حمو

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc

حمو

ح - م - و

KÖK
  • Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
  • 5 sözlük

Hamiye : Sık çamur demektir. Kalıp için kullanılan çamurdur. Sonra koruma anlamı almıştır. Himaye etmek buradan gelmektedir. Yapılan kalıpların kalıcı olması için ateşte pişirilmiş ve bugünkü seramik doğmuştur. Hamiye pişiren anlamındadır.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(5)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Hamiye : Sık çamur demektir. Kalıp için kullanılan çamurdur. Sonra koruma anlamı almıştır. Himaye etmek buradan gelmektedir. Yapılan kalıpların kalıcı olması için ateşte pişirilmiş ve bugünkü seramik doğmuştur. Hamiye pişiren anlamındadır.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR3.590 harf
باب الحاء والميم و واي معهما ح م و، ح م ي، ح و م، م ح و، و ح م، م ي ح مستعملات حمو: حمى: الحَمْوُ: أبو الزّوج، وأخو الزّوج، وكلّ من ولي الزّوج من ذي قرابته. فهم أحماء المرأة. وأمّ زوجها: حماتُها. وفي الحَمْوِ ثلاثُ لُغاتٍ؛ حماها مثل عصاها، وحموها مثل أبوها، وحَمْؤُها- مقصورٌ مهموزٌ- مثل كمؤها. وتقول العرب: حمأة حامية وكنَّة كاوية. وتقول: هذا حموكِ، ومَرَرْتُ بحميكِ ورأيتُ حماكِ، مخفّف بلا همزٍ،
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR3.750 harf
: ( و ( *!حَمْوُ المرأةِ ) ، كدَلْوٍ ، ( *!وحَمُوها ) ، كأَبُوها ، ( *!وحَماها ) ، كقَفَا ، ( *!وحَمُها ) ، بضمِّ الميمِ مُخَفَّفة ، ( وحَمْؤُها ) بالهَمْزةِ ساكِنَة المِيمِ ، فهي أَرْبَعُ لُغاتٍ ذَكَرهنَّ الجوهرِيُّ : ( أَبو زَوْجِها ومن كان من قِبَلِه ) كالأَخِ وغيرِهِ . ( والأُنْثَى *!حَماةٌ ) وهي أُمُّ زَوْجِها ، لا لُغَة فيها غَيْر هذه ؛ قالَه الجوهرِيُّ . ( *!وحَمْوُ الرَّجُلِ : أَبو
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR2.829 harf
حَمٌ حَمٌ حذم , (S, Mgh, Msb, K,) like أَبٌ, originally حَمَوٌ, as is shown by its pl., which see below, (S,) and ↓ حَمًا, (S, Mgh, Msb, K,) and ↓ حَمُو, (S, Msb, K,) like أَبُو, (S, Msb,) used only as a prefixed n. governing the gen. case, except in poetry, (S, TA,) and ↓ حَمْوٌ, (K,) and حَمْءٌ [mentioned in art. حمأ, as well as حَمَأٌ], (S, Mgh, Msb, K,) A woman's husband's [male] relation,
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR278 harf
حَمَا حَمَا - حَمْو [ 1 ] , a. Prime, vigour. b. Heat, glare ( of the sun ). c. ( pl. أَحْمَآء أَحْمَآء ), a. Father-in-law. d. Husband's relatives. حَمَاة حَمَاة [ 4tA ], a. Mother-in-law. b. Wife's relatives. c. Muscle of the thigh-bone. حَمُ حَمُ a. see 1 .
Tamamını oku

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökحمو
YapıÜçlü kök (vav ile nakıs)
Özel Durumİlletli (lâmü'l-fiili vâv)
Bağlamsal Yakın Köklerحمي, صهر, نسب, قرن
Zıt Kökغرب
Çekirdek Özet 1Bir kişiye evlilik bağıyla bağlanıp onun koruma ve dokunulmazlık dairesine giren erkek hısım (kayınpeder, kayınbirader).
Çekirdek Özet 2Evlilik yoluyla kurulan akrabalık dokusunun getirdiği mahremiyet, himaye ve hukuki-içtimai mesafenin tanzimi.
Çekirdek Özet 3Nikâh akdiyle genişleyen toplumsal dokuda sınırları korunan bağların ve hısımlık hukukunun kurumsallaşması.
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca sıradan bir soy veya akrabalık adı sayıp kökteki himaye, sınır ve korunması gereken mahremiyet alanını göz ardı etmek.

