جسس |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Mükerrer |
| Bağlamsal Yakın Kökler | حسس, بحث, كشف |
| Zıt Kök | ستر |
| Çekirdek Özet 1 | Elle dokunarak, sıkarak veya gizlice yoklayarak bir şeyin iç durumunu, nabzını ve gizli hallerini öğrenmeye çalışma. |
| Çekirdek Özet 2 | İnsanların mahremiyetini, örtülü hallerini ve gizli kusurlarını kasıtlı olarak araştırma yasağı. |
| Çekirdek Özet 3 | Özel hayatın ve bireysel mahremiyetin dokunulmazlığı; tecessüsün toplumsal güven ve kardeşlik bağını tahrip etmesi. |
| Kritik Hata Riski | Tecessüsü yalnızca devletler arası siyasi ve askeri casusluk olarak anlayıp bireyler arası mahremiyet ihlalini kapsam dışı bırakmak. |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| جس | Bir nesnenin katılığına, yoğunluğuna ve iç yapısına temas yoluyla nüfuz etme; somut varlık ve cismaniyet (جسد, جسم). | س | Maddî kütleye dokunma anlamını, sürtünme ve ince bir hat boyunca gizlice deşeleyip saklı olanı yoklama hareketine dönüştürmüştür. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ج | deve, taşıma, yol alma | İçe doğru yönelme, mesafe katederek hedefe sokulma payı taşır. |
| س | diken, destek; tutunma, batma | İnce bir uçla yoklama, derine batarak temas kurma ve sürtünme payı taşır. |
| س | diken, destek; tutunma, batma | Yoklamanın, deşelemenin ve arayışın sürekliliğini, derinleşen ısrarını temsil eder. |
| جسس | Gizlice sokularak ve ince bir uçla deşeleyip dokunarak saklı olanı ortaya çıkarma hareketi. |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | El ile dokunarak yoklama, tabibin nabız tutması veya bir koyunun etli ve semiz olup olmadığını anlamak için bedenini elle muayene etme. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Lisânü'l-Arab'da şahit gösterilen beyitte şair, bir karaltıyı gözleriyle dikkatle inceleyip süzmeyi şöyle aktarır: وفِتْيَةٍ كالذُّبابِ الطُّلْسِ قلت لهم / إِني أَرى شَبَحاً قد زالَ أَوْ حالا / فاعْصَوْصَبْوا ثم جَسُّوه بأَعْيُنِهم / ثم اخْتَفَوْه وقَرنُ الشمس قد زالا |
| Erken Arapça kullanım | Tabibin nabzı tutması (جس الطبيب مجسته), devenin taze otu ağzıyla araması veya gizli haber toplayan casusun faaliyeti anlamında kullanılmıştır. |
Kaynak Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn, Asās al-Balāgha.
Sami etimolojik katman
Sami dillerinde جس kök matrisi dokunma, elle hissetme, el yordamıyla arama ve kütlesel temas semantik alanı etrafında şekillenir. İbranicede geşeş fiili elle yoklamak, el yordamıyla aramak ve hissetmek anlamına gelir; Süryanicede gşaş biçimi de benzer şekilde dokunarak muayene etme ve yoklama bildirmektedir. Akadcada kütle ve toparlama bildiren köklerle dolaylı temas izleri bulunur. Arapçada kök, hem elle doğrudan fiziksel temasla kontrol etme (hekimin nabız yoklaması, hayvanın etini muayene etme) hem de buradan soyutlanarak gizli haber ve sır avcılığı (tecessüs, câsûs) anlamını kazanmıştır. Dokunma duyusunun fiziksel temasından zihinsel ve ahlaki mahremiyeti deşelemeye uzanan düzenli bir semantik kayma sergiler.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Elle dokunup nabız tutmaktan gizli kusur ve haberleri deşelemeye geçiş | Somut temas eylemi zamanla soyut bilgi toplama ve mahremiyete sızma anlamına evrilmiştir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice geşeş (elle yoklamak), Süryanice gşaş (dokunarak hissetmek) | Temel somut temas ve arama eylemi ortak Sami zeminindedir | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik kolun dışında güvenilir soydaş tespit edilmemiştir | Veri bulunamadı |
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Lisān al-ʿArab.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| جسس | Anlamlı | Dokunarak yoklamak, tecessüs etmek | Elle dokunup iç durumu araştırmak, mahremiyeti deşelemek | Kur'an'da geçer, hedef kök |
| سجس | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez |
| سسج | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| جسس | Merkez | Gizli olanı yoklayıp deşeleme | Kasıtlı, art niyetli ve mahremiyete sızarak kusur arama | Gizli halleri ve ayıpları öğrenmek için takipte bulunmak |
| حسس | Komşu | Duyularla hissetme ve sezme | Duyu organlarıyla doğal olarak algılama veya hayır amaçlı iz sürme | Genel hissetme ve iyi niyetli araştırma anlamı ağır basar |
| بحث | Komşu | Arama, kazıma ve araştırma | Bir şeyi toprağı kazar gibi ortaya çıkarmak için genel inceleme | Niyetten bağımsız olarak bir konuyu derinlemesine inceleme |
| كشف | Komşu | Örtüyü kaldırma, açığa çıkarma | Üzerindeki örtüyü bizzat çekip alma eylemi | Gizlenen şeyi doğrudan görünür kılma |
| ستر | Zıt | Örtme, gizleme, perdeleme | Mahremiyeti ve kusuru muhafaza edip örtülü tutma | Tecessüsün aksine ayıbı araştırmayıp gizleme erdemi |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | جسس | Elle yoklamak, gizlice araştırmak | Fiziksel dokunma ve mahrem bilgi avcılığını birleştirir | Kesin |
| Latince | palpare, explorare | Elle yoklamak, araştırmak | Palpare fiziksel teması, explorare ise keşif ve casusluğu karşılar | Güçlü |