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
حمIsı, hararet, yoğunlaşma, kaynama ve bu hararetin doğurduğu sıkı/kapalı koruma alanı (örnek kökler: حمأ, حمد, حمر, حمل, حمم, حمي)وÇekirdeğin taşıdığı hararet ve kuşatıcı koruma niteliğini, evlilik bağıyla kişiye eklemlenen ve sınırları belirlenen erkek hısımlara (kayın bağına) tahsis ederek ilişkiye süreklilik ve bağlayıcılık kazandırmıştır.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
حÇit, duvarBir alanı dışarıya kapatıp içeriyi koruma altına alan, mahrem ve güvenli bir sınır çizme hareketi.
مSuKaynaşan, birleşen, çevreleyen ve canlılığı sürdüren organik bağ ve derinlik.
وÇengel, çadır kazığıİki ayrı yapıyı veya aileyi birbirine bağlayan, sabitleyen ve eklemleyen bağlayıcı unsur.
حموÇitin kuşattığı korunaklı alana çengelle bağlanan hısımlıkÇit ile korunan aile mahremiyetine evlilik bağı (çengel) vasıtasıyla dahil olan ve himaye sınırları içine eklemlenen erkek akrabayı temsil eder.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamKadının kocasının babası (kayınpeder), erkek kardeşi (kayınbirader) ve koca tarafından yakın erkek akrabaları; etrafı çevrilmiş aile himayesi dairesine evlilik yoluyla bağlanan kimse.
Cahiliye şiiri kullanımıErken dönem şairi hanımını boşayıp onunla kardeşi evlendiğinde aralarındaki akrabalık bağının dönüşümünü şu mısralarla ifade etmiştir: لقد أصبحت أسماء حجرا محرما / وأصبحت من أدنى حموءتها حما
Erken Arapça kullanımArap dilinde kadının koca tarafındaki erkek akrabalarını nitelemek üzere حموكِ ve حماكِ ifadeleri yaygın şekilde kullanılmış; ayrıca kadının baldırındaki et yumrusu için حماة tabiri yer almıştır.

Kaynak Kitābü'l-ʿAyn (el-Halîl b. Ahmed), Lisānü'l-ʿArab (İbn Manzûr), el-Müfredât (Râgıb el-İsfahânî).

Sami etimolojik katman

Sami dil ailesinde حمو kökü, evlilik yoluyla kurulan hısımlık bağlarını ve özellikle kayınpeder / kayınbirader ilişkisini ifade eden en kadim akrabalık terimlerinden biridir. Kök, Batı ve Doğu Sami dillerinde düzenli ses denklikleriyle korunmuştur. İbranicede חָם (ḥām) ve חָמוֹת (ḥāmôt), Süryanicede ܚܡܐ (ḥəmā) ve ܚܡܬܐ (ḥəmātā) biçimleri doğrudan kocanın babasını ve annesini (kayınpeder ve kayınvalide) ifade eder. Akadcada emu (kayınpeder) ve emētu (kayınvalide) kelimeleri de aynı Afro-Asyatik/Sami ortak mirasından neşet etmiştir. Bu arkaik çekirdek, doğrudan kan bağına (nesep) dayanmayan fakat evlilik bağıyla (sıhr) bir evin koruma, himaye ve mahremiyet çemberine katılan erkek hısımları nitelemektedir. Arapçada kelimenin vav ile nakıs olarak حمو biçimini alması ve حمي (koruma, sıcaklık, hararetle savunma) köküyle morfolojik ve semantik olarak kaynaşması, bu akrabalığın bir himaye ve aynı zamanda sınırları gözetilmesi gereken bir mahremiyet alanı olarak algılandığını göstermektedir.

Güven Kesin

Kaynak Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon, Payne Smith Syriac Dictionary, The Assyrian Dictionary of the Oriental Institute of the University of Chicago (CAD).

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönحمو - حمي geçişkenliğiKelime koca tarafının erkek hısımlarını gösterirken, kökün himaye etme ve hararetle sahip çıkma anlam dairesiyle doğrudan bağlantılıdır.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice חָם (ḥām), Süryanice ܚܡܐ (ḥəmā), Akadca emuKoca tarafının hısımlarını (kayınpeder, kayın) belirten kadim ve ortak Sami akrabalık adlandırmasıdır.Kesin
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik ortak çekirdekMısır ve Berberi dillerinde evlilik yoluyla oluşan hısımlık kategorileriyle morfo-fonetik paralellikler taşır.Muhtemel

Kaynak David Cohen, Dictionnaire des racines sémitiques; HALOT; Brown-Driver-Briggs.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
حموAnlamlıKoca tarafından erkek hısımKadının kocasının babası, kardeşi ve yakın erkek akrabaları.Hedef köktür; evlilikle oluşan himaye ve akrabalık bağı.
حومAnlamlıBir şeyin etrafında dönüp dolaşmaKuşun veya canlının su veya av etrafında daireler çizerek beklemesi.Korunan merkezin etrafında dönme yönüyle hedef kökle mekânsal akrabalık taşır; Kur'an'da geçmez.
محوAnlamlıİzi silip yok etmeBir yazıyı, izi veya alameti bütünüyle ortadan kaldırma.Zıt yönlü hareket; bağ kurmanın aksine bağı ve izi yok etme. Kur'an'da geçer.
موحKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKur'an'da geçmez.
وحمAnlamlıAşerme, şiddetli arzu duymaGebe kadının veya canlının belirli bir şeye şiddetli istek duyması.Bedenin iç harareti ve rahim haliyle ilgilidir; Kur'an'da geçmez.
ومحKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKur'an'da geçmez.

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
حموMerkezSıhrî akrabalıkKadına koca tarafından eklemlenen, hem himaye hem de mahremiyet mesafesi gerektiren erkek hısım.Evlilik akdinin tesis ettiği özel hürmet ve korunma dairesi.
حميKomşuHimaye ve hararetBir şeyi dış tehditlere karşı şiddetle savunup dokunulmaz kılmak.حمو kökünün dayandığı koruma ve öfke/gayret zeminidir.
صهرKomşuSıhrî bağ, akrabalıkEvlilik yoluyla iki tarafın birbiriyle kaynaşması, eriyip bir araya gelmesi.صهر iki ailenin genel kaynaşmasını anlatırken, حمو tekil olarak koca tarafı erkek hısımlarına odaklanır.
نسبKomşuKan bağıDoğum ve sülale yoluyla kesinleşen soy bağı.نسب fıtrî ve kalıcı dikey/yatay soyken, حمو evlilikle gelen yatay bağdır.
قرنKomşuBirliktelik, bitişmeİki nesnenin veya kişinin birbirine bağlanıp yoldaş olması.Hukuki ve akrabalık boyutundan ziyade fiziksel veya işlevsel bitişikliği bildirir.
غربZıtYabancılık, uzaklaşmaKişinin bilinen koruma ve akrabalık dairesinin bütünüyle dışına çıkması, yabancılaşması.Hısımlığın ve himayenin sağladığı tanışıklık ve güvenin tam karşıtıdır.

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaحموKoca tarafının erkek hısımıEvlilikle kurulan mahremiyet ve koruma çemberine dahil olan erkek akraba.Kesin
LatinceSocer, levirKayınpeder, kayınbiraderLatincede baba için socer, koca kardeşi için levir kullanılır; Arapçadaki tek kökten türeyen kuşatıcı hısımlık yapısını iki ayrı kelimeyle karşılar.Güçlü
İngilizceIn-law, brother-in-law, father-in-lawEvlilik yoluyla hısımHukuki bağı (law) öne çıkarır; kökün taşıdığı himaye ve hararetli sahiplenme boyutunu dışarıda bırakır.Güçlü
AlmancaSchwägerschaft, SchwagerKayın hısımlığı, kayınbiraderAkrabalık bağının hukuki ve toplumsal statüsünü ifade eder; kökteki sıcak koruma çağrışımı yoktur.Güçlü
FransızcaBeau-père, beau-frèreKayınpeder, kayınbiraderEvlilikle kazanılan hürmet bağını "güzel" (beau) nitelemesiyle kurar; Arapçadaki koruma dairesi vurgusundan farklı bir tondadır.Güçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary; Grimm Deutsches Wörterbuch; Dictionnaire de l'Académie Française.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
Hısımlık / Sıhr bağıEvlilikle doğan bağların meşruiyeti ve korunmasıKur'an metninde doğrudan حمو lafzı müstakil bir kelime olarak geçmemekle birlikte, temsil ettiği hısımlık ve koruma alanı Furkān 25:54 ayetindeki nesep ve sıhr ikiliği ile Nisâ 4:22-23 ayetlerindeki evlilik yasakları bağlamında ele alınır.

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamToplumsal nizam ve fıtratAllah'ın insan türünü nesep ve sıhr (hısımlık) kanunları üzere yaratması ve bunun hikmeti.İlahî iradenin toplumu koruyan sınırları.
FıkıhHısımlık hukuku ve mahremiyetKayınpeder ve kayınbiraderin mahremiyet sınırları, nikâh düşüp düşmeme halleri ve aile içi görüşme adabı.Nikâh haramlığı ve fitneden korunma mesafesi.
TefsirSıhr ve evlilik ayetleriNesep ile sıhrın insanın iki temel bağ türü olarak zikredildiği ayetlerin açıklanması (Furkān 25:54).Aile dokusunun hukuki ve ahlaki çatısı.
HadisAile mahremiyeti ve hısımlarla münasebetKoca tarafının erkek akrabalarının (kayınbirader vb.) kadının yanına girmesindeki tehlikeye dikkat çeken nebevî uyarı.Hısımlığın sağladığı serbestliğin suistimal edilmesini önleyen ihtiyat ve sakınma.