| İngilizce | to probe, to pry, to spy on | Yoklamak, burnunu sokmak, casusluk etmek | To pry mahremiyete izinsiz sokulmayı, to probe derinlemesine yoklamayı verir | Güçlü |
| Almanca | ertasten, ausspionieren, nachspüren | El yordamıyla yoklamak, casusluk etmek | Ertasten fiziksel hissetmeyi, ausspionieren gizli bilgi toplamayı karşılar | Güçlü |
| Fransızca | palper, fureter, espionner | Yoklamak, deşelemek, casusluk yapmak | Palper nabız yoklamasını, fureter gizli kusurları deşelemeyi verir | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Lewis & Short, Grimm Wörterbuch.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| تَجَسَّسُوا | İnsanların gizli hallerini ve ayıplarını araştırmaktan menedilme | Müminler arası kardeşlik ahlakı ve mahremiyet hukuku bağlamı (Hucurât 49:12) |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İmanın bâtını ve kalplerin gizemi | İnsanların kalbindeki inanç ve niyetlerin tecessüs edilemeyeceği ilkesi | Zâhire göre hüküm verme zorunluluğu |
| Fıkıh | Mahremiyet hakkı ve delil toplama hukuku | Suç soruşturmalarında ve hisbe teşkilatında tecessüs yasağı, hukuka aykırı delillerin geçersizliği | Özel hayatın dokunulmazlığı ve gizli kusurları araştırmama |
| Tefsir | Ahlaki sınır ve kardeşlik hukuku | Hucurât 49:12 ayetinde suizan, tecessüs ve gıybet zincirinin tahlili; tecessüs ile tahassüs ayrımı | Tecessüsün kötülük ve ayıp aramaya hasredilmesi |
| Hadis | Rivayetlerdeki ahlaki yasaklar | Birbirinizin kusurlarını araştırmayınız nehyi ve gizli konuşmaları dinleyenlerin uhrevi sorumluluğu | Kul hakkı ve toplumsal güvenin korunması |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Kulluk ve günah bilinci | Günahların gizlenmesi ve settâriyet | Kulları teftiş etmeyip tevbe kapısını açık tutma | Bireyin iç dünyasının sadece Allah'a ait olması ilkesi | Kesin |
| İlmi | Bilgi edinme metodolojisi ve ahlakı | Gayrimeşru bilgi edinme yasağı | Bilgiye ulaşma yollarının meşruiyetini denetleme | Doğru bilgiye ulaşırken ahlaki ve hukuki sınırları aşmama | Güçlü |
| Siyasi | Devlet-vatandaş ilişkisi ve kamu düzeni | Mahremiyet güvencesi ve istihbarat sınırı | Totaliter gözetleme ve baskı rejimlerini engelleme | İdarenin kendi tebaasının özel hayatını gözetlemesini yasaklama | Güçlü |
| İktisadi | Ticari sırlar ve piyasa ahlakı | Haksız rekabet ve ticari casusluk | Piyasa aktörlerinin özel bilgilerinin korunması | Hileli yollarla gizli ticari verilere sızmayı engelleme | Muhtemel |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Kuantum ölçüm problemi ve müdahaleci sondajlama | Sistemin doğal durumunu bozan agresif ölçüm; sinyal tespitinde gürültüye ve yapının bozulmasına yol açan harici sızma | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Panoptikon ve gözetim toplumu kuramı | Sürekli gözetlenme tehdidinin bireyin özgürlüğünü, güven bağlarını ve toplumsal dokuyu tahrip etmesi | Kesin |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Tecessüsü yalnızca devletler arası askeri ve istihbari casusluk faaliyeti olarak görmek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Bireyin özel alanını, aile hayatını, gizli kusurlarını, konuşmalarını ve mahremiyetini hedef alan her türlü gayrimeşru merak ve gözetlemeyi kapsayan ahlaki ve hukuki ilke. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Toplumsal ilişkilerde denetim ve dedikodu mekanizmalarını meşrulaştırmak; insanların gizli zaaflarını deşifre ederek teşhir kültürüne zemin hazırlamak. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın ahlak ve hukuk felsefesinde insan onurunun ve özel alanın dokunulmazlığını vazeden en temel kavramsal sınırlardan birini teşkil etmesi bakımından hayatidir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Müminler arası ilişkileri, toplumsal ahlakı, suizan, gıybet ve kardeşlik hukukunu tanzim eden Hucurât suresindeki ahkâm ayetlerinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Din adına veya ahlakı koruma iddiasıyla insanların özel hayatlarına müdahale etmenin, gizli kusurlarını araştırmanın meşru olduğu yanılgısını kökten düzeltir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamBir nesneye veya bedene elle bastırarak, yoklayarak içteki durumu ve nabzı hissetmeye çalışma.
- Soyut anlamBir kimsenin gizli kalmış durumlarını, ayıplarını ve mahremiyetini kasten deşeleyip açığa çıkarmaya çalışma.
- Sistematik karşılıkMahremiyet sınırını ihlal eden her türlü gayrimeşru nüfuz ve gözetlemenin haram kılınması ilkesi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde harici gözlemcinin veya aktörün müdahale alanını, hedeflenen bireyin tüm varlık ve yaşam kümesini, bireyin dışa açık ve alenî alanını temsil eder. fark kümesi bireyin mahrem ve gizli alanıdır. Harici aktörün bu mahrem alana izinsiz nüfuz etmesi eylemi (tecessüs) olarak gerçekleştiğinde, meşruiyet ve toplumsal güven değeri sıfırlanarak eylemin gayrimeşru olduğu sonucuna varılır.