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniMahremiyet ve sıhr hukukuKorunan hısımlık dairesiSınırları belirlemeAile içi ilişkilerde meşru yakınlık ile aşılmaması gereken mahremiyet hudutlarını tayin eder.Kesin
İlmiSosyolojik akrabalık tasnifiİttifak ve evlilik bağıToplumsal dokuyu genişletmeKabilelerin veya ailelerin yalnızca kan bağıyla değil evlilik yoluyla da koruma ağları kurduğunu açıklar.Güçlü
SiyasiKabileler arası antlaşma ve himayeİttifak köprüsüGüvenlik çemberi oluşturmaEvlilikler yoluyla karşı tarafın himaye sistemine dahil olunarak çatışmaların önlenmesi.Güçlü
İktisadiAile içi mülkiyet ve miras dengesiMülkiyet intikal sınırlarıHukuki ayrışmaKan bağı ile evlilik bağının miras ve nafaka haklarındaki sınırlarını birbirinden ayırma.Kesin

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerKomşuluk grafı ve sınır koşulu (Boundary condition in graph theory)Birbirine kapalı iki alt kümenin tek bir ortak düğüm veya kenar üzerinden bağlanması, fakat iç elemanlarının özdeşleşmeyip sınırlarını koruması.Güçlü
Beşeri bilimlerYapısal hısımlık teorisi (Alliance theory in structural anthropology)Toplumun dağılmasını önlemek üzere kan bağı dışındaki yabancı unsurlarla kurulan düzenleyici ve koruyucu akrabalık yapısı.Kesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKavramı yalnızca folklorik bir kayın/hısım ilişkisine indirgeyip, kökün ihtiva ettiği himaye etme ve aynı zamanda mahremiyet sınırlarını titizlikle gözetme ilkesini unutmak.
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'ın sıhr (hısımlık) kurumuna yüklediği, kan bağı kadar muhterem kılınan ancak mahremiyet dengesiyle korunan toplumsal bağlar bütünü.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataKoca tarafı erkek hısımlarla olan ilişkide aşırı laubalilik göstererek aile mahremiyetinin yıkılması veya tam aksine sıhr bağlarının getirdiği hürmet ve himaye sorumluluğunun reddedilmesi.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın toplumsal nizamında nesep (kan bağı) ile sıhr (evlilik bağı) ayrımının ahlaki, hukuki ve koruyucu boyutlarını kavramak için temel kavramsal bir zemindir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Evlilik haramlıklarının bildirildiği ayetlerde (Nisâ 4:22-23), mahremiyet ve örtünme sınırlarının çizildiği hükümlerde (Nûr 24:31) ve insanın yaratılışındaki çift yönlü akrabalığın anıldığı ayetlerde (Furkān 25:54).
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Evlilikle kurulan bağların kan bağı kadar tabii sayılmayıp ikinci plana atılmasını ya da aile içi ilişkilerde sınır tanımayan laubaliliğin meşru görülmesini düzeltir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamKoca tarafının kadını koruma çemberine alan fakat aralarında belirli bir mahremiyet mesafesi bulunan erkek hısımları (kayınpeder, kayınbirader).
  • Soyut anlamBir sisteme evlilik bağıyla eklemlenen, koruyucu ancak sınırları tanımlanmış ilişki matrisi.
  • Sistematik karşılıkSıhrî bağın tesis ettiği himaye dairesi ve bu daire içinde meşruiyet ve iffeti gözeten mesafe kontrolü.
  • LaTeX modeliR(A,B)={(x,y)∈A×B∣Φ(x,y)∧∂(x,y)>0}
  • LaTeX açıklamasıModelde A ve B evlilikle bir araya gelen iki bağımsız aile kümesini temsil eder. Φ(x,y) ifadesi evlilik bağıyla tesis edilen himaye, karşılıklı sorumluluk ve koruma fonksiyonunu simgeler. ∂(x,y)>0 ise taraflar arasındaki aşılmaması gereken mahremiyet ve sınır şartını gösterir. Böylece bağ hem koruyucudur hem de mutlak bir mesafe ve edep sınırına tabidir.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ح